Book on Urine

IN latinis quidem libris nullum auctorem inueni: qui de vrinis certam et autenticam cognitionem dederit. Unde ad arabicam linguam me diuerti: in qua quendam li- brum in huiusmodi noticia admirandum rep- peri: quem ego Constantinus aphrica nus montis cassinensis monachus: latine lingue ad trans ferendum dare destinaui: vt de labore anime premium adipi- scerer: et introducendis ad cognoscendum vrinam amplia- rem iter. ¶ Liber iste de antiquis collectus et excer- ptus est auctoribus: per quem cognoscende vrine patent aditus: et etiam diuisiones ipsius et significationes. Fecit autem eum filius adoptiuus salomonis: ysaac in arabica lingua: et eum diuisit in decem particulas. Prima est de vri ne essentia. Secunda quare vrina noctis apertiorem habet si gnificationem quam diei. Tertia que quos morbos signi ficat vrina. Quarta de iuuamento eius: et nocumen- to. Quinta de ipsius diuersitate in liquore et colo- re. Sexta: de liquore vrine. Septima: qualis vrina cum subtilitate et claritate conueniat: et qualis cum turbidita te et grossitudine. Octaua: de vrine hypostasi ac sua di uisione atque significatione. Nona: que vrina cum quali hypostasi conueniat. Decima de vnaquaque vrina: et de hypostasi quid significet.

¶ De essentia vrine.

VRina est colamentum sanguinis ceterorumque humorum de nature quidem actionibus natum. Impossibile enim esse videtur vt a sanguine secundum quod oportet corpus nutriatur: nisi de vtrisque prius choleribus et phlegmate mundificetur: et a suo co lamento seiungatur: quod vrine liquor esse dicitur: quia vrina li quorem ac hypostasim in se continet. Liquor autem est san guini colamentum vt serum caseo: qui in renes descendit per maiorem venam que est in interioribus suis: et a renibus ad ve sicam digreditur: sicut a stomacho ad intestina cibus Sed tamen hi duo descensus a se inuicem distare videntur: cum enim cibus in stomacho digeratur et excoquatur antequam ad intestina ducatur: quia cibus naturaliter non est cola- mentum neque fex: vrina vero non ita: sed potius colamen- tum quoddam quod natura a sanguinis puritate separat.

¶ Digestio enim triplex est: et tria loca in corpore pos sidet. Primum in stomacho. Secundum in epate. Ter- tium in omnibus membris corporis. In stomacho digeritur ci bus et potus: omnia enim ingredientia corpus: siue sint cibi siue potus: primitus ad stomachum trahuntur vbi digerun tur et excoquuntur: et in succum quasi in ptisanum conuer- tuntur: deinde in nutrimentum suum stomachus sibi attra hit quod nature sue est simile et complexioni eius: et super- flua deponit ex foramine suo inferiori: quod portam vocant philosophi:philosophi cf. MS St Petersburg, RNB, Erm. lat. 32, f. 69va: phisici ad intestinum iunctum huic foramini: quod duode- num vocatur: quia quantitas sui pro mensura cuiusque hominis duo decim sunt digiti cum suis dimensa digitis. Hoc intesti num in longitudinem dorsi est erectum: et quantitas sue con- cauitatis est sicut quantitas foraminis porte: quod ideo porta vocatur quia vsque ad nature necessitatem cibum a sto- macho deponens clauditur: quem cum deponere incipiat aperitur illa porta: et descendit esca: et clauditur postea sicut fuit antea. Cum autem cibus ad intestinum veniat: accipit inde nutrimenta sua: que nature sue assimilat: quod autem remanet sicut torcular extorquet deponens in intestinum sibi iunctum: quod est tortum rotundum et globosum: a medicis vocatur ieiunum: vulgus autem rotundum dicit: et portam lactis. Ad quod intestinum cum cibus veniat: trahit sibi totum succum ad humectationem epatis: acsi magnes ferrum traheret. Intestinum autem emittit illam humectationem epati quasi sudorem cum foramen vnde exeat apertum non habeat. Accipitur ergo cibus a quibusdam venis sibi in uicem solidatis atque iunctis: et inter intestinum et epar po sitis. he meseraice sunt vocate. Epar vero cum ab his succum ceperit: mittit eum ad coquendum suis venis. In testinum autem predictum in longitudine dorsi erectum est: et non rotundum nec globosum: sicut aliud fuit intestinum. Quod quidem nature necessitas fecit duabus de causis: Uel vt cibus ex rectitudine itineris ad intestinum de- scenderet facilius. Uel ne locus ille impediretur necessa rius: meseraicis venis se ibi diuidentibus de vena que ab epate egreditur: et per alia ibidem consistentia: pelliculas scilicet et carnem glandulosam atque similia. Aliud vero intestinum sibi iunctum necessitas nature expetit rotundum et glo- bosum: vt tandiu cibus ibi immoraretur: donec in epate suc cus et substantialis sua humectatio traheretur: quod ieiunum vocatur: quia cum ab epate prout dixi: cibi humidi- tas exugatur: remanet a cibo vacuum et ieiunum: quod compro batur ex animalibus que interfecta comedimus: in his enim hoc intestinum fecis semper vacuum inuenitur et siccum humiditatis. Epar vero de succo cibi quem excoquendum suis dimise rat venis: sanguinem facit: et grossum diuidens a sub tili: in sui nutrimenti confortamentum: sueque substantie assimulamentum accipit: quod remanet omnibus membris mittens corporis. Unde omnia ipsa membra sibi tra- hunt sue nature et substantie assimilantia.

¶ Fel enim primitus sibi trahit calidiora: et chole- re rubee vicina: nutriens se de pinguedine illa et rubi cunditate quam a sanguine videtur accepisse: et nature sue est similis: quod remanet cholera est sola. Splen sibi at trahit turbiditatem et grossitudinem sanguinis: et quod sue substantie assimilatur: in nutrimentum sui retinet: quod re stat simplicitersimpliciter cf. MS St Petersburg, RNB, Erm. lat. 32, f. 69vb: simplex est cholera nigra. Pulmo spumam suam tra- hit sibi: non ad nutrimentum: sed vt taliter permaneat et phle gma inde faciat. vnde ipse humectatus ad motum confortetur. Pulmo enim et membra alia intra confinium pectoris et capitis consistentia: tantum nutriuntur ex ciborum superflui tatibus cordi remanentibus. In presenti hec omnia a me explananda erunt. Post ergo in initio aquositas: immo eius colamenta renibus reddita parum retinet pingue dinis et ruboris sanguinis: vnde renum sunt nutrimenta aquositas remanet pura et vocatur vrina. Hanc renes mittunt ad vesicam parum pinguem et rubeam: de qua pingue dine et rubedine nutritur vesica. Reliquum emittit vir ga illud quod est vrina. Sanguine de vtrisque choleri- bus et phlegmate ac aquositate siue colamento mun dificato: cor meliorem et laudabiliorem atque temperatiorem sibi trahit partem: vnde confortet se atque nutriat. Resi- duum subtiliat et de choleribus et phlegmate: et alia pu tredine mundificat: per arterias ad augmentandum natu ralem calorem: mandans vt eum pinguedine sua nutriat: et per totum corpus diuidat. Cor enim fundamentum caloris naturalis est. quod sic constat: partem quam sibi traxerat sue nature nutriende: et sue substantie assimilat: partem scilicet su perfluam ad membra capitis et pectoris mandat: vnum- quodque eorum inde nutriens: et sue vniuscuiusque nature assimilans: que etiam sunt residua: per poros emittunt corporis quos habent in locis congruis: vt per oculos cum lippitu- dine: per aures cum quadam quasi cera inde egredientem: per na res autem cum emunctione: per os cum sputis et screatione: per alios poros cum fumo et sudore. Item quod sanguins su perfluit epati mandat toti corpori: vnde singulum mem- brum recipit quod sue nature et substantie assimilet vel assimilare possit.

¶ Tertia vero digestibilitas sanguinem digerit: et in carne carnem: et in neruo neruum: et in osse os coficit et fa cit. Sicut in arboribus et terrenascentibus videmus. que secundum mutationem elementorum in lignis lignum. in frondi bus frondes: in fructibus fructus faciunt: et in rubicun dis etiam rubicunda: et in citrinis citrina: et in dulcibus dul cia: et in amaris amara: et similia. Quod si superflui cibi rema nent in membris: tertia dicitur superfluitas: quam ad poros cutis expellunt membra: et cum sudore emittunt si sit humida: et cum fumo si sit sicca. De fumo nascuntur pili: vtpote in ar boribus potest videri: in quibus calor naturalis su- perflua cibi sui emittit ad exteriora: vnde cortices et pilos suos faciat.

¶ Si autem membrorum virtus defecerit: vt tertia digestio superflua non expellat per poros corporis: redduntur epati per easdem venas a natura: quibus ad eadem membra flu- xerat sanguis. Quod cum colamento sanguis renibus epar mittit: et cum vrina eijcit: hoc est hypostasis. vnde Galienus vri na in sanis pauxillam aut nullam habet hypostasim: cum in vase diu remanserit: quod est propter virtutem membrorum expellen tium superfluitates ciborum per poros corporum. Hypostasis ergo monstrat quantitatem actionis nature in tertia di gestione in membris existente. monstrat et qualitatem coctionis chimorum in raritate membrorum: qui generatiui sunt morborum ¶ Liquor autem vrine portendit actionem nature in secunda digestibilitate: que est in epate: et qualitatem actionis et coctionis chimorum in venis. Similiter chimorum egestio ostendit quantita te actionis nature: que in prima est digestione in stomacho: et quali tatem coctionis cibi in ipso. Si ergo membrorum natura ad red dendam superfluitatem cibi epati deficiat: remanet clausa in humiditate que in membrorum est raritate: et in ea que in venis est id est sanguine. Hec autem superfluitas chimorum vocatur cru ditas: cum membra eos non excoquant: nec digerant: nec in suam assimilent substantiam: vel quia non eis necessaria sunt: vel quia stomachus et epar non bene eos decoxerint: quia cum cibus non bene in stomacho et epate excoctus sit: impossibile est vt in membris digeratur et eorum substantie assimiletur: cum potius eum abhorreant: neque in suum opus recipiant. verbi gratia: homo cum si bi cibum acceperit: et in excoquendo mediauerit: si sic ipsum imperfecte digesserit: alterum appetit. Cum ergo primum di gesserit: et a stomacho descendere inceperit: trahit se cum alterum cibum crudum et non excoctum: qui crudus ad epar veniens: non ibi recipit coctionem: neque in perfectum muta tur sanguinem: sed remanet clarus croceus atque crudus Cum autem huiusmodi cibus ad membra venerit: non potest in eis digeri: neque ipsorum substantie assimilari. Si ergo membra vir tuosa inuenerit: expellitur et per corporis poros emittitur: quod si non: remanet clausus: vt diximus: et in humiditate ra- ritatis membrorum: et in concauitate venarum: efficitur sibi ele- mentum: et materia morborum in corpore nascentium: mutan dus in diuersas passiones secundum sui naturas vel comple- xiones. Calidus enim et humidus sauguinolentam materiam facit: frigidus et humidus phlegmaticam: frigidus et siccus melancholicam: calidus et siccus cholericam. Cum he materie manent in corpore: et eas cibus et potus vel aer calidus: alia ve similia adinuenerint: et in malum confortauerint: feruentes pu trescunt: et generant putredinem febrium. Si vero non putre- scant: sed poros calefaciant: necesse est sanguis celefiat: et ethice febris est causa. Si materie pars ad aliqua efflu- xerit membra: secundum sui naturam in ipsis apostemata gene- rat: vtpote sanguinolenta materia phlegmones: cho- lerica herisipilas: phlegmatica zimias: melancholica scliros. Sed si natura confortetur ad expellendum ad exterio ra: et virtus cutis in emittendo deficiat: remanet cibus inclusus. et inde diuerse generationes et corruptiones ge nerantur prurugo: pustule: scabies: impetigo: similiter mor phea: verruce: et similia. Si autem aliqua materia in inte- riori cute se includat: carbunculos generat: vlcera: et scrophulas: cancrum et similia secundum sui naturas.

¶ Secunda particula de significationibus certioris vrine in morbis.

VRina noctis certioris est significatonis quam diei: quia dum quis vigilat natura exit ad corporis exteriora: vbi se diuidit ad .V. sensuum explenda officia: que cuique homini necesse est in die exercere: vnde fit vt exte rius conualescat: et interius deficiat. In dormiente vero to ta se occultat interius ex desiderio quiescendi: et vacandi si bi a diurnis laboribus: immo vt interius tota vacet suis actionibus scilicet ciborum digestioni et superfluitati sue subtiliande membrisque diuidende: atque a corpore emittende. Necesse est ergo iam vt in interioribus confortetur: et deficiat interim in ex terioribus: et ideo vrina noctis certior et apertior est quam diei: quia est expletior in coctione: perfectior in digestione. apertior in nature actione: quam vrina in die. Ideoque necesse est vt studea mus septempliciter vrinam diuidere. In primis quo col ligatur tempore. Secundo quomodo colligere debeamus. Tertio quanta. Quarto quo tempore sit consideranda. Quinto quomodo videri debeat. Sexto quotiens videri oporteat Septimo si postquam refriguerit: calefieri debeat.

¶ De tempore collectionis.

TEmpus colligendi vrinam optimum est cum tota coadunata sit in vesica et perfecte digesta: sed tamen in duo diuiditur vrine colligende tempus. Uel enim est naturale: quod secundum cursum est nature id est cum somnus expletus sit: et natura ad exteriora iam exierit Uel non naturale: quod contingit ex accidentiaccidenti cf. MS St. Petersburg, RNB, Erm. lat. 32, f. 70vb: accidentali re cum festinatur vesica impleri: et vrina ante tempus excoquitur. sicut sepe fit in infirmis in creticis diebus: cum natura acceleraue rit: et ante tempus naturale suam coctionem compleuerit quia materia morbi eam moueri: atque de die ante noctem digeri coegit. Quod negant alij dicentes: quia si vrina ante tempus naturale colligatur: neque certa: neque bona esse vi detur. Unde similitudinem dederunt de iuribus carnium coquinatis: et excoctis cum foco: et in musto a sole ex- cocto. Dicunt ergo si quodlibet horum accipiatur antequam ex- coquatur: in et partes suas diuidatur: turbidum et grossum inue nitur: si vero post completam coctionem id est digestionem colligatur: cum partes sue iam diuidantur: turbulentum et grossum in fundo inuenitur: et desuper quedam natat pinguedo atque temperatur liquor. Quibus est ita respondendum hanc similitu dinem non consequi. Res enim exteriori igne cocta: ante coctionem: et post coctionem accipi valet: sed non similiter vri- na: quam impossibile est colligi antequam in vesica coadu nata sit: et natura suum posse compleuerit siue fortiter et perfecte: seu debiliter et minorate. Si nature virtus fuit fortis et actio eius perfecta sit: vrina bene digeritur et ex- coquitur: significatque leuitatem sue fecis: et velocitatem sui ad obediendum actioni nature: et dominationem nature in sua decoctione. Si actio eius sit debilis: significat grossitudinem fecis: et grauitatem atque duriciem: vnde nature actioni fit inobediens: et natura pigra ad decoctionem.

¶ Quomodo colligi debeat vrina et intueri etc.

COlligatur in vase vitreo: albo: claro et rotun do in fundo ad vesice formam: et operiatur a frigido aere: vt in calore perduret naturali: sicut exit a corpore. Neque mutetur de vase in vas: ne forte transmutando corrumpatur: neque de loco in lo cum portetur: quia ex deportatione turbida efficitur: et in veri tate cognoscenda: medicus decipitur. ¶ Colligi inquam debet tota: vel semel in vno vase: vel multotiens: et in vasorum multitudine. Tota: quia melius quam pars actionem nature si gnificat. Si multotiens colligatur oportet in multis vasis colligatur: vt quantitas vniuscuiusque coctionis intellecta secundum fortiorem iudicetur. Oportet ergo vt cum a vesica exierit: vi- deatur: antequam ab aere corrumpatur: in loco lucido splendori so lis opposito. Uas in dextera manu teneatur et sinistra re tro teneatur: vt eius claritas vel turbulentia videatur apertius. Leuiter vas moueatur: et post quiescere permittatur: vt leui tatem hypostasis: et velocitatem sue videas motionis: et hoc in die serena. Aliquande tamen ex necessitate ad candele vi- denda erit lumen: et faciendum est sicut diximus de sole tribus vi delicet vicibus: cum intermissione vt quiescat. Urina enim postquam exierit in vase mutatur .V. modis. Quedam exit clara et permanet clara: quedam cum clara exierit: postea grossescit: alia grossa exit et permanet grossa: alia grossa exit et clarescit postea: atque ad grossitudinem suam remeat. Unde tribus vicibus necesse est videatur: vt cum exeat qualis exie rit videatur: si grossa sit an subtilis: et post paululum con sideranda: si in eadem qualitate permaneat: aut mutetur de subtilitate in grossitudinem: vel de grossitudine in subti litatem. Si de subtilitate in grossitudinem mutatur. Ter- tio videatur an in grossitudine permaneat: vel ad subtili tatem redeat: quam causam in loco suo planius exequemur. ¶ Calefieri vrina postquam exierit: et in vitro friguerit illaudabile est: quia aliquando vrina exit turbida et grossa: et propter ventositatem grossam permanet grossa et indigesta neque diuisa est ex pigritia caloris naturalis ad comple- mentum sui: que dum ad focum vel aquam calidam calefit: complet co ctionem cruditatis que nature defuerat: et mutatur de gros situdine in claritatem: et falsam facit significationem.

¶ Tertia particula que quos morbos habeat significare vrina.

VRina maximam in morbis habet signi ficationem: et circa actionis nature quan- titatem: atque circa calorem et fecis deco ctionem naturalem: si sit in initio vel in me dio: vel in sui complemento. Cum enim vrina sanguinis aquatici: et ceterorum humorum sit cola- tura: aquosi autem sanguinis habitatio sit in vena: neces se est certiorem faciat significationem morborum in ve- nis contentorum: quam extra venas positorum: quia in vena de coctionis et nature actionis fortior et manifestior est inhabitatio. Quod cum sit: necesse est vt cum morbi et fe ces eorum sint generati in venis: et vrina sit laudabilis et significatiua boni: vel illaudabilis et significatiua mali: significatio eius siue in bono siue in malo: cer- tior est et apertior. Cum autem morbus in locis extra ve- nas sit: sicut in stomacho vel in intestinis siue in neruis et spiritus instrumentis: alijs ve huiusmodi: et vrina sit lauda- bilis et significatiua boni: significatio eius debilis est: et a bonitate remota. Si illaudabilis et signifi- catiua mali: eius significatio in timore certior et ma- nifestior. Quia si morbus extra venas sit: et longe a loco coctionis: et vrina laudabilis sit: non eius laus di- gestionem significat morbi: cum virtutem nature osten- dat agentem intra venas: non fortitudinem in morbi ma teria extra venas generata. Cum autem vrina sit pessi- ma: et mali timendi significatiua: significatio est for- tis et recta. pessimitas enim vrine semper portendit de- fectionem actionis nature intra venas: et locum coctio nis extra. Si ergo eius actio in loco coctionis sit de fecta: necesse est vt in locis extra venas coctio eius sit defectissima. Cum autem natura in hac quantitate defi ciat: non sumus securi quin morbus ipsam vincat: et in firmus pereat antequam natura feces morbi generati- uas excoquat. vnde Galienus. Si morbus inquit non intra venas sit: et vrina laudabilis: significatio eius ad sa- lutem debilis: et spes longa erit. Si illaudabilis: signi ficatio eius ad timorem est fortissima et certissima. Unde HippocratesHippocrates MS St. Petersburg, RNB, Erm. lat. 32, f. 71va adds: ait in epidimia vrina laudabilis in colica passione et in neruis et in spiritus et pectoris instrumentis: non plurimum nos certificat vt ad salutem infirmus veniat: sed si in passio nibus his mala sit et illaudabilis: significatio in timo re fortissima est et certissima. Quod sic ipse firmat. Uidi inquit mulierem yleon habentem: eius vrina fuit cruda atque grossa: vnde mortem eius iudicaui: et post diem tertium fuit mortua. Causa huius rei: quia passio de apo stemate fuit in intestinis extra locum coctionis: quia ergo vrina sicut hippocrates dixit cruda fuit et indi- gesta: defectionem actionis naturalis extra loca si- gnificauit coctionis. Cum ergo actio naturalis in lo co coctionis deficit: in loco extra coctionem prout dixit erit defectissima. Natura autem sic deficiente: et morbo atque vrina permanentibus in hac cruditate et duri- tate: maxima et certissima significatio est de habendo timorem. Unde oportet vt vrina non solum in morbis ex tra venas: nos certificet. Consideremus ergo et screatio- nes: morbos pulmonis pectoris et dyafragmatis si- gnificantes. Consideremus et digestionem et colicam pas sionem: et in intestinis portendentem vulnera. Conside remus vomitus et similia passiones stomachi ostenden tia: quia tantum vrina qualitatem complexioni corporis mon- strat dominantem: et quantitatem naturalis actionis in lo- co coctionis: id est venis. quod enim de infirmis exit mem- bris: significat qualitatem materie vnde morbus fit: bonam siue malam subtilem seu grossam crudam seu co- ctam: et si quod a membris exit laudabile fuerit: boni tatem materie ostendit morbi. et vrina rubedine tincta et digesta virtutem actionis naturalis in loco mon- strat coctionis: certum et vicinum signum est salutis. Quod si est contrarium: appropinquat ad timendum. Si vero vna significatio sit laudabilis: altera vero illau dabilis iudicium secundum certiorem erit significationem. Uer- bi gratia. Si homo pleuresim habeat et sputum eius lauda bile sit cito et leuiter exiens: color eius albus. sputum quoque iunctum et continuum: et vrina cocta atque tincta: vir tutem actionis naturalis in loco significat coctionis certum signum et vicinum est salutis. Si screatus sit pessimus: et exitus eius durus: color viridis: vel ni- ger: liquor subtilis: odor fetidus: vrina cruda et alba: significat nature actionem in loco coctionis deficien tem: fit vicinus nuncius ad mortem. Sed si medium sit screare inter laudabile et illaudabile: et exire suum in ter velocitatem et tarditatem: color eius liuidus vel ci- trinus: liquor eius subtilis: vrina vero laudabilis co cta et tincta: screare autem illud non in sua permanens qua litate: sed melioratur: spes longinqua certificatur. Est autem impossibile vicinam esse salutem: cum sputum in initio fuerit illaudabile. Si sputum in illa qualitate perman- serit: vel etiam peiorauerit: timorem de longe significat. Impossibile est enim quod vicina sit mors et vrina sit lauda bilis. Item est impossibile significare salutem si vrina sit illaudabilis: dum sputum sit pessimum: vnde corruptionem et pessimitatem materie morbi significat: quia permanere sputum in sua qualitate mala: et mutare suum esse in peiorem decoctionem significat quod actio nature deficit vel in lo co passionis: et extra locum coctionis vrine. Plurimum enim liquor vrine significat actionem nature in loco co- ctionis vrine defectam: et in loco extra sui coctionem de- fectissimam. Quod intelligitur de corruptione per membra exeunte et eius cruditate. Si vrina cum pessimitate screan di sit pessima: mortem significat: sed tamen remotam: quia spu tum ab initio non fuit pessimum.

