The Great Art (transl. anon.)

Galieni medicorum principis Liber de ingenio sanitatis incipit.

Capitulum primum in quo ponit causam quare tardauit componere hunc librum.

LIbrum de sanitatis ingenio a te et a multis carissime Nero rogatus com ponere uolui: ne labor tanto operi stu- diose impositus quadam negligentia postponeretur. eo quod his in temporibus nul lus rei veritatem inquirat: cum unus- quisque in coadunando pecuniam secu larium quoque bonorum et carnalium delitiarum studeat delectationem. Qui bus quidem quoniam omninoin margine: aliter omnia [without anchor in main text] subitiuntursubiciuntur: dum quamlibet rei veritatem vel scientiam scropulose querere uiderint: pro stulto et insano eum imputabant. ¶ Primam enim sapientiam veram dico: que diuinorum uidelicet est et humanorum: adeo ab eis extitit remota quod ipsis eque negligentibus nullate nus esse vel inueniri credatur. ¶ Scientiam vero medicine: re thorice: geometrice: musice: et ceterarum esse intendunt. eas tamen ad pefectionem scire despiciunt. ¶ Multi enim qui dicebant se meos esse amicos: increpabant me: dicentes. Cur uitam finis in studio inueniendi veritatem cum nullum iuuamen tibi vel amicis tuis inde tribuatur: Et quare diluculo prin cipes et dominos uisitare non festinas: similiter et ad vesperam et cum eis cenas. Nam omnes artifices et sapientes huiusmodi studium sequentes amorem et honorem ab hominibus acquirunt ab eis quoque creduli efficiuntur: non tamen propter perfectionem sue artis vel scientie. ¶ In his tamen temporibus nullus rei veritatem ac quirit: eo quod quaque die summo mane primitus ad princi pes euntes: deinde diuisi: quidam uadunt in operando mercato: nonnulli ad mansionem iudicum: aliquanti vero ad palestram et pegasonem: plurimi ad ludum aleorum et tro chorum: nonnulli ad balneum: et ad omnia corporis delectatio nem inferentia. In mane vero coadunantur in bibendo uinum. unde dum huiusmodi crapulositatis repletione de tinentur: nullatenus in studio predictarum artium exercen do mentem inducunt. ¶ Sed antiqui dum in aliquo loco causa bibendi manebant: exercebant musicam et disputationes artium liberalium. ¶ Laudabilior tamen extitit de predictis qui magis omnibus et in maiori uase bibere poterat: quo circa di co eum mane ebrium inueniri et odorem uini in ore eius veluti si in eadem hora biberet sentiretur. ¶ Is ergo cum inceperit infirmari perfectos medicos minime inuitabit: eo quod in sanitate scientiam eorum inquirere neglexerat. Inuitat ergo amicos et notos: sueque uoluntati obedientes: ut dum querit eis frigidam aquam: vel balneum siue niuem: licentiam in quocunque uoluerit habeat: sicut facit seruus domino suo. ei uidelicet in omnibus uelit nolit obediens. ¶ Sed antiqui dicunt ut dictis medicorum obediant infirmi: ueluti si essent serui: non tamen infirmis medicos subici vel quasi seruos empticios fieri. ¶ Perfectus igitur in scientia: nequaquam ab eo diligitur nisi ex cuius adulationibus ei complacentibus exultet. Is autem ad eum cito appropinquabitur: et amica bilis efficietur: citoque diues per eum existet. ¶ Quod thesilus infamis cognoscens: cepit romanos principes et potentes diuites adulationibus extollere promittens artem sex men sibus posse ostendi. Ideoque in paruo tempore multos discipulos coadunauit. ¶ Uerum si posset fieri quod is uituperatus promi sit: dicens in medicina discenda nihil dyalectice: vel geo metrice: astronomie: et ceterarum liberalium artium esse necessarium: nec etiam esse necessitatem diu exercendi medicinam. sed per experimentum facile unusquisque medicinam discere posset. ¶ Festinarent ergo corueserij: carpentarij: et ferrarij ut in ea discenda: suas artes postponentes. ¶ Hac de causa librum de sanitati ingenio non scripsi: de quo antiqui tracta- uerunt. illud tamen minime perficientes quod posterij uoluerunt com plere. Nam antiquitus magna inter medicos extitit emu latio eos dico qui erant de fu et de fimigdos: unusquisque enim studebat ut alium in tractatu et dictamine superaret ¶ Detractis nanque medicis ex ui rhodis existentibus de secta sphylimeo preter hos quos dixi nullus remansit: quos nonnulli laudabili quidem emulabant emulatione: eorum scilicet qui in italia degebant ex secta phylistion: et ephydosi los et ensennios existentes: que tria genera medicorum in scientia mi re ualebant. laudabiliores tamen erant fatiniens: et post eos qui sphydon habitabant. italici vero non minus hijs uale bant. ¶ Uerum nullus istorum mane ad curiam principum accelerabat: neque vespere quatenus cum eis cenaret.in margine: alias caneret [without anchor in main text] Eo rum enim studium erat sicut dixit hesiodus. Bonus in- quit homo cum aliquem uiderit diuitem studet: ut eodem modo diues efficiatur: aut arando: aut fodiendo: aliaque similia faciendo. Similiter isti uilia postponentes ut artificium tamen appol linis complerent: studiosius laborauerunt. ¶ Sed stu- diositas in his temporibus creuit in malum: cum nullus in ali quo bono mentem inclinet nisi paucissimi. Nec etiam aliquis sit qui male studentes redarguit et castiget. Unde esides.esides i.e. Hesiodus (cf. Galen, Opera, II, 1515, f. 187vb) Non inquit malum studium a bono faciendo te cohibeat: quoniam in malo studium: sicut dictum est ab homero: qui esionesiom i.e. Hesiodum (cf. Galen, Opera, II, 1515, f. 187vb) in scientia precellit: primitus est paruum: deinde paulatim usque ad infinitum augmentatum.

