On Simple Medicines 6 Sextus liber de simplici medicina Kitāb fī l-Adwiya al-mufrada, Bk 6 On Simple Medicines, Bk 6 Galen translated by anonymous transcribed by Irina Galynina 0.4.0 Institute of Philosophy, University of Würzburg
Residenz, Südflügel 97070 Würzburg Germany
Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (CC BY-SA 4.0) Arabic and Latin Corpus edited by Dag Nikolaus Hasse together with Jon Bornholdt Andreas Büttner Irina Galynina Galen, Liber VI de virtute medicinarum simplicium, in: Id., Opera, vol. 2 (Venice, 1490), sig. g8va-h6va. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094. Latin
¶ Incipit liber .VI. de virtute medicinarum simplicium trans latione huna in filij ysaac.

POstquam incepi narrare medicinas simplices in hoc meo libro decla raui in principio sermonis in du obus scilicet primis tractatibus opini ones veras ex opinionibus quas narrauerunt quam plures nostri tem- poris vt vterer illis opinionibus Et similiter illas in quibus est er ror maior qui potest sese Et declara- ui in tertio tractatu radicem supra quam fundatur totius li bri intentio. Postmodum in tractatu quarto inuestigaui de substantia saporum. et eorum naturas: et totum hoc perquisiui vt sci- rentur vtilitates medicinarum postquam scita fuerint earum virtutes. Et rememoraui similiter in eodem tractatu mane ries et dinersitatesdiuersitates modorum qui sunt inuenti in medicinis simplicibus. Deinde narraui in .V. tractatu modos specierum vir tutum medicinarum ad declarandum speciem vel modum per quem denominauimus medicinas ex operationibus quas de sui natura facere apte sunt: et explanaui in illo eodem naturam vni uscuiusque: et illarum substantiam: et detuli ad hunc locum istius tra ctatus totum illud quod oportebat dici in virtutibus medi- cinarum secundum canones vniuersales colligantiam habentes. ¶ Hic er go est locus ponendi sermones proprios vniuscuiusque medicine singulariter. Et sunt sermones singulares in vna quaque medicina sicut fecimus in principio istius operis tractatu primo in quo locuti fuimus de oleo et de oleo roseo. Sed nos in illis tractatibus non fecimus sermones illos in il lis rebus nisi per modum disputationis contradicendo illis qui negant et despiciunt virtutes medicinarum simplicium et re probando illos. ¶ Uolo ergo dicere in hoc loco in postre mo scilicet istorum tractatuum id est in sexto species omnium medicinarum simplicium sermone abbreuiato: et non contendam cum aliquo illorum qui loquuti sunt in his medicinis sermone non vero Sed volo de omni eo de quo mentionem faciam esse ser monem veridicum: nec disputabo contra illos qui errauerunt in inuentionibus istis: neque reprobabo aliquem illorum. Ue runtamen apud illum qui non memoratur eorum que dicta sunt in tra ctatibus primis cum ipse non intellexerit totum id quod volo di cere in his que dicturus sum in tractatibus sequentibus non erit sermo meus sermo approbatus verus acceptus et hoc est satis manifestum quanuis non dixerim illud. Uidetur ergo mihi conueniens vt rememorer illi qui studere voluerit in istis li- bris meis aliquorum que predixi. Quorum primum est quod de bemus experiri virtutes medicinarum in corpore equalis complexionis equalitate bona. Et secundum est quod experiamur eas in egritudinibus singularibus simplicibus. Et si est ho mo qui velit ponere intentionem suam in probando medicinas istas per saporem qui reperitur in ore ab eis quando gustamus eas i pse inueniet nos hoc fecisse et exposuimus hoc totum in qua tuor: et monstrauimus ei viam qua incessurus est ad id. ¶ Igitur quicumque legerit negligenter et non studiose ea que dicta sunt a nobis in precedentibus tractatibus: aut si quis non legerit ex hoc aliquid omnino: nec curauit aspicere: deinde venerit ad ea que dicturus sum: et leget in eis sic: quasi vo lens subito scire virtutes medicinarum non habebit ex hoc scientiam cer tam veram. Et quomodo medicine simplices sunt diuersarum specierum: quia quedam illarum ex plantis et qudamquedam illarum sunt radices: et quedam fructus seu semina: et quedam illarum sumuntur ex succis plan tarum: et quedam ex gummis: et quedam sumuntur ex mineris ter- re. Et quedam ex animalibus et ex membris eorum: et ipsorum su- perfluitatibus. Uisum est mihi conueniens quod incipiam ab his que fiunt ex plantis: et radicibus earum quomodo iste species medicinarum sunt plures numero et fortiores virtutibus alijs. Et post illas proposui loqui de hoc que extrahuntur de sub terra. Et post eas rememorabor earum que sumuntur ex partibus animalium. Et visum est mihi decorumin margine: ↑ alias pulcrum vt ponam ordinem earum sibi subsequentium secundum ordinem alphabeti lin gue grecorum: et procedam super ordinem litterarum quousque perueniam ad ultimam earum: et est que dicitur grece: o mega. Et memorabor prius plantam et radices: quarum prima littera nominis est alpha: et post illas quarum prima est betha: et secundum hunc modum procedam in littera tertia: et quar ta: et quinta: secundum ordinem litterarum grecorum. Et kamma chirus qui processit per hunc modum in libris suis in quibus memoratus est dispositionem medicinarum plantarum et radicum: nisi quia ipse in eis obmisit narrare ea que sunt neces- saria: et dixit in eis verba superstitiosa et fabulas quas nar rare consueuerunt muliercule et vetule: et incepit a stulticijs in modum stulticiarum gentis egipti. nam hij sunt qui dicunt fascinationes et posuerunt in suis libris coniurationes qui bus coniurant medicinas quando euellere volunt ex terra. Quia homo iste reduxit medicinas in modum filateriarum que suspen- duntur ad collum vel ligantur in brachijs vt tueanturin margine: ↑alias curentur per illa. Et facit illas similiter in modum alium non bonum: et extra artem medicine: et sunt omnes false. ¶ Ego autem non me morabor alicuius istarum rerum: neque memorabor fa- bulas que dicuntur de medicinis in conuersionibus illo rum quas narrauerunt quidam qui sunt amentiores pri- mis: et hoc est quomodo video quod omnes huiusmodi que sunt ex can tationibus et fabulis non sunt res quibus possint recipere iu uamentum infantes nec illi qui sunt eis equales in pigri tia quantomagis alij preter istos. Et postquam sic se habent res quomodo non parum valent: immo multum nocent illis qui sol liciti debent esse circa opera medicine cum ipsi fiant per hoc ma gis negligentes in operibus medicine. Et ego extimo quod ypocras non fecit sermonem illum principium sui libri qui dicitur liber afforismorum qui est: vita breuis ars vero longa nisi vt diuertat homines ne expendant vitam suam totam in rebus que non sunt alicuius profectus: sed sint prouidi et diligentes quantum plus possunt in studendo res que pro sunt in arte fortissime. Et similiter preuidi de nominibus et de nominationibus quibus nominauerunt medicinas illi qui tenuerunt viam istam in libris eorum id est de nomi- nibus babilonicis: et peregrinis seu extraneis: nam si me morarer in isto meo libro esset superfluum. ¶ Illis autem qui volunt scire huiusmodi nomina melius est vt legant libros in quibus sunt ipsa exposita qui libri dicuntur sinonimarum sicut fecit cassanocaratis frodici: nam hic fuit homo quiescens et nil operans neque fuit longinquus a fascinatoribus: ba- machitus vero compilauit libros in medicinis et radicibus cuius dicta satis nota sunt sicut possumus ea videre in li bris illis. ¶ Et ipse quidem nunquam vidit illas medicinas nec ipsas radices de quibus locutus est: neque virtutes illa rum expertus est. Sed credidit alijs qui scripserunt eas in libris eorum solummodo nec considerauit vtrum verba eorum es sent vera. Iste nanque composuit in medicinis et radicibus sex libros et nominauit vnumquemque illorum nominibus et de nominationibus diuersis et pluribus. Et postquam scripsit nomina illa dixit fabulas nominans in illis medicinas que conuerterunt figuras hominum in figura radicum. Et post hoc posuit modos coniurationum: et modos diuinos aspersi onum et fumigationum: quas faciunt quando volunt radices a terra euellere: et alia huiusmodi modorum fascinationum que sunt omnes stulticie: et opinio eius in illis est in vno exemplo. ¶ Sed diascorides qui fuit de fonte çeruina: composuit V. libros in quibus nominauit: totum quod necessarium est: et in quo iuuamentum est ex materiebus rerum que conueniunt in arte medi cine: et dixit totum hoc quod dicendum est de radicibus: et arbo- ribus: et fructibus: et succis: et gummis ipsorum. Et de mine ris que effodiuntur: et extrahuntur de ventre terre: et simili- ter de membris animalium. Et ego vidi quod vir iste fuit perfecti or omnibus alijs qui narrauerunt naturas medicinarum sim plicium: et hoc ideo quia priores narrauerunt in libris suis ex dispositionibus ipsarum medicinarum res aliquas nar ratione bona. Sed nullus hominum narrauit omnes nisi so- lummodo iste. ¶ Si quis autem vult commendare id quod di xit macroxin margine: †alias macer qui fuit de gente eslibedis: de dispositione istarum medicinarum in suo libro eo quod iste et dixit eas sermone bono. Ueruntamen errant in dispositione causarum et operatione ra dicum. Qui ergo vult habere experientiam materierum medi- cinarum legat omnes hos libros: et legat cum his etiam libros a brucalidis lotarici: et libros farataus: et libros de mambate aus:de mambateaus (?), cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 550ra: demabateans sed oens isti non fuerunt adeo perfecti in suis libris sicut diascorides qui descripsit naturas medicinarum in .V. libris. Quidam autem eorum: fecit sermonem qualiter debent fieri medicine: et qualiter debemus eas terere sicut fecit a brucalidus locatici.abrucalidus locatici (?), cf. lin. 35: abrucalides locarici; cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 550rb: abruthalidus lotarij Quidam eorum memorauit qualiter fiunt si rupi laxatiui et clisteria: sicut mabitus. Et quidam narrauit medicinas que valent ad omnia membra patientia: sicut fecit apriamis: sed meliores modos faciendi medicinas memo rauerunt priores in libris suis curationum: et ita fecerunt omnes qui composuerunt libros in tempore illo: quorum vnus fuit ypo cras ex primis qui fecerunt hoc: nam ipse locutus est in hac re modos multos. ¶ Et cum hoc scripserunt dyonus et dy/ ocles: et farastarur: et prassagorax: et abrucalis: et non fu it aliquis istorum primorum qui non fuerit diligens circa artem virtutum istarum: aut multum aut parum: neque fuerunt ma lignantes: neque narrauerunt fascinationes: sicut fecit andri canius. ¶ Nos autem non inuenimus aliquem in nostro tem pore qui fuerit diligens circa expositionem istarum medi- cinarum: et studuerit considerare in libris qui sunt compo- siti ex eis in quibus nos inuenimus multa dicta physicorum sicut diximus. ¶ Inuenimus tamen libros aliquos istius tem poris de hac re compositos: qui non sunt minoris valoris quam primi libri: sicut quem fecit phylus: et archigenes: et rufus similiter qui fuit de gente absus memorauit dispositionum medicinarum in vno libro curationum multas res: et compo suit de dispositione herbarum: solum quatuor tractatus et lo cutus fuit in illis tractatibus de his per verba rithmica: si- cut sunt rithmi qnosquos vocant greci sexangulos: et ideo non de bemus timere propter illos qui voluerunt inspicere libros me- dicinarum omnes quousque non deficiant libri: et si aliquis non vult legere aliud in tota vita sua: nisi solum in simplicibus medicinis facere poterit. Uerum tamen debemus elongari a li bris andros et aliorum malignantium: maxime autem a libris cria mabilus qui numquam vidit solum in somnis illas medicinas quas nominauit in suis libris neque species illarum: nec figuras quanto magis in vigilia. ¶ Illi namque qui sunt similes huic sunt quemadmodum dixit abrucalides locarici sicut precones nam quando aliquis illorum preconiçat super seruum fugitiuum: et nar rat gentibus figuram eius et maneriem eius: et ipse nesci uit eas: et si foret coram eo: non cognosceret eum: sed ipse di dicit signa illa: per que facit eum agnosci gentibus qui vi derint eum et sciant: et ideo tales multum blasphemati sunt et vi tuperati. ¶ Uidetur ergo mihi quod melius est volenti scire huiusmodi quod oculis videat hec: et qui discere vult figuras medicinarum sit presens coram magistro suo qui monstret sibi ad oculum: et non sufficiet ei scire figuras illarum solum ex libris et sic scitur ille: qui vult gubernare nauem in suo itine re per doctrinam hominum sibi oretenus dicentium. et non ex continuatione rei cum experimento: et non est hoc solum in radicibus et herbis: sed etiam in omnibus alijs medicinis. ¶ Si autem necesse est aliquibus aliquo tempore considerare in libris medicine non extimo quod sit aliquis qui relinquat libros dy ascoridis: et libros abrucalidis: et libros farataus: et libros decem milia hominum qui senuerunt et consumpti sunt in hac arte neque qui velit legere libros alicuius grammatici aut illo rum qui narrauerunt in suis libris coniurationes quibus coniurant radices vel plantas quousque se transmutent et conuertant de figura in figuram: et de forma in formam: et narrauerunt sicut putruerunt radices que faciunt vide ri demones. ¶ Et manifestum est quod libros qui sunt huius non fecerunt nisi homines facinorosi siue fascinatores: qui voluutvolunt facere ammirari populum ex hoc quod dixit ka- machilis in suis libris. Nam iste hon primum quod nomina uit fuit athisum: et est medicina quam omnes sciunt postea no minauit agnum castum: et est similiter vere omnibus nota: po stea nominauit affil. Et hanc similiter non solum sciunt physici sed etiam pastores porcorum: et postea nominauit asinar que est similiter medicina quam nullus ignorat sicut non ignorat aliquis apillum veneris quam ipse nominauit post a sinar. ¶ Et ipse in istis medicinis quam omnes sciunt non di xit aliquid plus quam nos sciamus: de earum dispositionibus et ipse postquam nominauit istas medicinas: nominauit etiam vnam aliam medicinam et dixit quod eius nomen est uquilla: et con fessus est quod hanc medicinam non nominauit aliquis gre- corum. sed dixit quod est scripta in aliquo librorum qui sunt nominati nomine hermetis allipti in loco in quo scripsit .XXXVI. medicinas que monstrant demones: qui sunt domini hora- rum. ¶ Et scitum est similiter de istis medicinis quod nihil sunt et false: et sunt fallacie illorum qui narrauerunt eas in suis libris: et sunt ibi alia non omnia similia illis que dicta sunt et sunt dicta ex nomine abionicon qui fuit in cargelie qui fuit in seculo: et ipse posuit ista nomina ad hoc vt homines erra- rent in ipsis nominibus sicut in omnibus nominibus que no- minantur. Et ille .XXXVI. medicine non sunt nisi vnum no men solummodo nec est veritas in illis nominibus: neque ostendunt vllam sententiam. Sed bamachindus et multi alij preter eum habebant sicut extimauit legher quia poterant facere et verificare res que non sufficiunt: neque valent quando memo rantur in libris. Sed ego videns narrare ea que narra- uerunt de dispositionibus earum in hoc tempore non ma nifestabo illas nec illorum libros amplius. Sed dimit- tam illos et incipiam in illis que sunt meliora hijs.

¶ Capitulum primum de abrotano.