¶ Quarta particula de iuuamento: vel nocumento: vel neutro vrine.

VRine exitus triplicatur in suis significationi bus. Uel enim iuuatiuus: siue nocitiuus: seu neutrum. Iuuat autem duobus modis. vel enim cum ad multitudinem humorum in corpore adu- natorum expellendam natura confortatur per vrinam. Uel cum ad humores corruptos et putrefactos a natura dissoluendos: et a corpore cum vrina expellendos. Sed differunt hec duo: quia primum in quantitate est multum: et abundantissimum: in qualitate vero bonum est: cum neque pessimum sit: neque putrefactum. Secundum in qualitate est pessimum: fetidum: et putrefactum: sed in quantitate est laudabile: cum inter multum et paucum mediocre sit in liquore. Similiter nocumentum vrine est duplex: cum aliquando dura exeat et laboriosa implens vesicam et gra- uans et molestans. Aliquando multa et spissa: vt humecta- tionem corporis substantialem finiat: membra dissoluat: vt virtus deficiat. ¶ Nocumentum triplex est: vel ex qua- litate sua: vel ex acumine et calore humores choleri- cos cum ipsa descendentes: et eam incendentes significante: vel ex salsitate et sua incisione humores phlegmaticos incidente: vel ex sua aciditate pungente phlegma acidum portendente. ¶ Neutrum in duo diuiditur: vel quia cum cor- pus humorum corruptorum siue nocitiuorum abundantia ca reat: quos natura expellere cum vrina oporteat: et nul- lum aliud fuit iuuamentum ipsius: nisi nature actus soli tus: vel quia si exire suum non multum sit: neque ita spissum vt corpus consumat humectandum: neque adeo durum et la- boriosum sit: vt implens vesicam grauet eam: neque ita mutabilis sit in qualitate sua vt fiat calida: salsa: vel acida: in egressione sua nulla facit nocumenta. vnde hippocrates in epidimia. Urina naturalis est et sana: cum facile et sine dolore exeat: et sine ardore et putredine et fetore et min gens sentit suauitatem atque delectationem. Uoluit autem Hippocrates intelligi: quia facilitas exeundi: eam liberam esse significat ab humoribus malis: fetor ablatus corpus significat mundatum de corruptis et putridis humori- bus. Delectatio mingendi monstrat perfectionem actio- nis naturalis.

¶ De diuersitate vrine.

VRina tribus modis diuersificatur: in qualitate et quantitate: siue tempore. In quantitate cum mul- ta sit vel pauca: siue mediocris. Multa quat- tuor significat: vel actionem nature secundum crisim: sicut in multitudine vrine in cretica die: per dissolutio- nes superfluorum humorum cum vrina expellendorum: vel abun- dantiam humorum in corpore: quos genuit quies et suaui- tas et exercitiorum negligentia: vel multitudo cibi et potus: siue quia cibus non in tempore suo: neque ex ordine sumitur: vnde puerorum vrina naturalis grossa est et multa. Tertium si gnificatum est vacuitas humorum corporis cum vrina: sicut sepe fit in consumptione corporis: cum deficiat calor na- turalis in custodienda membrorum humectatione substan- tiali. Unde huiusmodi vrina nimium est pessima: quia timorem nunciat. Quartum ex defectione virtutis contentiue in re nibus habite: et appetitiue confortatione de extraneo calore complexioni renum dominante. Calor enim in renibus si confortatur: humectatio aque desiccatur: et cito trahit sibi quod bibitur. Cum autem virtutem contentiuam inuenerit defi cientem vel defectam in renibus: descendit velociter: et non diu permanet. Ideoque hanc passionem habentes non saturan tur aqua: sicut videmus in dyabete: quam heleni diarriam vrine vocant: assimilantes actioni circini actionem suam: quod vnde incipit eodem circulando cito redit: vnde intelligitur quia aqua sicut intrinsecus intrat: similiter extra redeat sine mora: sicut enim bibunt: itidem et mingunt.

¶ De paucitate et eius signisicationesignificatione secundum quantitatem.

PAucitas vrine vniuersaliter pessimitatem innuit morbi: quod duobus fit modis: vel ex defectione virtutis humiditatem sanguinis portantis ad renes: vel propter igneum calorem nimium illam consumentem. Quia calor dominatur substan- tiali sanguinis humectationi: desiccans et faciens eam deficere: sicut in peracutis febribus que molestissime esse comprobantur. Unde hec species priori est molestior: sicut Galienus testatur. Parua inquit vrina in peracutis fe bribus est pessima: quia calorem febrium (vel febrilem) signi ficat: qui humectationem sanguinis substantialem finit: et vrine instrumentum portendit quasi mortificatum. Ali- quando vrina abundat et minoratur propter duas causas su- pradictas: et non tantum malum significat: quia aliquando augmen tatur propter paruum sudorem: et egestionem eorum que a corpore dissoluuntur: et aliquando ex ipsorum abundantia minoratur: super- fluitas enim corporis tribus locis exit: cum digestioedigestione: sudo- re: et vrina: quorum altero abundante: alterum minuitur. Si vrina crescat: egestio necesse est minuatur. Urina me diocris inter paucitatem et multitudinem: temperatam osten- dit corporis complexionem: et virtutis in calore naturali temperantiam: et secundum cursum nature actionem.

¶ Quinta particula de qualitate vrine et eius significationibus.

IN qualitate quattuor sunt modi: vel enim ex odore: vel de sapore: vel de colore: vel de li quore. De odore: vel exteriori vel interiori. Exteriori sicut de cibis fortem odorem haben- tibus: et odorem vrine vincentibus: sicut caulibus: sparagis: maratro: fenugreco: et similibus. De interiori: vel acu to: quo humores incensiui et cholerici significantur: vel ex fetentibus humoribus: vel ex cholera mixta cum vrina: non tamen incensa. De sapore: vel amaro: quo cholere rubee virtus et descensio eius cum vrina significatur: vel acido acidi phlegmatis significatio: cui frigiditas et humiditas dominatur: vel salso: quo salsi phlegmatis est designatio.

¶ De colore vrine et eius diuisione.

VRine color generaliter diuiditur in duo. vel enim naturalis est: vel non naturalis. Naturalis est temperatus mediocris inter colores quat tuor humorum: neque sibi dominantur singulorum colorum qualitates: a suo temperamento eum eijcientes. Iste color est mediocris inter citrinum et igneum. Citri nus enim color designat naturam in vrina compleuisse co- ctionem suam: et de substantia cholere sibi miscuisse quanti tatem temperatam. Igneus ostendit vrinam commixtam aquosi tati et sauguinissanguinis pulchritudini. Unde ambo hi colores mediocritati sunt vicinantes. et temperamento propter actio nis caloris naturalis virtutem: et eorum inter vtrasque extre- mitates colorum scilicet albi et nigri mediocritatem. Quod cum sit: necesse est vt color inter hos duos: sit temperatior et certior atque dignior: et sane complexionis significantior Si parum has qualitates exierit: bouumbonum est vt rubeus sit igneo vicinus: quia significat aquositatem sanguinis mixtam cum vrina: sanguis laudabilior est ceteris humoribus: et na ture amicus. Unde dicit Galienus. Urina rubea et citrina ignee vicina: monstrat naturam cholere rubee in se generasse quantitatem temperatam. Idem in libro peri criseos. Color na turalis est citrinus et clarus: quia virtutem actionis nature significat esse in corpore. ¶ Causam diuersitatis coloris naturalis in vrina vt aliquantulum sit citrina vel clara: crocea: siue ignea quintuplam esse constat. Est enim diuersitas humane nature: in etate: et secundum complexionem: et in dieta: quar- ta in exercitijs: quinta in exterioribus accidentibus corporis. ¶ Etates absolute sunt quattuor: pueri- tia: iuuentus: senectus: et senium. ¶ Puerorum vrina multa est et grossa: albedini vicina. Grossitudo et multitudo est duabus ex causis. Una est gulositas: et multitudo ciborum et humectatio eorum. Altera parui- tas humorum a corporibus se dissoluentium propter paruitatem exercitij et multitudinem sue ociositatis. Minoratio coctionis et vicinitas albedinis: ex paruitate est et de- fectione coctionis: in pueris ex humiditate naturali corporibus eorum dominante. Putet autem aliquis: quia cum defectionem coctionis vrine dixerim: defectionem in pueris caloris naturalis intellexerim: quod absit. Calor enim naturalis in pueris fortior est substantiali ter quam in alijs etatibus causa sanguinis naturaliter eorum dominantis complexioni. In iuuenibus calor fortior est naturalis secundum qualitatem ex cholera rubea complexioni eorum naturaliter dominante. Pueris autem hanc etatem transeun tibus: vrina subtiliatur: et tincta citrinitati appropin quat: quod ex incremento fit exercitij: et confortatione ca loris naturalis. ¶ In iuuenibus color vrine est igneus: rubeus vel croceus: quia cholera rubea eorum comple- xioni naturaliter dominatur: et calor naturalis virtuo- sus est in qualitatibus. ¶ In senibus est vrina citrina et aquosa: cum calor naturalis in eis minoretur: et de- coctio vrine minuitur. ¶ In senioribus subtilissima pertinens albedini et liuiditati: quod ex defectione est coctionis: et paruitate caloris: quia calor naturalis in se- nioribus est paruissimus: et decoctio defectissima. Un- de vrine mulierum albe et subtiles sunt naturaliter: pro pter frigiditatem sue complexionis: et defectionem actionis caloris naturalis. ¶ Differunt vrine senum et mulie rum: quia illarum pulchriores sunt et lucidiores quam senum. Senum crudiores et liuidiores: quia eorum calor natura lis propinquus est extinctioni: vnde et pulchritudinem perdunt et claritatem. Mulieres etsi calorem non ha- bent fortem: non tamen sunt prope extinctionem sui. Que cum ad senectutem deueniant: naturaliter earum calor calore senum est defectior: et vrina minus lucida: magisque liuida.

¶ De diuersitate vrine secundum complexionem.

COmplexio generaliter diuiditur in duo: vel enim naturalis est vel non naturalis. Naturalis est ex quattuor composita qualitatibus: altera alteram non superante hanc homines habentes complexionem: vrinam in liquore et colore habent tempe ratiam id est citrinam claram et mediocrem inter citrinum et igneum colorem: liquorem mediocrem inter grossum et subtilem ¶ Non naturalis principaliter in duo diuiditur: vel enim est simplex vel composita. Simplex est cum vna qualitas cor- poris dominatur complexioni. Qualitates enim sunt quat- tuor: caliditas frigiditas humiditas et siccitas. vnde et simplices sunt quattuor complexiones caliditas et frigiditas humiditas et siccitas. ¶ Complexiones calide et frigide actionem habent in co lore vrine: cum in liquore illaudabilem habeant actionem. ¶ Calor vrine prestat ruborem et tinctionem: cum enim corpus et sanguis calefiunt: coctiones confortantur humorum. vnde fit vt vrina tincta sit et rubicunda. Frigiditas vrine cru ditatem et albedinem prestat: quod enim corpus refrigerat: et sanguinem congelat: coctionem necesse est destruat: que pro pter vrina alba fit et cruda. ¶ Complexiones humi de et sicce in liquore vrine suas habent actiones: quia humiditas turbiditatem prestat et grossitudinem: siccitas liquorem subtiliat et clarificat. ¶ Complexiones com posite ex duabus qualitatibus sunt commixte: cum er go complexio ex qualitatibus sit quattuor scilicet caliditate humiditate et siccitate frigiditate. he complexiones quattuor erunt: calida et humida: calida et sicca: frigida et humida frigida et sicca. ¶ Complexio calida et humida prestat vrine ruborem in colore. grossitudinem in liquore. Calor enim sicut dixi sanguinem calefacit: coctionem confortat: vrine ruborem et tincturam dat: humiditas liquorem ingrossat: turbidi tatem prestat: vnde fit vt vrina cui dominatur sanguis gros- sa et rubicunda sit: quia sanguis est calidus et humidus. ¶ Complexio calida et sicca dat vrine ruborem in colo- re: subtilitatem in liquore: quia calor vrinam facit rubicun dam et claram: quia cholera rubi.rubea calida est et sicca. ¶ Comple xio frigida et humida vrine albedinem in colore: gros- situdinem in liquore dat: quia frigiditas sanguinis calorem congelat et perfectionem coctionis: et tincturam vrine tollit humiditas grossificat liquorem dans sibi turbiditatem Unde fit vt cui dominetur phlegma vrinam faciat grossam et albam: cum frigidum et humidum sit phlegma. ¶ Comple xio frigida et sicca vrinam albam facit in colore: claram in liquore: quia frigiditas vrine aufert tincturam: et sicci- tas subtiliat liquorem et clarificat. Unde fit vt cui ni gra cholera dominatur: vrinam albam et claram: et sub tiliatam habeant quod cholera ista frigida est et sicca.

¶ De diuersitate vrine propter cibum.

DIuersitas vrine propter cibaria duplex est: vel in quantitate: vel in qualitate. Quanti- tas cibi tribus erit modis. Omnis enim cibus: vel multus: vel paruus: vel medius. Multus vrine cruditatem et albedinem largitur: et hoc ex causis dua- bus: quia ex multitudine cibi et potus calor naturalis generatur: et digestio contrahitur. Cum autem cibus non perfecte di geritur: sanguis non perfecte completur neque vrina tingitur: sed cruda egreditur: quod plurimum patiuntur gulosi propter po tus cibique plenitudinem: maxime si vinum sit subtile et al bum. Secunda erit causa: quia multitudo cibi et potus corpus hume ctat. Cum humor in corpore augmentatur: sanguinis ca- lor minuitur et congelatur: atque calor naturalis in coctione de ficit: vnde cruda et alba erit. Paruus cibus dat vrine ru- borem et claritatem: quia paruitas cibi desiccat humiditatem cor poris: humiditas minorata calefacit corpus: vnde vri- na clara fit et rubea. sicut in iuuenibus ieiunantibus maxime Galienus. Urina inquit secundum quantitatem vini diuersatur: quia si mul tum sit: liquor vrine crescit: minuitur hypostasis: tinctu- ra minoratur vrine: et albedini appropinquat: maxime si paucum sit: liquorem facit paucum: hypostasim multam et maiorem tincturam rufitati propinquam. Item vinum si pro pter multitudinem non accipiat coctionem: vrinam non immu tat: et exit sicut fuit bibitum. Si album sit et clarum: vrina erit alba et clara. Si vero grossum et nigrum: vrina gros- sa erit et nigra. Si grossum et citrinum: vrina erit similiter. ¶ Cibus mediocris inter subtilem et grossum: multum et paucum: secundum leuitatem suam ac naturam facit digestionem bo nam ac temperatam coctionem: secundum quod actio erit nature: et tem- peramentum in liquore et colore vrine. Unde diuersatur ex cibi qualitatibus quattuor modis. Cibus enim est calidus est frigidus: est humidus: et est siccus. Calidus dat ru- borem et tincturam vrine: Calor enim epar calefacit in pri- mis. vnde suus rubescit sanguis: et ebullit spiritus cordis: vrinam tingit et calefacit: sicut videmus in hominibus cali- da sepe cibaria comedentibus: vtpote mel et similia. ¶ Ci bus frigidus vrine dat cruditatem et albedinem: quia frigi ditas calorem epatis mitigat: spiritum cordis congelat: co ctionem vrine aufert: qui cum bene non coquatur: vrina cru- da et alba redditur: sicut cum pisces et similia comeduntur. ¶ Cibus humidus dat vrine turbiditatem et grossitu- dinem: et plurimum eam facit albam et crudam: raro rubeam et tinctam. humectatio enim cibi augmentat humectationem corporis: humectatione augmentata calorem sanguinis necesse est vt minuat: et spiritum cordis congelet. Sed tamen si ci bus calorem habeat qui humectationem vincat: et sanguinem calefaciat: rubor et turbiditas fiunt in vrina. ¶ Cibus sic cus vrine subtilitatem et claritatem largitur: et plurimum est ru beus color: raro citrinus et albus: quia siccitas cibi desiccat humiditatem sanguinis: que cum minuatur calefit cordis spiritus vrina rubea et clara efficitur. Si tamen stomachus tantum ha- beat frigiditatis: vt congelet calorem sanguinis: et mitiget feruorem sui et tincturam: vel ruborem vrine contrahat: du plicem facit in vrina causam: mutat enim in citrinam sicut in ca lidam habentibus complexionem: vel in albam: sicut in complexionem habentibus frigidam.

¶ De diuersitate vrine propter exercitia.

DIuersitatis vrine propter motus: et exerci- tia: duplex est causa: quia exercitia duobus sunt modis. Sunt enim ad animam pertinentia: sicut tristicia timor et angustia. Sunt et corpo- rea: sicut labor: fatigatio: equitatio et similia. Anime acci dentia faciunt ruborem et accensionem in vrina: quia si anima multum sit solicita: cogit naturam et mouet: quia cum moue- tur plusquam oporteat: calefit corpus: et in toto corpore fit ebullitio. vnde vrine datur color et tinctura: et vt ita dicam acuitio. Sed tamen inter calorem ex angustia: et calorem ex tristicia: multum distat: et magna est differentia: quia calor in angustia minus est acutus et pungitiuus: cum ad cor ve- niat subitus: et recedat subitus antequam sua complexio mutetur. Calor ex tristicia est acutissimus: quia in corde mo ratur quoadusque causa eius expediatur. vnde calefit complexio eius. Urina in vigilia rubea est et indigesta: rubor eius quia calefit spiritus animatus: calefaciens et mouens natu- ram: et conturbat animatam virtutem: et similiter spiritualem propter vi gilias. Indigestibilitas eius est: quia natura est extra cor pus: et coctionis locum a calore dimittit vacuum. Uigilias de exercitio anime esse diximus: quia actiones earum in animato sunt spiritu: qui est in cerebro. Exercitia vero corporea ru- borem et acumen prestant vrine cum subtilitate: quia subito ca lefaciunt membra corporis per fricationem partis in partem: in toto corpore ebullitionem faciunt et calorem: deinde subti liatur sanguis: et vrinam acuit: et rubicundam facit. Sub- tilitas et claritas sunt ex dissolutione corporis ni- mia de humiditate subito facta cum fumo et sudore.

¶ De diuersitate vrine propter quietem.

DIuersitas vrine propter quietem contraria facta est ei: que ex motu fit: quia quies ablatio est mo- tus: sicut tenebre luminis: cecitas visus. Cum autem motus animatus sit et corporeus: et quies animata erit similiter et corporea. Animata quies ablatio est cogitatio- nis et male suspitionis. Corporea quies est ablatio mo- uendi corporis de loco in locum. Sophiste tamen diffinien- tes dicunt: quia quies corporis et perseuerantia sui in tempore et teporibustemporibus fit. vnde vtraque quies prestat vrine cruditatem et grossitudinem: siue enim animata sit: seu corporea: congelat ca lorem et refrigerat complexionem. Ania enim si quiescat a cogi- tatione: et motus eius necesse est quiescat. Similiter causa virtutis spiritualis et actionis naturalis: defectio est naturalis ca loris: si autem corpus quiescat: aufertur dissolutio que solet fie ri ab ipso: et in corpore humiditas humectans in vri- na adunatur et superflua.

¶ De diuersitate vrine propter extrinsecus accidentia.

DIuersitas vrine propter extrinsecus accidentia duobus est modis: vel de colore sicut de solis ardore: atque ex veneno: vel ex frigore congelan te sicut niue atque rigore. Calor in vrina fa- cit ruborem in colore: quia calor dissoluit humiditatem corpo ris: et cum sudore expellit. vnde humiditas minuitur sanguis deinde calefit sanguis et vrina tingitur. Si ex frigore fit exteriori: datur vrine cruditas et albedo duabus de causis: quia dupla sunt frigora: vel fortia vel debilia Fortia refrigerant interiora et exteriora: vt ad locum coctionis frigus veniat: calorem naturalem congelans: et co ctionem vrine contrahens. Debilia autem poros in exterio ribus oppilant corporis: et humiditatem auferunt: que inde solet dissolui: et sub cute corporis remanet clausa. vnde ad epar conuertitur: quam cum colamento sanguis epar reni bus transmittit: et cum vrina exiens prestat sibi albedinem. ¶ Sufficit tractasse de essentia naturalis vrine et sui diuisione: et causa diuersitatis sue. Dicendum est de vrina ex tra naturam: et de diuersitate sui coloris.

¶ De colore vrine extra naturam.

COlor vrine extra naturam diuersus est dua- bus de causis: vel propter dominantiam humorum cor poris et mutationem sui: vel propter dissolutionem pinguedinis et carnium corporis. Dominan- tia humorum in corpore duobus fit modis: simpliciter vel composite. Simpliciter de vno est humore corpori dominante. Cum ergo humores corporis quattuor sint: sanguis: am be cholere: atque phlegma: necesse est vrinam humorum quattuor colores significare. Unde ille qui albus est et gros sus dominantiam significat phlegmatis. Secundus nimium est citrinus qui vocatur aureus: qui choleram rubeam portendit domina ri. Tertius rubeus: vnde sanguinis dominium intenditur. Quartus niger qui choleram nigram superare denotat. ¶ Complexiones componuntur ex duobus humoribus mixtim corpori domi- nantibus. Cum autem humores sint quattuor: compositiones inde sex generantur: sed tamen due sunt impossibiles et quat- tuor possibiles. Impossibiles cholera rubea cum phle gmate: et cholera nigra cum sanguine propter oppositio nem vtramque repugnantem. Sanguis enim repugnat cholere nigre calore et humiditate. Cholera autem rubea phle- gmati calore et siccitate: vnde fit vt in commixtione sui im possibiles sint nisi secundum vicinitatem. verbi gratia: si aliquid cholere rubee ad stomachum descenderit et ibi phlegma- ticam humiditatem nimiam inuenerit: et cum ipsa se misceat de ipsis citrinus color nascetur secundum dominantiam alterius alteri. SSi enim cholera rubea dominetur fiet citrinus intensus. si phlegma: fit quasi vitellum oui. cum sint equalia: fit quasi citrinum pomum. Quat- tuor sunt in commixtione possibiles: est sanguis cum cholera rubea et cum phlegma perperper concordantiam cholera rubea cum calore et phlegma cum humiditate. Cholera enim nigra cum phlegma et cholera rubea perperper con uenientiam phlegma cum frigiditate: et cholera rubea cum siccitate. Sed tamen sanguis non ita assimilatur phlegma sicut cholera rubea cui magis concordat ex qualitate faciente scilicet calore colorem vrine imutante cum phlegma ex qualitate patiente liquorem vrine immu tante scilicet humiditate: et similiter cholera nigra non ita assimilatur: neque concordat cum cholera rubea sicut cum phlegmate quia cum phlegmate ex facien te qualitate id est frigiditate colorem vrine mutante. concordat cum cholera rubea ex patiente qualitate id est siccitate liquorem vrine mutante. Sufficit quod diximus quod compositis humorum qualitatibus

¶ De significationibus vniuscuiusque coloris: et differentijs suarum proprietatum.