¶ Capitulum secundum in quo reprehendit thesilum: quia repre hendebat ypocratem de natura humana.

QUo circa thesilus importunus audaciam sumens Ypocratem et ceteros philosophos imitantes uituperauit. fecit quoque libros ut qualis et quantus esset mundo manifesta retur: et uictoriam sibi uindicans: ait se esse super omnes anti quos: quod in libro quem publicum intitulauit scribere non erubuit. In ceteris etiam suis libris: etiam in initio epistule quam neroni mandauit: dixit se causa misericordie scientiam non minimam et veracem ostendere sanitatis uidelicet custodiende et re stituende: quod a nullo medicorum dicit esse ostensum. cum ypocrates nihil nisi nocitiuum ut ipse dicit scripsisset. qui cum affo rismos eius uituperare cepisset: adeo corrupta et incompo- sita protulit uerba: quod re vera monstratur tractatum ypocratis non intellexisse: neque libros eius a magistro legisse: quo circa coronare se non erubuit. ¶ Hunc igitur ad hanc antiquo rum iniuriam semper animosum aspiciens ad eum uituperan dum: et si inassuetus ad hoc extiti commotus sum. ¶ Dic ergo thesile carissime cum per antiquorum iniuriam queris tibi coronam: cum tu possis secundum veritatem superare si laborem inquirende veritati quesieris: cumcum cf. Galen, Opera, II, 1515, f. 187vb: Cur quoque semper animosus in de struendis antiquis laboras: ut si audientes illiterati stu pidi efficiantur. ¶ Uide ergo ne facientes artem primis tui in testimonium iudicij conducas. quia si hoc feceris uictoriam eis testificantibus super Ypocratem habebis: necnon super dyosyli on crassegoron et ceteros antiquos: verum iudices inter te et ipsum pone qui sint dialectici sapientes: bonum a ma lo: et verum a falso: secernentes: et id quod sue origini concorde tur cognoscentes. et ingenium quoque et artificium ostendendi apodisim ab infantia sapientes. dignum enim est ut hos iudi ces conuoces quibus illic manentibus incipe uituperium Ypocratis detegere: et disputa cum verbis tuis putridis et corruptis: atque secundum elenos: barbaris existentibus. ¶ Dic ergo huma- nam inquis naturam non oportet inuestigari. concedatur tamen sed ypocrates male inuestigauit cum de omnibus que dixit men tiretur: de hijs tamen philosophis quencunque uolueris eligendus est: maxime plato. scio enim quod hunc non potes uituperare. Nam si eligendus esset discipulus eius mihi sufficeret: siue siosimon: vel xenocraton. precor etiam ut aristotelem equalem iudicem esse concedas: similiter theocraston. Uellem quoque ut inter te et eum zenon et crision iudices fierent: et omnes secte eorum: quorum quidem omnium nullus Ypocrates in humana natura uituperauit. ¶ Uide tur ergo quod librum illum non legisses: vel legendo eum mini- me intellexisses: eo quod inter feminas creueras: et sub patre la nam turpiter pectinante. an cogitas nos mirum genus tue sobolis ignorare: unde querimus. Dic nobis ante omnia: qui es tu: et cuius urbis: et cuius progeniei: et quo creuisti: et didi cisti: deinde incipe quodcunque uis. Primitus tamen decet te in telligere: quia in omni urbe ut lex custoditur non licet aliquem predicare et disputare nisi sit diffamatus et cognitus in predicando et possit firmare que dicit. sua quoque originis no bilitas in hoc faciendo digna sit. in te vero nihil horum quod osten dere possis reperitur. Cur ergo habes audaciam uituprandi Ypocratis: cur etiam antiquos elenes in tuis libris corrupti et falsi tate plenis iudices ponere non dubitas: et festinas teipsum tibi iudicem fieri: et ex corona triumphi super omnes medicos et elenes caput coronare: non erubescis: ¶ Inuitas quoque iudices et aduocatos omnes: etiam elenos: rhetoricos: uideli cet: et geometricos: et grammaticos: astronomicos: et philosophos: et ponens te in medio eorum secundum verba lanam pectinantium pro- bas teipsum omnibus hominibus esse meliorem. hoc modo medici na cunctis artibus preest: et ego omnes medicos precello. omni bus igitur hominibus sum melior: unde dico: nullum sylogismum verum: preter istum a thesilo prolatum extitisse. Nam