CArsum id est abrotanum: non debeo narrare species huius medicine postquam illi qui composuerunt libros in medicinis simplicibus loquuti sunt in illa neque nominabo similiter operationes illius scilicet articulares vnam post aliam. Omnes enim qui fuerunt ante nos nominaue runt eas: nominatione descriptionis: et cum hoc demonstra uerunt dispositionem illarum: demonstratione aperta. ¶ Et nos iterum memorabimus eas similiter in libro compositi onis medicinarum qui est facilis ad inueniendum illas in omni loco: et etiam in libro de ingenio sanitatis operationes medicinarum omnium si necessarium fuerit nobis. In hoc autem loco sicut diximus nos volumus prius pertractare virtutes vniuersales quas habent omnes medicine: et considerabi- mus hic. Et similiter faciemus in hac medicina. ¶ Dice mus ergo quod huiusmodi medicine virtus est calida et sicca et extimamus: quod sit in tertio gradu: et nos iam diximus in eo quod preterijt multotiens quod gradus medicinarum non sunt dicti nisi comparatione nature complexionis equalis Et res per quam nos scimus et extraximus ex illa comple- xione eius secundum plurimum: est sapor eius: quoniam est in fine ama ritudinis. Et iste sapor qui est huiusmodi debet esse ter- ree substantie quam fortis calor subtiliauit subtiliatione non pau- ca iterum quod ipsa exurat et calefacit calefactione et exicca- tione multa. ¶ Et si stetimus super eius complexionem quod esset calida ab experimento: et est illud de quo locuti fu imus in eo quod preterijt ex istis libris multa locutione. ¶ Nos ergo cum inuestiganerimus multum inuenimus quod complexio eius est complexio quam diximus. Et ideo si abradis cortices stipitum eius: et accipis flores eius inuenies illud quod re manet ex ea et sunt fustes esse nullius saporis. Et si pista- ueris cortices eius: et pulueriçabis eam super plagam mun de carnis inuenies sensibiliter: quod quanto citius cadit pul- uis super plagam mordicabit eam et infert dolorem. Et si tu acceperis aliquid ex ea et feceris buliri in oleo et pro ieceris illud oleum super caput: aut super stomacum: aut super alia membra inuenies quod calefaciet calefactione visibiliter. ¶ Et similiter si tu fricas ex hac vnctione corpora illorum qui patiuntur tremorem in peryodicis febribus: et vnxe- ris cum ea antequem incipiat tremor: non habebit tremorem nisi parum: et hoc ideo est quia quam cito tangit corpus virtus sensibilis percipit quia est calida. ¶ Et cognoscimus hic si militer quia interficit lumbricos sua amaritudine et huius causam similiter possumus scire: si sumus memores eius quod dictum est in quarta particula huius libri in natura saporis ama ri: et ex his iterum que ibi dicta sunt: scies statim quod ipsa est medicina incidens et dissoluens: et poteris etiam dicere quod ipsa in hac operatione: est potentior absinthio: quia in eius sa- pore: est valde modice stipticitatis. Absinthium vero ha bet stipticitatem cuius quantitas non est modica. ¶ Et pro pter hoc dixit ab amathirus: quod ipsa est medicina nocens sto- maco: sicut est nocumentum medicine nominate sericon: sed absinthium confert stomaco: Et hec est res quam expla- nauimus ante hoc videlicet quod omnes succi amari saporis no cent ori stomaci multum quando scilicet iste sapor fuerit solus. sed suc cus qui habet cum hoc stipticitatem aut ponticitatem va let ori stomaci. Quando ergo miscentur hij duo saporcs adin uicem ille cuius quantitas erit maior: erit vincens super alio.super alio. Sufficiat autem … que portet eos ad ingenium sanitatis. nam omnia que non habent experientiam … (l. 16) cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 551rb: et de hac medicina meliora in libro de ingenio sanitatis dicemus qui utilis est uolentibus se exercere in ante per uiam experientie. nam illa que non habent experienciam … ¶ Sufficiat autem quod diximus vsque huc de dispositione medicine huius et hoc ideo: quia nos explanabimus meliorem mo dum faciendi hanc medicinam in libro de ingenio sanitatis. et postquam ita est: non queras quod amplius memorem in hoc loco. ¶ Quod si tu permisces carsum cum citonico cocto aut cum pane: et fiet ex eis emplastrum curat apostemata oculorum et dissoluit exitu- ras quando coquimus et terimus: et miscemus cum farina ordei Ueruntamen isti duo modi operationum: seu alij similium operatio num istis non pertinent huic libro. Illi autem qui sunt experi- mentatores possunt narrare similia istarum rerum in omnibus suis doctrinis in quibus memorant illas medicinas que vbique reperiri possunt. Illis autem qui volunt se exercitare in arte per viam experientie necessaria est via que portet eos ad inge nium sanitatis. nam omnia que non habent experientiam in illa nocent magis quam iuuent: ypocras namque quamuis dixerit in libro afforismorum quod dolores oculorum soluit meri potio: aut balneum aut flobotomia: aut farmacia: neque addit aliquid in hoc ser- mone suo: neque subiunxit distinctionem qua possumus scire quem dolorem oculorum soluat potus vini puri: nec quem sol uat aceptio farmacie non credo ipsum esse nobis balsphe mandum tribus rationibus: ¶ Una est quia ipse non intendit in struere omnem hominem in illo libro doctrinam seu viam que est per viam diuisionis: immo illa fuit doctrina abbreuiationis nam impossibile est hominibus qui tenent talem viam in docendo quin multiplicent maximam quantitatem sermonum: et loquan tur sermone dissoluto et non est diffinitio in illis. ¶ Et se cunda ratio est quia ipse iam narrauit omnes res quibus curantur dolores oculorum et que soluunt illos: quanuis non dixerit quibus doloribus oculorum valeat quelibet earum. ¶ Et ter tia est quia plurimi homines non potuerunt dicere in multis locis suorum librorum illud quod nos possumus iuuare cum illo: et preponderare super illum sermonem et in distinguendo id quod i- pse dixit ibi in breui sermone. Et quando aliquis homo non pro bauerit nec demonstrauerit hoc quod ipse dixerit in aliquo loco in breui fermone: quomodo possumus nos explanare seu distinguere. Et ipsi posuerunt in libris suis longos ser- mones et paucas vtilitates nec nominauerunt nisi vnum ex maximis rebus: et huiusmodi quidem nocent nobis magis quam prosint in multis modis causarum. ¶ Et vnus est quia quando dolores oculorum sunt multarum specierum et istud empla- strum quod dictum est valet ad vnam speciem illorum: igitur omnibus alijs speciebus nocet. Et iam scitum est etiam quod quando homines faciunt hoc emplastrum sine diligentia vel discretione in omni specie specierum dolorem oculorum facit accidere super illos qui vo lunt curari plus nocumenti quam iuuamenti. ¶ Et in hunc mo- dum fiat processus medius in denominatione medicina rum neque faciam hoc solum in charsum: sed faciam hoc simi liter in omnibus medicinis alijs: quia nos inquiremus tra ctantes earum virtutes et dicemus per quam viam calefaci unt: et infrigidant: et humectant: et exiccant illo modo et il- lis canonibus quos multotiens nominauimus: et pone- mus eos regulas quibus comparamus res ad illas: virtu tes autem illarum quas habent a proprietate et ex tota eorum substantia non possumus scire nisi per experientiam solummodo: et nos iam exposuimus de dispositionibus virtutum istarum que sunt virtutes medicinarum interficientium: et medicinarum liberantium: nam impossibile est quod nos sciamus istas tres species per rationem: sed nos possumus arbitrari in aliqua il- larum extimatione in qua est aliqua sufficientia et absolu tio. In omnibus autem illis non possumus hoc facere sicut dixi mus prius. ¶ Ego autem sum hic narrans medicinas sermone particulari de vnaquaque: et nominabo illas que habent pro prietatem postquam dixero virtutes que sunt in medicinis ex quibus calefaciunt infrigidant: et exiccant: et humectant et virtutes que sequuntur quamlibet illarum et quamlibet medi cinarum: quecunque sit illa medicina. ¶ Ad charsum autem addam vnam rem postea ponam finem in narratione eius. ¶ Di co ergo quod bamaclides admirabilis quanuis posuerit istam medicinam primam earum de quibus locutus est: possibile est quod nullam aliam medicinam viderit: et hoc est veri simile nam ipse vidit istam medicinam et cognouit eam visu: et ipse er rauit in ea: errore magno: quomodo ipse extimauit quod esset medi cina nominata centonica. ¶ Et charsum est diuersum a cen- tonico: sicut declarauit diascorides cum magna diligentia in particula secunda suorum librorum in maneriebus medicinarum que sunt in arte medicine. ¶ Et hec res qnamquam sciunt et medi ci et apotecarij: videlicet quod alcarsum est duarum specierum vnum nominatur masculinum: et aliud femininum: sicut diffiniuit diasco rides et etiam bamaclides: et preter ipsum decem milia homi num. Et absinthium est altera species ab ipso: quod similiter est trium specierum. Una earum nominatur absinthium nomine communi omnium sperum sicut illud quod defertur de bethus. Et aliud nominatur sericon: et tertium est nominatum centonicon. ¶ Si autem aliquis dicat quod absinthium est species per se: et sericon alia species: et centonica alia preter istas nulla est diuersitas ab eo quod diximus hic scilicet cum diximus quod sunt tres species et vnum genus: quia distinctio huius et diuersitas non sunt multum necessarie in hoc loco: nam nos non intendimus hic tra- ctare de distinctione dispositionis nominum. immo est no stra intentio ad sciendum solummodo dispositiones rerum. Quomodo iste res diuerse sunt sibi inuicem in figuris suis: et saporibus et virtutibus diuersitate: nominet eas quicumque vult quocumque nomine placet ei: postquam narrauero virtutes cuiuscumque earum di ligenter. Sed dico quod figuras earum iam narrauit diasco- rides. ¶ Et narrauerunt illas alij et preter eum multi: qua re non debeo reiterare illud quod dixerunt exquisite prio- res qui fuerunt ante me. Sed abbreuiatio qua ipsi abbreuia uerunt diffinitiones dispositionum istarum virtutum est causa qua- re composui hunc librum: quare narrabo et addam: super hoc quod ipsi dixerunt: et dicam quod absinthium est caliditatis mi- noris istis speciebus quas nominauimus quomodo illud quod est in eo de stipticitate est plus quam quod est in illis: et si ita est vt dixi ipsum est minus subtile illis: sed siccitas eius non est minor siccitate illarum: sed species alia nominata cento nica: et hoc nomen est deriuatum a nomine regionis in qua cre scit: et est nomen terre centonia: habent virtutem propinquam vir- tuti sericon: et parum minor est in calefactione et subtiliatione et desiccatione: sed sericon ipsemet est minoris calefactio nis quam charsum: et pluris calefactionis quam absinthium: et est nocens ori stomaci nocumento magno: quia habet in sapore suo salsedinem ab amaritudine: et non est in eo nisi valde parum stipticitatis: et eodem modo est alcharsum: et species nominata centonicon: quia sunt ambe nocitiue stomaco nocumento ma gno. Absinthium vero solum maxime illud quod defertur de be thus est valens stomaco: et hoc ideo quia in ipsa est multa stipti citas. ¶ Sed alcharsum adusti virtus est similiter calida et sicca magis quam cucurbite sicce combuste: et plus etiam quam radi cis aneti combusti. Et hoc demonstrat: quia iste valent vl- ceribus humidis in quibus est duricies: in quibus non est apostema. Et propter boc multi putauerunt quod valent multum ad apostemata que fiunt in cute virge. Sed cinis alchar sum mordicat omnia vlcera mordicatione multa. Et propter hoc valet alopitie: quando inungimus eam cum ipso cum aliqua vn- ctione subtili sicut est oleum alkerua: et oleum rafani. aut oleum quod defertur de sanchoama: et proprie quando est antiquum Et facit etiam oriri pilos barbe quando tardatur productio eorum quando vnxerimus ipsum cum aliquo istorum predictorum vnguento rum. Et facit hoc idem similiter perfecte: non minus il- lo opere quando dissoluimus ipsum cum vnguento facto ex squinan to: et oleo et hoc eo modo quo dilatat poros corporis quo modo ipsum est subtile calefaciens et mordicans. Quando ergo nos scimus virtutes huiusmodi istarum proprie: non est neces sarium in hoc libro scire operationes suas singulares vnam post vnam.

Capitulum secundum de agno casto.

ANgankestANgankest cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 552ra: Fangranket id est agnus castus. hec est planta que est inter arborem et herbam: et rami eius non valent aliquid et nihil est in eis de medicina: sed folia eius et se mina et sunt alfagdi virtus est eis calida: et sicca: et substantia eius est subtilis: et propter hoc inuenitur ab illo qui vult operari cum ea aut qui vult gustare ipsam in folijs eius scilicet et flore et semine acumen: et stipticitas aliqua. Et eius semen quod est ab alfagd: quando comeditur calefacit calefactione manife sta: et generat hic sodam. ¶ Et si terefittorrefacit hoc semen et co- meditur cum rebus que sunt sicut fructus erit minus faci ens soda: et hoc semen non generat vllam inflationem in ven tre: et proprie torrefactum eius. Et ipsum abscindit concupi- scentiam coitus quando comeditur torrefactum: et folia eius et flo res faciunt hoc idem. Et propter hoc credunt homines: quod habet virtutem iuuandi castitatem et non solum quando comeditur aut bibi tur sed quando expandimus ipsum super terram: et sedimus desu per. ¶ Et propter hanc causam mulieres asie sternunt ipsam sub se in diebus magnarum festiuitatum quas solent facere: et propter hoc nominant eam greci agnus quia hoc nomen in lingua gre- corum: significat mundiciam. Et propter hec omnia: si nos memo- ramur eius quod dictum est in illis particulis primis: sciemus quod alfangiankest calefacit et desiccat et non generat vento sitatem vllo modo et hoc ostendit quod ipsa est subtilis in fine sub tilitatis. ¶ Quod autem generat soda non est quia generet vento sitates vaporosas: quia si esset tale faceret inflationem ventris et augeret desiderium coitus sicut facit eruca. Et postquam non auget coitum: sed aufert et prohibet: debemus scire quod ipsum est in virtute calefactionis et desiccationis: sicut est virtus ru- te. Unde eius operatio: non est adeo fortis: sed minor illa in duabus rebus: quia ruta est plus calefaciens: et desiccans ipso: et ipsa est diuersa ab illo in sua virtute et sapore: et hoc ideo quia in semine agni casti et folijs eius percipimus aliquam stipticitatem paucam tamen: sed ruta quando fuerit sicca: erit manifestio ris amaritudinis: et acuminis: et quando est recens est pauce amari tudinis: et non habet stipticitatem: et si extimauerit aliquis quod sit in ea aliqua stipticitas ipsa erit pauca et occulta non simi li stipticitati que est in agno casto. Et propter hoc semen agni casti plus valet ad epar: et splenem quando est in eis opilatio quam se men rute: et hoc est quod debet esse in via de ingenio sanitatis. sed nou potest esse quod ille qui loquitur in virtutibus medicinarum quod se elonget ab ingenio sanitatis: et quin a propinquet illi in suis ser monibus. Sed quod dimisso illo postquam locutus fuerit in eo: et quod redierit ad id quod ceperat loqui: hoc est opus sapien- tis. ¶ Et ego quidem hoc idem faciam in medicinis de qui- bus tractabo post hoc: hoc est enim sciendum quod postquam narra uero virtutes earum generales colligantiam habentes cum rationibus apprehensis a causis paucis essentie earum sicut est monstra tum in absinthio dimittam operationes particulares statim secundum ergo hunc modum tractandi secundum quem procedimus extima mus hoc scire videlicet quod virtus agni casti est virtus calida et sicca non equalis: sed in tertio gradu: et quod subtiliat de sub tilitate multa. Qui ergo scit illud de essentia sua: scit postea viam que ducit ad viam ingenij sanitatis: et extrahet sua extimatione quod prouocat mestrua quando voluerit prouocare cum ista medicina: et quod possumus dissoluere cum illa aposte mata dura que sunt generata in membris: et quod auferimus cum ea lassitudinem: et quod facimus cum eo vnguenta calefactiua.

¶ Capitulum tertium de gramine.