NUnc ergo dicende sunt significationes coloris vniuscuius que et proprietates suarum differetiarum. Complexio composi ta est vel equalis vel inequalis. Equalis est cui due equali pondere qualitates equaliter dominantur: nulla aliam in quantitate superante: et sunt .IIII. que totidem monstrant colores. Primus est citrinus: alter rufus vel igneus quasi flos croceus: tertius purpureus: quartus cinericius. Citrinus compositus est ex citrinissi mo et albo: qui significat humiditatem phlegmata cum cholera rubea mixtam que mutauit colorem et dedit citrinitatem et claritatem. Igne us compositus est ex rubeo et citrino. vnde calidissimum mon- strat saguinemsanguinem vel cholericum. Purpureus componitur ex ni gerrimo et rubeo: vnde monstrat sanguinis incensionem iam cholere nigre appropinquantem. Cinericius ex albo et nigro: qui cholere nigre et phlegma dominantiam alias abundantiamalias abundantiam is missing in MS St Petersbur, RNB, Erm. lat. 32, f. 74vb significat. Quidam credunt tamen eundem colorem esse viridem et cinericium quod falsum est. Calor enim facit viridem: frigiditas cinericium colorem quod palam fit ex eis que ex artificio fuerint exteriori: in quibus viridis color ex citrino fit et nigro: qui ambo colo- res scilicet citrinus et niger calorem sunt significantes: cinericius ex albo et nigro frigiditatem significantibus econtrario. ¶ Reprehendimur hic a quibusdam nobis obijcientibus: quare pretermisisti colorem ex citrino et nigro compositum: in quo si mul dominatio cholere rubre et nigre significatur: et colorem compositum ex rubeo et albo qui dominantiam significat sanguinis et phlegmatis. Respondemus quia impossibile est duabus ex causis ipsos inueniri. Etsi enim conueniant sanguis et phlegma in humiditate: tamen repugnant in calore et licet cholera rubea et nigra in siccitate conueniant: tamen in calore repugnant. humiditas autem et siccitas nullam habent actionem in colore vrine. vnde fit vt impossibile sit eum in vrina inueni ri. Secundo quia impossibile est res inueniri et non inueniri insi mul sicut res contrarias. Rubor vrine virtutem significat digestionis: et appropinquare ad complementum sui. Albedo cimenim cruditatem et grossitatem et digestionis ablationem: quod impossi bile est insimul coniungi: nisi secundum vicinitatem: et non secundum com mixtionem: sicut quidam medici dicunt. Aliquando in corpore humi- ditates adunantur crude de phlegmatis genere: quas expellit natu ra cum rubea vrina: mixtisque insimilis color in roseum mutatur. ¶ Citrinitas vrine subtilitatem et lenitatem fecis vide- tur significare et naturam incipientem decoquere. Nigre- do vero vrine significat grossitudinem humorum et incensio nem eorum et pigritiam nature in coctionem ipsorum: quapro pter non coniunguntur in eodem.

¶ De inequali complexione et eius accidentibus.

IN complexione inequali vnus humor alterum superat: etsi ambo dominentur complexioni cor- poris. Sunt autem sex colores eam signantes. Unus est quasi oui vitellum. secundus clara citri nitas. tertius glaucinitas. quartus vermi- liosus. quintus plumbinus. sextus siclinus. Uitellinus et citrinus mediocres sunt inter citrinum et album: vnde significant chole ram rubeam cum humiditate phlegmatica mixtam. si sit vitellinus phlegma plus dominari protenditur. si citrinus: cholera rubea superat. Rufus et vermiliosus inter rubeum et citrinum me diantur: vnde fit: vt cholera rubea et sanguis dominentur. Si ru- fus: cholera rubea plus dominatur propter vicinitatem citrinita tis ad rufitatem. Si vermiliosus sanguis superat cum rubori vicinetur vermiliositas. Plumbinus et siclinus me diocres sunt inter album et nigrum: quibus cholera nigra et phlegma dominantur. In plumbino plus phlegma dominat pro- pter vicinitatem caloris naturalis extinguendi. In sicli no cholera nigra dominatur propter incensionem humorum ex calo re maximo: qua viriditas abundantiam caloris significat: et virtutem incensionis. PlumbitasPlumbitas cf. MS St Petersburg, RNB, Erm. lat. 32, f. 75rb: Plumbinitas et liuiditas abundantiam fri- gitudinis et congelationis significat. Quod manifestatur quia colorem siclinum inuenimus in initio citrinum: sed cum calor confortetur et febris dominetur fit rufus. Cum autem calor plus abun det et incendat humores fit viridis. Plumbinus imprimis est albus: sed cum augmentatur frigidor: et ad extinctio- nem naturalis appropinquat caloris: liuescit color: et perdens suum splendorem fit plumbeus. ¶ Sufficit dixisse de colorum vrine compositione: et quid dominantia significat humorum simplex vel composita: modo dicentur colores consum ptionem corporum: et dissolutionem membrorum significantes.

¶ De coloribus consumptionem corporis et dissolutionem membrorum significantibus.

VRina consumptionem corporis significans est vnctuosa: et nebula in superficie vrine appa rens: dissolutionem portendit: sed tamen primitus duobus modis diuiditur. Quedam enim disso- lutionem pinguedinis renum significat: quedam consumptio nem totius corporis. Differentia earum tribus est modis. Si gnificans dissolutionem pinguedinis renum: est sine febre. Calor enim non est cordi iunctus: neque dispersus per totum corpus: vt febres efficiantur. Consumptionem significans totius corporis: continuas habet febres: quia calor cordi iunctus et per totum corpus diuisus: spiritum et sanguinem calefacit: et fe bres facit. Secundus modus significans dissolui pinguedi nem in renibus: liquor est coctus et digestus virtutem mem brorum demonstrans: quia nondum ad ea passiones perueniunt. Si gnificans consumptionem corporis liquor est crudus et indi gestus: quia membra defecta sunt in decoctione vrine pro- pter passiones eorum: et inceptam consumptionem ipsorum. Ter tius modus significans dissolutionem pinguedinis in re- nibus: vnctuosa est nebula in superficie vrine apparens subito cum corpus exeat et sine mora. Non enim societa- tem habet cum vrina intra corpus tantam: vt moretur separata ab ea propter breuitatem vie inter renes et cursum vrine. vnde Hippocrates. Quibus super vrinam pinguedo (alias nebula)(alias nebula) is missing in MS St Petersburg, RNB, Erm. lat. 32, f. 75va ap paret subito: calorem renum significat. Subita: quia insi- mul apparet: non paulatim et rara. In ea que consumptio nem corporis significat non apparet pinguedo: nisi postquam moretur in vase aliquandiu: quia societatem habet cum vrina in tra corpus tantam vt diu vix possit separari propter longin- quitatem vie que inter membra consumpta est et cursum vri ne. Secunda speies significans corporis consumptionem diuidi tur in tria. Est enim citrina subtilis quasi oleum pertinens albedini: nebulam habens vnctuosam. Color enim eius citri- nus significat cruditatem et grossitudinem fecum. Unctuo sitas nebule significat dissolutionem pinguedinis in corpore cum extraneo et non fortissimo colore. vnde hec species facile curari potest: si quis habet studium: vt testatur liber noster de febribus. Est et alia species citrinissima: habens viscositatem in alijs vnctuositatem et liquorem quasi oleum: hoc habet nebulam quasi aranee telam: significans augmentationem passionis et abun dantiam caloris: et perfectionem consumptionis de illa humiditate que in membrorum est raritate: et vicina est coagulationi. Qua propter iste color est molestior: et a sanitate longinquior: non tamen propter pessimitatem morbi: sed propter fortitudinem ca loris: quia calor fortis in humiditate que in membrorum est rari- tate: nondum conglutinatus est cum carne: vel duris mem- bris que sunt fundamentum corporis: vnde si salubris significatio superuenerit possibile est sanari: et vicina est ei crisis: si non: non. Tertia est que eruginosi est colo- ris nimium incensa: et pertinens viriditati: cuius liquor quasi viride oleum habens nebulam acris horribilis atque abominabilis odoris: que consumptionem mollium signi ficat carnium: que coagulationi sunt vicine: et incipiunt consumi dure carnes: et omnia membra dura: vnde hec spe- cies est molestissima: et a spe longinqua: atque mortem si- gnificat. vnde Galienus dixit. Si vnctuositas consumptio nem pinguedinis significat: eruginosa vrina monstrat consumptionem carnium omnium et durorum membrorum. Quapropter peior et pestilentior est eruginosa quam vn ctuosa: etsi ambe sint pessime: eruginosa tamen magis mortem significat vicinam: vnctuosa a morte est remota: si liquor eruginosus eruginosam hypostasim habet fit morti propinquior: et consumptionem membrorum du- rorum significat cum calore igneo et incensiuo.

¶ Sexta particula de liquore vrine.

LIquor vrine in tria diuiditur. Est enim aquo- sus et subtilis: vel grossus et turbidus: siue mediocris. Causa diuersitatis vrine in liquore actio est nature in ipso liquore: qui est natura lis vel non naturalis. Naturalis inter gros sum et subtilem clarum et turbidum est mediocris: et semper in eiusdem qualitatis temperamento subsistit. Hic perfectio- nem significat coctionis: et permanere in eadem qualitate: tem- peratos monstrat esse humores in quantitate et qualitate: et leuitatem eorum ad naturam: et potestatem nature ad eos di gerendos. Non naturalis diuiditur in duo: in aquosum et sub tilem: vel grossum et turbidum. Aquosus et subtilis crudi- tatem significat humorum et grossitudinem eorum: et naturam pi grescentem eis repugnare: et eos minime excoquare. Si sit sine febre modis monstratur duobus: vel ex nimia satie tate grossorum ciborum et multorum naturam vincentium: et calo rem naturalem congelantium: vel ex aqua frigida multa ebibi- ta et sepissime: sicut patiuntur homines in diabete. Si sit cum febribus chronicis et lentis significat oppilationem gibbi epatis et venarum inter renes et epar propter grossos hu mores ibi clausos et inuiscatos: in quibus dissoluendis natura deficit. Unde Galienus. Urina inquit aquosa et sub- tilis cruditatem et defectionem demonstrat coctionis: duo bus modis. quedam enim exit subtilis: sed cum exierit in vase in grossescit: et quedam est subtilis: subtilis exiens et permanens: mor bum adhuc crudum ostendit: et calorem naturalem non- dum humori resistere incipientem: neque adhuc aliquid in humoribus facientem: vnde morbus extat: neque aliquid etiam facere poterat. Urina si talis moretur: et salubria signa sequantur: terminum morbi cum apostemate sub hy cundrijs suspicamur. Unde Galienus vrina longo tempore subtilis et salubribus sequentibus signis: apostema sub hypocun drijs exiturum ostendit. Si febris acuta et incensa sit: pessimum quidem nunciat: quia calorem naturalem cum calore febris calefieri significat: et incendi: et in superiora ascen dere corporis atque capitis: et dimitti loca coctionis va cua caloris naturalis. Sicut Hippocratis. Qui febres ha bent acutas: et vrinam faciunt albam et claram: significat ven turam frenesim. Monstrauit Hippocrates ascensionem fumi calidissimi natum ex luctamine vtriusque caloris scilicet fe- bris atque naturalis: que si sint in initio morbi: et postea vrina tincta appareat propinqua calori naturali: atque in die cretica sit vel fiat in nuncia sui et significatio sequatur laudabilis sicut splendor faciei: leuitas anhelitus: boni nitasbonitas virtutis: facilitas motus: paruitas sitis: bonus somnus: sanatur infirmus post longum tamen tempus: quia significatur calor extraneus defectus: et calorem naturalem in superiora corporis dimisisse ascensionem et confortare locum coctionis: et naturam excitatam in fe cibus subtiliandis: et dissolutionem fumi cerebrum ascen dentis: que si in die appareant cretica: crisim nunciant in die quarta futuram. Si vrina in cruditatem et subtili tatem veniat post diem illam creticam: in qua illa bona signa apparuerint: recidiuitas significatur morbi propter feces nature remanentes: quas non subtilauit in sui initio: et hec nunciant timorem. Si remanet vrina aliquandiu in cruditate sua: significat naturam in substantiam fecum di misisse coctionem inceptam: neque potestatem habere eis re pugnandi. Si in quarta die postea grossa hypostasis appareat: et est diuisa sicut orobi fractura: humores incensos et vstos calore igneo significat: et denunciat vicinitatem perditionis. Si nullam habet hypostasim: sed superficietenus nebula rubea sit et naturalis et hoc in die nuncia vel cretica: et laudabilem significationem habeat: naturam motam in subtiliandis fecibus mon- strat. Cuius virtus si augmentetur et confortetur: actio eius in coctione nebulose fecis completur: et fex di uiditur et deponitur: fexque terrestris in locum suum descen- dit: quod salutem morbi portendit.

¶ De subtili que postea ingrossescit in vase.

VRina exiens subtilis: et fit grossior postquam in vase moratur: significat quod natura co- quere inceperit: et humores commiscuerit: et ventositatem humorum dissoluerit. quorum bonam partem subtiliauit propter velocitatem et leuitatem motuum suorum: sed a coctione duarum partium defecerit pro pter grauitatem se mouendi. Sunt autem he partes aquo- se et terrestris nature: que in cruditate et grossitudine sua permanent: neque vllam coctionem receperunt. Cum autem vrina grossa exeat: pars aerea mouetur ex sub tilitate sua: nec in loco suo manet naturali: cui obuia- uit grossitudo humiditatis: vnde fit causa turbidita tis vrine propter fortitudinem motus sui: et conturba tionem eius: sicut videmus ventum mare turbantem propter motus sui fortitudinem.

¶ De vrina grossa et eius diuisione.

VRina grossa operari naturam in coctione significat: et miscuisse feces: in quibus ebul- litionem fecerat et turbiditatem: que duo- bus est modis. Est enim quedam grossa et turbida exiens: et in grossitudine permanens et tur- biditate. Est exiens grossa et turbida: sed clarifica- tur postea. ¶ Que grossa exit: et grossa permanet: significat maximam inter materiam morbi et naturam con turbationem: sed tamen natura superata est: quia humores turbauit et commiscuit: et quandam digestionem et sub- tiliationem monstrauit: et si non esset quedam du- ricies et grossitudo in materia morbi permanens: na tura complesset actionem suam: et diuisisset illam materiam: et vnamquamque partem in suum locum misisset: et liquorem clarificasset in corpore vel extra. Si ergo in sua tur- biditate et grossitudine sua permanserit: diemque creti- cam transierit vel nunciam sui: monstrat non ex actio- ne nature turbiditatem suam esse: sed igneo calore humo- res turbante: et chimos miscente: in quibus turbidita tem fecit et ebullitionem: sicut calorem estiui solis face- re videmus in tortura (alibi coctura)(alibi coctura) is missing in MS St. Petersburg, RNB, Erm. lat. 32 vini. Sed si infirmus grauitatem sentit in capite: futuram febrem demonstrat. Que si sit post febrem: nunciat dolorem capitis festi nantem (alias vicinantem).(alias vicinantem) is missing in MS St. Petersburg, RNB, Erm. lat. 32 Sed ipsa cephalea in duo diuiditur: aut preuenit crisim et nunciat eam futuram: quia cum natura feces subtiliare incipiat et humores cum vrina dissoluat: ex ipsis humoribus fumi egrediuntur: qui ascedentes cerebrum dolorem ibi faciunt. Uel ebul- litionem pungitiuorum humorum: et cum igneo calore et tur- biditate ipsorum: et fumis ascendentibus eorum cerebrum: sicut Hippocrates in aphorismis. In febribus vrinam iumentinam ha bentibus: dolor capitis est presens vel cito futurus. vnde malum nunciatur: nisi laudabilis significatio se- quatur: sicut tinctura vrine: et coctio eius: claritas fa ciei: bonitas anhelitus: leuitas motus: que nature si gnificant coctionem: et eius in morbum preualitudi- nem. Si hec bona signa in die appareant cretica: et eius nuncia: intelligimus naturam debere conforta- ri: breuique in tempore posse feces subtiliari: sed si ne que sint in die cretica: neque nuncia: intendimus non eam posse nisi per longa tempora confortari. Et si vrina turbida sit vel grossa in habentibus dolorem capitis ex humoribus grossis: significat dissolutionem morbi cum nimia vrina. ¶ Urina exiens grossa et postquam exie- rit in vase clarificatur: naturam complesse coctionem fecis significat: et subtiliasse eam: neque remansisse nisi vt diuidatur: et vnaqueque pars in locum suum naturali- ter ponatur. Festinauit autem vrina exire antequam comple uerit natura suam actionem in ea. Que cum exierit extra: potuere nature eorum vnamquamque partem inui- cem seiungere propter virtutem naturalis caloris quam habuere. Natura enim perfecte intus subtiliauit et di gessit: deinde vnaqueque pars suum locum naturalem pe- tijt: et pars aerea sursum ascendit: et deorsum terrestris vnde liquor remanet clarus et mundificatus. Unde intelligimus quod si vrina in corpore remansisset per par uum tempus: partes eius autequam exissent diuideren tur. Unde Galienus. Grossa vrina que postquam exit clarifi- catur: significat naturam preualere in coctonecoctione et feci cibusfecibus subtiliandis: et in dominatione sui: et non nisi parum in ea remansisse: vt partes diuiderentur sue: maxime si postquam exit foras: velociter clarificatur: quia cum vici num tempus sit: materia clarificata significat nature actionem esse ad complementum viciniorem. Tempo- ris enim longinquitas partem aeream habere aliquam denunciat grossitudinem. vnde nature necessarium est longum tempus antequam in partes suas extra diuidatur. ¶ Palam ergo est quia vrina exiens grossa si clarifi- catur melior est quam que nunquam clarificatur: neque ad cla ritudinem mouetur. Grossa enim exiens et clarescens: significat quod natura suam actionem compleuerit: et non remanet nisi vt partes diuidat: et in suum vnamquamque lo cum naturalem mittat. Que non clarescit: significat naturam incepisse operari: quia humores turbauit: et ventositatem eorum dissoluit: nondum tamen coctio- nem compleuit: nec appropinquauit: feces enim non subtiliauit: vnde extra diuidere non potuit: que tamen cum huiusmodi sit: melior est quam que subtilis exit: et postea grossescit: sicut subtilis exiens et postquam exierit: grosse- scit: melior est quam que subtilis exit: et post permanens in subtilitate sua: et claritate. Subtilis enim exiens et post grossescens: significat naturam nondum coxisse neque feces digessisse: tamen appropinquauit: et moue re feces incepit: atque eas turbare voluit antequam vrina corpus exierit. Que subtilis exit: et in sua subtilitate atque claritate permansit: nihil incepisse naturam et mouisse ostendit. Unde Galienus vrine contra coctionem quat tuor sunt. Una est grossissima et crudissima: sicut que exit clara: et permanet in cruditate sua. Secunda est minus cruda atque grossa: sicut exiens clara: et postquam exijt grossescens: maxime si color eius sit igneus. Co lor enim igneus significat virtutem caloris naturalis et mediocritatem coctionis. Tertia est minus cru- da atque grossa quam secunda: et plus cocta: sicut exiens grossa: et permanens in turbiditate et grossitate sua: ma xime si fit tincta. Quarta extra ceteras ad complemen- tum coctionis appropinquat: sicut vrina exiens gros sa: et clarescens postquam exeat: maxime in vicino tempore Et si quidam dicant: quare vrinam exeuntem grossam et postquam quieuerit clarescentem dixisti esse contra co ctionem: cum Galienus eam propinquam esse fecit perfecte coctio ni: dicens non remanere nisi vnamquamque partem di- uidere: et singulas in locum suum mittere: Respondemus quod dixisti non remanere nisi partes suas diuidere: signi ficasti minorationem actionis complende. Non ergo significatio eius ad coctionem fuit perfecta: quia non suo tempore naturali apparuit: sicut cum vrina de corpo re exit: nec est significatio minorationis perfecta in actione sua complenda. ¶ Quod Galienus plenius ostendit cum dixit. Significatio actionis si occulta sit: et non aperta: sicut significatio vrine subtiliter exeuntis et post in vase grossescentis: et vri- ne ignee subtilis: et similiter citrinissime. omnes enim inquit iste debilitatem coctionis significant: et morbum esse in initio. Et si significationes appareant: et permaneant: et ad perfectionem non veniant: sicut vrine turbide exeuntis et turbide permanentis: maxime si tincta sit: et vrine lenes vel albe: vel nebule rubee: vel hypostasis rubee: dum ap parent in digestionibus imperfcteimperfecte: in mediocritate sunt coctionis: et in augmento morbi. Et si significationes appareant perfecte: sed non tamen in suo naturali tem- pore id est intra corpora antequam exeat vrina: sicut grosse exeuntis: et cum in vase sit clarescentis: coctio appro pinquat perfectioni: et morbus in vltimitate est sui augmenti: et non nisi declinatio tantum superest sibi Et si significationes in tempore suo apparuerint: si- cut in vrina que clarescit antequam corpus exierit: signi- ficat complementum coctionis: et declinationem morbi: et eum incepisse minorari. Tempus vero declinationis est ex quo significationes in suo appa- reant tempore naturali vsque ad ablationem et mundi ficationem morbi perfecte in toto corpore. ¶ Galienus vrina inquit tripliciter diuiditur. Est enim vrina cocta que salutem significat: est et pessima que mortem significat: est et cruda in coctione defecta: que grossi- tudinem fecum designat: et defectionem digestionum. Cocta vrina in declinatione egrorum: sanorum vrine assimilatur: sicut vrina ignea: in liquore et colore me- dia. Que extra hanc est in subtilitate vel grossitudi- ne: cruditatem: et defectionem coctionis videtur signi ficare. et si extremitas eius sit in subtilitate: et ignea in colore: significat ex laudabiliori parte naturam operatam in fecum coctionem. Uirtus enim tincture vrine et bonitas coloris vtraque bona sunt signa. Claritas vero vrine et eius subtilitas morbum adhuc esse crudum signifi cat. Unde Galienus quedam est vrina que morbum crudum et non coctum significat: sicut ignea et subtilis: et que albam habet hypostasim: et suspensam: et subtilem: sed tamen neque lenis neque mollis est.

¶ Que vrina significat longitudinem morbi.

VRina que in fundo pertinet rubori: si cum subtilitate sua alba sit et aquosa: ablatio- nem coctionis demonstrat cum longinqui- tate et morbi pessimitate. Si postea lauda biles appareant significationes: sicut grossitudo vri ne et tinctura: sperari potest salus: sed tamen post lon gum tempus: et cum maioribus molestationibus. Si autem mutetur in grossitudinem de subtilitate sine tinctura et remanet albedo et cruditas: monstrat torbiditatem et grossitudinem suam non esse ex actione nature: sed de extraneo et igneo calore: quia natura non miscet hu- mores: nec turbidos facit nisi antea tingat liquores et significat mediocritatem cotionis. Unde vrina gros sa si sit tincta: virtutem caloris naturalis designat: ma xime si sit ignea.

¶ De vrinis perditionem significantibus.