si medicina omnibus artibus est dignior: et ipse cunctos: ut ait: medicos precellit. Melior ergo omnibus hominibus est: igitur melior est quam sortes et lucrogos. omnibusque ab apolline laudatis eo quod seruiebant domui deorum: qui cum tanti sit honoris merito debe mus dicere: o thesile: deinde versus componere: totam suam gloriam manifestantes: et omnes homines inclinari sibi preco nantes. nam qui inter testrices creuerat super dusionem et ba siceen: ceterosque rhetoricos exaltatus est: super platonem quoque socratem et omnes philosophos. Item super silon: et leufrogos: et cete ros legis doctores: ponens coronam uictorie in capite suo verum si addam geometricos: musicos: grammaticos: putant homines quod iniuriam thesilo faciam: cum sapientiores magisque pe riti: sint ab eo superati: utiuam esset homerus qui exametros versus componens: scientiam eius ostenderet: dans eos ad aliquem tragudionem magne uocis existentem dicens: O miser alie- naris in lectulo tuo de hoc quod nunquam uidisti: Nonne alter es ariston: qui quecunque uidebat in somno: manifestabat homini bus. Dic ergo nobis: in quo theatro: uel congregatione po- teris Ypocratem superare: quos item iudices inter te et ipsum uocabis. Uis ne platonem fieri primum iudicem: spero de- nique quod tantum uirum non refutabis: nonne audis platonem palam dicere: quod non possit sciri natura anime et substantie sue pro ut opor- tet: nisi primitus sciatur uniuersorum natura. Quare ver ba ypocratis que sunt de filisimos sunt credibilia: dico non solum anime: verumetiam et corporis naturam secundum hunc modum difficile esse cognosci. Recte enim dixit: Unde oportet dicta pla tonis verbis ypocratis comparari: ut nideas utrum concor dent. Ideoque dicam quod ypocrates de inuestigatione nunc sense rat: quod verum esse manifestum est. ¶ Cum inquit: qui uult cogita re: et inuestigare naturam cuiuslibet rei: et eam in sua mente et in aliorum confirmare: oportet ut hoc faciat. Uideat autem primitus: an ipsius natura sit simplex. uel composita. Nam si simplex fuerit: uirtutem eius: qualiter sit inuestiget. Et quid possit facere? Et ubi faciat? Et quid patiens ab agentis actione patiatur? Si vero composita sit multiplex: uideat composita quot sint: tunc in unoquoque ueluti si simplex esset: naturam inquirat. Deinde quid faciet? Et ubi? Et id quod patitur? Quid patiatur uidendum est. Nonne uides quod plato anime noticiam secundum iter Ypocratis corpoream naturam demonstrantis ostendit. Quod si uis adducam tibi multa ex li bris platonis testimonia eum cum ypocrate unius concordie extitisse manifestantia. ¶ Sed tamen quando hec in libro meo de concordia platonis et ypocratis titulato sunt dicta. Conuertor ad aliam partem que per ypateticos dicitur: ex se cta aristotelis existens: et ostendam eos ab ypocrate habuisse fundamentum: quicquid de naturis disputauerunt. Hoc tamen in alijs libris feci. Sed in libro de elementis secundum senten- tiam ypocratis unius particule existentis. Et in libro com- plexionum: qui trium particularum est: cum alijs libris duobus quarum unus est de mala complexione inequali: et est unius particule. Alter vero de perfectione compsionis corporis: unam partem conti nens. preter hos omnes in tribus particulis de uirtute natu- rali. unde quicumque legerit libros istos uidebit aristotelem verborum ypocratis: que de naturis dixerat esse interpretem et expositorem. ¶ Similiter notum est quod in ostendendis mor- borum speciebus: quot sint: et accidentijs eorum: atque causa: Ypocrates primus omnium extitit. et postea aristoteles: licet pro lixius. Unde qui rei veritatem querit cognoscere: hos libros eum legere non pigeat. Quare si hij iudicarent inter ypocra tem et thesilum: corona triumphi dignius ypocrati quam thesilo tribueretur. et thesilus uituperio subijceretur. Quod si stoi- ci ad iudicium ducerentur: uictoriam ypocrati donabant: cum pre ceteris de elementorum scientia: que sint: calidum: frigi- dum: humidum: et siccum: ipsis testantibus tractauisset. Ari- stoteles