THeidTHeid cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 552va: Dheil id est gramme. Radicem huius herbe dum est recens comedimus et est vacua a sapore et insipida: et est in ea aliquod: acumen cum pauca stipticitate: et ipsammet herbam quando gustamus inuenimus insipidam. Scimus ergo ex hoc quod radices eius sunt frigide et sicce temperate: seu cum equalitate: quapropter: sanant vulnera recentia dum sunt adhuc cum suo sanguine. ¶ Quando vero facimus emplastrum cum herba ipsa refrigerat: sed eius refrigeratio: non erit fortis: et est in hu- miditate: et siccitate temperata. Sed radicis eius est mordi- care parum subtiliter et propter hoc frangit lapidem quando deco quitur: et bibitur eius decoctio. Semen vero eius in omnibus locis vbi ipsa crescit est debilis virtutis preter illius que crescit in ca riasis. Nam illud prouocat vrinam et desiccat materias fluen tes ad stomacum et intestina propterea quia virtus eius est desic catiua subtilis et habet parum stipticitatis.

¶ Capitulum quartum de lactuca asini.

ASinar est lactuca asini. Est quatuor specierum: et sunt virtutes omnium specierum vna virtus eadem: ni si quia radix illius speciei que dicitur onocalia: est ra dix stiptica: et quod est in ea parum amaritudinis: et quod ipsa cor roborat stomacum mollificatum: et est subtilians: et mundificat humores calidos: et salsos: et nos iam diximus in primis particu lis istius libri quod quando sapor stipticus misceutr cum amaro de es sentia eius est quod facit istas operationes. Et post hoc valet ad yteritiam: et habentibus dolore renum et dolorem splenis: et est hec refrigerans. ¶ Et propter hoc quando facimus ex ea emplastrum cum farina ordei valet apostemati nominato alhomia id est herisipila. Et ipsa mundificat bibita et extra posita: et pro pter hoc curat morpheam et albohach: et egritudinem que dicitur excoriatio cutis scilicet quando munscetur ei acetum: et linimus in de locum: hec sunt operationes huius speciei: et virtutes que faci unt has operationes: sed foliorum virtus est debilior virtute radicum: non tamen elongantur a desiccatione et stipticitate: et propter hoc curant fluxum ventris quando ipsa bibuntur cum vi no. ¶ Sed asinar que nominatur locasus valet similiter erisipile sicut species prima. Et radix huius speciei est plus stiptica quam radix prime. ¶ Sed speciei tertie que dicitur abugelabet: et etiam alcaitaros virtus est fortior virtute duarum specierum primarum et ideo inuenimus in sapore suo maiorem quantitatem acuminis: et valet multum morsui serpentis quando fit ex ea emplastrum super locum morsure: aut si morsus masti cet eam. ¶ Quarta vero que caret nomine est eiusdem dis positionis cum tertia. Ueruntamen est amarior illa et fortior: et pro pter hoc valet adascarides quandobibitur ex ea quantitas au rei. ¶ cum sebestem et cordumeni. Inquit hunayn: in aliqui bus exemplarijs huius libri inuenimus loco cordumeni nasturtium.

¶ Capitulum quintum de agarico.

AGaricum est aut radix arboris: aut planta que ori tur in aliqua arbore. Et est medicina in qua inue nimus quando gustamus eam dulcedinem in plurimo gustationis postea vero inuenimus amaritudinem: et post aliquod tempus apparet ex ea acumen. et aliquantulum stiptici- tatis: et ipsum est cum hoc rate substantie: et hoc est quod scimus ex eo si nobis est memoria eorum que dicta sunt prius: quod ista me dicina est composita ex substantia aerea: et substantia terrea quam calor subtiliauit: et quod non est in illa aliquid aqueitatis. Ideoque vir tus eius est dissolutiua et incisiua materierum grossarum et propter hoc aperit opilationes factas in epate: et in reni- bus et curat abyteritia que fit ex opilatione epatis. Et con fert eodem modo habentibus epilensiamepilentiam hac eadem virtu te: et aufert rigores febrium interpolatorum: et est tremor qui fit proprie ex humoribus crossis et viscosis: et confert etiam morsui tyri: aut illi quem momordit aliquod alicuius venenum nocet sua frigiditate quando ponitur super locum morsum in mo dum emplastri. Et similiter quando ille qui est morsus sumit in po tu ex eo aur. id est cum vino. Et cum toto hec est medicina laxatiua.

¶ Capitulum sextum de adianto.

AGeratonAGeraton … de capillo veneris This chapter is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094 id est adientum virtus huius medicine est disso- lutiua et prohibet generationem apostematum mollium.

¶ Capitulum septimum de capillo veneris.

PErsicacemPErsicacem cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 553ra: GErstaoasen id est capillus veneris. Hec medicina est medicina desiccatiua: et subtiliatiua: et dissolutiua et propter hoc facit nasci pilos in alopitia et dissoluit scrophulas et dubelec: et frangit lapidem quando bibitur: et iu uat ad screandum humidum crossos qui sunt in pectore et pulmo ne: et stringit ventrem. Et ipsa non demonstrat calorem mani stummanifestum nec manifestam frigiditatem sed est in complexione que generat ex his duobus diuersis media inter illas.

¶ Capitulum octauum de semperuiua.

HEialaalemHEialaalem cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 553ra: Heralaalem id est semperuiua: duas babethabet species: est ma gna et parua: desiccant ambe parum: quia in illis est stipticitas pauca: et sunt longe ab omnibus alijs taporibus fortibus: quoniam substantia aquea in ipsis est multa: et am be refrigerant refrigeratione multa: ita quod sunt in tertio gradu frigiditatis et propterea conferunt ad apostema dictum erisi pila: et ad apostemata calida que generantur ex materia fluen- ti et apostematibus que serpunt et dilatantur in corpore.

¶ Capitulum nonum de auena.

DAusit id est auena virtus eius est virtus dissolutiua: si cut manifestat sapor eius. nam in ipsa est acumen paucum: Et similiter ostenditur ex illa quod curat apo- stemata que incipiunt indurari: et fistulas que fiunt in la- chrymali oculi et dicuntur algarab.

¶ Capitulum decimum de çizania. siue lolio.

⟨S⟩CevlemCevlem sc. Scevlem (?), cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 553rb: Sceilem id est ziçania. Hec medicina est desiccatiua et calefactiua desiccatione et calefactione multa in tantum quod fere est: proxima medicis acutis: et est in hoc sua opera tio maior operatione radicis yris. Uerum est non adeo subtilis sicut radix yris: sed est debilior multum: et proper hoc possumus eam ponere in principio primi gradus et in fine secundi gradus siccitatis.

¶ Capitulum .XI. de arbore que dicitur populus.

HAur id est populus arbor quedam scilicet species eius: virtus flo ris huius arboris est calida in tertio gradu calidi tatis: sed in siccitate et humiditate flos huius non est longe a rebus tem perate complexionis et declinat ad siccitatem parum: et attinet ma gis subtilitati quam crossitiei. Folia vero huius arboris: faci- unt omnes operationes quas faciunt flores eius. Uerum virtus flo rum est debilior. Sed gummi huius arboris: et est karabe: virtus est similis virtuti floris. Uerum est calidior quam flos. Se- men vero eius est subtilius quam gumma et maioris desiccatio- nis quem flos. Uerum quod non est multe caliditatis.

¶ Capitulum .XII. de acatia.

ACatia. arbor huius medicine stiptica est multum: similiter et eius fructus: et succus eius. Si autem abluimus succum ipsum minuitur virtus eius: et fit non mordicans quomodo acu men quod est in eo separatur per ablutionem. Si autem inungimus cum hoc succo membrum aliquod sanum vel infirmum corporis appa rebit quod cito desiccabit ipsum et tendet et non generabit in eo aliquid caloris: sed generabit in eo frigus non forte. Et propter hanc causam sciuimus quod hec medicina est frigida terrea et ad miscetur ei aliquid ex substantia aquosa. Et ergo extimo quod partes eius non sunt similes: sed quod sunt in illa parte subtiles cali de que separantur ab eo quando abluimus ipsam: Ponamus igitur ipsam in tertio gradu desiccationis: et in secundo gradu in frigidationis quando fuerit abluta: sed quando non fuerit abluta po nimus eam in primo gradu.

¶ Capitulum .XIII. de vrtica.

ANger id est vrtica. Semen huius herbe et folia sunt ea quibus vtimur in his que necessaria sunt curationi. Et virtus eorum est fortis que dissoluit dissolutione forti: adeo quod delent apostemata que fiunt post aures: et est in illis cum hoc virtus in flatiua postquam auget libidinem coytus maxime quando bibitur se men eius cum sapa: et ex hoc ostenditur quod non calefacit in fine calefactionis. Et quod est in fine subtiliationis: nam facit excrea ri humores crossos et viscosos pectoris et pulmonis quando bibitur Et est ei mordicatio quando tangit membra corporis: sed infla- tio quam diximus eam facere non generatur ex illa nisi postquam fuerit digesta in stomaco: et hoc est quoniam non est inflatiua actu: sed potentia. Et soluit ventrem solutione temperata propterea quia ipsa mundificat et commouet solummodo non quia sit laxatiua sicut cetere medicine laxatiue. Et quod facit in curatione vlcerum cor rosiuorum et cancro: et in omni eo in quo est necessaria exiccatio sine mordicatione et acumine: est totum verum et proprium eius: et hoc ideo quia est in natura sua subtilis neque est in illa tamen caloris quod inferat mordicationem.

¶ Capitulum .XIIII. de achanis.Cap. 14 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

AChanis virtus foliorum huius herbe est virtus soluti ua temperata sed radix eius desiccat et incidit humores crossos aliqua incisione et est subtilis.

¶ Capitulum .XV. de achantir.Cap. 15 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

AChantir radicis et foliorum huius herbe est calida vir tus subtilis in tantum quod ipsa confert habentibus spasmum.

¶ Capitulum .XVI. de spina alba.

REdeoard est spina alba. Radix huius herbe est de siccatiua et constrictiua constrictione temperata. Et propter hoc valet fluxui ventris et debilitati stomaci: et prohibet spu tum sanguiuissanguinis. Et si nos apponamus deforis in modum emplastri: diminuit apostemata mollia. Et confert dolori dentium quando abluitur os cum aqua decoctionis eius. Et semen eius ha bet similiter virtutem calidam et subtilem et propter hoc valet ha bentibus spasmum quando bibitur.

¶ Capitulum .XVII. de spina arabica.

ANcaha. bedeoard. virtus eius est desiccatiua: et con strictiua etiam plus illo: et propter hoc sunt due radices conferentes fluxui nimio mestruorum. Et confert similiter in omnibus egritudinibus quibus confert bedeoard. sed semen et radix eius sunt fortioris virtutis quam herba et ideo conferunt apostema tibus vulue et conferunt etiam apostematibus ani. Et radix eius sanat plagas quia in ipsa est virtus desiccatiua cum temperamento.

¶ Capitulum .XVIII. de acoro.

CEgi id est acorus: et hac planta non vtimur nisi radice eius tantum: et est calida acuta: et habet in sapore suo a- maritundinem paucam. Et odor eius non est malus: et propter hoc sciuimus quod operatio eius est a virtute calida et humida a cuta: et eius substantia est subtilis: et hoc ostenditur quia prouocat vri nam. Et valet duritiei splenis et mundificat et attenuat id quod generatur de crossitie in tunica cornea oculi: et id quod valet ex ea ad hoc est succus radicis eius. Et est cognitum ex ea quod ipsa desiccat sine dubitatione: et propterea ponimus eam in tertio gradu duarum rerum scilicet caliditatis et siccitatis.

¶ Capitulum .XIX. de strangulatore leopardi siue achonito.Cap. 19 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

EAiuchalvemer id est trangulator leopardi virtus huius lante: est virtus putrefactiua ideo cauenda est in cibo et potu: sed quando volumus putrefacere aliquod in corpore ex- terius aut in ano: inuenitur multum valere ad hoc et maxime eius radix: et est id quod de ea administratur.

¶ Capitulum .XX. de interfectore adib.

EAtilEatil cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 554ra: Caul adib id est interfector lupi huius plante virtus est si- milis virtuti strangulatoris leopardi sed ipsa est pro pria ad interficiendum lupum: sicut alia ad interficiendum leopardum.

¶ Capitulum .XXI. de acca.

ACca hec herba est duarum specirum: vna est magna quam ponimus in numero arborum: et alia est parua quam po nimus in numero herbarum. Et virtus ambarum est virtus desiccatiua et cicatriçat vlcera: et dissoluit dissolutione temperata.

¶ Capitulum .XXII. de almalhe.

ALmalhe hec planta crescit multum in terra de maliter ra cuius summitates comeduntur cum sunt recentes: et etiam conseruantur in alio tempore. Et generant in corpore illius qui vtitur eis sperma et lac: et sapor eius est salsus: et est parum constrictiuus: Et propter hoc sciuimus quod eius partes non sunt vnius nature sed plurimum ex substantia eius est calida cum equalitate et cum humiditate indigesta et habet parum inflationis.

¶ Capitulum .XXIII. de aloe.

SIbarSIbar cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 554rb: Cibar id est aloes hec planta non nascitur inter nos in ter ra asie vt plurimum: et quod nascitur ex ea in terra syrie maioris est aquosa: debilis virtutis: et cum hoc habet tantam desiccationem: quod inducit cutim super plagas sed in terris calidis sicut est palestina et algaor: et terra occidentis ibi oritur illa que est in fine bonitatis: et illa que oritur in india: similiter est multum bona: et hec est illa cuius succus defertur ad nos qui nomina tur apud omnes homines aloes. Et est in eo multum vtilitatis: et hoc est quoniam ipsum desiccat desiccatione cum qua non est mor dicatio: et non est eius natura simplex vnica: quod quidem ma nifestat sapor eius quia in eo sunt constrictio et amatitudoamaritudo simul sed eius constrictio est pauca: et eius amaritudo est magna Et ipsum eicit feces ventris: et ideo est positum in nume- ro medicinarum expellentum feces a ventre. Et propter hoc ex omni eo quod diximus possumus scire si simus memores eius quod diximus in quarta particula huius libri quod est me dicina desiccatiua in tertio gradu desiccationis: et calefa cit aut in primo gradu extenso: aut in secundo represso. Id autem quod demonstrat: quod aloes virtus: est virtus composita est id quod facit ex operationibus suis particularibus. Et est quod est con ferens stomaco pre omnibus alijs medicinis: et consolidat fistulas profundas: et cicatriçat vlcera difficilis curati- onis: et proprie ea que fiunt in ano et virga. Et confert etiam apostematibus qneque fiunt in ore in naso et oculis: et omnino essen tia eius est quod prohibet omnes materias fluentes ad membra et dissoluit omnem materiam que fluxit. Et est in illo cum hoc mundificatioin margine: ↑alias mordicatio pauca adeo scilicet quod non mordicat vlcera munda

¶ Capitulum .XXIIII. de alusen.

ALusen. hec medicina est nominata hoc nomine propterea quia iuuat morsui canis rabidi iuuamento mirabili: ali quando enim damus ex illa in potu illis quibus hec egritudo est confirmata: et valet multum. Et hec operatio quam facit in hoc non est nisi a proprietate totius sue substantie. Et nos iam di ximus ante: quod virtntesvirtutes huius similes huic non possumus scire nisi solo experimento: nec possumus inuenire ad scien das has virtutes vllam viam artificialem que sit via rationis Scientia autem virtutis huiusmodi medicine qua possumus ea vti in multis rebus est quod eius virtus est desiccatiua cum equalitate: et dissoluit: et mundificat renes et aufert lentigi nes nigras de facie.

¶ Capitulum .XXV. de auricula muris.

EDhenEDhen cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 554va: Etheen alsar est auricula muris. Hec herba est par- ua: et eius virtus est similis virtuti herbe qua vitrum mundificatur scilicet paritarie quia ipsa infrigidat: et humectat: et hoc est quoniam eius substantia: est substantia aquea frigida: et propter hoc infrigi dat infrigidatione non constrictione. Et propter hoc valet apostematibus calidis: et apostemati nominato alhombra id est herispile quando est paruum.