VRina pessima que perditionem significat: est quadrupla. Quedam enim perditio- nem absolute portendit: sicut que nigram habet hypostasim: et liquorem alterius colo ris quam nigri contra hypostasim in nigredine. Quedam per- ditionem debiliorem priori sicut que hypostasim ha bens nigram: sed natantem. Quedam debilior est se cunda que nebulam habet in superficie nigram. Quarta perditionem certam et necessariam: sicut vrina nigra: et hy- postasis nigra: et maxime granosa: quia feces grano se semper designant perditionem: maxime si sint nigre. ¶ Galienus inquit: Urina que mutatur postquam fuerit in vrinali ingressa: gratum est dicere: neque debemus dimittere: quia plurimum medici decipiuntur inde. Urina clara et subtilis si postquam exierit turbatur et grossescit: deinde in suam clari tatem subtiliter redit: significat quandam ventositatem permane re in vrina postquam exierit: sed cum ventositas illa se mo uerit: vt ad locum suum naturalem ascenderet: liquor tur- batus est. Cum autem se separauerit: et in loco suo remanse rit: liquor clarificatus est. Alij dicunt quia Galienus dixit vrina aliquando grossa exit: et post clarescit: deinde in suam grossi tudinem et turbiditatem redit: et iterum in claritatem et subti litatem. quod dicunt esse causa cuiusdam ventositatis grosse in vrina permanentis: que cum clarificata esset prima vice et ad ascendendum locum suum naturalem moueret se: liquor tur- batus est: qui cum se separaret: et in loco suo remaneret: clarificatus est. Quid dicunt videtur esse impossibile: quia vrina que exit grossa: in qua natura laborat subtilianda cum exeat: non tantam habet grossitatem et cruditatem: vt postquam semel cla rificata sit: nature altera vice clarificare necesse sit: quod etiam si fieret: calor naturalis non in vrina egressa ean- dem virtutem haberet: vt altera vice clarificare posset cum a suo fundamento separatus sit. Iterum si fieret: nil significatio vrine intra corpus valeret: sed actio natu ralis caloris tantundem posset extra corpus: quantum et intra corpus. Quod palam falsum est: patenter ergo osten- dimus quod mutatio vrine extra corpus ex grossitudine et turbiditate in claritatem et subtilitatem: significatiua est complete coctionis fecum et digestionis earum. Que cum tempore breui fit: fit melior et laudabilior: econtrario si tempore mo- retur longo. Urine ergo mutabiles non in suis qualitatibus permanentes: sed de subtilitate in grossitudine: et de grossitudine in subtilitatem se mutantes: meliores sunt quam in vnis qualitatibus permanentes. Urina exiens sin- gulis temporibus secundum quod natura in ipsa operatur: melior est quam que in vna exit qualitate: et si mutatur in ordine: non ex nature actione efficitur: sed exit clara vbi deberet esse tur bida: et econuerso: vbi turbida ibi clara. Galienus. Urina in- quit exiens clara: et grossescens postquam exeat: et si exiens grossa clarescit postea: melior est quam que in vna qualitate permanet: et quanto in breuiori tempore: tanto melius. Et mu tatio de grossitudine in claritatem melior est quam de clari- tate in grossitudinem: quia hoc motum significat nature: et inceptionem in coctione. De grossitudine se mutans in claritatem: completam in coctione demonstrat nature actio- nem: et propinquare ad diuisionem: et singulas partes mit tere in locum suum naturalem. ¶ Urina exiens in vnoquoque tempore: et in vna qualitate: subtili: seu grossa: et que si mutetur: non tamen secundum ordinem nature mutatur praua est: quia in quo dam tempore subtilis: in quodam grossa: et sine ordine exit: significat nature disturbationem: quia non in vna qualitate fecit coctionem: et quia nature actio non dominatur in decoctione fecum propter disturbationem et defectionem suam. vnde vrina fit diuersa: et conturbata. Quidam tamen reprehendunt Galienus. atque dicunt: quare Galienus non fecit differentiam inter gros- sam et turbidam: sed potius eas fecit similes: Hippocrates tamen eas differre fecit in pronosticis. cum dixit vrinam grossam non esse turbidam. Respondemus his quantum ad verborum sonum inter vtrumque philosophum videtur esse condictio: quod si vtriusque di- scutiatur intentio: nulla penitus apparebit dissentio. Non est enim Aristoteles testante condictio vera: nisi quando idem subie- ctum: idemque est predicatum: quod in affirmatione et in nega tione: ita videlicet vt subiectum et predicatum negationis nul- la equiuocatione dissideat a subiecto et predicato affirma- tionis: nullumque sophisma diuerse relationis: seu diuer- sarum partium: seu diuersi temporis intercedat: et in actu vtraque ptantiue conueniat. Omnis enim dissentio negationis et affirmationis in sola particula negatiua consistit. Unde vtriusque differre etsi contrarium videatur: non tamen sensus con- trarius est intentioni: quia certa contrarietas sicut Aristoteles con- firmat: non est nisi vbi naturaliter sunt contraria: vt et subie ctum et in subiecto sit vnum sine equiuocatione subiecti: et in subiecto in vno tempore concordetur: et in eadem relatione: et coadunetur sibi potestatiue: vel actualiter: neque discor- dentur: nisi in negatione. Quod cum ita sit: palam est. Galienum non con tradixisse Hippocrates neque repugnasse suis dictis: non enim conueniunt ptotestatiuepotestatiue: neque actualiter: quia Galienus intellexit actualiter: quod dixit vrina grossa turbida est: ac si in actu diceret: quia sensualiter est videre: quia vrina non est grossa: nisi ex humorum commixtione et ebullitione. Que cum sint in vrina: liquoris necesse est subsequatur turbiditas. Hippocrates ptoestatempotestatem intellexit in suis verbis dicens: vrina grossa non est turbida: sed potestate cla ra: quod item dicere est intellectualiter: etsi longum sit a sen sibus corporis: proximum tamen est rationi. Urina enim grossa: etsi actualiter sit turbida: vicina tamen est vt ptantiue in subtili tatem mutetur et claritatem: quia significat naturam in coctionem humorum operatam eem: et feces commouisse: et liquorem turbasse neque laborare in mutandis rebus: nisi in subtiliandis feci- bus: et mittendis singulis in locum suum naturalem: vnde liquor clarificetur. Palam ergo intelligimus hippocratem intellexisse vrinam grossam non esse turbidam: nisi ex mutationis vicinitate in claritatem et subtilitatem. Neque nos etiam videmus in quo mutetur: nisi in ista transducatur. Ideoque antiqui soliti sunt dicere vrinam grossam antequam clarificetur: non esse tur bidam: subtilis enim est in potestate. Alij intelligunt con trarietatem que est inter verba Hippocratis et Galieni in potestatein potestate cf. MS St Petersburg, RNB, Erm. lat. 32, f. 78ra: in parte tantum esse vrine: non in actu et potestate. Dicunt enim Hippocrates cum dixit vrinam grossam non turbidam: non intellexisse turbi- ditatem liquoris: sed potius hypostasis: ac si diceret vri na grossa in liquore: non est turbida in hypostasi. Sed hec verba non sunt verbis Hippocratis similia: humores enim cum ebulliant et commisceantur: liquores necesse est turbentur vbi nulla hypostasis habetur: neque clara neque turbida: feces enim cum commisceantur: terrestris pars natat et mi- scetur. Si autem Hippocrates dicant intellexisse nebulam: dicen- dum impossibile est nebulam claram: et liquorem commixtum esse turbidum: vel nebulam esse turbidam: et liquorem esse cla- rum nisi redeant ad potestatem et actum: dicentes. Si li- quor turbidus est actualiter: nebula potestatiue: sub tilis est: sed hoc cum superiori ratiocinatione referendum est.

¶ Septima particula qualis vrina cum subtilitate et cla ritate conueniat: et qualis cum turbiditate et grossitudine.

QUando quidem de substantia vrine expleui- mus: et iuuamento vel nocumento ipsius: et de diuersitate liquoris et coloris eius: oportet prout promisimus: in hec loco dicamus quis color vrine coueniat cum subtilitate et cruditate naturaliter siue acci dentaliter: et quis conueniat cum grossitate et turbitudine natu raliter vel accidentaliter. Incipiamus autem ab extremitati bus colorum: qui sunt albus et niger: quia naturaliter sunt cete- ris antiquiores. Omnes enim alij colores ab istis sunt compo siti: neque ipsi componuntur ab alijs. ¶ Incipiendum est autem ab albedine: qui color est primus et initium colorum: cum omnes alios ipse recipiat: et nullus aliorum ipsum suscipiat. Quod si quidam reprehendant dicentes: nonne inuenimus rubore et ci trinitate alijsque coloribus de subiecto corpore ablatis: corpus remanere album. Quibus respondendum est. Impossibi le est enim si quilibet colorum auferatur antequam appareat alius: quin succedat albedo vice ablati coloris: sed non de albedine similiter: non enim necesse est auferri albedinem vt succedat quili bet aliorum colorum. Palam ergo quia albus color suscipit alios: sed nullus aliorum ipsum. Galienus inquit vrina alba et grossa non conueniunt: quia albedo grossitudinem significat humorum et cruditatem eorum: et naturam in repugnatione morbi pigri- tantem. Grossitudo significat naturam iam incepisse deco ctionem humorum: et eorum commixtionem: vnde eos conuenire im possibile est nisi accidentaliter. Aliquando enim coadunantur humores grossi in corpore de crudi phlegmatis genere: quos expellit natura: et exeunt cum vrina: hoc fit duobus mo dis: aut cum leni febre et diuturno morbo: vel cum ignea febre et acuto morbo. Que cum leni est febre et initio morbi: diuturnitatem sui portendit. Si in die nuncia vel cretica appareat: et maxime in die quarto: morbi significa tur ab apostemate in membris liberatio. Si post diem tertiam fit: recidiuum morbum significat. Unde Galienus vrina alba lactea aliquando a grossitudine humorum liberat: ma- xime si sit multa: multitudo enim sua humores grossos significat in corpore coadunatos: vel diuturnum mor- bum: vel laborem. Si in die sit cretica: liberationem signi ficat ab apostemate: quod est post auriculas. Consuetu- do enim laboriose febris est generare apostema post aures aut in auriculis. Quorum liberatio duobus est modis: vel enim materia pungit nares cum suo acumine et subtilitate: et tandem exit cum sanguine: vel natura depo nit in corporis inferiora: et expellit cum vrina: cuius cau- sa grossitudo est et grauitas. Si diu vrina in grossitudi ne permaneat neque mutatur: apostema sub hypocundrijs suspicamur: vbi si permaneat: non sumus securi: quin excoctum in saniem sit mutandum: sanie autem veniente et laudabili signo sequente: significatur salus: post longum tem pus tamen: sed si significatio mala fuerit: vicinitatem denun ciat mortis. Quod si cum acuta sit febre: cruditatem nature portendit: et pigritiam in repugnatione materie morbi: et percussionem in regimento morbi. Unde Hippocrates vrina lactea humores grossos significat inuiscatos: vel in venis gib bi epatis: vel in venis sui concaui. Si cum leui sit febre: diuturnitatem significat morbi. Si cum acuta: angu- stias et timorem vicinum denunciat: quia materiam morbi ex duobus compositam ostendit contrarijs humoribus: vnus est acu tus cholericus: alter grossus phlegmaticus. Hoc osten ditur ex acumine febris: et incensione sui: et grossitudi- ne vrine atque cruditate. Uirtus enim et incensio febris acu men et pessimitatem materie morbi denunciat. Grossi- tudo enim vrine et cruditas: grossitudinem materie: et du riciem coctionis monstrat: que cum sit: morbus pessimus est: sicut Hippocrates. Morbus inquit pessimus et molestissi- mus ex duobus contrarijs humoribus compositus: vno acu to et velocissimo: altero grosso et tardissimo: quia natura acumen materie: et pessimitatem morbi non potest pati: neque velocitatem sui motus: neque cum altero morbo duro: tar- do et longo in recipienda digestione. Si autem doleat inrfirmusinfirmus in dextro hypocundrio: multo peius. Si super vrinam nebula alba quasi spuma appareat: infirmus perdi tioni est vicinus: quia nebula spumosa ebullitionem hu- morum cum igneo calore denunciat: et si eruginosum ha- buerit vomitum: vicinior est ad perdendum: quia signifi- cat cholericam incensionem.

¶ De vrina alba.

VRina alba que cum subtilitate et claritate na turaliter conuenit: quattuor significat. De- fectionem coctionis: et paruitatem digestio nis. Secundo defectionem caloris naturalis in loco coctionis vrine. Tertio defectionem membrorum et dissolutionem virtutis eorum. Quarto oppilationem et apostema in vijs vrine: vel in membris sibi vicinis. ¶ De fectio coctionis et paruitas digestionis que sunt cau sa albedinis vrine: et subtiliationis sue: in tria diuidun- tur. In defectionem stomachi ad cibum digerendum secundum quod oporteat deficientis propter cibum humidum multumque in- fatiuum: vel propter cibum inordinate acceptum. Unde vri- na in gulosis et in multum farcientibus ventrem cibis: alba est et clara. Secundo est ex oefectione virtutis dige- stiue in epate: cum calor eius naturalis minuitur: et epar deficit in digerendis cibis ad ipsum venientibus: neque inde perfectus sanguis efficitur vel generatur: sicut pa tiuntur ycterici: ex defectione digestiue virtutis epa tis: vnde yctericia est pessima: quia hydropisim futuram nunciat: quia virtus epatis sanguinis mundificatiua est quasi mortua. Unde Galienus sicut in ablatione stomachi coctionis: vrina albescens et clara exiens ciborum ple- nitudinem in stomacho ostendit: sic cum in epate non excoquatur succus cibi: vrina alba et subtilis hyposar- cam futuram denunciat. Tertio defectione tertie dige- stionis in omnibus membris: sed tamen maxime in renibus: quorum virtutes si sint deficientes: digestiua et contenti ua: scilicet appetitiua et expulsiua confortantur: vnde ma- gis humiditas aque trahitur: que qualis alba et clara bibitur: talis cum vrina emittitur: sicut in diabete vide tur. ¶ Defectio caloris naturalis in loco coctionis vrine id est in venis: duobus est modis: vel quia calor natura lis cum incenditur calore febris: ad corporis superiora ascen dit et capitis: et venas ex se vacuas dimittit: doloremque nimium ex molestatione gignit in capite propter aduna- tionem in vno loco caloris vtriusque id est naturalis et ignei: vnde vrina alba exit et cruda: sicut in freneticis. vnde Galienus vrina alba et subtilis in febribus incensiuis: alienationem presentem et futuram ostendit: maxime si cum albedine sit lu- centi: quia calor et incensio acumen cholere rubee innuit. Urina ergo ista cruda defectionem naturalis caloris si gnificat in loco coctionis: quia ad superiora ascendit: vnde alie- natio est expectanda timoris enunciatiua: quia cerebri na tura deficit in confortatione illius cholere taliter ebullien tis et incendentis. quod cum sit: impossibile est vitam remane- re: sicut Hippocrates in acutis. Urina alba et lucida malum significat: maxime in frenetica.sicut … frenetica cf. MS St Petersburg, RNB, Erm. lat. 32, f. 79ra: Sicut Ypo. Urina alba in acutis febribus et lucida malum significat maximum in frenesi Si vero non habet aliena- tionem: neque mentis corruptionem: laudabili superueniente significatione: sicut tinctura vrine: liquoris grossitudi ne: faciei splendore: virtutis bonitate: motus leuitate: anhelitus facilitate: somni laudabilitate: saluatur post longum tempus. Hippocrates in epidimia de infirmo quodam reci tat: cuius nomen plantius fuerat: huius vrina ab ini- tio morbi vsque ad .XL. dies alba fuit et lucida: in die .XL. vrine affuit rubor paruam habens hypostasim in fun- do: cum autem .LX. esset dierum: infirmitas exijt cum nimia in fundo vrina: vnde eum euasurum iudicauit: quod in. LXXX. die contigit. Impossibile enim est vicinum terminum esse et morbum tante grauitatis et tarditatis fuisse. Secundus est modus caloris naturalis in loco co- ctionis vrine deficientis: quia aliquando in corpore nascitur apo- stema longe a loco coctionis vrine: ad quod digerendum na tura vadit: et locum coctionis vacuum dimittit: sicut vide mus in vrinis habentium apostema in inguinibus: in ascel lis: collo: et similibus locis. ¶ Dissolutio autem membrorum: et humiditatis eorum ex defectione contentiue virtutis in membris: cum substantialis humiditas membrorum non possit contineri: sed potius liquefit et cum vrina effluit mutata vt al ba fiat: sicut videmus in vrinis leuiter febrientium: et qui diutur nas humiditatis membrorum patiuntur liquafactiones. ¶ Oppi latio viarum vrine quattuor modis est. Uel enim ex cholera ni gra et idigesta et grossa descendente ad vrine vias: easque oppilante: et contrahente grossitudinem ne exeat: sicut in fe- bre quartana. Uel propter phlegma grossum et vitreum: quod in vrine descendit vias et comprimit eas: sicut in mulieri bus menstrua perdentibus: et in habentibus dolorem hancha- rum ex oppilatione viarum que inter renes et epar sunt. Uel ex cholera rubea cum humiditate grossa: mixta et viscosa: que grossificauit choleram: et vetuit exire cum vrina: vnde vri na perdidit colorem quem de cholera habere debuerat: et subti lis facta est et alba: sicut in yctericia ex oppilatis infe- rioribus vijs fellis: cum cholera exire prohibeatur cum vrina et egestionibus: que vtraque facta sunt alba. Uel ex lapidibus in vesica nascentibus: viasque vrine oppilantibus: ne color eius et grossitudo egrediatur: sed tamen causa albedinis vrine ex lapidibus vesice: alia est naturalis preter istam. Lapis enim semper sibi trahit de vrina naturaliter grossitudinem co loratam in nutrimentum sui: vnde natura subtilis remanet et alba. ¶ Apostemata que albedinis vrine sunt causa: duobus modis sunt. Est enim apostema in vrina nascens vijs: stringens eas: porosque suos oppilans: prohibens gros- situdinem eius exire coloratam: sicut apostema facit illud quod inter renes et epar nascitur: et quod in venis inter renes et vesicam et venis vesice oritur: quas implens oppilat ne gros- situdo exeat. ¶ Est et apostema nascens in membris vi cinis vrine vijs: quas constringit cum impressione sui: si- cut in colica passione: que ex cholerico est apostemate.

¶ Quis liquor vrine nigre conuenit.

VRina subtilis cum nigredine non conuenit: cum nigredo in vrina tres significet naturaliter causas. Uel sanguis incensionem et sue substan tialis humiditatis consumptionem ex igneo calore. Uel caloris naturalis extinctionem et congela- tionem propter nimiam frigiditatem. Uel humores melan- cholicos a natura subtiliatos et secundum crisim expulsos qui cum vrina exeunt: quam et grossam faciunt: sicut vrina ex nature actione in fine febris quartane: siue men- struorum auferendorum appropinquante dissolutione. Si auferantur ex melancholicis et grossis humoribus quos dissoluit natura et non expellit cum vrina. vnde fit vt vrinam nigram cum subtilitate et claritate conuenire sit im possibile. Si autem contingat: non naturaliter sed accidentaliter fit. Uerbi gratia: si humores phlegmatici grossi in cor- pore sint: vel melancholici crudi: cum grossitudine sua de scendunt ad vrine vias: et oppilant eas contrahentes gros situdinem ne exeat. Si humores fuerint phlegmatici grossi in corpore vrina alba exit. Si melancholici datur vrine tinctura et nigredo: et exit subtilis et nigra acci dentaliter non naturaliter. Si cum lenta sit febre: significat angustiam nimiam et defectionem: aliquando alienationem: hoc maxime nunciat sanguinis fluxum in die cretica: preci- pue in menstruosis mulieribus et emorroydibus. Si cum acutis sit febribus fit pessima: maxime si in quantitate sit pauca: quia nigredo pertinet incensioni et vstioni. Hu- morum paucitas finem ostendit substantialis humectatio nis in sanguine. Subtilitas grossitudinem et cruditatem monstrat materie morbi et diuturnitatem sui: quia natura non potest digerere: ideo cruditas et duricies in longo tempo re permanet. vnde hippocates vrina nigra et subtilis in febribus peracutis pessima est: maxime si sit pauca. Si enim multa et cum vigilijs et surditate hypostasi superuenien- te nigra et naturali in die cretica: sanguinem e naribus fluere significat. Si significatio superuenit laudabilis solutione pronunciat morbi propter sanguinem a naribus effluentem. ¶ Nigra autem vrine que grossitudini conuenit et turbiditati humorum: diximus ante quod tria significat. Uel abundantiam humorum melancholicorum secundum crisim cum vri na expulsorum: vel incensionem sanguinis: et consumptionem humectationis substantialis: vel congelationem caloris naturalis propter nimiam frigiditatem sui. Qualiscunque actio nature fuit secundum crisim nunciat salutem melancholi- corum morborum sicut iam diximus. Unde hippocrates in epidimia: im possibile est saluare infirmos in quorum vrina dominatur nigredo: nisi illos a quibus secundum crisim vrine exeunt. Unde mestruamenstrua cum auferantur mulieribus nigra exit vrina sine precedenti causa cito sanantur: quia secundum crisim vrina exit ab ipsis. Intelligendum est hippocratem hoc non dixisse sine caisa id est sine febribus: vel alijs rebus nigredini vrine per- tinentibus: nisi accidentibus menstrua semper precedere so lentibus. Unde hippocrates in eodem loco: si auferantur menstrua fe- minis nigris superuenientibus vrinis: cito sanantur. Uri na nigra que incensionem significat humorum duobus est mo dis: quedam enim incensionem significat cholere rubee cum igneo calore: quedam incensionem sanguinis. Inter quas duas distat: quia priorem semper sequitur molestatio: angu stia: dolor capitis: si in initio sit morbus: et signum sequa tur laudabile: atque bona superueniat crisis: possibile est saluari. Galienus super epidimiam hippocratis aliquando infirmus in principio morbi nigram vrinam facit cum accidentibus molestissimis et terribilissimis: et tamen saluatur si virtus sua custodiatur sibi: et facilis anhelitus: et bona crisis super- uenerit. Item idem in eodem: aliquando in initio morbi vrina nigra venit cum timore accidentium: et permanet vsque in diem VII. post vero bona superueniente vrina cum hypostasi alba: declinatione morbi: et illius salutem nunciat. Si signa non sequantur laudabilia: sed angustia anhelitus: sudor in membris superioribus: alienatio mentis: paruitas desiderij cibi: perditionem ostendit. Sed si sit in pleure si et diuersam habeat hypostasim: in qua color post colorem sit: vel rocunda sicut gutta: febrem et mortem de- monstrat. Si febris sit acuta: spasmum ex inanitione an te mortem denunciat. Secunds modus incensionis: san- guis liquorem paruum habet quod si mala significatio sequatur sicut temporum constrictio: concauitas oculorum: contractio labiorum: et pulpe auricularum inuerse: que duobus sunt mo dis. Unus ex ablatione nutrimenti horum membrorum pro pter consumptionem substantialis humiditatis corpus nutrientis. Alius est modus: quia instrumenta que trahere solent humectationem substantialem in nutriendo corpore sunt mortificata. vnde hec species pessima est maxime si febris sit incensa. Urine ergo nigre significantes con gelationem caloris naturalis: et propinquationem sue ex- tinctionis: causa est cholera nigra: que nature preualet pro- pter frigiditatem suam: et calorem suffocat: auferens sangui ni pulchritudinem et splendorem. vnde significat mortem. ¶ Quidam antiqui dicunt vrinam nigram aliquando significare yctericiam ex oppilatione splenis: quando natura quidem deficit in trahendis ab epate fecibus sanguins: et aliquando apparet yctericia hec in corporis cute: aliquando intus occultatur. vnde membra occiduntur: sed significatur huiusmodi oppilatio ex vrine superficie spumam citrinam habente mixtam cum liuiditate et nigredine.