tamen post eum uenit: et eius dicta reddidit planio- ra. Quod etiam secta crisios aspiciens: nequaquam in eis dubita- uit: nec de eis disputauit. Dicebant enim ab hijs quatuor ele mentis: omne corpus esse compositum: et alterum in altero facere. et unum ab alio pati. et cursum nature fieri: ut secundum perfectam utilitatem existat. hij tamen omnes intentionem ypocratis confirma uerant. Nec etiam aliquid discordie inter ypocratem et aristote lem extitit: nisi quid modicum. Nam cum ypocrate diceret: sangui- nem et spiritum equaliter ad omnes partes corporis labi: et cete ra membra esse commixta: unam partem cum alia in passione. Licet secta aristotelis et orision. hanc intentionem suscepisset: et postea tamen discordati sunt ab aristotele. Dixit enim solas qualitates inter se misceri: et unam in aliam facere. ¶ Sed stoi- ci dicunt non solas qualitates: sed etiam substantia misceri: quam in uestigationem in alio loco ostendi arti medicine non esse necessariam. Quod si esset: bene possem eam manifestare. Ypocrates igitur uincit in eis que protulit de natura secundum intentionem platonis. aristoteles et chirusios: hij namque monstrauerunt secundum quod ab eius auctoritate sumpserunt: morbum curari non pos- se: nisi prius totius corporis natura inquiratur. Nonne igitur hijs iudicibus quidem existentibus: corona ypocrati dabitur: et thesilus uituperabitur. Quod si intersint geometrici: astronomi ci: musici: cui dabant triumphum nisi ypocrati. sed forsitan dis- pliceret ei: eo quod odium in eis habeat. ¶ Redeam quoque ad diale cticos: quia ars eorum est secernere veritatem a falsitate. Quod si queramus sectam platonis: crision: et aristotelis: palam est ypocratem ab hijs esse coronandum. et thesilum fore uituperan dum: atque deijciendum. Quis ergo ponendus est iudex? Cum igi tur ab omnibus hijs repellendus coronam usurpando tibi po nere presumpsisti: et teipsim cum magna audacia laudare non erubuisti.

¶ Capitulum .III. in quo reprobat thesilum de hac diuisio ne. morbus alius solutus. alius constrictus.

AN uis ut tibi repugnemus:AN uis ut tibi repugnemus is the end of cap. 2; nam si hoc dixisti is the beginning of cap. 3 (cf. Galen, Opera, II, 1515, f. 188rb) nam si hoc dixisti ut ad te repugnandum suscitarem: non est mirum cum alius idem operaretur. çeuolos enim imagi nem homeri cedit. Senelios quoque ad çeon assi- milauit se esse: ee alij multi audaces: in malis operibus nec verecundi: prudentes uituperabant: et deo blasphemiam faci ebant: quorum nomen nullus dilexit: nisi qui malis operationi bus assuescebant. Quod non est mirum cum latro latroni: et ac- cusator inuideat accusatori. Nullus enim est cui consimi lis non inueniatur: unde si thesilus ad hoc laborauit in suis libris: ut ypocratem uituperaret: et a macellatoribus: cor ueserijs: et testricibus laudaretur. ab hijs etiam uilis tene bitur cum et ab alijs non carus habeatur. Item si ad hoc li- bros composuit ut magnus ab hominibus omnibus teneretur: et plato et aristoteles sicut homines: necessario libros eius uituperabant. nam multos libros et amplos composuit: cum in unoquoque demens effectus: licet intur multa verba aliquid demonstrauerit: nihil ad sua dicta testimonij: uel apodi xis adducens. sed iussit velut si iam uictor extitisset. Dixit enim morbus: alius solutus. alius constrictus: que uo cabula non nisi morbi quasdam demonstrant differentias. Que licet antiquis cognita fuissent: nullus tamen eorum adeo stultus extitit: ut differentias morbi putaret esse essentiam: su mens significationes et curas ab hijs: et substantiam postponens: ve rum hijs error thesili ad comparationem cuiusdam quod incurrit paruus est: cum pueri a sapientibus bene nutriti hoc cognosce re possint. sperauit tamen aliquid magne utilitatis egisse. Unde similis erit ei qui dicit: animal aliud est rationale. et aliud irrationale. In hijs arbitratur se dicere aliud quam duas tamen differentias. similiter si dixerit: animal aliud mortale: et aliud immortale. Nam omnes differentie quidem