¶ Capitulum .XXVI. de alchohen.Cap. 26 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

ALchohen calefactio huius medicine non est calefa- ctio pauca: sed non desiccat desiccatione forti. Et est ca lida in tertio gradu: sicca in secundo. ¶ Albeneguesit autem quando ponitur deforis cum emplastro eius virtus est constrictiua: et prohibet materiam fluere ad membra.

¶ Capitulum .XXVII. de ameos.

ENucha id est ameos: magis iuuatiuum ex hac planta: est semen eius. Et eius virtus est desiccatiua calida subti sis: et in sapore ipsius est amaritudo pauca: et acumen. Et quia est ita manifestum est quod prouocat vrinam et dissoluit et propter hoc positum est in caliditate et siccitate in tertio gradu quo libet illorum expanso.

¶ Capitulum .XXVIII. de amaraco.

AMaracus virtus huius herbe: est virtus subtiliatiua et incidit humores crossos: et ideo prouocat mestrua quando bibuntur eius sumitates cum vino. Et iam certificantur ho mines de ipsa quod dissoluit sanguinem coagulatum: et non fa cit hoc solum in illo qui est coagulatus in stomaco: sed etiam in illo qui est coagulatus in vesica: et sumi debet in potu ad hoc cum sirupo ex melle facto. Et de esse suo est quod desiccat omnem materiam fluentem quando bibitur. Sed nocet ori stomaci.

¶ CapitplumCapitulum .XXIX. de fece olei oliuarum.

RUflhasir açartom id est amurca olei oliuarum: hec fex est substantie terree: et est calida: sed eius caliditas non est fortis ita quod apareat mordicatio in ea manifesta. Si autem coquitur erit crossior: et magis desiccans: et ideo ponimus in secundo gra du desiccationis: et calefactionis extensi: et propter hanc causam curat vlcera que fiunt in corporibus siccis: sed augmentat illa que fiunt in alijs corporibus preterque in illis: et in hoc est similis resine et picis sicce: nam iste similiter curant vlce ra: et fistulas que fiunt in corporibus siccis: et augent ea que fiunt in alijs corporibus omnibus.

¶ Capitulum .XXX. de porro agresti.

COrrat alberri id est porrum agreste. Si tu imaginaris aliquod quod sit medium inter porrum: et allium inuenies virtu tem huius plante similem: que est porrum siluestre. Et propter hoc est acutius et magis desiccatiuum porro: quemadmodum omnes plante siluestres sunt fortiores illis quas seminamus in hortis. Et ideo porrum siluestre est malum stomaco: et est acutum et eius incisio est maior incisione porri hortulani. Et simili ter eius apertio opilationum: et propter hoc prouocat vrinam et mestrua quando retinentur causa humorum crossorum frigidorum. Et est in illo tantum caloris quod generantur ab eo vlcera quando applicatur alicui membro de foris: et nos iam diximus prius quod omnes me dicine que calefaciunt sicut hec calefactio sunt in fine graduum

¶ Capitulum. XXXI. de vite siluestri et domestica.

KArmalberriKArmalberri cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 555ra: Kem alberii id est vitis siluestris huius plante vna est scilicet habet virtutem mundificatiuam in tantum quod aufert lentigi- nes nigras: et rubeas de facie: et impetiginem: et omnia similia que fiunt in superficie corporis. Et habet cum hoc confortare cu tem et hec eadem virtus est in extremitatibus suis quando seruantur scilicet condite cum sale vel aliter: Uitis domestice virtus est eadem si cut et vitis siluestris. Uerum et debilior virtute siluestris.

¶ Capitulum .XXXII. de vite alba que dicitur fenre vel brionia.

TArinTarin (?), cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 555ra: Larim abiat id est vitis alba: et dicitur alfesire hanc plantam qui- dam nominauit brioniam: et quidam abradens cutem: Sumi- tates eius comeduntur in principio sui ortus: sicut mox est tempore veris: quia conferunt stomaco propter earum stipticita- tem: et habent cum stipticitate: amaritudinem: et acuitatem parum et ideo prouocant vrinam cum equalitate. Sed radicis eius virtus est virtus mundificatiua et desiccatiua: et subtiliatiua: et ca lafacitcalefacit calefactione temperata et propter hoc est mundificatiua splenis duri quando apponitur deforis sicut emplastrum cum ficu bus et curat scabiem et egritudinem in qua eleuatur cutis: fru ctus vero ipsius est in racemis et valet ad preparanda coria.

¶ Capitulum .XXXIII. de vite nigra.

KArin alsued id est vitis nigra: et est fessiresis. Ista plan ta nominatur berguemen. Et est sicut planta quam no- minauimus ante nisi quia est debilior ea.

¶ Capitulum .XXXIIII. de amigdala amara.

LEirçLEirç cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 555ra: Lens id est amigdala: amigdale amare virtus est subtilia tiua. Et ostendens hoc eius sapor: et id quidem inueni- mus de essentia eius cum experimento: et nos quidem iam locu ti fuimus de sapore amaro in particula quarta huius libri sermone sufficienti. Sed experientia est sufficiens nobis de ipsa in duabus operationibus que sunt probatio et mani festatio virtutis amigdalarum amararum. Una earum est quod mundificant lentigines faciei: et secunda est quod adiuuant ad screandum humores crossos viscosos a pectore et pulmone Et nos iam declarauimus quod iste due operationes sunt con- sequentes virtutem subtiliatiuam. Ueruntamen recipiunt denominati onem a virtute mundificatiua: et nos iam idem diximus prius quod permutatio illarum operationum ad alias est per viam accidentis et est in eis virtus aperitiua. Et manifestatio huius est expe rientia: nam amigdale aperiunt opilationes epatis quando sunt ex humoribus crossis et viscosis in profunditate venarum aperti one vehementi: Et curant similiter dolores qui sunt in costis et in splene et in renibus: et tota arbor earum: est eiusdem virtu tis sicut ipse. Et ideo quando accipimus radicem huius arboris et coquimus eam: et ponimus deforis super lentigines aufe runt eos. Sed in amigdalis dulcibus: est pauca amaritudo Sed quando dulcedo vincit in eis occultatur amaritudo et non percipitur. Que quidem manifestatur aperte in eis que quando antiquatur. Nos autem diximus in eo quod preterijt quod omnis res dulcis in sapore est temperata in caliditate.

¶ Capitulum .XXXV. de amoniaco.

ACaliACali cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 555rb: Axak id est amoniacum: hoc est gummi daltalaqui: et est vnum ex gummis arboris et est a stipite qui erigitur a terra rectus: et virtus eius est mollificatiua multum et propter hoc dissol uit duritiem que est in iuncturis et curat splenem durum et dis- soluit scrophulas.

¶ Capitulum .XXXVI. de amomo.

HAmeme id est amomum virtus huius medicine est similis virtu ti acori: sed acorus est maioris exiccationis: et amo mum est maioris maurationis.

¶ Capitulum .XXXVII. de anagalli id est morsu galine.

ANagallis: ambarum specierum huius plante quarum vna habet florem celestini coloris et alia rubei: virtus est uirtus mun disicatua mundificatione forti: et calefaciunt ambe parum et attrahunt: et propter hoc extrahit quelibet ipsarum spinas ex corpore: et succus ipsarum purgat caput ab humoribus qui sunt in eo iniectus per nares et omnio earum virtus est desicca tiua sine mordicatione et propter hoc cicatriçant vlcera et va lent putredini membrorum.

¶ Capitulum .XXXVIII. de abageri.

ABagerisABageris cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 555va: Acageris hec planta est ex speciebus arborum fetidio- ris et calidi: Et eius virtus est calida dissolutiua: eius nanque solia quamdiu sunt recentia quia habent in se humiditatis parum et acuminis minuunt apostemata mollia. Quando vero sunt sicca ha bent virtutem incisiuam: et desiccant desiccatione forti valde: hec ea dem virtus est inuenta in cortice sue radicis sed semen eius est subtilius: et confert vomitui.

¶ Capitulum. XXXIX. de anadarotes.

ANadarotes hec planta est inter herbas et arbores: et est duarum specierum: vna species est ypericon: et altera est nomina ta diugunstes: et semen ambarum specierum laxat ventre: sed foliorum eius virtus: est virtus desiccatiua: et mundificat parum. Et ideo certificantur homines quod curant combustionem ignis Uinum autem in quo decocta fuerint vini stiptici habet virtutem qua sanat vlce- ra magna.

¶ Capitulum .XXXX. deinderocemi.

INderocemisINderocemis cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 555va: Anderocemis hec est herba amari saporis acuta. Ipsa enim quando desiccata fuerit: et etiam fructus eius habent virtutem prouocandi vrinam multum et esse eius mani- festatur quia ipsa disoluit: et desiccat.

¶ Capitulum .XXXXI. de portulaca.

BAdeanchaBAdeancha cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 555va: Balcheancha id est portulaca: hec herba est frigida et aquo se complexionis: et habet in se ponticitatem paucamponticitatem paucam cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 555vb: ponticitatem quandam paruam et propter hoc pro hibet fluxum materierummaterierum cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 555vb: medicinarum fluentium: et proprie materias declinantes ad coleram et caloremet proprie materias declinantes ad coleram et calorem cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 555vb: et proprie declinantes ad calorem et cum hoc quod prohibet illarum fluxum: alterat etiam illas materias et refrigerat refrigidatione longinqua complexione equali in tertio gradu. In humiditate vero in secundo gradu. Et propter hoc est bona et valde conferens inflamationi oris stomaci quando super ponitur et lateri et aufert stuporem dentium: et hoc est quia ipsa le nit et implet asperitatem que accidit illis ex obuiatione saporis a speri eo quod in illa est humiditas viscosa: et succus huius herbe est similiter sicut diximus: et propter hoc non solummodo refrigerat quando appo nitur extra: sed hoc similiter quando bibitur. Et herba ipsamet come- sta facit hoc idem. Et proper stipticitatem quam habet in se conuenit haben ti vlcera in intestinis quando comeditur et mulieribus habentibus flu- xum mestruorum et spuentibus sanguinem. Succus vero eius est fortior in hoc.

¶ Capitulum .XXXXII. de papauere rubeo.

XAchaich id est papauer rubeum: omnes species xachaich habent virtutem attractiuam et aperitiuam: et propter hoc quando ma- sticatur aliqua earum attrahit flegma: et succus illius purgat cerebrum per nares iniectus: et subtiliat et mundifica cicatrices oculorum que fiunt ab ulceribus et abstergit ulcera sordida et curat egritudinem in qua eleuatur cutis: et prouocat mestrua quando suponitur matrici cum lana et prouocat lac.

¶ Capitulum .XXXXIII. de aneto.

EEbeth id est anetum. Calefacit et desiccat. Et extimo quod eius caliditas est: aut in secundo gradu extense: aut in tertio represse. Eius autem desiccatio est in secundo gradu in sui prin cipio: aut in fine primi. Et propter hoc:hocredundant colon quando coquitur iu oleo il lud oleum est vnguentum quod disoluit: et sedat dolores et facit dormire: et maturat apostemata mollia que non sunt matu ra: et hoc quoniam complexio olei in quo coquitur anetum: vertitur prope complexionem medicinarum aperitiuarum: sed ipsum est cali dius aliquantulum illis et subtilius et est propter hanc causam disso- lutiuum: et quando comburitur anetum tendit ad tertium gradum ca- liditatis et siccitatis: et propter hoc valet vulneribus tumi dis et que habent nimiam saniem quando pulueriçamus ipsum super ea. et proprie illis que sunt in genitalibus: Antiqua vero vlcera que sunt in virga sanat statim: sed aneti rececentis dispositio est manifesta: nam ipsum est humidum: et minus calidum: propterea quia eius succus remanet in eo et propter hoc est maturatiuum et prouocat somnum plus quam anetum siccum sed disoluit minus il lo. Et propter hanc causam puto quod antiqui faciebant ex eo coro nas quas imponebant capitibus suis quando volebant potare.

¶ Capitulum. XXXXIIII. de antilos.

ANtilos:ANtilos cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 556ra: Atilis hec planta est duarum specierum et ambe desiccant in tantum quod desiccant vlcera. Una vero specierum eius ambarum et est illam que est similis kamepitheos est subtilior altera specie in tantum quod confert epilepsie sed alia species est magis mundificatiua quam ista

¶ Capitulum .XXXXV. de camomilla.

BElionithBElionith cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 556ra: Belionig id est camomilla. Iam locuti fuimus in hac planta sermones magnos: in tertia particula huius libri. Redibo autem ad dicendum de illa in hoc loco quod ipsa ca lefacit et desiccat in primo gradu: et quod eius substantia est subtilis et propter has causas habet virtutem dissolutiuam et mollificatiuam: et dila tat poros corporis.

¶ Capitulum .XXXXVI. de aniso.

ANisum: id quod valet ex hac planta est semen eius. Et ipsum est acutum: et parum amarum in tantum quod est in sua acuitate: pro pe medicinas comburentes. Et est in tertio gradu siccitatis: et similiter est in caliditate: et propter hanc causam prouocat vrinam et dissoluit et aufert inflationem stomaci.

¶ Capitulum .XXXXVII. de abterion.Cap. 47 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

ABterion. fructus huius plante est similis herbe que dicitur na tes vituli: et non confert aliquid in medicina: sed herba ipsa et virus eius est propter virtutem herbe nominate bonion: sed est minor illa in virtute: postquam ergo dispositio eius est sicut diximus tu po teris scire virtutem eius per hoc quod diximus in bonion.

¶ Capitulum .XXXXVIII. de anarin.Cap. 48 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

ANarin: hec herba mundificat parum et desiccat: et habet cum hoc subtilitatem.

¶ Capitulum .XXXXVIIII. de piris.

CUmetre id est pira: folia arboris pirorum et suauitate sunt constrictiue virtutis sed fructus eius habet in se cum constrictione duscedinem aquosam: Qua propter possumus scire quod per tespartes huius fructus: non sunt equalis complexionis illis quod quedam illarum sunt terree: et quedam aquose. Sed si tu vis dicere per alium modum: dicas quod quedam illarum sunt frigide: et quedam sunt equa lis complexionis. Ideoque quando comedimus pira et confortatur sto macus ab eis et sedant sitim. Et quando facimus ex eis emplastrum de siccat et mundificat mundificatione parua. Et propter hanc causam ego curaui sicut scio cum illo quasdam plagas quando non po- teram inuenire alias medicinas. Pira vero siluestria sunt plus stiptica: et magis desiccatiua alijs: et propter hoc sanant vl cera magna et reprimunt materias fluentes.

¶ Capitulum .L. de planta que dicitur interfector canis.

RAtaRAta cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 556rb: Aatil alkeb id est interfector canis: hanc plantam apellamus hoc nomine quomodo interficit canem cito sicut herba que inter ficit eum statim. Et hec herba que scilicet interficit homines. Odor eius est fetidum multum: et propter hoc est calida sine dubitatione ca lore non debili: siccitas vero eius non comparata est suo calori: et propter hoc: quando ponimus eam sicut emplastrum disoluit fortiter.

¶ Capitulum .LI. de aramoni.Cap. 51 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

ARamoni: virtus huius herbe est virtus mundifi- catiua et dissolutiua.

¶ Capitulum .LII. de arminodon.Cap. 52 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

ARminodon: hec planta et multum minor quam luff. Ra dix eius est in quantitate oliue et multum calidior quam luff.

¶ Capitulum .LIII. de aristologia.