¶ Qui colores conueniant cum gros- situdine et turbiditate.

COlores hi conueniunt cum grossitudine et tur biditate: qui solum sunt de genere cholere nigre sed tamen siclinus plus significat incensionem humorum et consumptione humiditatis sangui nis. vnde significat spasmum. quod si sit cum febribus acutis: alienationem mentis et timorem mortis significat. Si laudabilis significatio superuenerit: vel in die cretica exierit: si morbo sit vicina: futuram salutem nunciat si- cut Galienus testatur: viridis inquit vrina si in die appa- reat cretica: et infirmus dolorem non habeat: morbi dis- solutionem significat. Sulphureus minor est sicleo in incensione: qui si sit cum leni febre: stranguriam por tendit. Si moretur aliquandiu: et quantitas vrine ma ioretur: ebibite aque quantitate consumitur corpus Si cum acutis sit febribus: pessimus denunciatur spasmus. Si subtilitas superuenerit et extremitas corporis friguerit. et sudor in superioribus membris fue rit: pessimitas erit ex perditione spasmi. Plumbinus congelationem demonstrat et frigiditatem. vnde calo- ris naturalis defectionem significat: et proximitatem ad extinctionem. vnde fit certa causa hyposarche pes sime et mortifere.

¶ De vitellino et citrino et citrinissimo.

ISti colores cum claritate concordant et sub ilitate: quia significant cruditatem et coctio nis defectionem: et si natura inceperit deco- quere: et inceperit preualere in coctione. vnde color est in vrina tamen pigriciam monstrat nature in complenda coctione: cum deficit hypostasis leuius est enim nature agere colorem quam hypostasim: hy- postasis enim non completur: nisi cum virtute coctionis per totum corpus: et color cum virtute tantum caloris natura lis in loco coctionis. Unde hi colores non bonum signifi cat perfectum vniuersaliter: quia perfectio bonitatis cum hy postasi est tantum. quod cum ita sit: necesse est quicumque horum colorum minus habet tincture: defectionem coctionis in eis esse: et a bonitate elongare. ¶ Uitellinus autem color minor est in tinctura: vnde a bonitate remotior et nature albe vrine in cruditate et defectione coctionis propior: sed tamen quia tincturam aliquantulam ha- bet: est melior: cum significet naturam incepisse ali quantulum coctionis. ¶ Citrinissimo colore virtus ope rantis nature defignatur in coctione: vnde bonitate monstrat complemento vicinantem: quia mediocris in perfe ctione est complenda cum hypostasim non habeat. Ci trinus mediocris est inter citrinissimum et vitellinum bonitatem ergo suam significat nondum esse comple- tam: cum inceperit bonitas: nondum tamen appareat bonitas: sicut dixit Hippocrates citrina vrina sanitatem nondum perfectam significat. Natura enim etsi colorem fa- cit: hypostasim tamen facere non potest. Quod si huiusmodi diu permanserit: defectionem nature in decoctione morbi significat. Unde Hippocrates citrina et subtilis nondum mor bum digestum significat: et si in diuturno sit morbo: non curatur infirmus si permaneat (alibi non securatur infirmus vt permaneat) quousque morbum digerat. Si autem febris non exinaniatur: et alba hypostasis videatur: et in liquore diuersificetur: peior est: quia alba hypostasis ante digestionem morbi: non est ex coctione naturali: sed potius ex materie morbi grossitudine: et sui motus grauitate. Quod cum sit necesse est nature tandiu illam di gerere: vt certificetur infirmus permanere: donec dige stionem possit complere. Quod si hec vrina laboriosa sit in febribus pessima est: quia si febris inceperit: spasmum de repletione portendit: humorem enim grossum et crudum si- gnificat: et in digerendo eum naturam pigram. Que vrina si sit in paralyticis vel epilepticis: non mala signi ficat: quia paruitas sue ticture ex natura est morbi ma- terie: non ex pigritia nature in morbi decoctione. Unde Galienus intelligere est: quia vrina citrina in acuta febre est pessima si non sequatur laudabile signum: et appareat for tis tinctura in die cretica vel nuncia: quia natura excitatur et in decoctione fecis confortatur. Galienus pulchram rem reci gltat huiusmodi in epilstolaepistola ad glaucouem. Uidi inquit iuuenem .XXII. annorum acutam febrem patientem. In tertia autem die fe bris ad visitandum eum quidam introiuit eorum qui dicuntur medici: preconizantes per vias et plateas vt se vendere possint: fuit eiusdem consanguineus infirmi qui cum introiuit digestionem quesiuit. Dixit autem pater quia stipticus est: dein de medicus quomodo dominus Galienus hunc locum neglexit et miser putauit pharmaciam laudabilem esse ante decoctionem morbi: et accepit tres baccas quas secum habuerat: et excorticauit eas cum paruo zuccaro miscens et pistatas infirmo dedit bibendas: et illa die septem habuit sel las: vnde dissoluta est virtus sua. In die autem alte- ra id est ab initio febris quarta: intraui ad ipsum visitan dum et qualitatem sui habitus extimui. vidi enim fa ciem mutatam a facie sanitatis: et vrina facta est ci- trina et clara. Quod cum viderem in tertia die nuncia timui: et nullam medicinam mandaui fieri: nisi solam ptisa nam: et exurgens cito putaui esse ex debite nature in morbi repugnatione pigritantis. Quod cum vidit pa ter dixit. Domine ex habitu tuo timui: si ergo aliquid mali videris ostende nobis. Respondi: hodie dies nuncia est: que quid euenire debeat in die septimo signi ficare debuerat. ego autem hac die speraui laudabilem me videre significationem: nunc euenit contrarium vnde multum timeo. Dixitque pater infirmi: heri domine melius se habuit quam hodie. Quidam enim parens noster medicus heri digestionem quesiuit: cui stipticum esse dixi: ipse autem tres baccas. extrahens excorticauit et pi stauit: et cum zuccara dedit ei bibere. quod cum audissem: di xi: scis ne quales bacce erant: non equidem dixit: sed cor tices earum habeo. ostende Galienus dixit: quas cum ostende- ret: vidi cataputie esse cortices: et iratus nimis acumen medicine etiam in non febribus periculosum esse edocui: quanto magis ergo in febre: Cumque causam cognosce rem: redij: et confortatus dedi psilium cum rodozaccara: et nutriui cum ptisano et similibus alijs cibarijs. Secunda die veniente intraui et vrinam similiter vidi citrinam: sed tamen signum faciei aliquantulum fuit restauratum. Ego autem idem feci cum refrigeratione et humiditate: vrina tamen semper exti- tit citrina vsque in diem .IX. in qua die nunciatiua in parte superiori vermiculosa exiuit: et in duabus inferioribus partibus citrina. In die .X. due partes vermiculose exie- re: et tertia inferior citrina. In .XI. tota exiuit vermi- culosa et in liquore temperata. In .XII. exiuit tertia pars superior citrina et temperata: et due partes inferiores vermi culose. In .XIII. due pertes superiores fuerunt citrine tem perate: tertia inferior vermiculosa. In .XIIII. tota exi- uit citrina et temperata habens hypostasim albam et rotun- dam et in omni sua equalitate perfectam et temperatam. Admi- ratus autem fui actionem nature: et bonitatem ordinationis sue paulatim adducte vsque ad finem morbi cum infirmus euaserit. Ueruntamen sophiste reprhendunt nos dicen- tes: quomodo crisis fuit in .XIIII. cum dies morata sit nuncia vsque in .IX. An non dixit hippocrates dies nuncia si vsque in diem .VII fuerit morata: grossitudinem materie morbi signifi cat: et grauitatem sui motus: crisim autem est impossibile ante .XIIII. venire: vnde monstrauit quod si nunciatiua vsque in diem .IX. moretur: materia grauior et grossior probabitur: et impossi bile est venire crisim ante diem .XX. Respondemus si mo ra nuncie diei vsque in .IX. per grossitudinem et grauitatem esset materie morbi: verum esset quod dixisti: si materia fuit in occasione deforis corpori adueniente que impedit naturam in morbi regimine: aduentus crisis in die .XIIII. lenem et subtilem in sui naturam materiam significat. ¶ Item sophiste: quare dixisti vrinam citrinam et subtilem crudita tem significare et coctionis defectionem: cum Galienus dixerit vri nam citrinam et subtilem que est inter citrinissimam et igneam na turalem esse vrinam: Respondemus antea diximus in libro nostro quia vrina sanguinis et ceterorum humorum sit colamentum. Unde necesse est vt vrina semper ostendat humores corpori dominantes. Cum autem hoc sit necessarium: et corpus sit sanum et complexio temperata: sanguis et ceteri humores in potestate temperati sint: necesse est: vt vrina ex cete- ris quattuor humoribus equaliter sit composita. Nos autem videmus quod in compositis his coloribus id est rubo re sanguinis cum phlegmate: et vtrisque choleribus quod citrinus et subtilis color aliquantulum pertinens igneo colori componitur: secundum virtutem naturalis ca- loris in iuuenibus: et eius defectionem in senibus et alijs etatibus. Cum ergo complexio extra tempera- mentum sit: et complexio sanguinis humoribus do- minetur alijs: necesse est vt laudemus vrinam ex hu- moribus corpori dominantibus coloratam. Unde vri na citrina et subtilis in corporibus sanis est laudabi- lis. in infirmis est illaudabilis. quod manifestatur ex tempe- ramento liquoris in sanis: et cruditate sua in infirmis.

¶ De inceptione hypostasis.

COlores hi significant naturam incepisse face re hypostasim: sed nondum compleuisse: et ob hoc claritatem dimisisse: et subtilitatem intrauisse. Sed tamen rufus calidior est omnibus et acutior: cho lecholere rubee significantior. vnde si cum acuta sit febre: acumen et cruditatem materie morbi virtutem et augmentationem: et pigram significat naturam ad digestionem. Calorem ergo patiuntur infirmi et incensionem: angustias defectiones et vigilias magis cum crisis aporopinquatappropinquat. Colluctantur enim humores calori naturali: sicut est videre in vera tertia na in tertia et in quarta periodo. que si longi sit temporis: defe ctio est nature et sue virtutis. Si in superficie sua appa ruerit sicut spuma vini alienationem mentis significat Nigra alienationem et timorem nunciat. In infirmo sple netico hypostasis nigra et diuulsa perditionem significat cum igneus color splenem consumat.

¶ De vrina vermiliosa.

VErmiliosa vrina claritati et subtilitati quandoque ouenit: et item grossitudini: cum inter rufum et ru beum media sit grossitudo sua: aliquando rubea aliquando clara rufa secundum naturam humorum corpori dominantium. Subtilis vrina et clara acumen cholerici sanguinis significat: et febrem cum anhelitu et orthomiam significat. In alba superueniente hypostasi leni et rotunda nunciatur co- ctio completa: et salus vicina. Si hypostasim lenem et rotun dam non habet: est coctio defecta: salus remota: quia fortis tinctu ra etsi salutem significet: tamen hypostasis sua et subtili- tas ablata: digestionem defectam et morbum diuturnum fo re significat. Unde Galienus si vrina in tanta infirmitate sit bona salubris est. si cum bonitate subtilis est in liquore: salu tem post longum tempus videtur significare. Si infirmus quie- uerit: et in die quarta sit lenis: in die .VII. crisis erit imperfecta: sed in nona saluabitur: si tamen laudabilis et illau dabilis significatio appareat: secundum fortiora et certiora iu dicabitur signa. Urine subtilitas et coctio defecta mo rari faciunt crisim in .IX. Natura enim in .VII. non potuit di gerere propter cruditatem et subtilitatem materie. Unde Ga lenus vrina bona salutem significat: si in die quarta appa reat: salus erit in die .VII. ex necessitate futura. Hippocrates ait Urina rubea et clara salubrior est quam rubicunda pro- pter splendorem et coloris sui pulchritudinem grossa et tur bida grossitudinem et humiditatem materie significat: et fe brem nunciat molestam et anhelosam. non temperata in tur biditate et grossitudine si diu permaneat: grossitudinem et materie multitudinem et febris portendit molestationem atque timorem: quia in vrine rubore sanguis eruginosus et incensio cholere significatur: in grossitudine sui grossitu- do humidi sanguinis demonstratur in loco permanere suo. Uentositatis multitudo et multa motio et ebullitio cum calore extraneo id est febre non ex actione naturali. Urina turbida apparens et rubea in die .XX. crisim complet in die .XL. humorum enim color et ebullitio: cum non nisi appareat in die .XX. grauitatem et grossitudinem sui motus denunciat. vnde impossibile est digestionem compleri ante .XL. motus enim ve lox et leuis significat velocitatem crisis: quia febres sunt lenes et nature cito obedientes. econtrario si grosse sint vnde hippocrates habens crisim in die .VII. nebulosam habuit vrinam in die quarta hominem nuncians liberari. Nebula in die quar ta apparens nature lenitatem et motus morbi significat ve locitatem: et naturam non in digestione pigritantem. crisis si non vsque in .VII. die apparuit: grossitudinem fecum ostendit: neque salus in die .XI. venire potuit: tempus inter initium mor bi et finem equale est quantitati que inter quartam et septimam erit: si nuncia in septima appareat: impossibile est venire cri sim ante .XIIII. si nuncia appareat in .XX. impossibile est cri sim compleri ante .XL. si nunciatiua causa non in die nuncia appa reat: nec in die cretica: moratur crisis in die altera a cretica: aliquando venit crisis post longum tamen tempus. hippocrates in epidimia. Quidam infirmus fuit cuius vrina in .VIII. habuit hyposta sim albam: et sanatus est in .XVII. impossibile est salua- ri in .XI. propter paruitatem hypostasis: et iterum quia in die cre- tica non apparuit.

¶ De vrina rubicundissima.

VRina rubicundissima conuenit turbiditati et grossitudini naturaliter quia virtutem significat nature et dominantiam in decoctione. Si neque grossa neque turbida appareat: non ex sua na tura est: sed ex accidentium passione: sicut si dominatur sanguis acute cholere incendens eam et liquorem suum clarificans: do lor est in capite et alienatio in mente: si illaudabilia superue nerint signa sicut acutus fetor: nigra et viscosa hyposta sis: sunt nuncia timoris. Si subtilietur post predictam grossitudine demonstrat augmentatam calefactionem Conueniens autem naturaliter grossitudini humiditati et tur biditati duobus diuiditur modis: quia grossitudinem si gnificat sanguinis: et cruditatem clausam in vasis epatis et venis dyaphragmatis et in venis que sunt sub ipsis. vnde significatur febris cum dolore pectoris et lateris et apo stema in dyaphragmate: et omne genus pleuresis: et aposte ma cerebri vnde gignitur frenesis: que ex apostemate est dyaphragmatis: aliquando significat salutem cum rubicundissi ma sit: et rubor virtutem coctionis et dominantiam nature si- gnificat digestionis: maxime si hypostasis fuerit alba lenis et rotunda. Urina enim si fuerit huiusmodi ex virtute decoctionis et rubore caloris: vicinam salutem osten dit. Si hypostasis fuerit rubea: sed tamen lenis et rotun- da: tardam salutem demonstrat. Et si non habuerit hy- postasim: liquor autem turbidus et commixtus fuerit: ti- morem alonge portendit: quia turbiditas ex igneo dominante est calore nature: et non ex actione nature. vnde hippocrates in epidimia. Urina rubea si hypostasim habeat: salutis est nuncia certa. Si vero cum liquore est grosso et turbido: il laudabile est: quia grossum significat sanguinem nimiam habentem ventositatem: quam calor dissoluit morbi non ca lor naturalis. Si talis vrina cum acuta sit febre: cordis tremore: dolore hypocundrorum: lingue asperitate: mole stationem significat et timorem. Si vomitus eruginosus superuenerit vicinatur timori. Si in superficie cruditas et albedo appareant descendentes vsque in partem sui tertiam: na ture timorem et capitis denunciat dolorem: alienationem quoque et timoris vicinitatem. Si cruditas et albedo in tota sint vrina: timori sunt magis vicina: si nec albedo nec cruditas appareat. Si vrina in sui rubore et turbidita te permaneat: hydropisi presenti est mors: quia hydropisis defectionem significat digestionis epatis: que digestio si deficiat: et vrina in rubore permaneat: corrumpitur cibus ex incensione sui ipsius. Corruptio enim cibi duobus est modis: vel ex defectione caloris: vel ex augmentatione et fortitudine sui: sicut videmus in exterioribus materijs pane scilicet et carne ex foci incensi magnitudine. Secunds mo dus diuiditur in duo. quedam enim defectionem significat virtutis epatis in mundificando sanguinem ex humori bus. Alia defectionem in renibus de sanguinis colamen to sibi veniente digerendo. he due differunt vrine: quia si- gnificans defectionem epatis: rubicundior est et grossior et minus habens splendoris: facies infirmi citrina et plum bina cum consumptione corporis: epar enim deficiens ab emundando sanguine de vtrisque choleribus et plegmatephlegmate vel alia fece: mittit ad alia membra corruptum sanguinem quem ex plurima parte refutant membra: cum parum inde recipiant redit igitur ad epar: et cum colamento sanguinis immit titur renibus: sicque cum vrina sine mora egreditur: mem bra vero cum nutrimento careant consumuntur et colores cor poris mutantur in plumbeum et citrinum et alios colores. Unde Galienus non inquit bona vita viuimnsviuimus sine epatis sani tate. Altera defectionem sanguis significans in renibus in duo rursus diuiditur: vel ex paruitate sui ruboris: et mul titudine sui splendoris: epar enim est forte in digerendo sanguine et sui mundificatione: qui cum digestus et mundifi- catus maneat ad membra recipitur ea nutriturus: confortans per manere corpus in suis qualitatibus. Colamentum ergo eius cum paruo rubore petit renes: vnde et nutriuntur: qui cum defi- ciant in digerendo colamento eijciunt cum vrina et ruborem il lum. Secundus modus defectionis in renibus: dolor in ven- tre sentitur: defectio in renibus (alias genibus) quia siccitas in renibus dominatur: qui parum nutriuntur propter defectionem suam in mundificando colamento sanguinis: vnde cum vrina rubor ille exit.

¶ De vrina purpurea.

VRina purpurea conueniens grossitudini et turbiditati duobus fit modis. Unus est ex incensione sanguinis cum igneo colore: alter ex compositione: vel conclusione cholere cum humoribus et sanguine et eorum commixtione. Primus est pessimus: quia incensionem et molestationem morbi signi ficat humorum et timorem sui. Si febris sit fortis: timor fit peior. Si habeat asperam hypostasim et granosam: fit mor bus non adeo suspectus. Secunds modus est ex conclu- sione cholerica intra sanguinem: significans venarum que inter epar et fel sunt oppilationem. Uene enim oppila- te contrahunt partem cholericam in sanguinem: que ad fel vadit et in sanguinem se claudit: quod cum fit: dispergitur cum ipso per totum corpus: cuius exteriora inde tinguntur. Unde intus pessima yctericia generatur: et iterum cum colamento sangui nis ad renes vadit exiens inde cum vrina: cui tincturam prestat quasi lutum rubeum pertinens nigredini aliquantulum: et ideo pessima: et timorem significat: nisi laudabilis significa tio vel illaudabilis superueniat: et tunc secundum fortiorem et cer tiorem iudica.

¶ De vrina rosea.

VRina rosea subtiltatisubtilitati et claritati conuenit: que superfluitatem significat sanguineam cum humidi- tate non cocta mixtam: que suum ruborem mutauit cum claritate rosea. Palam est ergo quod vrina sub tilissima vel grossissima cruditatem et diuturnitatem mor bi significat: et longe est a coctione subtilitati vrine per- tinenti: non grossitudini. Grosse enim etsi sit necesse tempus in complenda sui coctione vt subtilietur atque diuidatur et cla rificetur: subtili vrine magis necessarium est tempus: quia necesse est primum sibi vt commisceatur ebulliat et turbetur: tandemque grossa efficiatur: post necessarium est aliud tempus vt subtilietur diuidatur et clarificetur.

¶ De vicinitate colorum scilicet de vrina temperate citrina rufa et rubea et vermiliosa: iste omnes sunt vicine in colore

VRine temperate citrinissima rufa et rubea et vermiliosa sunt vicine. Colorum istorum bonitas virtutem actionis nature significat in ipsis: vnde liquores eorum temperamento sunt vicini: quia vri na si sit subtilissima: defectionem nature in coctione sua significat. sicut Galienus inquit: possibile est vt in vrina adu netur subtilitas liquoris: sed tamen non multum subtilis. Sub tilissima enim naturam nihil in coctione agere ostendit. bo nitas coloris signat virtutem actionis nature: que duo non sibi conueniunt. vnde propria est subtilitas albedini et vicina in co lore. vnde Galienus impossibile est vt subtilissima vrina sit tincta nisi parua sit tinctura: fortis enim tinctura virtutem actionis nature in initio morbi signat: quia in statu actionem suam complet

¶ Particula .VIII. de diuisione hypostasis generaliter.

HYpostasis vrine generaliter in duo diuiditur: aut enim naturalis est: aut non naturalis. Natu- ralis regulam suam custodit: cum nec diffinitionem suam excedit: nec infra subsistit. quod quinque modis fit: colore: loco: liquore: forma: motu. Colore cum albissima sit ex necessitate. non alba enim non est na- turalis: quod in sequentibus explanabimus. Loco: vt se- deat in vasis fundo. quod si non sedeat in fundo: hyposta sis vocatur immerito. Liquore: vt sit mediocris inter sub tile et grossum: quia non mediocris non est digna tempera- ta iudicari. Forma: vt sit rotunda lenis quasi pinea: vt inferior pars sit lata: superior sit acuta. Motu: quoniam omni tempore leuis esse in motu debet: vt si vas mouea- tur: cito sine liquoris turbiditate ascendat superius: cum vero vas quiescat: subito descendat ad inferiora: et in forma pinee resideat. Cum hec quinque dixerimus abso- lute: oportet vniuersalius prosequamur et expressius: vt intellectus patefiat legentibus.

¶ De hypostasi alba naturali.