con trarie: que sunt in diuisione sui generis posite: predican tur uniuersaliter de speciebus ipsi generi suppositis. sicut si dicatur: animal aliud domesticum: et aliud siluestre. et aliud cum pedibus: et aliud est sine pedibus. et aliud cum cornibus: et aliud est sine cornibus. Nulle harum dignio- res alijs erant in ostendendis specierum nominibus. ¶ Item si aliquis nos interrogauerit de animali: querens: Quot species animalis sint? Nec debemus tamen de duobus respondere: quate- nus breuiter respondere uideamur: dicentes: Omnes animalium species solummodo esse duas: mortale uidelicet: et immortale. ¶ Item si differentiarum nomina postponens: nomina specierum querenti numerare uoluerit: dicens: caballum: bouem: canem: arietem: ho minem: leonem et cetera. laudabilis erit responsio. ¶ Item si plura nominauerit: dicatque impossibile esse numerum omnium: ab ali quo sciri dignus est laude. Unde antiqui medici: de mor borum numero disputantes: quidam dicebant esse nouem. alij plus. alij minus. intendentes eas species que sunt substantia- les. Nullus tamen eorum adeo probus in dyalectica fuerat: quod differentias substantiam esse putaret: sicut laudabilis thesilus. Nam cum a feminis se moueret: uiros tante peritie uitupe rare non erubuit. suam tamen nobilitatem: ac aliorum qui essent consi- miles dicere: timuit plato cum quibusdam: similiter aristo teles. Item et eucrastos et alij in dyalectica periti ponen tes. ¶ Item si aliquis numerum litterarum quesierit ab aliquo: et is responsum de duabus differentijs dederit: dicens: Uoca lem: Et consonantem. Uerum dicit. Non tamen ad interrogata respon- det. ¶ Similiter si quis interrogauerit: quot sint species mor bi: et alter preponens essentiales species morbi: sicut calida apo stemata: dura: mollia. Et duas solummodo morbi diffe rentias nominet dicens: Omnem morbum aut esse solutum. Aut constrictum. Aut rarum. Aut spissum. Uerum est quod dicit. Responsio tamen interrogationi non competit: quia sole differentie generis diuisiue. cum ergo coniuncte: sunt speciei constitutiue. Alie vero prime communes: quasi superflue sunt. Diuisiue vero differentie animalis sunt hec: rationale: et irrationale. Durum vero: et molle: le ue. et graue. rarum. et spissum. magnum. et paruum: non sunt di uisiue animalis: sed partium substanti. Ideoque si iungantur cum animali non constituunt speciem. Rationale vero iunctum cum animali: consti- tuit speciem humanam. Irrationale coniunctum cum animali: constituit speciem asini. Ideoque non possunt sciri differentie: speciem constituen tes: cuiuscumque generis sint: nisi noticia ipsius essentie et ge neris sciatur. ¶ Item qui rationem ignorauerit dum duas dif ferentias contrarias quemcumque sint dixerit arbitratur species gene ris ipsarum nominare: sicut dixerit de litteris. quia si dicatur quod omnis littera. aut est uocalis: aut consonans: ob hoc omnes littere minime nominari uidentur: nisi principales due eius differen tie. Sed si uocalem diuiserit dicens: eas alias esse longas et alias breues: et alias duo tempora habentes. Item si diui- dat consonantes dicens: alias esse semiuocales: et alias mu tas: et longas dicit esse duas: similiter breues duas. Que vero temporum sunt: tripliciter diuiduntur. Item mutas alias esse crossas: idest graues. Et alias subtiles: idest acutas. Et alias mediocres: fateatur. Quarum unaqueque in tria diuisa: sunt nouem. Item si semiuocalis: oportune diuidat quod non est hic dicendum: ne sermo prolixior fiat re vera: de ui ginti quatuor litteris tractabit. Non ergo causa breuita tis dicendum est: quod omnis littera: aut est uocalis: aut consonans cum nulla querenti detur auctoritas ut numerum litterarum per ea possit scire. ¶ Similiter si quis morborum numerum nomi nare uoluerit in duabus differentijs primis scilicet minime ma neat. sed per medium subalternorum ad specialissimam speciem diuidendo descendat. quod incognitum est alicui nisi uiam diuisionum perfecte cognoscat: unde qui uult hoc bene cognoscere legat primum librum