CAraundCAraund cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 556rb: Zarunid id est aristologia quod magis vtile est ex hac plan ta: et velocioris operationis in medicina est radix eius et est ama ra acuta parum et subtilior omnium specierum eius et rotunda est forti or in omnibus rebus sed aliarum duarum specierum eius illa que assi mulatur viti et cuius odor est bonus et melior: et hoc in tantum quod apotecarij vtuntur ea miscentes eam in vnguentis aroma ticis. Uerum in opere medicine est debilior. Aristologia vero lon ga est minus subtilis quam rotunda: sed non est debilis: et vir tus eius est virtus mundificatiua et calefactiua: et eius mun dificatio et eius dissolutio est minor: sed eius calefactio non est minor quam calefactio rotunde: sed potest esse quod est calidior illa. Qua propter quando indigebis medicina mundificatiua: aristologia longa erit melior: sicut etiam quando voluerimus generare car nem in vlceribus: et quando voluerimus curare vlcera matricis: sed vbi necesse est subtiliare humores crossos multa subtiliatione et forti aristologia rotunda est magis necessaria: et propter hoc valet do- lori qui est propter opilationem aut propter ventositatem crossam in digestam: et his omnibus educit ex corpore spinas et aufert pu tredinem vlcerum: et mundificat ea que sunt sordida: et abster git dentes et gingiuas. Et propter hoc etiam valet asmaticis: et habentibus singultum: et habentibus epilepsiam: et podagricis quando sumitur in potu cum aqua: Et est vtilior medicina conqussationibus que fiunt in extremitatibus lacertorum et medio eorum omnibus alijs medicinis

¶ Capitulum .LIIII. de iunipero.

HAharrarHArrar cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 556va: Xacarar id est iuniperus. Hec arbor est calida et sicca: et est in his duabus in tertio gradu fructus eius ca- lidus est in eodem gradu: eius vero desiccationem debemus po nere tantum in primo gradu.

¶ Capitulum .LV. de alcacenon.

ALcacenon: Hoc est nomen quo nominamus duas species plantarum. Una illarum assimilatur albausir et radix eius est mollis alba dulcis: et stipes eius est longus et fructus eius est similis cimino. Et virtus huius specie est subtilis in fine subtilitatis: et propterea desiccat cum hoc: et est in illa par uum aliquid mundificationis. Et propter hoc vinum decoctionis eius radicis et seminis eius sedat dolorem dentium sed aqua deco ctionis amborum confert combustioni ignis et vulneribus que fiunt iuxta vngues digitorum manuum et pedum in hieme ex frigore quando ipsa decoctio super locum proicitur. Idem etiam fa cit stipes eius: sed altera species huius plante nominata alcati lon habet folia similia folijs cucurbite nisi quia sunt maiora et du riora: et desiccat: et hoc parum habet stipticitatis. Et propter hanc causam curant folia eius vlcera putrida.

¶ Capitulum .LVI. de plantagine.

LIsen. alhamel id est plantago: complexio huius plante est com posita: quando in ipsa est aliquid aqueitatis frigide et stipticitatis. Stipticitas vero est ex substantia terrea frigida est est proper hoc infrigidans et desiccans: et est in ambabus hijs longe a complexione equali longi tudine secundi gradus: et omnes medicine que desiccant cum stipticita te valent vlceribus malis difficilis sanationis et materiebus fluen tibus et putredini: et propter hoc valent vlceribus intestinorum et hoc est quoniam restringit sangninem. Et si habent aliquid inflammationis et ca- loris extinguit illum et sanat fistulas et reliqua vlcera humida putrida. Et plantago quidem aut est prima in omnibus medicinis simili bus: aut non est vltima illarum: et totum hoc habet quando complexio eius est sicut equalis: et hoc est quia habet siccitatem non mordicantem et frigiditatem que non deuenit ad hoc vt mortificet: et semen eius et radices eius sunt proxime illis in virtute: sed sunt sicciores illa et minoris frigiditatis: et propter hoc semen eius est multum sub tile: sed radix eius crossior: folia vero istius plante quando sunt sic- ca: habent virtutem subtiliorem: et minus frigidam: et hoc propterea quia substantia aque que erat in eis est dissoluta et propter hoc vtimur radice eius in doloribus dentium. nam facimus ipsam masticari patienti do- lorem dentium: et trahere iubemus succum eius ad se: et etiam facimus lauari os ex aqua decoctionis radicis eius. In opilationi- bus autem que fiunt in epate et renibus vtimur radice eius et fo lijs: sed plus etiam vtimur semine eius ad hoc: quoniam omnia habent in se virtu tem mundificatiuam: et possibile est quod hec virtus est inuenta in ipsa dum est recens nisi quia vincitur ab humiditatis multitudine que est in her ba ipsa: quare non est manifesta sua operatio propter humidi tatem vincentem super eam.

¶ Capitulum .LVII. de iaro aaron.

LUf id est iarus aaron substantia huius est substantia terrea calida quare est mundificatiua. nisi quia virtus mundificatiua eius non est mul ta sicut est in alia specie eius que nominatur dragonteon: est est in desicca tione et caliditate in secundo gradu. Et radices quidem eius sunt vtilioris quod sint in ea que quando comeduntur incidunt humores cros sos incisione temperata: et propter hoc valet ad screandum id quod est in pectore. Alia vero species luf. que nominatur dragonteon est vtilis in hoc.Alia vero species luf. que nominatur dragonteon est vtilis in hoc. cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 557ra: sed dragonteon est maior in hoc

¶ Capitulum .LVIII. de artemisia.

BElengesif id est artemisia: greci nominant hanc plantam hoc nomine scilicet artemisiam: et sunt due herbe: et ambe calefaciunt et desiccant desiccatione pauca: et propter hoc ponunt secundum hoc in cali ditate secundi gradus: et siccitate primi extensi: aut in secundo refle- xo: et habent similiter subtilitatem paucam: et ideo valent ambe lapi- di renum: et vlceribus que fiunt in matrice.

¶ Capitulum .LIX. de assaro id est bachara.

ASaron id est asarum. Quod est iuuatiuum in hac planta: sunt ra- dices eius et virtus istarum radicum est similis virtuti acori nisi quia sunt fortiores illa postquam ergo essentia eius est ita: potes scire dispositionem eius ex eo quod diximus in acoro.

¶ Capitulum .LX. de alcanaber.

ALcanaber: diascorides narrauit essentiam huius plan te in particula tertia suorum librorum: sed nos nunquam probuaimusprobauimus neque tentauimus adhuc.

¶ Capitulum .LXI. de arsean.Cap. 61 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

ARsean: sapor huius medicine est acutus et stipticus et virtus eius similiter secundum quod scimus ex eius sapore: est virtus composita: ex partibus dissimilibus. Quomodo partes eius acute calefaciunt: et cum partibus eius stipticis infrigidat: et cum ambabus partibus desiccat et propter hoc valet vlceribus putridis et materiebus fluentibus.

¶ Capitulum .LXII. de asparago.

ASparagos: virtus huius plante est virtus mundificatiua et non habet in se calorem seu frigiditatem apparentes: et propter hoc aperit opilationes epatis: et renum et proprie radix eius: et semen et confert etiam dolori dentium: quia desiccat non calefacit: et hoc est quod est magis necessarium dentibus.

¶ Capitulum .LXIII. de scolopendria.

SColopendrion: hec herba est subtilis non est calida: et propter hoc frangit lapidem et dissoluit duritiem splenis.

¶ Capitulum .LXIIII. de astaragali.

AStaragalis: hec planta est iter arborem: et herbam: et est parua et habet radices stipticas: et propter hoc est ex medicinis que desic cant desiccatione non pauca. et propter hoc sanat vlcera putrida et stringit fluxum ventris qui est propter materias descendentes ad ipsum scilicet quando bibitur vinum decoctionis radicum eius: et hec planta nascitur plurimum in locis eucarie: et nominant illam cameus.

¶ Capitulum .LXV. de irringo.

AStaratios id est irringij: hec planta est nominata nomine sum pto ab alphalip quoniam curat apostema quando fit in aphalip: quando: ponimus eam super emplastrum: aut suspenditur super ipsum cum filo vel alio: et habet virtutem dissolutiuam: et virtutem infrigidatiuam repercussiuam et propterea scitur quod est composita ex diuersis virtutibus sicut ro- sa nisi quod est stiptica.

¶ Capitulum .LXVI. de passulis.

CIbibCIbib cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 557va: Zizib id est passule: virtus eius est virtus maturatiua et dissol uit dissolutione temperata: sed passule montane id est staphy- sagria: et est almeiubesg: est calida acuta: acumine forti in tantum quod facit descendere a capite quando masticatur ac fit cum eo gargari- sma flegma multum: et mundificat mundificatione forti: et propter hoc valet egritudinibus in quibus excoriatur cutis: et habet cum hoc virtutem adustiuam.

¶ Capitulum .LXVII. de aleonte.

ALeonte: quod confert ex hac medicina est radix eius sicut radix luf: et virtus radicis eius est virtus que mundificat: et dissoluit: si autem comburatur cinis eius est plus calefaciens et desiccans: et ma gis subtilians et dissoluens: et propter hoc curat alopitiam.

¶ Capitulum .LXVIII. de croco hortulano.

CArdami id est crocus hortulanus: est ex herbis spinosis: et virtus eius est virtus desiccatiua: et calefacit temperate.

¶ Capitulum .LXIX. de atriplice.

CAtaf id est atriplex. complexio eius est frigida: et humida: habet est humida in secundo gradu: frigida vero in primo. Et nos diximus quod fri giditas in primo gradu: est frigiditas lenta: sicut calor qui est in rosa Et non est in atriplice stipticitas: sed est aquea non terrestris sicut mole chia id est malua: et eius descensus ex uentre est velox: quando in eo est visco sitas sicut viscositas molochie: et habet cum hoc aliquid dissolutionis parum valde: et atriplex et malua que seminantnrseminantur in hortis in fri gidant: et humectant plus quam que oriuntur in campis: et propter hoc compe- tunt apostematibus calidis nominatis alalhebra: dum sunt in principio et augmento: et dum sunt mollia: et magis conueniunt eis hee her be cum sunt in statu suo id est quando iam durescunt: et faciunt sonum: et que ex eis est siluestris: est magis conferens: et semen atriplicis est mundi- ficatiuum et propter hoc confert habentibus icteritiam propter opilationem epatis.

¶ Capitulum .LXX. de abneka.

ABneka: virtus huius grani est stiptica sicut virtus lenticule: et comedimus eam eodem modo sicut lenticula: et fortioris de- siccationis quam illa et eius calor est calor temperatus.

¶ Capitulum .LXXI. de absinthio.

AGsinthium: sapor absinthij habet stipticitatem et amaritudi nem insimul: et acumen ipsum calefacit: et mundificat: et confortat desiccat: et ideo euacuat illud quod inuenit in stomaco de humore co- lerico: et purgat cum virtute laxatiua: et prouocat vrinam: et mun dat proprie id quod additur in uenis de humore colerico: et purgat cum vrina. Quando autem sumitur per os: et inuenit flegma maciokemmaciokem cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 557vb: maciosien quod non est aptum expulsioni non confert aliquid: et iter quando flegma est in pectore et pulmone: quoniam quod est in eo de stipticitate est fortius sua amari tudine: et quia est in eo acumen: calefacit plus quam refrigeret. Uolu mus ergo dicere qualiter est dispositionis complexionis sue in virtu- tibus: cum igitur calor eius sit multum tardans apparet quod non est simile in partibus suis: et propterea dicemus quod est calidum in primo gradu: sed succus eius est fortioris caliditatis quam subantia eius.

¶ Capitulum .LXXII. de granis ben.

HAbastem id est grana ben. hec medicina defertur ad nos pe terra arabie: et apotecarij vtuntur succo eius: et cor- pus eius et substantia sunt calida: sed fex eius que remanet post extractio- nem succi eius est dura et terrea: et amaritudo est in ea plus: et est sua amaritudo admixta stipticitati: et operatio eius propter hoc est bona: et propter hanc causam confert adkales id est impetigini: et nemes id est lentiginibus: et albaras que fiunt in facie: et scabiei et pruritui: et excoriationi cutis: et subtiliat duritiem epatis et splenis quando bibitur de succo eius pondus aurei vnius cum melle et aqua solum: et prouocat vomitum multum: et laxat etiam inferius: et quando vtimur eo vt lauet et mundificet aliquod viscerum: maxime epar et splenem: da mus ipsum in potu cum aceto et aqua: et quando vtimur eo in morbis exterioribus corporis miscemus ipsum similiter cum aceto vini. Nam cum aceto est magis mundificatiuum: adeo scilicet aufert et curat scabiem et egritudinem qua excoriatur cutis: et mundificat etiam plus alkalef id est petiginem: et albeith id est morpheam: et saafati et ne- mes id est lentigines et albaras: et albothor quando sunt vlcerata: et omnes egritudines que fiunt ex humoribus grossis et delet vestigi a vlcerum. Modus autem preparationis eius: quando volumus facere cum eo emplastrum quod fit ad splenem est quod admiscemus ei aliquam speciem fa rine desiccatiue sicut est farina orobi: aut farina radicis yris: hoc est autem res que ingreditur in libro de ingenio sanitatis. et in libro comple xionis medicinarum: et non in hoc libro quanuis loquamur de eo adhuc etiam dicemus de eo in libro vbi loquemur de medicinis que inueni untur in omni loco. Hic autem sufficit nobis dicere solum quod huius medicine est virtus que mundificat et incidit res grossas cum aliqua stipticitate: postea incipiemus dicere aliam medicinam: sed cortex exterior huius fructus est multum constrictiuus: et propterea possumus eo vti vbi est necessaria magna constrictio.et propterea possumus … constrictio cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 558ra: et propter hoc vtimur eo in constrictionibus magis

¶ Capitulum .LXXIII. de balsamo.

BElenBElen cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 558ra: Helesen id est balsamus: desiccat et calefacit in .II. gradu: et est cum hoc subtile: et propter subtilitatem eius est odor eius bonus sed oleum ipsius est subtilius in virtute sua quam planta eius: et non est in ipso tanta calefactio quantam multi extinant: et hic est error de causa sue subtilitatis: sed fructus eius et est carpobalsamum virtus est eius dem generis: nisi quod est minus subtilis oleo eius.

¶ Capitulum .LXXIIII. de balaustia.

IUlinar: est flos mali granati siluestris: sicut balaustia est flos mali granati domestici. Sapor iulinar est for- tit. constrictiuus et eius virtus: est virtus desiccatiua et refrigerat et est crossa. Et hoc est res que non debet occultari a nobis si nos sumus memores illius quod dictum est in particula .IIII. huius libri quando monstra uimus quod omnis res constrictiua est terrestris frigida: et non est iulinar a lius sapor manifestus et propter hoc diximus in illo quod desiccat et refrigerat: desiccatione: et refrigeratione non modica si hoc quod diximus in parti .IIII. quod constrictio sequitur medicinas terrestres est verum: et hoc est si puluerizas ex illa aliquid supra membrum excor ticatum: aut super aliquod vlcus: inuenis quod sanat cito: et similiter in spu to sanguinis: et illi qui habet vlcera intestinis: et fluunt materie ad inte stina: et mulieribus habentibus fluxum mestruorum: et nullus est ex his qui composuerunt libros curationum qui non vtatur hac medicina.

¶ Capitulum .LXXV. de batho qui dicitur rubus.

IUlaich id est rubus foliorum huius plante: et sumitatum eius et floris et fructus eius: omnium horum radicis: sapor est consti patiuus manifeste. Uerum diuersificantur in isto sapore: nam folia eius maxime recentia: quia multa aqueitas est in eis sunt pauce constrictionis: similiter sunt in sui sumitates: et propter quam quando mastican tur curant alcola et vlcera oris: et etiam sanant alia vlcera: quia com- plexio huius est ex substantia terrea frigida et substantia aquea tepida. Sed fru ctus eius quando est maturus est calidus cum equalitate: et hoc est quia est dul cis sicut diximus et propter suam dulcedinem: et paucitatem sue constri- ctionis comeditur et est boni saporis: Sed quando non est maturus plu rimum quod est in eo: est substantia terrea: qua propter est stipticus: et desiccat for- titer: et vtrique desiccantur et reseruantur: et quando desiccantur exic cant fortius: quam quando sunt recentes: floris autem virtus est similiter eadem cum ea que inuenta in fructu eius: et confert similiter vt ille vlceribus intestinorum et fluxui ventris: et debilitati stomaci: et imtestinorum et sputo san guinis: sed radix eius habet cum sua constrictione substantiam subtilem non pau cam: et propter hoc frangit lapidem renum.