HYpostasis alba naturalis dicitur esse cum na- tura dominetur humoribus: et feces prout oportet co quantur: quod actio eius in spermate testiculo rum: in lacte mamillarum: in sanie apostema tum testatur: quia natura si in coctione spermatis preualeat secundum quod oportet: exit sperma album iunctum in li- quore temperatum: odoriferum: quia odor eius est quasi no- uelli fructus palmarum. cum autem in decoctione deficiat: vel aliquid eam impediat: seu complexio mala: seu malorum humorum in corpore abundantia: corruptum necesse est exeat in colore: liquore: horribili odore: nondum enim com- pletum fuit in coctione vt auferretur ab ipso sanguinis acredo: sicut cum exterior caro excoquitur: si non in coctio ne compleatur: ex odore et sapore abominatur. Idem est de li cte in mamillis et sanie in apostemate: quibus si calor na turalis dominetur: alba mundificata iuncta et non fetida egrediuntur. Si natura in coquendis non compleatur: et a sua digestione deficiat: et extraneus calor illi dominetur: horri bilis in odore emittitur: et diuersa in liquore: quia rosea et subtilis si materia calida fuerit: vel cinerosa et pecia ta: si materia sit frigida. Sed tamen causa albedinis na turalis hypostasis non est assimulanda saniei: sed po- tius spermati et lacti: quia natura saniem membris parum assi milat: lac vero et sperma specialiter et naturaliter mem bris conformantur: quod duobus fit modis. Sperma enim po testatiue est membrum: lac caro. hoc autem monstratur cum for- mam suam dimittere et essentiam videamus: et in formam mem- brorum mutentur. Sperma ergo illud est in quod mutatur pote- statiue: et ipsa in ipso sunt potestatiue. inde enim generan tur et conficiuntur. Impossibile enim est effectum non esse in causa efficiente naturaliter vel potestatiue. Quod si esset possi bile posset vultur ex gallo esse: et elephas ex strutione hoc autem in propatulo est veritati obuiare. Secundus modus est: quia causa faciens sperma nature est actio sola: faciens sa niem causa rebus alijs comiscetur non naturalibus. Actio autem cau se non naturalis non commiscetur equaliter actioni naturali: quia etsi misceatur in quantitate: dispar tamen est in qualitate: actio nis enim naturalis proprium est coctio subtiliandi feces: et emittere apostema in actum rerum naturalium. Rei non na- turalis proprium est destructio et putrefactio: et ad destru ctionem et putrefactionem a sui natura egressio. quod mani festatur quoniam cum calor naturalis quedam dimiserit animalia eorum solitus naturam custodire et essentiam: subeunte extraneo calore destruuntur et putrefacta corrumpuntur. Ergo natu ra constituendi (alias construendi) et complendi rem naturalem causa. Res vero extra naturam causa destruendi et corrumpendi est com pletiua. ¶ Reprehendunt nos sophiste in hypostasis al bedine: dicentes: quare alba hypostasis est laudabilis et si gnificatiua digestionis et coctionis. Albedo vero vrine illaudabilis et significatiua cruditatis et indigestionis. Respondemus duobus modis fieri: quia hypostasis funda mentum est tertie digestionis: que in membris cum suam complet co ctionem et digestionem membrorum perfecte exprimit similitudi nem. Uel quia hypostasis est secundo decoctus sanguis: qui secundo excoctus post ruborem completum non inuenit in quam mutetur quali tatem membris assimilantem: nisi tantum in albedinem: sicut dixi mus cum sanguis in lac et sperma mutaretur. et similiter cum ca- ro in pinguedinem transducatur: quia pinguedo in initio nil aliud est quam caro mollis vicina coagulationi: que cum calo rem naturalem in se admiserit: et suam coctionem compleuerit: mutatam in albedinem facit pinguedinem. Aristoteles in libro de animalibus intitulato perfecte hoc explanauit: non tamen est nostre in tentionis illud in librum nostrum intromitti: sed si quis intel- ligere voluerit: recurrat ad auctoritatem Aristotilis. Urina sanguis et aliorum humorum est colamentum: quare ipsis assimilatur quia calor ex his compositus retinetur in humorum enim commixtio nibus id est sanguinis cum phlegmate et vtrisque choleribus color est mediocris et temperatus: quia citrinus est et subtilis: sed tamen si humor aliquis dominetur corporis complexioni: siue simplex: siue com positus sit: color eius in vrina apparebit. Necesse est ergo alba hypostasis complementum significet coctionis et dige stionis sue: et tinctura vrine virtutem ostendit actionis nature et complementum signat coctionis. Palam est intelligi quod hypo stasis naturalis albedo fundamentum sit. quod cum ita sit: hy postasis non alba extra sanitatem erit: et ad infirmitatem pertinebit: quia calor naturalis si a coctione materie mor- bi defecerit: hypostasis non completa in coctione erit: et contraria est albedini: et mouetur in colorem materie morbi: vt rubea: rufa: glauca: citrina: et cinericia viridis vel nigra fit. Rufe et glauce: licet dominetur cholera rubea tamen coctionis signat virtutem et digestionis completionem. vnde sicut alba ad sani- tatem sunt vicine. ¶ Rubea hypostasis signat medio- critatem coctionis et possibilitatem complementi. ¶ Citrina hypostasis signat quia nondum natura coctionem inceperit: tamen possibile est illi: quia calor est stabilis secundum colorem mate- rie morbi: non adhuc mutatur in corruptionem vel consum ptionem: quod in loco suo liquido dicetur.

¶ De hypostasi in fundo.

IN fundo hypostasis significat nature vir tutem operantis in fecibus subtiliandis atque diuidendis: et particulis in locum suum natu ralem ponendis: vt pars aerea sursum ascen dat: terrestris deorsum veniat: liquor clarus et mundi ficatus veniat. ¶ Hypostasis inter subtilem et grossam mediocris temperamentum significat et complementum coctio nis: et ideo temperamentum et complementum et mediocrita tem habet inter orales extremitates. Ora enim cuius libet rei extremitas est extra temperamentum. vnde Aristoteles diffinitio perfecta est cui si quid adiunxeris: superfluum est: si minueris erit a perfectione minorata: si vero non in fra subsistat: nec vltra procedat: perfecta esse probatur. Superfluitatem dixit esse a complemento exire: quia minora- tio minor est a complemento. verbi gratia: luna cum lumen mundo ministrare incipiat: minor est quam sit amplius fu tura. deinde lumen et splendor paulatim augmentan- tur quando ad rotunditatem et luciditatem perducitur. Cum vero ad complementum et ad perfectionem suam peruene rit: non completiorem neque sui perfectiorem essentiam quo ascendat inuenit: deinde redit ad minorationem sui. Hec est perfectio significationis in re naturali et spiri tualibus signis. Quod enim complementum excedit: mi norationem habet complementi: et temperamentum exit. vn- de fit vt mediocris hypostasis inter subtilem et grossam temperamentum et complementum significat coctionis. Le- nitas hypostasis et coniunctio sui: et rotunditas sue for- me: et acumen supermitatis subtilitatem sui et lenitatem si- gnificat: et ascensionem in angulos naturaliter erectos quod comprobatur in igne: qui cum clarus et purus sit: motus eius in acumen anguli ascendit. Licet sophiste nos re prehendant: et de sede ignis dicant: quare sedes ignis lata est et spaciosa: superiora sui subtilia et stricta et erecta. indicium tamen sue sedis idem est quod et sui acuminis in igneitate et natura. Respondemus sedes ignis non est lata et spaciosa in igneitate et natura: sed ex corpore subiecto sibi formam recipit sue latitudinis: et quocunque pars ignis a subiecto se separat: constringit se et subti liat: et quanto magis elongatur: tanto plus subtiliatur quo- usque in angulum transducatur. Similiter cordis forma est pinea: cum actio caloris naturalis inde procedat: cuius indicium in actione et natura secundum indicium est ignis. vnde sedes eius lata est interius: et superiora sui acuta: Licet sensualiter reprehendamur. Quomodo inquiunt infima pars cordis est lata: superior acuta: cum in homine erecto sedes cordis sursum lata sit: et acumen tendit ad infe- riora: Respondemus sensus tuus non est intellectualis: qui mon strat in pede radicem corporis humani: et caput eius ra- mos. Sic ratio tibi contraria est. Radix omnium ar borum est fundamentum suorum ramorum qui inde procedunt et exeunt. Unde in omnibus terrenascen- tibus: arboribus: seu quibuslibet alijs: si radices pa- tiantur desiccantur et consumuntur: sed ramus non nocet radici: neque mutatur a suis qualitatibus. Idem fit in cerebro cuiuslibet animalis: quod si patiatur toti nocet cor pori. Sed si membrorum quorundam sit passio: nihil no cet cerebro: quia cerebrum sensus et motus est initium. a quo procedunt nerui: qui sunt fundamenta corporis: et ligamenta sui. Hoc manifestatur quia si vnus neruus incidatur in manibus vel in pedibus: inde cerebrum non impeditur: neque etiam media membra inter cerebrum et membrum incisum. Si autem neruus in cerebro patiatur: omnia membra quorum actio ab illo neruo incipit: dam- nabuntur. Radix ergo corporis humani caput est: et extremitas sui rami: corpus inter radices et ramos me dium erit. Unde antiqui hominem inuerse assimulaue- runt arbori: cuius radix superius sit: rami vero infe- rius sint. quod cum ita sit: necesse est initium cordis et sedes sui contra cerebrum sit: rami et extremitates pedum infima. Corporis ergo forma est pinea: cum sedes lata sit et superiora acuta sint. Reprehendunt tamen nos de epate dicentes: quare epar non similiter est: cum spiritus inde procedat naturalis: et sanguis qui totum corpus nutrit. Respondemus non consequi. non enim vene ab epate exeunt vt intelligis. Epar enim nihil aliud est quam caro celata cum neruis subtilibus: quos non potest sensus comprehendere. quod si non esset: non esset epar sensibile. passiones et vene atque vasa a neruis sunt exeuntia. vnde si quedam vene scindantur in epate: quoddam neruosum corpus in illis concreatur: vt separata et scissa restau- rentur. Uene ergo non incipiunt ab epate. vnde si dixeris epar esse fundamentum corporis quia inde exit spiritus naturalis: cor quoque fundamentum feceris cum inde procedat spiritus vitalis. Respondemus tibi vnde virtu- tes corporis procedunt non est fundamentum corpo- ris: neque vie etiam per quas exeunt. Si dixeris te dixisse ideo fundamentum esse quia sanguis ibi excoquatur: et in- de totum nutritur corpus: Respondemus ergo fundamen- tum est stomachus: cum cibus in eo coquatur: vt epa ti coctus preparetur. Similiter coquus et pistor fundamen- tum erunt: quia stomacho preparant cibum: quod impossibile est. ¶ Lenitas hypostasis et velocitas motus sui ad superio ra et inferiora naturam agentem et in morbi materiam dominantem significat propter leuitatem materie et suam obedientiam nature. Si enim non obediret et in ali- quo impediret: digestionem suam dimitteret cruda: et non bene coctam emitteret. Palam ergo intelligitur quia regule hypostasis .V. esse comprobantur: albedo sui colo ris: sessio in fundo vasis: mediocritas sui liquoris: et rotunditas forme: leuitas et facilitas sui motus. Cum hec .V. adsint perfecta est natura in temperamento complexionis et sanitate corporis. Cum ergo aliqua harum proprietatum aufertur: et competens actio facientis nature tollitur: omnibus ablatis et tertia actio aufertur ab omnibus membris. Si ergo leui- tas motus hypostasis tollatur: et secundum motum nature egre diatur: actio naturalis et dominium suum in digerendis fecibus auferuntur. Lenitate et rotunditate forme ablatis: natu re dominationem in omnes partes materie morbi necesse est tolli: et actio sua in omnibus est equalis. Si vero in partibus opera retur: in partibus non exiret diuersa. in partibus id est quedam subti lis et quedam grossa: alia cruda. Mediocritate et tempera mento liquoris ablatis auferetur et complementum coctionis in fecibus. Si non sedeat hypostasis inferius: diuisio na ture in partibus et positio vniuscuiusque partis in lo- cum suum naturalem tollitur. Si albedo hypostasis aufertur: et digestio non completur: que cum insimul aufe runtur: tertia digestio in membris necesse est tollatur. ¶ Reprehendunt nos sophiste dicentes: quare non dixisti auferri hypostasim ex fortitudine tantum membrorum corpo ris: et in superfluitatibus sui nutrimenti per poros ex- pellendis: et non ex ablatione tertie digestionis: Respon demus quia membris fortibus in expellendis ciborum superflui tatibus non necesse est reddi epati: et inde renibus mit ti cum colamento sanguinis: et ita exire cum vrine hyposta si. Confirmatur hoc ex Galieni dicto dicentis vrina in sanis non habet hypostasim: nisi paruam cum moretur in vasis: quia virtus digestionis tertie ex fortitudine membrorum est fortis. Respondemus his monstrauit Galienus in verbis se intel- lexisse de corporibus sanis: que temperate sunt complexio- nis: et perfecta in virtutibus suis: neque plus capiunt ciborum nisi quantum digerat natura eorum. quod cum sit constat eos non habere hypostasim: quia membra fortiora sunt. Sed infirma corpora virtutibus obuiantia ex abla- tione virtutis defectionem innuunt tertie digestionis. membris enim deficientibus in expellendis ciborum super fluitatibus: epati redduntur et cum vrina emittuntur. Que cum in vrina non appareant: sed in membris permaneant: conuer sio illa diuersos morbos generat secundum superfluitatum natu ras: que intus hoc faciunt calori naturali: quod igni ligna de foris. Unde ergo intelligimus: quod si hypostasi adsit albedo: sessio in fundo: liquoris mediocritas: forme rotundi- tas: et lenitatem non habeat. Ex hac vna in sua vi amissa grossam ventositatem significat quodam in tempore partem sui diuidentem et nature actionem in se compleri prohibentem. Unde aliquando vrina lenis exit et rotunda: aliquando vero dispersa: et diuulsa cum hypostasi albedo: fundi sessio: mediocritas liquoris fuerit. si lenitas et coniunctio desit: duas regu- las sibi esse sublatas intelligimus: vnde nature significat pigritiam: que partibus hypostasis non equaliter dominetur. Hec ergo species priore est peior: quia prior significauit virtutem nature agentis in quodam tempore: vt ventositatem gros sam dissolueret: et feces subtiliaret: quod si in omni tempore non faciat: aliquando tamen facere laborat. Hec species na ture defectionem in dissoluenda significat ventositate: et in fecum digestione. hoc et in omni tempore: sed tamen in prio ri occultum quiddam expalanreexplanare oportet. Uentositas grossam partem hypostasis adunari prohibens: aliquando confortatur die vna: et deficit paulatim vsque in diem morbi: postea fit econtrario: vt vna die deficiat et confortetur paulatim vsque in diem morbi: postea aliquando vna die deficit: vt alte ra confortatur. Et prior que vna die deficiens: confortatur vsque in finem morbi: minor in pessimitate est: quam ea que vna die confortari habet: altera vero videatur deficere: actio enim et malicia eius pessima si non confortetur. Item melior est ea que vna die deficit: et postea confortatur: quia vna die deficiens altera confortans: luctari cum mor- bi materia significat naturam: et preualere interdum eam. Defectio vero vnius diei et confortatio continua signifi cat fugam nature cum sui defectione in materie morbi re pugnatione. Omne hoc in pulsibus similiter intelliga- mus: quia si pulsus vna die melioretur: altera vero non: me lior est quam vna die meliorato: et postea semper peiora- to. vnde hypostasis nunquam iuncta: neque simul aduna- ta: peior est quam que vna die adunata: altera vero non adu nata. Item coniuncta vna die altera vero non: peior est semper coadunata. Unde palam est intelligi: quia si hy postasis cum duobus supradictis auferatur: sedere in fun do et temperati esse liquoris leuem et lenem esse: perdite sunt regule quattuor: et significat grossas ventositates et in digestas: quibus ferueant humores et turbentur liquores: et natant feces fundi: sessionem prohibentes. Si inde al bedo auferatur et ablatis superioribus: cum omnes regu- las suas perdiderint: significat defectionem coctionis et pigritiem nature in complemento digestionis. Si ablata albedine ipsa videtur sedere in fundo secundum colorem signifi catur: et qualitas materie morbi intelligitur et quanti- tas actionis sue siue fortis sit siue debilis. verbi gra- tia. Si hypostasis glauca sit siue rufa: designat quod al be hypostasi sit vicina virtute coctionis: et complemen- to digestionis: quia parum remaneret vt alba fiat. Si sit citrina materia morbi remanet cholerica: et nihil pro ficit natura in sua coctione: sed tamen potestatem habet vt hypostasis in colore materie morbi remaneat nun dum immutata in corruptionem et incensionem vt faciat se viridem. Unde Hippocrates si in hypostasi cholera domine tur leuis et subtilis motu: morbus est calidus. vnde Hippocrates monstrauit per leuitatem motus leuitatem esse in fecibus: et eorum obedientiam. quod dixit subtile: subtilem superiorem et latitudinem inferiorem voluit intelligere: et tunc forma eius est quasi pinea. Si hypostasis sit ru bea erit morbus quasi sanguinolentus: et mediocris coctio eius. viridis vel nigra incensionem humorum si gnificat: quod ab obedientia sit remota. Glauca igitur hy postasis et rufa propinquiores sunt coctioni quam rubea: rubea melior est quam citrina. citrina melior est quam viri- dis: quod alibi melius sumus dicturi. ¶ Sufficit de hy postasi quantitatem monstrare coctionis: et quod quantitas coctionis quantitatem monstrat actionis naturalis calo- ris: et quod quantitas caloris naturalis quantitatem comple xionis in sanitate et in infirmitate. ¶ Hypostasis ergo cum naturam suam exierit: mu- tationem significat in complexione corporis: vel in vna qualitate sicut in caliditate: vel in colore: loco: liquore: vel in suis qualitatibus quinque. Si in suo co lore vel calore: rubea erit vel citrina: vel sicut diximus quelibet alia. Si extra naturam sui loci exeat: suspen- ditur: vel natat: vel in superficie est nebulosa. Liqui da subtilis est vel grossa plus quam oportet. Forme na- turam exiens: lata fit vel dispersa in partibus diuersa: vt partim sit subtilis: partim grossa. Naturam leuis motus sui exiens: quodam in tempore exit laudabilis quodam illaudabilis vt dicemus.

¶ De hypostasi accidentali.