platonis: qui dicitur. Phylinos et Phy liston: et Sophyston. Quod si magis uult in hoc laborare eo quod noticia eius sibi uidetur difficilis: librum aristotelis le- gat: quem de membris animalium titulauit. In eo enim membrorum omnium animalium studiose naturam ostendit. sed tamen cum ti meret ne in aliquo reprehenderetur: eorum que dixit: pauca de terminauit: et diffiniuit. Igitur si diuisio generis in species que per specificas fit differentias: adeo platoni et aristo teli uidebatur difficilis: posteris: etiam thecrastoni: cete risque philosophis hoc emendare uolentibus: eo quod arbitrabantur ari stotelem atque platonem non in hoc bene egisse. Cur thesilus audax et superbus sua dicta iussit ut a nobis susciperentur Dixit autem duas esse principales et simplices species morbo rum: quasi elementa existentes. ex hijs etiam aliam partem compo nere tertiam uoluit. Unde dicimus ei: si de hijs artificialiter ut dicis tractauisti: dic nobis: qua uia: et qua arte: ipse tra ctatus extitit: cum propositio talitur extitisset: quod conclusio ei con traria erat. Quo remote a scientia et recta uia doctrine non incepisti ab eo fundamento et initio a quibus noticia spetierumspecierum et specificarum differentiarum necessario cognoscitur Plato enim dixit quod perfectum initium alicuius rei unum sit. Pri mum enim oportet inuestigari: ubi sit inuestigandum. nam nisi hoc feceris: proculdubio errabis: non potens inuenire quod queris: quam ab eius quod dicitur essentia principium sumi opor tet. Dic ergo primitus: quid sit morbus. quid accidens. quid quoque dolor. Et diuide diffiniendo unumquodque horum trium: ut scias quod horum iunctum cum aliquo unum constituant. et que sunt contraria unum constituere nequentia. Deinde diui de eas per specificas differentias in species: et hoc secundum ar tem quam a philosophis didicimus. ¶ Quod si alia ars preter istam in mente tua fundatur: labora ut peritis et sapientibus eam osten das. meritoque dicamus platonem et aristotelem ab eo qui inter testores creuerat in dyalectica superari. Theo- craston etiam stoidas ceteros in rhetorica ab eo ipso con iuncti: nam secundum suam intentionem erophylus dyalecticus et rhe tor existens: primas species morbi creditur ignorasse. phylo timus etiam qui extitit de sua secta: neque non et crassegorus eorum magister: qui filinij discipulus fuerat. Archistratus quoque et ypocras: dyofilus: atque misineus: diochus: et phyli stinus: principales morbi species: ut ipse testatur ignorarunt Dicit enim morbos duplices esse: qua tamen ratione confir- memur: non ostendit. antiquis etiam sua lingua polluta ui- tuperat: cum istud non sit eorum qui uolunt artem ostendere. Hoc tamen sibi permisso petimus: ut det nobis aliquam rationem per quam utrum hec sint vera cognoscere ualeamus. Rationis aut uia qua tractanda tractantur: in dyalectica reperitur. Ut igitur appareant vera ostendatur ratione et experimento. Nam si medicus aliquis interrogetur: cur in aqua frigida biben da licentiam dedit: Respondet secundum genus et naturam febris: et tempus morbi: et naturam aque frigide. et quomodo con ueniat. aut hijs pretermissis: refugium ad experimentum habebit: dicens: se multotiens eam in hoc morbo: et tempore morbi iuuatiuam inuenisse. Sic ergo necesse et ut thesi- lus faciat. aut enim que dicit firmet cum ratione. aut experi- mento: ut ei credamus refugio subueniamur. Non igitur ve lut preceptor constitutus nobis sua dicta credere precipiat Dicit tamen: quam uobis demonstrationem uultis utut cf. Galen, Opera, II, 1515, f. 188vb: non ostendam? Nam sua secta sic solita est respondere. Recte tamen dicit cum nul- lus eorum: quid sit apodoxis cognoscat. Nullam enim ex li- beralibus artem didicisse eos manifestum est. nam hijs in discendis tarde aduenerunt: et ex diuturna negligentia tam prolixa et inassueta discere minime uoluerunt. Me- rito ergo secta thesili despiciatur: cum credamus asinos scientiam minime discere posse.

¶ Capitulum .IIII. in quo reprehendit antiquos de ma lo modo doctrine.