¶ Capitulum .LXXVI. de apio ranino.

REbikegREbikeg cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 558va: Relikeg id est apium raninum. ¶ Species huius plante sunt .IIII. et virtus omnium: est acuta fortis in tantum: quod si ponantur de foris: faciunt vlcerationem cum dolore. Si autem vtamur ea tem- perata quantitate confert scabiei: et excoriationi cutis: et vngui bus leprosis: et delent vestigia vlcerum: et auferunt verrucas pendentes et profundas. Et illas ex quibus accidit dolor similis morsui formice quando tangunt ut a frigiditate aeris: et valent alopitie quando apponuntur aliquando et parum: nam si facerent moram super locum ex coriarent cutem et vlcerarent locum: et omnes iste operationes sunt foli orum: et sumitatum ipsarum specierum dum sunt recentes quando apponuntur sicut emplastrum. Radix vero quando siccatur et seruatur est medicina confe- rens ad prouocandum sternutationem sicut omns medicine que calefaciunt calefactionem forti: et desiccant: et confert dolori dentium: et abstergit quomodo desiccat desiccatione forti: et omnes species kebikeg: et omnes par tes earum sicut radices sumitates et solia: calefaciunt et desic- cant calefactione et desiccatione forti.

¶ Capitulum .LXXVII. de bdellio.

MOcblMochlcf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 558vb: Mochil id est bdellium: due sunt eius species: vna est sethelma: et est magna et mollior altera: et eius virtus est mollifi- catiua: et operatio eius est perfecta. Altera vero species est arabica: et est siccior alia et fortioris desiccationis medicinarum mollificantium Quod autem de hoc bdellio est nomen recens: quando teritur cum rebus pinguibus fit eius operatio sicut operatio siculi bdellij: sed quando fuerit antiquatum: et inuenimus in sapore ipsius amaritudinem fortem et efficitur acutum siccum: tale exiuit modum in equalitatis me dicinarum mollificantium apostemata dura: et quidam vtuntur bdellio et proprie amaro illius incura apostematis quod generatur in alachaugera id est in tumore aquoso intestinorum: et quando volunt vti eo mollificant illud cum saliua hominis: et malaxat illud tantum quod fit sicut emplastrum: nos autem extimamus quod bdellium arabicum: frangit lapidem renum quando bi bitur: et prouocat vrinam: et expellit ventositatem crossam: et au fert dolorem lateris: et curat conquassationem lacertorum.

¶ Capitulum .LXXVIII. de hibigion.

HIbigion: hec medicina nominatur hoc nomine in lingua greca Quomodo omnes certificantur de ipsa quod valet tussi et asmati quando accipiuntur folia et radices eius sicca et fit fumigium cum eis et inclinatur patiens super fumum eius adeo quod fumus penetret ad pulmonem. et est medicina calida et acuta cum equalitate et propte rea valet ad dubelet: et ad exituras que fiunt in pectore operati one sine violentia: sed folia eius valent dum sunt recentia membris in quibus generantur apostemata indigesta quando superponuntur vt emplastrum et hoc est propter humiditatem aquosam quam habent ipsa folia sicut habent omnia alia solia plantarum dum sunt recentia aqueitatem aut multam aut pau- cam: quando autem desiccatiua fuerint ipsa folia virtus eorum erit fortior. sed acutior adeo quod non conferent membris apostematis.

¶ Capitulum .LXXIX. de herba que dicitur blitus.

BAthla aliemeni id est blitus hec est herba comestibilis. et com plexio eius est frigida: et humida in secundo gradu.

¶ Capitulum .LXXX. de cepe vel bulbo.

AZir id est cepe quando comeditur generat humorem grossum et visco sum: et est durum ad digerendum: et est inflatiuum: sed incitat ape titum coitus fit emplastrum cum eo et propter amaritudinem et stipticitatem quas habet simul mundificat: et sanat vlcera: et manifestum est quod est cum hoc desiccatiuum: et hoc est quod declarauimus quod amaritudo est inuenta in rebus mundificatiuis: et quod stipticitas est in substantijs que sanant vlcera et quod siccitas est in duabus rebus simul.

¶ Capitulum .LXXXI. de orir vomica.

ORir uomica: complexio huius est calidior complexio- ne azir quam nominauimus:

¶ Capitulum .LXXXII. de obem: vel yringo.Cap. 82 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

OBem id est vringus hec planta est nominata hoc nomine in lingua grecorum: et est nomen deriuatum a nomine ahalip. Quomodo ipsa est medicina dum certificantur homines quod ipsa sanat apostema quod fit in ahalip quando emplastramus ipsam super illud: et quando suspendimus super ipsum: et virtus eius est virtus que dissoluit parum aliquid propterea quia calor eius est paucus: et exiccatio eius est non fortis: et precipue quando est recens: et nos iam diximus eam ante.

¶ Capitulum .LXXXIII. de buglossa.

LIsen althaur id est lingua bouis: hec est planta cuius complexio est calida et humida: et propter hoc ponitur in vino ad infe rendam letitiam: et confert habenti tussim exasperitate canne pulmonis et epiglotis quando coquitur cum aqua mellis.

¶ Capitulum:¶ Capitulumredundant colon .LXXXIIII. de bomon.Cap. 84 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

BOmon: hec planta est calida et finis sui caloris est quod pro uocat vrinam et mestrua et similiter planta nominata sorebo- mon eius calefactio est sicut calefactio huius.

¶ Capitulum .LXXXV. de cotula fetida.

BEatir id est cotula hec planta nominatur lingua grecorum bol beli quod est idem quod oculus vacce: et est nominata hoc nomine propter florem eius eo quod figura eius est similis figure oculi vacce: sed color floris eius est sicut color floris camomille: nisi quia habet maiora fo- lia folijs camomille: et ideo est plus desiccatiuus quam ille: et hoc adeo quod curat apostemata dura cum admiscemus eum cum ce ra resoluta cum aliquo oleo.

¶ Capitulum .LXXXVI. de sauina.

ABheiABhel id est sauina: hec est planta fortis desiccationis in su is duabus:duabusredundant colon qualitatibus que reperte sunt in sapore eius: sicut sunt in serapino: nisi quia ipsa est acutior quam serapinum: et videtur esse meli- oris odoris quam illud: et est in hac dispositione quam diximus in acumine a complexione eius calida: et habet similiter amaritudinem et stiptici tem minus quam habet sarapinum: et hoc est quoniam in quantum excedit se- rapinum in acumine in tantum est minor illo in stipticttatestipticitate: et hoc de monstrat quoniam ipsa est calidior serapino: et propterea dissoluit plus illo: et propter hoc non potest cicatriçare plagas propter fortitufinem sue caliditatis: et sue siccitatis: nam est in ea tantum caloris: et siccitatis quod ipsa adurit: sed in vlceribus humidis est melior sarapino: et proprie male putredini que est profundata membris longo tempore. nam putredo quando est huiusmodi dispositionis sustinet virtutem huius medici ne sine molestia: et mundat etiam vlcera nigra sordida vel hor rida multum quando ponitur super ea cum melle: et aufert alohobra id est herisipilam: et propter suam subtilitatem prouocat mestrua plus omnibus rebus prouocantibus et facit mingi sanguinem: et interficit fetum viuum et educit mortuum. Ponatur autem hec medicina in caliditate .III. gradus: et est ex medicinis multum subtilibus qua propter miscemus eam cum vnguentis arteticis et proprie in vnguento nominato glocas et ponitur similiter in multis electuarijs: et in alijs medicinis que recipiuntur per os: et sunt multi qui ponunt duplum pon deris eius pro cassia lignea quia quando bibitur est virtus eius sub tiliatiua dissolutiua.

¶ Capitulum .LXXXVII. de britanica.

BRitanica: folia huius plante sunt similia folijs alhoma- chi siluestris: sed declnat ad nigredinem plus illis: et ipfa est calidior: et succus qui exprimitur ex ea est similiter constricti uus: sicut et folia eius: et propterea bulimus ipsum et conserua- mus decoctum: et est medicina multum valens vlceribus oris et sanat similiter vlcera putrida.

¶ Capitulum .LXXXVIII. de cortumen.

COrtumem: hec est vna ex speciebus granorum et quando vtimur ea in via medicine est virtus eius similis virtuti ordei: nam si componi inus ex farina eius est desiccat et dissoluit parum sine mordi catione et eius complexione est frigida: frigiditate pauca: et habet cum hoc aliquid con strictionis: et ideo valet fluxui ventris.

¶ Capitulum .LXXXIX. de beroahon.Cap. 89 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

BEroahon: hec est planta cuius virtus est composita ex substantia ter- rea et substantia aquosa: et ambe sunt frigide: et ob hoc sapor eius est stipticus: et refrigerat et quando facimus ex ea emplastrum confert omnibus e gritudinibus calidis acutis iuuamento manifesto.

¶ Capitulum .LXXXX. de vsnee.

USnee: hec est planta quam inuenimus in asia super arborem glandium: et super pinum: et super nuces: et eius virtus est constricti ua cum equalitate: et hoc est quia non est frigida frigiditate forti: sed est propin qua tepiditati: et habet cum hoc virtutem dissolutiuam et mellificatiuam et proprie illa que reperitur super arborem pini.

¶ Capitulum .LXXXXI. de ceruisia.

CEruisia: hic est potus quem facimus sicut facimus foca: generat malum humorem sicut generat foca et facit dolorem capitis et nocet neruis.

¶ Capitulum .LXXXXII. de herba lactis.Cap. 92 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

GAleon id est herba lactis: hec est planta nominata hoc nomine in lingua grecorum: nomine deriuato a nomine lactis nam ipsa co agulat lac: et est similis plante nominate abheheri: virtus eius st desic catiua et habet aliquid acuminis flos eius valet fluxui sanguinis et quidam extimant quod curat combustionem ignis et eius odor est odor bonus: et color eius est similis colori citoniorum.

¶ Capitulum .LXXXXIII. de gentiana.

GEntiana: radix huius plante est fortis perfecta fortitudine et quando indigemus ea habet subtiliationem et mundificationem: et aperit opilationes: et hoc non est mirum de illa quando facit omnes istas operationes quonam ipsa est in fine amaritudinis.

¶ Capitulum .LXXXXIIII. de nucleis passularum:passularum.

ORanumGRanum zebib id est nucleus passularum: desiccat in .II. gradu et in frigidat in primo et substantia eius est crossa terrea: sicut manifestum est ex suo sapore: quia est stipticus et experientia similiter demonstrat hoc de illo quia iu uat fluxui ventris iuuamento completo: vel perfecto.

¶ Capitulum .LXXXXV. de fumo terre.

XEiterig id est fumus terre sicut in sapore xeiterig est amaritu do et stipticitas: sic est in sua complexione calor et frigiditas in simul: et est eodem modo propter duo et sapores simul: desiccatiuum: et est bo nus stomacho propterea quod in illo est de stipticitate quantitas non mo dica: et non habet in se de caliditate magnam quantitatem manifestam et eius siccitas est in .II. gradu.

¶ Capitulum .LXXXXVI. de memithe:memithe.

MEmithe: hec planta habet constrictionem cum humiditate. et in frigidat ita quod multotiens curat egritudinem alhohombria: id estalhohombria: id est is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094 herisipilam: quando non est fortis: et eius complexione est composita ex substantia aquea et terrea. et ambe sunt frigide sed frigiditas eorum non est fortis: sed est sicut frigiditas aquarum stantium.

¶ Capitulum .LXXXXVII. de coloco.Cap. 97 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

COlocum: hec planta est quam extimamus quod generet lac: et eius virtus est ita complexio eius est calida et humida.

¶ Capitulum .LXXXXVIII. de gaudenigalbem.Cap. 98 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

GAudenigalbem: hec planta propterea quia in ipsa est acumen et amaritudo parua est multum subtiliatiua: et id quod demon strat quod ipsa est calida est quia quando ponimus super corpus deforis in modum specialispeciali (?) rubificat locum cum applicatur: est si dimittatur tempore longo super locum: vlcerat. Res autem per quas scimus quod est subtiliatiuum: sunt due: vna quia incidit humores viscosos qui excreantur a pectore et pulmone: et facit excreari eos facile et altera est quia prouo- cat mestrua.

¶ Capitulum .LXXXXIX. de sorditie balnei.

OAsacalcurCAsacalcur(?), cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 559vb: Casacaleur id est sordities balnei: hec medicina est molli ficatiua mollificatione temperata.

¶ Capitulum .C. de liquiritia.

GUsGUs cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 559vb: FUs id est liqueritia: Id quod est vtilis de hac planta est succus radicis eius: et sapor huius succi est dulcis: sicut dulcedo radicis ipsius cum pauca stipticitate: et propter hoc lenit asperitatem non solum canne pulmonis: sed illam etiam que fit in vesica: et hoc est ex qua- litate sue complexionis: et nos iam ostendimus in eo quod preterijt ex ser mone nostro quod rei dulcis complexio est calida: sed quando in ipso est stipticitas cum dulcedine possumus arbitrari quod tota sua complexio in caliditate et frigiditate est sicut caliditas tepida: et quia omnis res dulcis equaliter est complexione: dignum est quod hic succus aufe- rat sitim: quoniam est humidus humiditate equali: et est frigidior complexione cor poris humani: et dixit diascorides quod radix huius siccata: et pista- ta est medicina bona vngule oculi: et panaritio.

¶ Capitulum .CI. de peonia.

PEonia: radix huius plante est stiptica stipticitate tempera- ta vel pauca cum dulcedine: que quando masticatur longo tempore ap paret ex ea acumen cum pauca amaritudine: et propter hoc prouocat vrinam: quando bibitur ex illa in quantitate huius amigdale cum aqua mellis et debemus multum terere subtilitur et cribrare: et sic da re in potu: et cum hoc mundificat epar et renes quando sunt in eis opilationes: et facit has operationes quia in ipsa est acumen cum amari tudine: et quia est in illa aliquid stipticitatis stringit fluxum ven tris: et debet decoqui ad hoc cum aliquo vino stiptico et sumatur in potu et virtus eius est multum desiccatiua: et propter hoc speramus quod quando ligatur in aliqua re et suspenditur ad collum infantis epilentici quod sanatur. Et veritas est de hoc quod homines testificantur de ea. Et propte rea quia est multum desiccatiua et fortiter: scio infantem qui stetit octo mensibus cui non accidit epilepsia postquam stetit hec radix suspen- sa ad collum eius. Quando vero custodes pueri fuerunt negligentes circa ipsum et cecidit radix de collo eius statim redijt ad eum epilepsia et quando suspendi iterato stetit bene ex egritudine. ¶ Et propter hanc causa: vt experirer: et certificarer de hoc iussu radicem auferri de collo eius postqum ablata fuit statim redijt egritudo: postquam autem vidimus hoc accepimus frustum aliud radicis huius maio ris et recentioris: et suspendimus super illum: et bene se habuit po stea ab illa hora sanus ab egritudine illa omnino. ¶ Si ergo essen tia huius medicine est ita vt diximus: ratio est quod faciat istam operati onem duabus de causis: aut qui partes medicine dissoluuntur et mi- scentur cum aere: et quando infirmus attrahit inspirando aerem tantum quod intrat in corpus eius intrant cum eo ille partes etiam: et veniunt ad locum infirmum: et sanant. ¶ Aut quoniam idem aer conuertitur: et mutatur per illam medicinam et recipit suam virtutem: et quando intrat in corpus ille aer per inspi- rationem facit idem. Et nos iam inuenimus idem in asia: quod ipsa va let apostematibus guturis quando suspendimus eam in collo. ¶ Et gitgit (?), cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 560rb: sic tor refactum similiter quando ligamus in panno molli et recipit odorem vapo ris eius ille qui patitur corrizam desiccat quod fluit a capite eius ad nares et ad cannam pulmonis propter calorem qui ascendit ad ce rebrum ex sua continuatione inspirationis eius. Et similiter si accipiatur filum lane: et precipue illius lane que reperitur in con- chis maris: et tingatur tinctura que dicitur grana: deinde inuolua tur illud filum in collo vippere: et stringatur donec stranguletur vippera cum eo: deinde inuoluatur illud filum circa collum habentis sequi nantiam: aut aliud quodcumque apostema in gutture: ex eis que fiunt in gut ture vel in collo videbis ex hoc magnum mirabile istius fili. ¶ Ego narrabo res huiusmodi que faciunt ista in libro qui pertine- bit ad has res aliquo tempore. Sed de radice peonie scire de bes quod substantia eius subtilis: et quod ipsa facit caliditate temperata.