HYpostasis accidentalis diuersatur tribus modis. in loco: in quantitate: et qualitate. In loco vel in sessione fundi: vel in suspen sione medij vasis: vel nebulosa est in super- ficie sui. ¶ Diuersitas locorum quantitatem mon- strat coctionis: siue in initio sit: vel in medio: vel in com plemento. Hypostasis nebulosa est in primis: in comple- mento in fundo erit: media in medio suspenditur va- sis: quia cum natura humores excoquens facere hyposta- sim incipiat: in primis dissoluens mouet suam ventosita- tem: quam cum mouerit altitudinem petit: qui locus suus est naturalis: et cum ascenderit: humiditatem turbidam reddit ingrossans eam: et terrestria secum cum virtute sui motus portans facit quandam nebulam. Cum coctionem me diat: ventositatem subtiliat: et virtus sui motus deficit: de inde humiditas subtiliatur: grossicies amittitur: pars ter- restris in locum suum naturalem regreditur in mediam veniens vrinam. quod ex grossitudine remanet et humiditate: prohi bet partem terrestrem in locum suum descendere: remanet ego in media vrina natans et suspensa. Coctione completa est in partibus diuisa. pars aerea natat effecta nebulosa: pars que grauatur terrea in fundum descensura: humiditas autem permanet clara et mundificata. vnde intelligitur nebu losam hypostasim significare initium coctionis: et virtutem nature in faciendam hypostasim. Natatilis significat mediocritatem coctionis: et inceptionem complementi: et preualere naturam in digerendis humoribus: et par- tibus suis diuidendis. In fundo complementum coctionis ostendit: et diminutionem fecis: ponendo in locum suum natu ralem vnamquamque. Ex loco igitur hypostasis neque bonum absolute: neque malum significatur: sed quantitas siue bo ni siue mali complementi: siue minoratio complementi et mediocritas. ¶ Hypostasis bona siue mala ex colo- re liquore et motus leuitate est intendenda. Sunt enim quidam colores bene absolute significantes: quidam indefinite Idem contingit de significatione mali. Quidam etiam sunt mediocres inter bonum et malum absolute et definite. Albedo significat tantum absolute bonum. distincte bo num si sit alba: candida: in liquore temperata: in forma rotunda: lenis: et in motu leuis. Que cum sint signa sua: sine dubio sunt perfecta et bona proprie. Si alba hypostasis ab hac proprietate se moueat: et aliquam ha- rum regularum amittat: absolute vocatur alba: et bo- num significat: sed non absolute. significationes a boni tate minorentur secundum quod de his regulis erit minus. Color hypostasis significans malum absolute est nigredo tantum definitum nigerrima: in liquore diuersa: granosa vel aspera: que sine dubio mala sunt: maxime si vrina sit ni- gra. Inter bonum et malum mediocria: rubor: citrinitas: viriditas: sed rubor tamen ceteris est melior: bono vici- nior: significans sanguinem ceteris humoribus meliorem. Uiridis est peior et timori vicinior: quia humorum signifi cat incensionem: et sanguinis humiditatis consumptionem Citrinus color significat bonum et malum: quia naturali- ter acutos et non coctos ostendit cholericos humores. Ideoque vtrumque significat possibile: vt et calor febrium de ficiat: et acumen cholere extinguatur: et non confortatur natu ra in materiam morbi digerendam. Hypostasis que mutatur in rufitatem et glaucedinem: significat salutem. Item potest esse vt calor febrilis augmentetur: acumen cholere confor- tetur: sanguis et alij humores incendantur: hypostasis in viriditatem mutetur. vnde timor in malum nunciatur. Signa ergo citrine hypostasis non absoluta sunt id est non certa ¶ Reprehendimur tamen a dicentibus: quare rubeam non dixisti absolutam similiter: cum possit natura in complementum con fortari coctionis: hypostasis in albedinem mutari: et sa lus significari. Item possibile sit vt natura in complemen to digerendi feces deficiat: et humores calor febrium incendat: et hypostasis in viriditatem mutetur: vnde mali ti- mor portenditur. Respondemus falsum est quod proposuisti: quia rubea hypostasis sine dubio significat bonum non suspectum vel ex essentia vel ex sui forma. Ex essentia: quia vrine hypostasis sanguis est materia: sanguis vero ceteris humoribus est laudabilior: et in actione nature facilior. Ex for ma: quia mediocritatem significat: et sui vicinitatem comple menti: neque superest nature nisi digestionem complere: et in albedinem mutare: significat ergo bonum certum. Si aliquando in alium colorem mutetur non album: non est sibi naturale: sed acci- dentale: cum rubor hypostasis virtutem significet coctionis: et vicinitatem ad albedinem naturalem. Uidemus enim calorem naturalem in interioribus corporis cum compleat in epate succum cibi: mutare in ruborem: et facere inde sangui- nem: quia in testiculis et mamillis secundo excoctus in albe- dinem mutatur vt sperma et lac concreetur. Reprehendunt tamen nos antiqui sophiste dicentes. Quare et caro non alba fuit cum sanguis secundo excoctus sit: Respondemus non. Caro enim sanguis est coagulatus cum paruo calore: et non per fecta de coctione. Si enim perfecte decoqueretur: in albe- dinem mutaretur: et pinguedo efficeretur: quod nihil est aliud quam mollis caro decocta secundo. Hypostasis ergo rubor coctionis significat perfectionem: et propinquitatem mu- tandi in albedinem. Citrina hypostasis non ita: quia sua materia cholera est rubea: forma cruditas et defectio coctionis. Cholera autem rubea ex acumine suo natura- liter est perniciosa. Si augmentetur febris cum calore et confortetur: non certi sumus quin humores incendantur: et natura deficiat in repugnanda morbi materia. Si ca- lor febris decesserit: et acumen cholere rubee extingua tur: natura necesse est confortetur: et digestio morbi compleatur. Significatio igitur rubee hypostasis naturalis est et essentialis. citrine: possibilis non na turalis nec essentialis. ¶ Reprehendimur tamen a quibusdam: quare inquiunt: hypostasis citrina non fuit melior quam rubea: cum sit inter viridem et rubeam media: et tu prius dixeris media extremis digniora: Respondemus mensurasti non dimentienda: assimilasti non assimilanda ponens mediocritatem inter bonitatem et peiorationem: que vtraque recipit citrinitas: in rebus tamen diuersis: et inter duo opposita: quorum neutrum recipit. Citrina enim hy postasis est inter rubeum laudabile certum: et viri- de illaudabile certum: et ad comparationem viridis laudabilis: quia remotior est a pessimitate. rubea enim sicut diximus: certa salus significatur: et viridi timor certus. Citrina et bonum et malum in rebus diuer- sis significat propter causam extraneam: non sui essen tiam: mediocritas non ita est. de sua enim essentia non de causa est extranea: neque ex comparatione ad alia. quod enim exit ab ipsa vltra se est: et si non ad ipsam perueniat infra se est. verbi gratia. si mel sumamus et cum multa aqua mi sceamus: dulcorem suum minoratum reperimus: si autem ad focum excoquatur aquositas paulatim minoratur: dulcor augmentatur vt ad hoc quod ante fuit reuertatur. Cum vero ad perfectionem prius habitam deueniat: si plus excoquatur non ad maiorem dulcorem deuenit quam prius habuit: sed potius mi noratur: et ita in salsuginem mutatur: et de salsugine in amari- tudinem transducitur: hac ratione prospecta: quia temperatur inter duas minorationes: vel etiam intemperationes. Tempera- mentum si augmentetur vel minoretur: complementum et per fectionem egreditur: quod vero complementum egreditur: con- stat quod minuatur. Si enim esset possibile post complemen- tum aliud complementum succedere: vel post perfectum aliud pefectum esse: prima neque pefecta essent neque completa. ¶ Hypostasis ergo significatio de malo ad bonum ex colore suo intelligitur: liquore: forma: motus leui- tate. Quantitatem boni siue mali: ex locis intendi- mus suis. Hypostasis enim laudabilis et significati- ua boni: sicut alba: est cum in fundo sit: perfectam bo nitatem portendit. Natans bonitatem minus: tamen perfectam. Nebulosa bonitatem non completam: quia hypostasis fundi naturaliter laudabilis significat fe cum coctionem: et earum diuisionem: et vnamquamque se- cessisse partem in locum suum naturalem. Natans mediocrem significat coctionem: et ad digerendum propinquitatem: et humores diuidi incipientes: sed propter ventositatem quandam grossam nondum a na- tura subtiliatam: que quia potestatem non habet subtiliandi: remanserunt indiuise. vnde bonitatem non completam ostendit. Nebulosa naturam deco- quere incepisse significat: et ventositatem humorum dis soluere: sed tamen superest sue actioni mediare posse coctionem: et subtiliare ventositatem: et motus sui face re quietem: vt humiditatem suam subtiliet: quatinus hypostasis descendens in inferiora natet. Item aliud necessarium est tempus vt digestio compleatur: et hu- mores diuidantur: quorum vnaqueque pars in locum suum naturalem ponatur: sicque pars terrestris in fun dum descendat. vnde bonum nondum completum significat: sed apparens denunciat. ¶ Significatio quantitatis in mala hypostasi contraria est signis bone hypostasis: que si in fundo sit: malum completum signi ficat. Si natauerit: significat minus malum esse quam com pletum. Nebulosa malum nondum completum ostendit. Iu fundo enim sedere hypostasim malam: extra actio- nem est nature: significans grossitudinem: et humo- rum cruditatem: et sui motus grauitatem. Cum enim materia morbi huiusmodi sit qualitatis: non sumus securi de natura confortanda in repugnatione morbi. fugit ergo atque redit ante separationem morbi. vn- de malum significat completum. ¶ Natans si subti lior et leuior sit: significat naturam posse in repugna tione morbi ante separationem sui: ideoque malum por tendit minus quam completum. ¶ Hypostasis inter lau- dabile et illaudabile mediocris est citrina: que si sit ne- bulosa spem complendi significat coctionem. Si na tatilis speramus minus quam compleri. Si in fundo sit cruditatem humorum et grauitatem cum grossicie significat. necesse ergo est nature in longo tempore suam digestionem complere. Si natauerit humores leuiores significat et subtiliores esse: et naturam vnam actionem impleuisse: sed superesse plus subtiliare: et ne bulosam priusquam natantem facere: deinde subtiliare: et vnamquamque in loco suo mittere: atque in fundo sedere. Ex nebulosa intelliguntur humores esse subtiliores et leuiores: et quod natura suam solutionem compleuerit: atque alleuiauerit. vnde nebulosa fit: neque remanet nisi vt natent humores: postquam diuidantur: et pars ter rea in fundum reuertatur: vnde spes perfectionis por tenditur. Palam ergo intelligitur: quia hyposta- sis inter bonum et malum mediocris in fundo humorum cruditatem: et morbi ostendit diuturnitatem: si initio mor- bi apparuerit: et virtus infirmo sit spem alonge por tendit. In statu si natura sit defecta: vicinus est ti- mor: quia non sumus securi propter materie grauita tem: et eius grossitudinem quin virtus deficiat ad mor bi repugnationem: et natura fugiat lacessiones antequam morbum digerat. Natatili vel nebulosa significatur materie subtilitas: leuitas: et morbi breuitas. In sta- tu morbi si virtus bona fuerit: spes longinqua erit: si virtus sit defecta: timorem delonge nunciat. ¶ Hyposta sis in quadam die morbi nebulosa: et in fundo die ipsa pessima est: quia naturam significat fugere a morbi re- gimine propter grossitudinem et grauitatem mate- rie. In fundo enim subito sedere hypostasim et sine ordine non ex nature est actione: quia actio natura- lis paulatim secundum ordinem procedit secundum quantitatem virtutis. cum autem ita subito euenerit: timet natu- ra et fugit propter grossitudinem et grauitatem ma- terie morbi. Quod confirmatur ex dictis Galienus hypo stasis inquit si in initio nebulosa sit: subtilitatem signi ficat materie: et facilitatem obediendi nature. in fun- do grossitatem et grauitatem. si natauerit mediocri- tatem ostendit cum vicina nebulose sit. Quibus ex verbis monstratur: quia si hypostasis a nimia subtilitate et le uitate in grauitatem et grossiciem subito sine mediocrita te mutetur: non ex actione est nature: vnde pessima et timoris est nunciatiua. ¶ Insequuntur nos quidam dicentes: vnde differunt subtilis hypostasis cocta et subtiliata: et que in fundo est grossa atque cruda: Item natans cruda et indigesta: quid differt a se cocta et digesta: Respondemus: hypostasis in fundo cru- da et indigesta est: cuius color est citrinus: liquor sub tilior quam oporteat vel grossior forma superficiosa. Urina subtilis cocta non cruda: si autem bene sit cocta: alba est et candida: liquor eius mediocris: forma pinea. Uri na in liquore temperata: hypostasis quoque natat. si subtilis est: iuncta et leuis: videtur eius tinctura pulchra. si grossa: dispersa et diuersa atque diuisa: vrina eius cru- da et turbida. Si in qualitate illa permaneat: neque subtilietur: pessima est: et mali significatiua. Unde Hippocrates vrina inquit natans et nunquam in fundo se- dens: cum sudore et colore sub hypocundria: timorem significat.

¶ De diuersitate hypostasis in quantitate.

DIuersitas hypostasis in quantitate: vel multa est: vel pauca: siue media. Multa vel in corporibus sanis: vel infirmis. In sanis grossiciem et bonam significat ha- bitudinem: et humiditatis naturalis mul titudinem. In his multa adunatur quantitas ex su- perfluitate cibi et potus duabus ex causis. Uel quia meseraica subtilis est et naturaliter stricta propter mol liciem: et cutis sue humiditatem atque pinguedinis mul titudinem: quod ex subtilitate pilorum intelligitur: et paucitate eorum. Uel quia humiditas eorum est multa grossa et viscosa: calor vero paruus. Cum autem pori sint stricti humores grossi et viscosi cum defectio- ne caloris: parum dissoluitur in ipsis ex superfluitate tertie digestionis: illa autem superfluitas intra cor- porum clauditur interiora: et ibi abundat: quam opor tet naturam reddere epati: et emissam cum vrina fa- cere hypostasim. Unde Galienus: hypostasis in pin guibus multa: in macidis est parua: in mediocribus media. In corporibus neque pinguibus: neque crassis hypostasis multa est duobus modis. Uel ex motus et exercitij dimissione et assueta quiete et suauitate: cum parum dissoluitur per poros: et multum adunatur in corpore de superfluitate tertie digestionis propter par uitatem exeuntium cum fumo et sudore. Uel ex multi- tudine ciborum et potuum sine ordine acceptorum: maxime si cibus in sui natura grossus sit et viscosus. ¶ Unde hypostasis in pueris multa fit: cum acci- piant plus quam digerant: et cum membra deficiant ad su perfluitatem expellendam: reddunt eam epati. Un- de cum vrina exit: et multam facit hypostasim. et ideo multa est hypostasis in corporibus sanis significans fortitudinem membrorum ad expellendam humorum superfluitatem tertie digestionis. Cum enim non pos- sit exire poros corporis propter stricturam pororum: vel multitudinem suam: redditur epati: et exit cum vrina hypostasis quasi naturalis: neque differt a na- turali nisi in quantitate sua: quia plus est quam sit in na turali. Unde Galienus: hypostasis multa et subtilis et in liquore mediocris: sed tamen in forma alba: rotun- da: et in motu leuis: sanitatem et membrorum virtu- tem significat ad coctionis completionem: tamen eius multitudo abundantiam ostendit humorum. ¶ Multitu do hypostasis in corporibus infirmis alba est et ro- tunda: iuncta et lenis: vel dispertita: non rotunda: neque iuncta. Alba et rotunda morbi naturam a supe rioribus ad inferiora descendentem nunciat: et ma- xime in die apparens cretica. Unde Galienus: hy- postasis alba et multa bonum significat: ideo si in vri na febrientium apparuerit: et febris cum alienatione sit: et capilli ceciderint: significat quietem morbi: nun cians materiam a superioribus ad inferiora descen- dentem. Non alba: nec rotunda: neque iuncta: multos humores in corpore adunatos significat de genere phlegmatis grossi vel subtilis. Si sit sine febre: opor tet purgari corpus: sicut Galienus dicit. Multa hy postasis humores ostendit in corpore: quos necesse est nature purgare. Si sit cum febre: rigorem nunciat superuenturum sibi: humores enim calidi si calore ca- lescant febris: necesse est putrefiant: et necesse est ri- gorem faciant: maxime si hypostasis sit furfurea. Unde Galienus: hypostasis multa et furfures et cum febre et cum salute renum et vesice: rigorem signifi- cat febris superuenture. Hypostasis multa febre non mitigante: neque minuta: consumi corpus significat. ¶ Paruitas hypostasis vel in corporibus est sa- nis: vel in infirmis. In sanis significatur siccitas ma cies et subtilitas. Superfluus enim potus et cibus in ipsis coadunatus paruus est: vel ex raritate po- rorum: et humores non viscosi: neque grossi sunt: quod ex multitudine monstratur pilorum et grossicie et aspe- ritate eorum. Uel quia humores subtiles sunt et cur rentes: et calor naturalis fortis. Qui cum multus in corpore coadunetur et virtuosus: cum subtilitate humorum et raritate pororum: dissoluitur multum. Parum ergo in tertie digestionis corpore coaduna tur: cum natura non inueniat quid epati reddat: et cum vrina eijciat. ¶ Tamen reprehendimur a qui- busdam apertum nobis exemplum dantibus et di- centibus. Si de corporibus pinguibus minus dis- soluitur: quare ergo in eis plus sudoris habetur: Respondemus etsi sensus hoc ostendat: veritas ta- men est econtra: quia macrorum calor naturalis est fortior: humiditas subtilior et leuior propter parui- tatem pinguedinis et viscositatis: vnde calor eorum desiccat semper humiditatem sudorum: licet non ap pareat sensui. Corpora vero pinguia calent parum na turaliter: humiditas eorum grossior et viscosior est: et ideo calor deficit in desiccatione sudoris aliquan- diu in superficie corporis remanentis: et interim sen sui semper apparentis. Quod cum videatur: plus dissolui ab eis putatur: sed veritas repugnat. ¶ Par ua hypostasis in corporibus crassis duo portendit: vel nimietatem exercitij et laboris: vel multum ieiu- nij et paruitatem nutrimenti. Motus enim fortis su perfluitatem dissoluit corporis: et quod superfluum est tertie digestionis minuit: non ergo inuenit na- tura quid epati reddat: et cum vrina quam hypostasim emittat. Similiter et cum ieiunetur: et paruus cibus accipiatur nihil superfluum tertie digestionis in corpore coadunatur: maxime si cibus subtilis et leuis et ad di gerendum sumatur facilis. ¶ Paruitas hyposta- sis in corporibus infirmis significat paruitatem hu- miditatis sanguinis et propinquitatem consumptio- uis: vnde pessima est si cum febre sit acuta. ¶ Tem- peramentum hypostasis inter multum et paucum: si- gnificat complexionis temperamentum: et virtutem membrorum in complemento secundum quod oportet actio- num naturalium.

¶ De diuersitate hypostasis in qualitate.

DIuersitas hypostasis in qualitate: vel in li quore est: vel in colore. liquor vrine vel na- turalis est: vel non naturalis. Naturalis in- ter subtilem et grossum mediocris rotundus est et lenis: sicut iam dixi. Non naturalis vel diuersus est in liquore: et extra temperamentum in subtilitate et grossicie: vel diuersus est in partibus: et granosus pro- pter incontinentiam digestibilis virtutis: sicut in molendi no videmus quod cum non retineat granum integrum fere atque emittit grossum. Exire temperamentum in subtilitate: mediocritatem significat nature in coctione. In grossi- tudine vero grossiciem humorum et grauitatem eorum et pi- gritiam nature ad subleuandum. Si initio sit morbi: lon- gitudinem sui ostendit: et duriciem sue dissolutionis. In statu morbi non sumus securi quin nature defe- ctum timeamus antequam morbus digeratur. Grano- sus si cum febre sit solida et continua: consumptionem corporis significat: sed tamen significatio in breuita te timoris et longitudine sui secundum colorem diuersa erit. Si cum acuta sit febre: incensionis humorum nun- cia est et timoris.

¶ De colore hypostasis.

COlor hypostasis: vel naturalis est: vel non naturalis. Naturalis albus et candidus. Non naturalis in octo diuiditur. Est enim obscurus in albedine paruus: est glau- cus vel rufus: siue rubeus: citrinus: vel cinericius: viridis vel niger. ¶ Obscurus vel extra tempera- mentum est in liquore: hypostasis subtilis seu grosse vel in partibus diuerse et granosus. Extra tempe- ramentum in grossitudine si sit sine febre: humores grosos significat de genere phlegmatis: quos natu ra dissoluere non possit. Necesse est ergo eam adiuuare in corporis mundificatione cum pharmacia proprie illos humores expellente. Si cum febre: significat grossi- tudinem humorum cum viscositate et duricie ipsorum soluendorum. In initio autem morbi si virtus adsit: spem tamen remotam portendit. In statu et virtute defecta: vicinus est timor. Subtilis vel significat hu miditatem saniei: vel phlegma non bene coctum: sed tamen aliquantulum: quia album: neque rotundum: neque iunctum. Si cum febre et furfurea et color sicut saniei si- ne aliqua re: in renibus vel in vesica rigorem febrium superuenturum nunciat. Differunt hec hypostasis et na turalis: quia naturalis candida est in albedine: rotun- da: et iuncta: leuis in motu. Hec nunquam candida est: non iuncta: neque rotunda: sed lata: que cum moueatur: si- cut puluis dissoluitur: et cum vrina miscetur quiescens velociter non descendit. Sicut Galienus inquit: aliquan- do in vrina apparet in fundo albedo non clara: que si grossior est quam appareat: subtile phlegma demonstrat. Si cum subtilitate sit spumosa: ventositatem fecis com- mixtam significat. ¶ Nebulosa quasi vesica vel vua ventositatem frigidam et grossam ostendit et inflatiuam: ad soluendum duram: et longitudinem morbi nunciat. ¶ Saniosa ex odore intelligitur: maxime si exeat lo ca vrine viciua sicut est vesica. Exit enim cum qualita- te sua: et non mutatur cum alia. Si autem a locis ab vrina longe remotis exierit: et cum alijs humoribus fetorem auferentibus se miscuerit: intelligitur ex vri ne cruditate: et infirmi inquisitione. Si circa renes vel epar vel loca vrine vicina dolorem sentiat: si do- lorem senserit: vbi dolor inde morbus exit. ¶ Hypo stasis alba que est granosa et in partibus dispartita: vel cum febre est acuta: vel solida et continua. Si cum acuta: humores phlegmaticos calore febris incensos significat. Que cum solida est et continua: vel in essen- tia sua squamosa sicut piscium squama: significat disso lutiouemdissolutionem exteriorum membrorum et durorum et subti- lium. Uel furfurea est que dissolutionem humidi: et no- uiter coagulate partis membrorum designat. Uel si- cut farina grossa durorum membrorum diu coagula- torum consumptiua. Que si moretur: calor febris pin- guedinem mollem et tenuem in primis calefacit et li- quefacit. in superficie vrine nebula vnctuosa videtur apparere: quanto magis autem febris confortatur: tan to plus dura caro vel pinguedo dissoluitur: et vrina ne- bulosa quasi aranee tela egreditur. Si iterum plus augmentetur: dura membra et eorum cortices liquescunt: et superficietenus vrina exit squamosa vel scintillosa. Fe bre plus augmentata: et ad inferiora pertingente mem- bra: concauitas membrorum liquescit. humiditas vri- na exeunte furfurea. Unde Galienus hypostasis squamo- sa consumptionem durorum membrorum significat. Fur furea calorem fortiorem in membri perforatione. hypo- stasis maior atque grossior calorem significat grossiorem et fortiorem. Ideo hypostasis sicut farina grossa pro prior est consumptioni in parte membrorum dura: et mortem post longum tempus nunciat. Galienus si in vrina febrientis hypostasis quasi farina grossa exit: diutur nitatem morbi portendit. vnde plurimi moriuntur an- tequam morbus diuturnetur. Urina squamosa et furfu- rea licet consumpta significet dura membra: aliquan- do tamen scabiem significat in vesica. Differunt ta- men: qui consumptiuas habens febres per totum vas natat: vrina ex defectione membrorum est cruda. Ex sca bie vesice est fundosa: vrina sua est digesta: quia virtus membrorum in coctione est fortis antequam vrina ad vesi cam venerit. Non adest febris: quia calor qui vesicam nu trit: diuersus est per partes corporis: ideoque non fit fe bris in hac sicut in specie altera.

¶ De glauca hypostasi et rufa.

HYpostasis glauca atque rufa: vel lenis est rotunda atque iuncta: vel diuersa in motu le- uis: albe vicina in virtute coctionis: et boni tate significationis. Sed tamen differunt iste et alba: quia alba naturam phlegmaticam demon- strat. Glauca et rufa cholericam et calidam. quasi farina grossa et in partibus diuersa consumptionem corporis ostendit. Glauca consumptionem noue carnis nouiter coagulate. Rufa consumptionem dure carnis que diu coagulata fuerit. ¶ De rubea hypostasi. HYpostasis rubea vel in liquore est temperata: iuncta et rotunda: vel dispartita diuersa et gra nosa. Temperata vel multam significat abundan tiam sanguinis: vel non coctionem sanguinis rosei: neque tamen significatiua est mali: neque timoris: cum materia sua sit sanguis: cum sanguis alijs humori- bus sit dignior: et nature familiarior. Differunt: quia que sanguinem significat bonum et coctionem perfectam: colorem habet rubicundum: et liquorem temperatum. Urina ergo de- bet esse laudabilis: breuitatem significans morbi: maxi- me si in quarta vel quinta die apparuerit. Sicut Galienus rubea inquit hypostasis temperata et iuncta si in initio appareat: dissoluitur morbus in die septima. ¶ Ro sea subtilis vel arsenica et in liquore subtilis: diutur- nitatem demonstrat morbi. Unde Galienus Hypostasis rubea et arsenica morbum lougioremlongiorem significat: Si mate ria morbi leuis sit: crisis in breui tempore ventura erit. Rubea ergo et arsenica hypostasis roseum et subtilem: non bene coctum ostendit sanguinem. Intelligimus hoc ex cruditate vrine: quia impossibile est in rubea hy- postasi cruditatem esse liquoris: coctio enim liquoris leuior est quam hypostasis. Si ergo hypostasis cocta sit liquorem necesse est plus excoqui. manifestum est igi- tur quia rubeus sanguis et subtilis non bene coctus fit ex actione nature in interiori corpore. Inuenimus enim cibum cum coctionem suam compleat: intra sto- machum fieri vt ptisanum phlegmaticum. Cum autem succus suus in epar venerit: vt secundo excoquatur ibi: vbi sua coctio mediocris est: fit sanguis roseus et subtilis: et cum coctio sua compleatur: fit bene coctus et vermi- liosus: vt temperamentum egreditur: incenditur: et fit cholericus: si plus in coctione augmentetur vel incen- sione: fit melancholicus et vstus. Quod intelligitur: quia sanguis in coctione completus: inter duas extre- mitates non temperatas mediatur. Una est non com- pleta sicut in sanguine roseo et subtili: altera est hu- miditas phlegmatica in stomacho cocta. Altera non completa sicut in sanguine acuto et cholerico: et post extremitatem istam in melancholico sanguine acuto. Ru bea ergo hypostasis si arsenica sit et liquoris crudi: roseum et subtilem significat sanguinem. Gradus enim sui sicut diximus post gradum est sanguinis in coctio- onecoctione completi: sicut gradus phlegmatice complexio- nis: post roseum sanguinem est. Gradus autem cholerici sanguinis et acuti post gradum est sanguinis in coctione completi: et gradus melancholici et incensi sanguinis post sanguinem est cholericum et acutum. Hypostasis autem rubea et granosa in partibus diuersa: alia est lenti- na sicut lentium fractura: alia orobina: id est quasi oro- bi fractura: alia sandaricina: id est sicut sandarici fra- gmenta: alia arenosa. Lentina passioni epatis est pro pria: designans calorem epatis complexioni dominan tem: et virtuti diuisiue obuiantem ne secundum quod oportet di- uidat sanguinem. vnde hypostasis dispartita erit et di uersa: partim coagulata et grossa: partim subtilis et li quida. Orobina et sandaricina vel consumptionem signi ficat totius corporis: vel renum siue solius epatis. Calor enim febris quanto magis moratur: tanto magis calefit: et mollicies pinguedinis mollescit et liquescit et exit cum vrina nebula oleagina sicut aranee tela. Si comple xio corporis est humida: exit hypostasis arsenica. Si calor augmentetur: et caro ventris dissoluatur. si complexio infirmi cholerica sit: exit hypostasis rufa. In comple xione sanguinea fit hypostasis orobina: que tamen epatis et renum consumptioni est propria: differens a significante consumptionem totius corporis: quia hic pulchritudinem aufert coloris: et in corpore nullam consumptionem osten- dit. Pulchritudo enim coloris cum sanitate est epatis: et cum virtuosa coctione sanguinis. Unde Galienus uonnon bene inquit viuitur nisi cum sanitate epatis: et cum virtuosa coctione sanguinis. significans consumi totum corpus: et consum ptione in toto corpore apparente intelligitur: et neque pul chritudo coloris aufertur. Hec differt a significante con sumptionem solidorum renum: quia in ipsa febris est continua: hypostasis natat. In renum consumptiua non febricitatur: quia hypostasis in fundo est digesta. Aliquando vrine hypo stasis exit rubea: et quasi pili: que de renum exit substan tia. Unde hippocrates si in vrina sit quasi caro: vulnera sunt in renibus. Arenosa et quasi rubea arena: vel in liquo re est diuersa: vel granosa: et in partibus diuersa. Que extra temperamentum est liquoris: si febris adsit diu- turnitatem morbi significat: si sine febre humores ad renes descendunt sanguinolenti: quod confirmatur ex dolo- re in ventre: et circa hanchas. Granosa et in partibus di uersa lapidem in renibus concreatum significat: et fit ex renum calore mensuram excedente: calor enim renum men suram excedens: et humores illuc grossi descendentes: cito faciunt lapides.