REdeamus igitur ad superiorem intentionem: et in ostendendo sanitatis ingenio antiquorum: ostenda- mus errorem. prius tamen est necesse dici: quid sit ostendendum cum ratione. et quid cum experimento. Quoduis in tentio nostra in hoc tractatu secundum solam sit rationem. Quod enim experimento cognoscitur: in alio libro monstratur. ab hijs etiam medicis: methodoycis scilicet patefactum est. Outinam loici fundamentum sue artis firmiter ut methodoi ci tenerent: nec unum cum alio miscerent: ea reuoluentes et corrumpentes: sed unumquodque semotim exercendo per- quirentes: ut quantum iuuamentum affertur: ab utroque ua lerent perpendere. ¶ Qui enim de aliquo rationabiliter tra- ctare inchoauerit necessario ei qui secundum experimentum dispu tauit oppositus erit. Illum enim rectam rationis uiam et regu- lam sequi necesse est: ut inuestigando a primo transeat ad secundum: tertium quoque et quartum: et usque ad id quod principa lius inquirere uidetur. Is autem scilicet methodoycus sua mani festatione laudatur. Nam tractatus cuiusque doctrine non est ordinatus aliqua necessitate: cum experimentum non sit secundum artem et rationem: vnde necessarium est ut fortuitu cognoscatur Qui autem ad quodlibet perscrutandum: rationem instrumentum sibi esse constituit: oportet eum sumere rectum tramitem quo non possit huc et illuc torqueri: quatenus ad desiderandum recte ualeat peruenire: quare bonum eis esset si ab eo in quo omnes concordamur initium sumeretur. Deinde ad ea in qui bus discordati sunt ingrederentur. Uerum disputationi sue concordabile fundamentum minime posuerunt: veluti si esset lex: que sola fide: et non ratione creditur. Quod contin git eo quod nunquam didicerunt apodixim cogitauerunt. tamen que dicebant posse secundum rationem monstrare. ¶ Ideoque simi les sunt eis qui fatentur se scire geometriam ipsis speram aut sextum: aut acutum: vel superficiem: et rotundum mensurare se cogitantibus: cum ipsam artem ab aliquo nullatenus didice rint: seu legerint. nec etiam mensuram brachij: palme seu pe- dis secum attulerint. sed tamen aliquo ab eis rationem querente iracundi efficiuntur. Uidentur que furore detineri si coacti talia non mensurabunt. ¶ Ueluti si aliquis dicat: unum angu lum cuiuslibet trianguli .V. pedum existentem. et alium .XII. ipsis multiplicatis non .XXX. sed .XL. fieri: nonne de eo ridendum est nisi rationem in testimonium sibi adducat. Similiter si aliquis iudicauerit non adducto rationis testimonio: deridendus est: sicut si dixerit quod quadrangulus cuius longitudinem li nee .XII. pedum existentes circumdant: multiplicatus .LX. constituat. Similiter si dicat quod dimidium illius quadranguli trium an gulorum sit. Nam ex hac propositione alia propositio oritur: et ab ista alia donec ad eam perueniatur cui demonstratio non sit necessaria eo quod per seipsam ostenditur. Sic quoque opor tet fieri in omnibus que de arte medicine demonstranda sunt: ut ab una propositione ad aliam descendentes: ad illam que ma nifesta est: et ad firmata perueniamus: unde si medici de medicina tractantes: hanc rationis uiam sequerentur concor des: et unius essent intentionis. Sicut concordari uidentur geometrici: arismetrici quoque et dyalectici. quolibet enim horum cum alio incipiente disputare: verba sue propotionis: et intentio eius ab altero adeo cognoscatur: quod etiam noticiam signifi cati in quo sua manet intentio: in propaculo sibi sit. Ideoque hec dicitur scientia communis. ¶ De gradibus geometricus di- cit. Dum lineam dico: intendo longitudinem sine latitudine. Di cens autem superficiem longitudinem intendo cum latitudine. Et per triangulum hanc figuram intendo. ¶ Et per quadran gulum vero hanc aliam. ¶ Qua ratione usque ad communem scientiam in qua omnes concordant descendere uidetur. ¶ Item dicit quod omne quod diuiditur ab equali: equale est. Equale vero con iunctum equali efficit equale. Deinde de uno in alium disputan- do transiens ab ea quam egit propositione: minime transire uide tur. ¶ Medici vero ut notum est tibi: nero carissime: dum de principio sui tractactus interrogantur adeo a concorda bili fundamento remoti: propter sui responsionem apparent: quod ad interrogata propositionis: nihil ualeant respondere. unde cau sa sue inscientie mouentur: erigentes: et de loco in locum se ver tentes. Sicut flumen dum a vento commouetur. Nam eorum responsio propositioni contraria esse uidetur. Quare thesilus sapi entissimus dicit: Quod uniuersalia de quibus suam intentionem constituit possint uideri. Paulopost tamen dixit: eam a nullo antiquo uideri potuisse. nec etiam a memione: qui magister eorum extitit. Postea statim quoque inter se discordati sunt quidam alia credentes. et alij alia. Quod si auctores se et peritos con stituunt: bonum est: ut nobis quid nomina hoc significent liquido ma nifestent: sicut faciunt methodoyci. hij enim per uisibilia inten dunt ea: que sensui subijciuntur. an hec secta per vniuersalia et uisibi lia intendit id est ea que a sensibus comprehenduntur. aut ea que ratio perpendit a sensibus ministrata. ¶ Methodoyci vero non aduertuntur: quod ea que solum