¶ Capitulum .CII. de ganabalion.Cap. 102 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

GAnabalion: nomen huius in lingua greca est deriua- tum a nomine id est coopertorij ex vna parte vellerosi quo tegunt te homies in hieme propter frigus in lectis suis. nam folia eius sunt mollia et lenia: et nos vtimur hoc loco pannorum pilos habentium: et istis folis est stipticitas pauca: et propter hoc damus ea in potu habentibus intestina excoriata: et vlcerata cum vino stiptico.

¶ Capitulum .CIII. de napone.

NElgemNElgem cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 560rb: Selgerem id est napo: semen huius plante incitet appetitum coi tus propterea quia generat ventositatem inflatiuam et similiter radix illius est inflatiua dure digestionis: et auget sperma.

¶ Capitulum .CIIII. de masmone.

MAsmon: diascorides nominauit hanc plantam in parti .III. sui Et dixit quod si bibatur de eius radice curat vlcera in testinorum: et stringit ventrem: et dissoluit apostemata mollia: sed ego numquam probaui hoc in his rebus: sed probaui quod frangit lapidem re num quando bibiburbibitur decoctio: et postquam ita virtus est mundificatiua.

¶ Capitulum .CV. de pastinaca.

EZarEZar cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 560va: Lezar id est pastinaca. Iste pastinace que oriuntur in campis:pastinaca. Iste pastinace que oriuntur in campis cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 560va: pastinaca siluestris minus comeduntur quam ille que seminantur in hortis sed est forti or quam hortulana in omnibus rebus: sed hortulana comeditur plus: sed est debiblior quam siluestris: Et virtus vtrisque est calida: et sunt propter hoc subtiliatiue. Radix earum habet virtutem inflatiuam: et excitat libidinem coitus et semen domestice facit idem. Semen vero silue- stris non inflat aliquid: et propter hoc prouocat mestrua et vrinam.

¶ Capitulum .CVI. de dauco.

DAucus: semen huius pastinace est calidum calore multo in tantum quod est in prouocando vrinam fortius alijs medicinis: et similiter ad prouocandum mestrua: et quando ponitur de foris dissoluit dis- solutione perfecta: et folia eius similiter habent eandem operationem: sed sunt debiliora suo semine: et hoc est quoniam in folijs eius est de humiditate aquosa: et sunt similiter calide complexionis.

¶ Capitulum .CVII. de lauro.

CArCar cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 560va: Gar id est laurus: folia huius arboris: et frucus eius: et sunt bac ce lauri calefaciant: et desiccant calefactione: et desiccati one forti: Et fructus maxime qui est perfectior in hoc quam folia sed cortex radicis eius est minus calidus: et minus acutus: et ama rior: et habet aliquam stipticitatem: et propter hoc frangit lapidem: et confert e gritudinibus epatis si bibitur ex eo pondus .IIII. danic. et se- mis cum vino aromatico:

¶ Capitulum .CVIII. de alia specie lauri.

SPecies alia laurim nominata nomine lauri: est planta parua: et no minatur laurus alexandrina: et eius complexio est calida calo re manio:manio (?) cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 560va: manifeste et hoc est quia qui gustauerit eam inueniet eam calidam: acutam in sapore vnde aliqua amaritudine: et qui probauerit eam inueniet quod pouocat vrinam et mestrua.

¶ Capitulum .CIX. de hamene:Cap. 109 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

HAmene. Sed huius plante ramos comedimus dum sunt recentes: et teneri: et virtus eius est similis virtuti que dicitur alexandri na: et similiter etiam se habet dispositio plante nominate aquiopedes: et est plan ta etiam similis lauro.

¶ Capitulum .CX. de diptamo.

MEscatranesir id est diptamen: substantia eius est subtilis plusquam substantia rautenig: siluestris sed in alijs operationibus est simile il li. Illud autem mescatramesir: quod estIllud autem mescatramesir: quod est is missing in MS Vatican, Pal. lat. 1094, f. 560va montanum est debilius isto in omni bus operationibus.

¶ Capitulum .CXI. de cardone.

DIpsacus id est cardo: hec est spina cuius radix est desiccati- ua: in .II. gradu et habet in se cum hoc aliquid virtutis mundificatiue.mundificatiue cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 560vb: desiccatiue

¶ Capitulum .CXII. de dorsinon.

DOrsinon: complexio huius plante est similis complexioni papa ueris: et complexioni mandragore: et aliarum medicinarum que itrigidant hac refrigeratione: et est eius magna quantitas frigo ris aquei multum fortis: et propter hoc si accipiatur ex ea quantitas parua: facit subet: et si accipiatur multa quantitas interficit.

¶ Capitulum .CXIII. de drangotea.

DRagontea id est luf: radix huius plante: et folia eius habent in se aliquid quo assimilatur alteri speciei luf. nominate aaron. Uerum ista est acutior illa et subtilior: et habet in se aliquid stiptici tatis. Et quando stipticitas est inuenta cum his que diximus consideran dum est vtrum amaritudo vel acuitas sit in planta fortior et ra- dix huius abstergit: et aperit opilationes epatis: et splenis et re- num: propterea quod subtiliat humores crossos et viscosos: et confert multum vlceribus malis propterea quod eas mundificat et abster git abstersione forti. Et confert similiter omnibus egritudinibus quibus necessaria est abstersio quando ponimus super eas cum aceto sicut est albohac. ¶ Sed foliorum similiter est virtus eadem virtus: et propter hoc confe runt vulneribus: et plagis recentibus. Et inquantum folium eius est mi nus siccum: est eius cicatriçatio in vulneribus maior propterea quia foliorum multum siccorum virtus est acuta plusquam conueniat vlceri bus que fiunt ex percussione: et certificantur gentes de ipsa quod conser uat panem recentem quando ponitur super ipsum et prohibet ipsum ne putrefiat: propter siccitatem sue complexionis. Semen vero ipsius est fortius folijs et radice: propterea curat cancrum: et polipum: quod nominant medici apostema multorum pedum: et sunt emoroydes nasi: et succus luf. abstergit cicatrices vlcerum in oculo.

¶ Capitulum .CXIIII. de dubataro.

DUbatarus: virtus huius plante est composite: et qui gustauerit eam inueniet ita quia in ipsa est dulcedo: et acumen: et amari tudo: sed radix habet in se cum his tribus saporibus stipticitatem: et virtus eius est putrefactiua: et propter hoc abradit pilos.

¶ Capitulum .CXV. de quercu.

BUlor id est quercus: omnes partes arboris: habent virtutem constrictiuam sed cortex medius qui est inter lignum et cutem est fortioris con strictionis: et cupula que cooperit fructum eius inferioris

¶ Capitulum .CXVI. de alia specie quercus.

BUlor: et est nominata gest albolor: curat fluxum sangui- nis: qui accidit mulieribus et sputum sanguinis et vlcera intestinorum et fluxum ventris: et precipue aqua decoctionis eius: sed fortiores he sunt due plante alie: quarum vna nominatur bigus: et altera dius: et sunt due species quas si quis vult nominare inter species bulor potest quidem et similiter dicere quod sunt diuerse ab eo potest similiter et folia istarum duarum arborum si fiat em plastrum cum eis dum sunt recentia desiccant desiccatione forti: folia vero alterius bulor sunt minus desiccatiua istis harum duarum quas diximus quoniam sunt minoris stipticitatis. Ego autem scio quod curaui vulnus quod humit quidam de mangela: solum cum folijs bu lor: quia non inueni aliam medicinam: nam triui folia super lapidem planum et posui supra vulnus: et circa ipsum: et fuit curatus in par- uo tempore: fructus autem eius virtus est sicut virtus foliorum. Quidam autem vtuntur fructu ipso in cura apostematum oculorum in principio ipsius et augmento: et ipsi errant nam apostemata calida que deuenerunt ad du ritiem: non indigent medicinis constrictiuis loqui autem de hoc et de similibus dignius est in libro de ingenio sanitatis. quam in loco isto hu- ius libri. Sufficit ergo nobis hoc quod sciamus: quod bulor habet vir tutem constricciuam tantum sicut diximus hic: et propter hoc desiccatiuum et constrictiuum: et habet frigiditatem paruam in tantum quod poterit minor esse re bus temperatis in gradu medicine que sunt tepide.

¶ Capitulum .CVII. de althea.

CIchiniCIchini cf. MS Vatican, Pal. lat. 1094, f. 561rb: Chitum id est althea: hec planta dissoluit et mollificat: et pro hibet generationem apostematum: et sedat dolorem et maturat exituras que sunt difficilis maturationis. Et radix eius: et semen faciunt idem quod folia et rami dum sunt recentes. Ueruntamen dum sunt subtilio ra: et magis desiccatiua: et mundificant: et abstergunt plus adeo quod curant morpheam: et semen eius frangit lapidem renum: Aqua vero decoctionis radicis eius confert vlceribus intestinorum: et fluxui ventris: et sputo sanguinis quoniam est in ea virtus constrictiua.

¶ Capitulum .CXVIII. de ebano.

EBanus: hoc lignum est ex rebus que fricantur cum aliquo: et dis soluuntur sicut dissoluitur aliquis lapis per confricationem: et virtus eius est calefactiua subtilis mundificatiua: et propter hoc certifi cantur multi quod mundificat id quod est coram pupilla prohibens visum et miscetur similiter cum alijs medicinis oculorum que valent vlceribus an tiquis oculi: et ad materias defluentes ad illos: et ad bothor que fiunt in oculo admodum vesicarum.

¶ Capitulum .CXIX. de oliua.

CAitonCAiton cf. MS Vatican, Pal. lat. 1094, f. 561rb: Zaiton id est oliua folia: et rami recentes huius arboris habent in fese tantum frigiditatis quantum constrictionis: sed fructus eius qui manturus est maturatione perfectam: est calidus calore equali: et qui ex eo est immaturus: est plus constrictiuus et frigidus

¶ Capitulum .CXX. de oleo.

AAitAAit cf. MS Vatican, Pal. lat. 1094, f. 561rb: Aic id est olim oliue: ipsum est calidum: et est quod vere appellatum est oleum: et nos diximus in precedentibus particulis: quomodo est sua virtus: et id quod ibi de eo declarauimus: est quod ipsum est humidum: et quod calefacit calefactione temperata: et quod ex eo est ita: est oleum sapori ferum quod est factum ex oliuis maturis: sed oleum quod est extractum bex(?), cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 561vb oliuis immaturis et est illud quo vtimur: quantum est in eo desti pticitate tantum est in eo defrigiditate. ¶ Sed oleum vetus factum ex oliuis maturis: est fortioris calefactionis: et dissolutionis Illud vero quod est de immaturis: quando et rectum quantum durat stiptici tas eius in eo: in tantum est sua virtus desiccatiua: sed quando recesserit stipticitas ab eo omnino erit tunc simile oleo: quod fit ex oliuis matu ris. Qui autem ponunt sumitates ramorum arboris cum oliuis maturis quando faciunt oleum et exprimunt totum simul faciunt inde oleum simile confacino id est quod fit ex oliuis immaturis in virtute sua nos autem non debemus esse contenti querere ab his que fecerunt illud: verum sic fecerint: sed debemus gustare ipsum: et si in uenerimus ipsum alicuius stipticitatis debemus extinare quod est in illo de frigiditate tantum quantum destipticitate. ¶ Sed oleum quidem quod de fertur desonadesona (?), cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 561va: de salona est huiusmodi forme. Sed si tu gustas oleum et neque inuenis ipsum stipticum et inuenis ipsum vere bo ni saporis debes ipsum iudicare calidum equaliter. Et si inuenis ipsum cum hoc subtile: et est illud quod est clarum transparens quidem quando accipit aliquid ex eo: et ponitur super aliquod membrum corpo ris expanditur multum: et penetrat et bibit ipsum mebrum corpo ris debes extimare de ipso quod illud est valde perfectum: et quod virtus que est necessaria in oleo est in eo reperta. ¶ Et oleum quod est nominatum sason: est secundum hunc modum. Et iam diximus ante quod oleum quando est ablutum non mordicat aliquo modo: nos etiam dicemus in libro compositionum medicinarum qualiter debet oleum ablui et ibi memorabor olei quod nominatur safoanmon:safoanmon cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 561vb: safaraminon et aliarum specierum oleorum compositorum. Hic autem non loquimur nisi de speciebus oleorum simplicium. Ideoque videtur mi- hi vt addam sermoni huic qui de oleo alias species oleorum simplicium quas vnctiones greci omnes vocant olea. ¶ Et dicam nunc de ole is alijs sicut de oleo quod fit de semine kerua. Et terra vbi plus in uenit est egyptus: et aliud est oleum quod fit de sisamo: et aliud quod fit de semine rafani. Et aliud quod fit de amigdalis: et aliud quod fit de nucibus. Et aliud quod fit de sinapi: et aliud quod fit de squinan to: et aliud quod fit de baccis lauri: et aliud quod fit de grano vi ridi. Et fit etiam oleum de mastice: et de mirto et de semine albem: et de semine iusquiami: et alijs fructibus: et seminibus que exprimi mus et extrahimus ex eis oleum. ¶ Diuersitas autem que est in his oleis: est eadem diuersitas que est in seminibus ex quibus fiunt ipsa olea. ¶ Dicemus igitur prius de oleo alkerua: quod fit ex seminibus alkerua si reperitur scriptum in aliqua receptione alicuius emplastri: et non possumus ipsum inuenire: ponemus loco eius oleum vetus et proprie illud quod vocatur sason: sed et oleum rafaninum: est similiter huic in omnibus rebus: nisi quod est calidius illo: et calidius isto. Similiter est oleum de sinapi: et oleum de git est si simile huic: et similiter oleum de ben. et oleum de sompsomen. Sed oleum de mirto est contrarium isti: et est sti pticum: et oleum de sompsomen: est crossum: sed oleum de squinanto et de semine viridi: et oleum de mastice: omnia hec habent virtutem com- positam: nam cum sumitur aliquod horum in potu stringit. Sed in o leo amigdalarum amararum: amaritudo est multa et habet aliquid stipticitatis. Oleum vero nucum: non habet quicquam istarum rerum du arum sed virtus eius est virtus simplex dissolutiua. Sed oleum de pice est ca lidius illo: sed plus dissolutiuum illo adhuc est oleum alkitra et oleum quod fit de pice liquida: et est post istud: sed oleum quod fit ex fustibus pin guibus ex ligno pini: et appellatur darinon. est minoris cale factionis oleo baccarum lauri: et desiccatio etiam eius est plus quam illius: sed olei de semine iusquiami virtus est composita: et ideo dicetur mollificatiua et refrigeratiua: sed oleum de semine ci tri laxat ventrem et magis laxatiuum illo: est oleum de semine vrtice et superfluitas laxationis eius supra olei laxationem de croco est sicut superfluitas laxationis seminis vrtice super laxatio nem seminis croci. Et etiam aliud oleum factum ex oliuis siluestri bus: et virtus sua est virtus composita: vnde mundificat et stringit simul: et est oleum siccum valde plusquam species alie oleorum et inuncti onum. Et post istud oleum: est oleum nominatum astericon. Et post istud similiter est oleum appellatum sabinum: sed oleum quod apportatur nubie est oleum valde vnctuosum: et similiter oleum quod defertur de masa est vnctuosum subtile: sed oleum quod est in insulis dictum facleus est in terris de murra: et in asia est oleum mediocre: inter ista omnia olea que diximus. ¶ Et oleum vnctuosum est scitum propter suam visco sitatem. Et subtile est scitum propter suam claritatem et propter suam transpa rentiam: et quod magnum locum corporis possumus inungere ex parua quantite ipsius: et quod corpus bibit ipsum cito et trahit ad se: et tu poteris ex istis signis que diximus tibi scire dispositio nes aliorum oleorum que nominantur nomine rerum ex quibus fiunt: sicut oleum roseum: et oleum citoniorum: et oleum lilij: et omnia alia olea que assimilantur istis que fiunt ex oleo quod ponitur super ea: hoc est super flores vel semina: vel folia vel sumitates que molliuntur in o leo: et de istis fiunt vnguenta bona: et hoc est quod qulibet istorum quando miscentur ei species erit bonum vnguentum. ¶ Et ego dicam adhuc vnguenta bona in libro compositionis medicinarum hic autem dicam solum id quod competit dicere et quod habeatur vtilitas ex eo: deinde fi niam sermonem oleorum: et dicam naturam vniuscuiusque rei que miscetur cum oleo et immutat virtutem olei: perscientiam igitur istarum rerum quas sciuisti in isto libro scientia vniuersali: et de virtute vniuscuiusque medicine poteris scire virtutem cuiuslibet olei que miscetur cum ali qua illarum.