¶ De citrina hypostasi et cinerosa.

CItrina hypostasis vel diuersificatur in liquo re subtili seu grosso: vel granosa est: et in partibus diuersa atque natat. Diuersa in liquore si sit in febre: materiam cholericam ostendit: et post longum tempus salutem morbi. Unde Hip- pocrates. Si cholera dominetur colori hypostasis: longitudo demonstratur morbi. Si non febricitet: humores cho- lerici descendunt ad renes. Intelligimus hoc ex dolo- re in renibus et ventre. Granosa et diuersa lapidem si- gnificat ex humiditate grossa et viscosa cui dominatur cholera rubea. ¶ Hypostasis cinerosa vel est contra temperamentum liquoris in grossitudine siue in subti litate: vel granosa et in partibus diuersa. Subtilior quam oporteat et cum febre: rigorem superuenturum porten- dit. Sine febre humores cholericos: et non bene coctum phlegma. Grossior quam oporteat et cum febre: grossitudi nem fecum et viscositatem earum: et morbum nunciat diu- turnum. Sine febre: eadem habet signa: que predixi mus in hypostasi alba. ¶ Granosa et diuersa lapidem in renibus de grossis et viscosis humoribus calore re num excoctis: quia humores ad renes descendentes: vel subtiles sunt liquidi et aquosi: vel grossi et viscosi. Liqui- di et aquosi si poros renum apertos et raros inuenerint: ci- to renes exeunt: neque tandiu morantur vt lapis conficia- tur: et exit hypostasis cum vrina renes sicut introierat: vnde nec iuncta est: nec rotunda: sed tamen secundum humorem sibi dominantem colorata: siue sanguinolenta: vel chole rica seu phlegmatica. Materia grossa et viscosa si stri ctos poros renum inueniat: non valet exire: sed ibi per manet quousque fiat arena: deinde petra colorata ex humoribus sibi dominantibus. Quod intenditur ex lo- cis vbi aqua coquitur sicut balneo et similibus: in quibus videmus humiditatem coadunatam lapidem effecturam. Unde lapis specialiter diuersatur vt vnus exeat rubeus: alter citrinus: alius cinericius: materia sua est humi- ditas grossa et viscosa ad renes descendens. Materia enim vnde creatur lapis: est quasi elementum sibi. humo- res materie dominantes: sunt quasi formatiue artes. ca- lor complexioni renum dominans: est quasi causa effi- ciens. Si ergo dominetur materia phlegmatica erit pe- tra cinericia: si cholerica citrina: si sanguinea rubea. ¶ Reprehendunt tamen quidam obijcientes: vnde differunt materia rubeam hypostasim faciens: et renum signifi- cans dolorem: et materia rubee hypostasis que lapidem fa cit. Respondemus: rubee hypostasis materia que dolorem re- num ostendt: liquida est et subtilis: et cito a renibus descen- dit: quia cum quantitas digerenda digeritur: ab expul siua virtute expellitur: neque tandiu ibi permanere per- mittitur: donec lapis conficiatur: materia lapidem fa- ciens grossa est et viscosa: ad descendendum de renibus dura: que quanto magis moratur: petram facit cum calore re num. Obijcitur etiam quare vrina lapidem habentium non est tincta: cum tamen sit sicca et digesta: Respondemus quia la- pis hoc habet proprium: vt pinguedinem et grossitie vri- ne attrahat in sui nutrimentum: et ideo remanet non tincta.

¶ De hypostasi nigra.

HYpostasis nigra omnino est pessima: vel ex incensiuo calore substantialem humi- ditatem sanguinis incendente: vel de nimia frigiditate calorem naturalem congelante et ex tinguente. Que duo a se differutdifferunt: quia prior est lucida: altera obscura. Que enim ex calore: imprimis est citrina vrina cocta: et cum calor augmentatur: in viridi tatem mutatur. Item calore augmentato humores incendun- tur: nigra tamen sed lucida efficitur. Secunda caloris natu- ralis congelati et extincti significatiua: in initio est lu cida et in liquore cruda. Cum frigiditas augmentatur: et ca lor naturalis congelatur: plumbina efficitur. frigore plus au gmentato: et calore naturali extincto: fit nigra non lu- cida sed obscura: et ideo hypostasis viridis et plumbi na pessime sunt: sunt enim de genere nigredinis in tin- ctura. Uiridis enim hypostasis significat fortitudinem caloris: et incensionem sanguinis. plumbina fortitudinem fri giditatis: et congelationem caloris naturalis. Unde signifi catio nigre hypostasis vel absolutam id est non certam signat perditionem: vel certam: vel parum apertam. Est et alia minus mali significatiua in perditione absoluta: vt nigra est in fundo sedens: cuius liquor non in suo est colore vel ni- gredine: maxime si lenis sit et tincta: vel iuncta: vel sicut hypostasis rubea et cinericia: si sint diuerse: et quasi fa- rina grossa certa in perditione est: sicut nigra hyposta sis si liquor eius assimiletur nigredini: maxime si sit dispertita: et granosa aperta: sed tamen in perditione parua hypostasis natans atque nigra viridis et plumbina in fun do malum minus signant quam cetere. est hypostasis nigra et nebulosa: viridis et plumbina natantes. Quidam anti quorum de nigra hypostasi dixerunt: quod si sit in fundo: multum malum significat. Si natat: malum priore minus significat. Nebulosa malum nondum completum significat. Diuersa et granosa incensionem sanguinis et consumptio nem sue significat humiditatis: vel consumptionem sple- nis ex nimio calore: viridis calorem incendentem: plumbi na frigiditatem congelantem. Bene ergo intelligitur ex supra dictis significationibus: quia hypostasis bonum absolutum significans: est alba absoluta: que vero bonum certum denun ciat: est alba in fundo: iuncta lenis et rotunda: que malum absolutum: est absolute nigra in malo certa. Nigra et dispertita granosa: cuius liquor assimiletur nigredini: post has omnes hypostasis absoluta et quasi oleagi- na et granosa.

¶ Nona particula de hypostasi: que vrina cum quali conueniat.

CUm de natura vniuscuiusque hypostafishypostasis et suis proprietatibus dictum sit quod volumus: opor- tet nunc hic dicamus que hypostasis grosso con- ueniat liquori: que subtili et mediocri. Incipien dum de alba hypostasi naturali et non naturali. ¶ Alba hypostasis lenis et rotunda atque iuncta: grosso liquori et subtili non conuenit: que si sit huiusmodi coctionem fecum ostendit: et dissolutionem moribi. Grosa hypostasis initium coctio nis et ebullitionem signat fecis. Subtilis liquor ablatio nem monstrat coctionis: et ideo non conueniunt. Si alba hypostasis cum grosso vel subtili liquore apparuerit: im possibile est iuncta sit et rotunda et lenis: quia grossus li- quor et subtilis grossitudinem fecis grauitatem et crudi- tatem ostendit: que cum adsint: neque iuncta neque rotunda fit hypostasis: quia cum qualitatibus huiusmodi complementum co- ctionis et perfectio significatur digestionis.

¶ De rufa hypostasi.

RUfa hypostasis liquori grosso non congruit. Grossities enim liquoris initium coctionis: et ebullitionem fecum ostendit. Rufa hypostasis vicinatur albe et leni hypostasi in complemento coctionis nunciatiua salutis. Impossibile ergo est vt ru- fa in temperamento liquoris conueniat. Scio autem me re- prehendi ab obijcientibus: quare grossus liquor ru- fe hypostasi non conuenit: cum sit contra temperamentum liquoris et albe tamen hypostasi conuenit. Respondemus alba in li quore potest esse diuersa et non diuersa. Diuersa gros- situdinem fecum et cruditatem earum significat. vnde grosso liquori conuenit: de rufa impossibile est id. Cum enim fe- ces crude et grosse sint: necesse est vt hypostasis citri- na sit: neque in rufitatem mutatur: nisi coctio digestionis compleatur. vnde grosso liquori non concordatur: nisi infir mus vigilet vel tristetur: que vrinam in fecibus turbant.

¶ De glauca hypostasi.

GLauca hypostas temperato liquori conue- nit: quia natura in omnibus qualitatibus est qua si rufa. vnde in partibus potest esse diuer sa: nisi tristitiam patiatur infirmus vel vigilias. ¶ Rubea hypostasis grosso et temperato conuenit li- quori. Quedam sanguinem coctum: quedam subtilem signifi- cat et roseum. Que complementum in coctione certificat san guis est coloris sandaricini et liquoris turbidi. ¶ Hy postases iste grosso liquori conueniunt: quia incensionem grossorum humorum et defectionem significant coctionum. vnde et pessime sunt: maxime nigra si sit granosa.

¶ Decima particula de vnaquaque vrina et hypostasi quid significent.

COloribus et liquoribus et vrine hyposta febre acuta cum hypostasi alba pessima est: quia crudum esse morbum nunciat.

¶ De alba.

ALba vrina non cholere significatiua: cum ar dore febris: dolore capitis: vigilia: et cum alie natione mentis: mala est et vicina morti. Sub tilis et alba in yctericia mala: cum hydropi- sim pessimam demonstrat esse futuram. Alba et subtilis cum febre mala. Alba et subtilis in hancharum dolore oppi lationem significat in via vrine de grosso phlegmate. In febre oppilationem de cholera grossa. Alba et gros sa apparens in die cretica: maxime quarta: a dolore artetici liberat: et ab apostemate post auriculas: post crisim reuocationem significat morbi. Urina alba si cum prurigine sit corporis: et in inferioribus ventris: arena in vesica futura erit. Urina alba et grossa in febribnsfebribus lenibus angustiam et timorem demonstrat. Urina alba et grossa sine hypostasi dolorem et timorem demonstrat. Uri na alba et grossa quasi oleagina mortalis est. Urina alba et grossa nebulosa sicut spuma pessima est. Uri- na habens nebulam quasi niueam: dolorem in renibus signat et mor bi diuturnitatem. Urina alba et putrida mala est: quia humores sunt marcidi. Urina alba et putrida cum febri- bus alienationem mentis demonstrat. Urina alba sicut sanies in incendio febris mala est: maxime in freneti cis. Urina alba et grossa sine hypostasi humores gros sos et viscosos significat. Urina alba et grossa non mu tans se longo tempore: lapidem in renibus futurum por- tendit. Urina aquosa et subtilis: si in vna qualitate per manserit: superflua est in humoribus humidis: si cum fe bre leni: adunatur aqua citrina in corpore. Urina aquo sa cum dolore hypocundrie: nimij humores sunt humidi in venis. Urina aquosa si tamen fuerit rubea et in febri- bus: febres auferentur. Urina aquosa in continua alie nationem mentis significat: sed tamen confortari debet na- tura in subtiliandis humoribus: et deponi nebulam in inferioribus: nuncians liberationem febris et reuocatio nem mentis: si non habeat nebulam in initio acute febris: mala erit. Urina aquosa si paulatim exeat in ycteri tia in hydropisim infirmus incidet. Urina in febribus acutis aquosa: si quasi sanguisugam vel orobum habeat mala est. Urina in initio febris cruda: si bona sunt si gna alia: laborem demonstrat. Urina cruda in initio febris non laudabilis est: in statu et in vicinitate crisis pessima erit. Urina cruda colore obscura: neque hypo stasim habens: pessima est. Urina cruda in initio acu te febris: si hypostasis sit quasi farina grossa: futura est alienatio mentis et timor spasmi.

¶ De vrina rubea.

RUbea vrina cum febre acuta bona est. Ru- bea vrina cum hypostasi multa: nimium alba febris dissolutionem significat: si mutata paruam et subtilem se fecerit: febris habet con- fortari et post alleuiari. Rubea vrina pura si subtilis sit: pessima est. Urina rubea et subtilis et lenis id est vn- ctuosa dolorem arteticum signat: et alienationem mentis. Urina rubea et fetida cum hypostasi nigra: et turbida quasi pili: vel in vnctuositate pessima est et mortalis. Urina rubea cum hyleon pessima est. Urina rubea et si ne hypostasi mala. Urina rubea et grossa neque clarifi cans in dolore auricularum et surditate: dolorem capi- tis ostendit: et tenuatione hypocundrie pessimam ycteri- ciam ante diem septimum signat. Mutata et subtiliata cum nata tili hypostasi: in colore obscura cum alijs signis simili- bus morbum reuocari: et mentem significat alienari. Urina grossa et rubea in febre acuta dolorem capitis: et hypocundrie et colli grauitatem significat. Urina pura rubea in hydropisi mortem significat. Urina rubea si- cut sanguis siue sicut vinum sine dolore capitis laborio sa: si in qualitate illa permaneat: futurus est lapis in ve sica. Urina rubea quasi color sanguinis parua et sub tilis mala est: maxime in sciaticis. Urina rubea sicut sanguis in febribus acutis mortem subitaneam denunciat. Urina rubea in tertia parte superiori alba: dolorem ca- pitis et mentis alienationem significat. Urina rubea cum vomitu quasi eruginosa: lingue asperitatem et mor- tem significat. Urina rubea quasi color sanguinis in acuta febre et tremore corporis et dolore in dextra hypocun dria mortalis. Si quis sanguinem mingat multum et su bito: venam in renibus habe incisam vel in epate vel in menstruis.

¶ De rufa vrina.

RUfe vrine cholera rubea dominatur. Urina rufa et subtilis cum acuta febre sine hypo stasi molestatio die illa erit: si diu perma neat virtus deficiet. Rubea vrina parua e yctericia dissolutionem morbi significat. Rufa vri- na cum febre et frenesi est pessima. cum dolore capitis pe riculosissima erit. Rufa vrina et quasi vini spuma: alie nationem mentis significat. Urina rufa cum hypostasi ni gra in spleneticis est mala.

¶ De vrina viridi.

VRina viridis in die apparens cretica: si in firmus in capite doleat: solutionem doloris denunciat. Urina viridis in incensione fe bris alienationem: si febris sit lenis: et infir mus multam aquam bibat: consumptionem corporis signi- cat. Urina viridis vel sulphurea in incensione febris: et si infirmus subtiliatus fuerit: et in superioribus suda uerit: et in extremis friguerit: pessimum spasmum ex in anitione significat. Urina viridis et eruginosa spas- mum futurum nunciat.

¶ De vrina nigra.

VRina nigra in pluribus est pessima et mor- talis. Urina nigra in acutis febribus hypo stasique nigra et natante: cum vigilijs et surdita te longitudine morbi significat: et solutionem sui cum fluxu sanguinis. Urina nigra in febre incensa: et cum capitis grauitate: angustia mentis: alienatio erit in crisis tempore cum sanguinis fluxu: maxime in mulieribus qui- bus menstrua sunt ablata. Urina nigra et grossa in acutis febribus spasmum: et si alienatio adfuerit de siderium auferendi cibi et mortem significat. Urina nigra sicut sanguis obscurus in pleuresi mortale. vrina nigra cum febre acuta et hypostasi diuersa se- pe mutans colorem est mortalis. Urina nigra et fetida in anhelitu et sudore in membris superioribus mortalis. Urina nigra et fetida sine dolore vesice mortalis.

¶ De vrina oleagina.

VRina oleagina cum hypostasi iuncta: si infir mus rigeat bonum. Urina oleagina in super ficie quasi aranee tela consumptionem pingue dinis significat. Uiscosa quasi oleum appa- rens pinguedinis consumptionem significat. Si vrina alternatim mutet colorem: consumptionem corporis et dis solutionem significat virtutis. Urina quaque die muta- bilis pessima est: maxime in apostemate dyaphragma tis. Urina obscura in febre acuta pessimam crisim futu ram nunciat. Urina clara et lucida in febre acuta do- lorem in capite significat. Cruda et indigesta alienatio nem pessimam significat. Urina turbida colore obscu- ra: in febre mala. Urina sicut rubigo ferri in febre acu ta spasmum futuram significat. Urina obscura et quasi ru bigo ferri: in febre leni stranguriam significat ventu- ram. Urina lucida et bene cocta in magnitudine sple nis bona. Urina lucida in mentis stupore: alienatio- nem mentis cum febribus significat. Urina lucida cum hypostasi viscosa: vel sicut eris scintilla in ventris et pe ctinis dolore atque virge consumptionem renum vel scabiem vesice significat. Si autem in his locis non sit dolor: mem bra alia consumuntur. Urina subtilis et cholerica: dolo rem membrorum significat. Urina subtilis et aquosa ma ior aqua bibita pessima est. Urina subtilis in acuta fe- bre cum dolore capitis et colli atque dorsi mala. Urina subtilis in fine febrium: apostema epati significat futu rum. Urina subtilis cum hypostasi in febribus acutis alienationem portendit. Urina subtilis cum alienatione mala: si grossa et cruda hypostasis fuerit: timenda est. Urina subtilis multa in pleuresi et sicca tussi: aliena- tionem significat mentis. Si sanguis ex naribus super- uenerit et sudor nimius: morbus dissoluetur. Urina sub- tilis in ruborem versa cum hypostasi grossa et alba vici nitatem crisis: et dissolutionem morbi cum sudore signi ficat. Urina subtilis quasi nigra in grauitate capitis et dolore dorsi: plurimum fluxum e naribus ostendit. Urina subtilis cum acuta febre quasi nigra cum natante hypostasi conturbationem corporis et plurimum sangui- nem e naribus et crisim cum sudore significat. Urina subtilis pertinens nigredini: vel colori sanguinis: acuta in odore: acida in sapore et pungitiua cum hypostasi ni gra timorem significat. Urina subtilis cum incensione febris: et quasi nigra et multum oleagina: mortem demon strat: in infirmo sene epileptiam significat.

¶ De vrina semper grossa.

VRina semper grossa cum grauitate capitis febrem superuenturam ostendit. Urina gros sa et turbida que nunquam fit clara et alia si- gna habet bona: laudabilis est. Urina grossa et non clarificanda ventositatem grossam et inflatiuam et hypostasi mixtam signat: quam sursum leuat vt non deorsum descendere permittat. vnde dolorem ca pitis ostendit presentem vel futurum. Commixtio huius ven tositatis sanorum hypostasi: prohibet ne clarificetur dum egreditur: sed cum exeat turbida: et clara fit cum refrige- scat: quia calor semper eleuat et mouet: frigitudo facit quietam: vnde aqua dulcis siue salsa cum calefiat est turbida: cum frigescat clara. Urina grossa cum grauitate capitis bona. Urina grossa multa cum dolore epatis dissolutionem monstrat doloris. Urina grossa et turbida sine hypostasi mala. Urina grossa cum hypostasi furfu rea pustulas in vesica signat. Urina quasi lactea in prin- cipio febris mortalis. Urina grossa et multa in febre acu ta mala. Urina grossa et lactea et in vomitu erugino- sa siccitate lingue superueniente mortalis. Urina vi scosa cum dolore renum mala. vrina multa plus quam sit con sueta vel parua in febribus mala. vrina maior aqua bibita consumptionem corporis significat. plusquam soleat mundificationem corporis. in ieiunantibus vel sedenti- bus inanitionem humiditatis substantialis: et consum- ptionem membrorum. vrina multa et spissa sine consumptio ne: multitudinem humiditatis significat. vrina multa cum grauitate corporis et colico dolore: bona. in li- quore et colore exiens sine dolore: dissolui dolorem signi ficat maxime cum hypostasi alba et grossa et viscosa vel mucosa. vrina multa et grossa in passione colica lauda bilis. vrina multa et viscosam habens hypostasim vel mucosam: laudabilis in dolore artetico. vrina multa et grossa in yleo laudabilis: maxime si albam hyposta sim habeat. vrina multa et spissa grossa vel parum ru bea abundantiam sanguinis demonstrat. vrina multa in tempore augmentate febris: et cum multa hypostasi: calo rem et defectionem signat. vrina diu exiens cum hypostasi mul ta in febre diuturna: dissolutionem febris significat. vrina multa et alba et saniosa epileptiam significat. vri- na multa et subita et quasi sanguis incisionem venarum in renibus significat. vrina in yctericis plusquam oporteat etsi citrinitati attineat: pessima: quia hydropisim signi ficat: que cum venerit: multitudo vrine laudabilis est: quam aliquando oportet artificialiter fieri multam. vrina ali- quando multa aliquando parua: in febre acuta pessima est: et in leni diuturnitatem morbi significat. vrina par- ua in acutis febribus est pessima: si hypostasis alter- netur in diuerso colore molesta erit: maxime in reuma- ticis. vrina parua paulatim exiens et guttatim pessi- ma. vrina parua et rubicunda longitudinem morbi signi ficat. vrina parua et subtilis et quasi sanguis mala. vri- na parua et grossa in febre acuta: pessima est: maxime in fluxu ventris. vrina fetida putredinem et nature mor- tificationem significat. vrina si se tinxerit dolorem haben tibus capitis: spasmum denunciat: vrina sine voluntate exiens cum renum sanitate et vesice pessima est: et mor- ti vicina.

¶ De hypostasi grossa.

HYpostasis quasi farina grossa in febre diu- turna cum signis alijs bonis: dissolutionem febris significat et apostematis: si in il- la qualitate permanserit post eruptionem apostematis: mortale et pessimum erit: ma- xime si cum vrina alia appareant signa pessima. Hypo stasis multa cum febre continua: si febris non mutetur vel minuatur: consumptionem corporis significat. Hypostasis quasi sanguis et sanies longitudinem morbi significat. Hypostasis furfurea: et vt sanies colorata cum sanita- te renum et vesice: rigorem febris significat. Hypostasis multa et rubea cum laudabili liquore et naturali post se ptem dies dissolutionem febris signat. Hypostasis natans et non in fundum descendens: cum sudore et accensione hy pocundrie et dolore timenda est. ¶ Nebula preter crisim apparens morbi demonstrat reuocationem. Nebula rufa acumen morbi significat. Nebula qua si farina grossa morbi diuturnitatem. Nebula nigra alienationem mentis. Nebula nigra in febre peryodica et sue interpolationis custodia: febris mutationem in quartanam signat. ¶ Urina in superficie spumosa in febre acuta dolorem capitis nunciat. Urina spumosa si sit vi- scosa et sine mala significatione alia bona erit. Urina spumosa in superficie sicut vuea dolorem renum signat.