¶ Capitulum .CXXI. de alti.Cap. 121 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

ALti hec est medicina que mundificat mundificatione equali.

¶ Capitulum .CXXII. de pastura cameleorum.

RAyalibil id est pastura cameleorum virtus huius plante est calida et subtilis ideo desiccat in tertio gradi.

¶ Capitulum .CXXIII. de enula.

RAsin id est enula: id quod et magis iuuatiuum ex hac planta est radix eius et radix eius non calefacit statim quando tangit corpus: et propter hoc non debemus dicere quod non sit calidum neque siccum vero calore et siccitate: sicut piper nigrum et album. sed quia cum hoc in eo est humditas superflua ideo miscetur cum lohoc: que valent ad screandos humores crossos viscosos de pectore et pulmo ne et facit in eis opus valde bonum: et similiter faciunt rubificare membra que habent egritudines antiquas frigidas sicut sciatica que fit in iunctura anche et emigranea et artica que fit propter frigus.

¶ Capitulum .CXXIIII. de saluia.

ELiliffacos id est saluia: complexio huius medicine est ca- lida calefactione manifesta: et est parum stiptica.

¶ Capitulum .CXXV. de elleboro.

ELleborus: amborum scilicet albi et nigri: virtus est virtus mundi ficatiua et calefactiua: et propter hoc ambo valent morphee et aschacebi id est cabiei: et egritudini ex qua eleuatur cutis: et quando ponitur eleborus niger in fistulis duris: remouet illas durities in duobus diebus aut tribus: et quando bulitur in aceto et fit ex illo aceto collutio oris valet dolori dentium: et ideo poni- mus ipsum in gradu .II. graduum medicinarum que calefaci unt et desiccant: sed niger est in sapore acutior: et albus amarior.

¶ Capitulum .CXXVI. de paritaria.

CAisi id est paritaria: virtus huius plante est virtus que mundifi cat stringit constrictione pauca sicut est humiditas frigida que est in ea: et propter hoc confert omnibus apostematibus in principio et augmento et etiam in statu et proprie apostematibus calidis: et ponitur etiam super apostema ta carnis mollis in sui principio: et confert eis sed succus eius valet sicut oleum roseum dolori auris qui fit propter apostema calidum: et sunt quidam qui faciunt cum gargarisma dolori gututrisgutturis et quidam de derunt ex eo habentibus tussim antiquam: et ipse succus ostendit id quod est in eo de virtute mundificatiua per operationem suam quam facit in uitro.

¶ Capitulum .CXXVII. de volubili.Cap. 127 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

LIbleb id est volubilis: virtus huius plante est virtus dissolutiua

¶ Capitulum .CXXVIII. de milio.

DOgni id est milium: hoc granum est de speciebus granorum et est simile panico: et virtus eius est sicut virtus illius: nutrimentum vero eius est paucum desiccatiuum: qua propter stringit ventrem sicut panicum facit: sed si ponitur exterius infrigidat et dsiccat.

¶ Capitulum .CXXIX. de astaron.

AStaron: hec medicina non valet nisi ad laxandum. idoque purgat fegma et colera: et sapor ipsius est salsus: et propter hoc possumus ea vti in alijs causis de quibus iam diximus quod indigent virtute dissolutiua: ex hec medicina est similis porro.

¶ Capitulum .CXXX. de epithimo.

EPithimum: virtus eius est similis virtuti: saturei: sed est forti- or ea in omnibus rebus: et calefacit: et desiccat in .III. gradu.in .III. gradu cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 562rb: in secundo gradu

¶ Capitulum .CXXXI. de amigdion.Cap. 131 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

AMigdion: virtus huius medicine est que refrigerat refri geratione pauca cum humiditate grossa: et est propter hanc causam insipida neque habet saporem manifestum: et possibile est quod si pona tur super mamillas quod prohibent ne crescant. Quidam dicunt quod si quis biberit ex ea quod efficietur sterilis.

¶ Capitulum .CXXXII. de amilion.Cap. 132 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

AMilion: hec planta est constrictiua: et est similis pomis silnestribussiluestribus: et inuenitur multum in terra calabrie: et frucus eius est stipticus malus stomacho: et facit dolorem capitis: et hoc est quia miscetur ei qualitas extranea mala.

¶ Capitulum .CXXXIII. de cicere.

CIcera: hec est species leguminum: et ipsa quidem inflant et nutriunt: et laxant ventrem et prouocant vrinam et augent lac: et sperma: et cicera nigra prouocant plus vrinam alijs ciceribus et aqua decoctionis ipsorum frangit lapidem qui fit in renibus: sed alia species cicerum que nominatur cicer orobi num est eiusdem virtutis id est virtus attractiua dissolutiua: incisiua: fran gitiua: et est calidum: et habet in se humiditatem paucam et habet in se cum hoc aliquid amaritudinis: propter quam abstergit et aperit opilationes epatis et splenis: et renum: et mundifi- cat scabiem: et alcebe: et confert apostematibus que fiunt post au res: et in testiculis: et curat etiam vlcera mala quando apponitur cum melle:

¶ Capitulum .CXXXIIII. de ciceribus agrestibus.

CIcera agrestisCIcera agrestia: hec est fortis cicere domestico: calefa- cit et desiccat plus illo: ideoque est acutius et amarius illo.Cicera agrestis ... amarius illo cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 562vb: Cicera agrestia sunt fortiora demesticis calefaciendo et desiccando et propter hoc sunt acutiora et amariora

¶ Capitulum .CXXXV. de rithi.Cap. 135 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

RIthi: virtus huius plante est stiptica et dissolutiua et non habet mordicationem: Id autem de ea quo plus vti- mur: et solium eius et flos.

¶ Capitulum .CXXXVI. de alcizambar.Cap. 136 is missing in MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094

ELcizambar. virtus huius medicine est calida in tantum quod ipsa prouocat mestrua et vrinam: cuius sapor est acutus.

¶ Capitulum .CXXXVII. de ernisimon.

ERnisimon: semen huius plante sicut est simile in sapore se- mini nasturtij: similiter est virtus eius similis virtuti illius et calidum inflatiuum quando indigemus eo in electuarijs vel in lo- hoc: debemus prius mollificare in aqua postea bulire: aut ligare in panno postea inuoluatur sic ligatum in pasta et as- setur: et quando ponitur in lohoc: confert ad screandos humores crossos viscosos a pectore et pulmonem: et valet apostematibus duris que fiunt post aures: et duritiebus antiquis que sunt in mamil lis et in testiculis: et dixit diascorides quod vsus emplastrationis eius cum aqua et melle et confert cancro non vlcerato.

¶ Capitulum .CXXXVIII. de rubea tinctorum.

FAlmaFAlma cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 563ra: Falhua id est rubea: hec medicina est ubea qua vtuntur tin- ctores et est stiptica amari saporis: et ideo totum hoc quod di ximus in particula que est ante istam de operatione istorum duorum sapo rum quando miscentur adinuicem est repertum in hac medicina et opera tio sua est manifesta: hoc est quod mundificat splenem et epar: et a- perit opilationes eorum: et prouocat vrinam crossam: et aliquando facit vrinare statim vrinam sanguinolentam: et prouocat mestrua et mundificat mundificatione equali in omnibus rebus in quibus neces- se est mundificare: et propter hoc confert morphee albe: quando superponitur cum aceto: quidam vero dant ipsam in potu habenti sciaticam et habentibus defectionem membrorum cum aqua mellis.

¶ Capitulum .CXXXIX. de eupatorio.

CAfit id est eupatorium: virtus huius medicine est virtus subti lis incidens et mundificat sine calefactione manifesta et propter hoc aperit opilationes epatis: et habet cum hoc stipti- citatem paruam propterquam confortat epar.

¶ Capitulum .CXXXX. de euforbio.

EUforbium: virtus huius medicine: est virtus sub- tilis ardens sicut virtus aliarum gummarum que ei assimilantur.

¶ Capitulum .CXXXXI. de achimaron.

AChimaron: istud nomen est quo due medicine nominan tur: vna est medicina occidens: que nominatur baluasicon: et aliam est medicina que uocatur nemioson: et ista medicina habet radi cem que non est rotunda sed longa: et crossities ipsius est crossities minus digiti: et est medicina constricta boni odoris: et hoc osten dit quod virtus eius et complexio: est composita ex virtute repercussi- ua: et virtute dissolutiua: et operationes eius testificantur hoc: quoniam radix eius confert dolori dentium quando bulierit et abluitur os cum ea decoctione: et folijs eius valent omnibus exituris in augmen to earum et statu que folia debent decoqui in vino et fieri ex eis emplastrum quod ponatur super exituras: anteque deueniant ad saniem

¶ Capitulum .CXXXXII. de alchimo.

ALchimum: fructus huis plante est tipticus: et propter hoc re- percutit materias que fluunt ad membra: et desiccat: et medici vtuntur illo in curis oculorum et aurium: quando aliqua materia currit ad hec membra.

¶ Capitulum .CXXXXIII. de alcabir.

ALcabir: virtus omnium specierum alcabir est virtus media inter vitutem frumenti et ordei et est propter hoc prope ea.

¶ Capitulum .CXXXXIIII. de zinzibere.

CIngibilCIngibil cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 563rb: Zingibil id est zinziber. Radix huius plante defertur ad nos ex terra indie: et nos inuenimus in ea virtutem: nam sua calefactio est calefactio fortis. Uerum non cita sicut pi- peris. Qua propter debemus extimare: quod non sit ita subtile si cut piper. Quod si non esset frangentur cito: et esset calidum in ef fectu: sicut piper: sed inuenimus ipsum habere aliquam substantiam in digestam: et illa non est sicca terrea: sed humida: propter hoc ac- cidit ei quod corroditur et putrefit cito: quoniam in ipso est humiditas supeflua: nam hec corrosio: non accidit alicui rei que est perfecte sicca.

¶ Explicit sextus liber galieni de medicinis simplicibus.

¶ Tabula simplicium sexti libri galieni de simplici medi cina secundum ordinem alphabeti.

Abrotanum. capitulum .I. Agnus castus .II. Agaricus. .V. Adiantum. .VI. Auena. .IX. Arbor populus .XI. Achatia. .XII. Achanis. .XIIII. Acantir. .XV. Acorus. .XVIII. Acca. .XXI. Almalhe. .XXII. Aloes. .XXIIII. Abasen .XII. Auricusa muris .XXV. Alchoem. .XXVI. Ameos .XXVII. Amaracus .XXVIII. Amurca olei .XXIX. Amigdala. .XXXIIII. Amoniacum .XXXV. Amomum. .XXXVI. Anagallus. .XXXVII. Abageris. .XXXVIII. Andarotes. .XXXIX. Anetum. .XXXXIII. Antilos. .XXXXIIII. Anisum. .XXXXVI. Abterion. .XXXXVII. Anarin. .XXXXVIII. Aramoni. .LI. Arminodon. .LII. Aristologia .LIII. Alcacenon. .LV. Arthemisia. .LVIII. Assarum. .LIX. Alchanaber. .LX. Arsean. .LXI. Asparagus. .LXII. Astaragalis. .LXIIII. Aleonte. .LXVII. Atriplex. .LXIX. Abneka. .LXX. Absinthium. .LXXI. Apium raninum. .LXXVI. Altea. .CXVII. Alti. .CXXI. Astaron. .CXXIX. Amigdion. .CXXXI. Amilion. .CXXXII:.CXXXII. Achimaron. .CXXXXI. Alchimon. .CXXXXII...CXXXXII.redundant period Alchabir. .CXXXXIII. Albeneguesit positum est post alchoen. Balaustia. .LXXVI. Blitus. .LXXIX. Balsamus. .LXXIII. Bdelium. .LXXVII. Bulbus. .LXXX. Buglossa. .LXXXIII. Bomon .LXXXIIII. Britanica. .LXXXVII. Berohaon. .LXXXIX. Capillus veneris. .VII. Camomilla. :XXXXV..XXXXV. Crocus hortulanus. .LXVIII. Cepebulbus. .LXXX. Cotula. .LXXXV. Cortumen. .LXXXVIII. Ceruisia. .LXXXXI. Colocum. .LXXXXVII. Cardus. .CXI. Cicera. .CXXXIII. Cicera agrestia. .CXXXIIII. Daucus. .CVI. Diptamus. .CX. Dorsinon. .CXII. Drangontea. .CXIII. Dubatarus. .CXIIII. Ebanus. .CXVIII. Enula. .CXXIII. Elleborus. .CXXV. Ernisimon. .CXXXVII. Eupatorium. .CXXXIX. Euforbium. .CXXXX. Flos maligranati. .LXXVI. Fumus terre. .LXXXXV. Gramen. .III. Grana ben. .LXXII. Granabalion. .CII. Herba lactis. .LXXXXII. Hibigion. .LXXVIII. Hamene. .CIX. Interfector lupi. .XX. Interfector canis. .L. Iuniperus. .LIIII. Iarus id est luf. .LVII. Indrocemis. .XXXX. Iringus. .LXVI. et. .LXXXII. Lolium. .X. Luf scilicet iarus. .LVII. Lactuca asini. .XIIII. Lingua bouis. .LXXXIII. Liquiricia. .C. Laurus. .CVII. et .CVIII. Memithe. .LXXXXVI. Masmon. .CIIII. Napo. .CIII. Nuclei passularum. .LXXXXIIII. Orir vomica. .LXXXI. Oliua. .CXIX. Oleum. .CXX. Populus arbor. .XI. Porrum agreste. .XXX. Portulaca. .XXXXI. Papauer. .XXXXII. Plantago. .LVI. Passule. .LXVI. Peonia. .CI. Pastinaca. .CV. Pastura camelorum. .CXXII. Paritaria. .CXXVI. Quercus. .CXXV..CXV. Rubus bato. .LXXV. Rithi. .CXXXV. Rubea tinctorum .CXXXVIII. Semperuiua. .VIII. Spina alba. .XVI. Spina arabica. .XVII. Strangulator leopardi. .XVIII. Strangulator lupi. .XX. Sauina. .LXXXVI. Sordicies balnei. .LXXXXIX. Saluia. .CXXIIII. Urtica. .XIII. Uitis siluestris et domestica. .XXXI. Uitis alba. .XXXIII. Uitis nigra. .XXXIII. Usnee. .LXXXX. Yringus. .LXVI. et .LXXXII. Zinzania siue lolium. .X. Zinziber. .CXXXXIIII.