ratione comprehenduntur ui sibilia sunt. Cum antiqui medici dicant se duobus modis ui sibilia intelligere: ratione uidelicet: et sensu. Sensu sicut senti mus nigrum: durum: molle: calidum: frigidum: et similia. Ratione velut dum aliquid in mente inciderit sine ulla mediocritate sicut si dicamus: Omne quod seperaturseparatur ab equali equale est: et si equale iungatur equali: vel ab equali minuatur equale: quod augetur uel minuitur equale est. Item nihil est si ne causa. Similiter quicquid fit necessario est. Similiter nihil destruitur ut ad nihil veniat vel redeat: de quibus plura et planiora in libro qui dicitur Apodisis posuimus. ¶ Sed tamen quidam philosophi in hoc fundamento quod dyale cticum et rationabile uocatur: dubitare uidentur: litigationem inter se et discordiam adeo habentes quod apodixim penitus negauerunt dicentes: Nihil secundum apodixim posse quolibet modo firmari: verum eorum intentionem secundum apoditicam ut cre do non potuerunt firmare: eo quod fundamenti noticiam non agnoscebant.agnoscebant cf. Galen, Opera, II, 1515: ignoscebant ¶ Secta aut thesili adeo a scientia uidetur remota quod huiusmodi rei dignitatem: et quantum ualeat minime conspiciunt: sua tamen dicta secundum apoditicam cum eam nesciant: fir mata esse testantur. cum etiam in quo fundamenti loco sit con stituenda non cognoscant: neque ipsius fundamenti quantita- tem habeant in noticia: et hec non sine merito: cum in ea discen da ab aliquo non minime habeant odium: quare indiffinitum quidem sermonem sepius proferunt ipsis eum explanare nulla- tenus uolentibus. nam unumquemque librum eorum ad minus cen tum particulas fateor continere: in quibus nihil particula riter esse dictum inuenitur: nec quomodo universalia sint uisibilia. Nam ea que uidentur necessario aut erunt sub sensu: aut sub ratione principaliter et sine mediocritate: nec in eis affirmandis appoditica erit adducenda. Si autem non principaliter: neque sine mediocritate comprehendantur: hominibus tunc discordiam habentibus apodisis adducatur. Ideoque si mens huius se- cte frequenter hoc exerceret: possent rei veritatem prout est in uenire: neque coacti secum uitam nostram in eis que superflua sunt finire. Quod de cum huiusmodi sint: non debemus eis velut ad animal rationale respondere: neque litigium cum eis diu elongare.

¶ Capitulum .V. in quo docet ponere fundamentum in quo omnes concordant: et inquirere quatuor que sunt pre- scienda in hac scientia: et hoc communi sermone.

SEd tibi carissime frater superinclinatus: quecumque in hoc libro sunt auctoricanda causa tui amoris manifestabo. omnia tamen in eo secundum quod in apodisim con stitui diligenter ordinabo. verbi gratia. fundamentum et ini tium apodixis omnis non fiunt nisi ab eis que sensui et rationi manifesta sunt. Quicumque uult etiam aliquid inuestigare: oportet ut nomen eius diffiniat. Unde tempus est ut artem exercentibus fructum laboris satiabiliter tribuam. nam etsi animos alicuius ad artem ceteris digniorem transcendere cupiet id est ad tutelam sanitatis anime. necesse est tamen ut prius in hac que mi nus est digna: studiosius laboret. Qui enim quamlibet artem uolunt intelligere: oportet ut prius ad minus initium capi ant. Nam si quis animam curare uoluerit: oportet ut antea curet corpus. Quapropter cum intentio nostra sit in hoc loco omnium morborum curam ostendere: necesse est ut cognos camus quot sint morbi. Item cum impossibile sit noticiam differentiarum et specierum cuiusque generis haberi: nisi genus earum cognoscatur: fit nobis necesse prius: diffinitionem morbi quid sit demonstrare: ut possimus secundum rei veritatem: in spe- cies id diuidere. At non possumus de hoc disputare ni si secundum uiam quam in libro apodisis ostendi. in quo quidem ma nifeste omnes concordantur. Non enim possumus de scientia ali cuius tractare: nisi prius que sit eius intentio: et ubi sit: co gnoscamus. eam tamen intentionem ut dictum est intendo: in qua omnes unius concordie sunt. nam nisi taliter fuerit: non debet constitui fundamentum et initium. ¶ Uidendum est ergo qualis sit illa intentio in qua omnes concordant in morbo: quomodo etiam et quid intendunt ipsis aliquem infirmum esse dicentibus. Sed nos uidemus homines se sanos esse dicentes: dum actio eo rum ab omnibus membris sine impedimento fit: neque ullam de medicis habent necessitatem. ¶ Similiter dum actionem mem brorum senserint esse corruptam vel ablatam: membrum cuius actio est corrupta vel ablata credunt esse infirmum: et morbum ap- pellant: medicos ad sui curam deprecantes. Sic credo ab hominibus sanitatem et infirmitatem appellari. Sanum enim in tendunt cuius omnia membra secundum cursum nature existunt. Infir mum autem: cum aliquod membrum a sua natura egreditur: sue nocens actioni. Nullum etiam elenorum alia nomina hijs impo suisse uidemus: sicut ostendi in libris de nominibus medicina rum titulato. ¶ Intentio tamen nostra in nominibus hijs expla nandis secundum consuetundinem elenorum et linguam extitit. Sed in tractatu et in expositione rerum: aliter quam plurimi arbitran tur intentionem apposui: cum secundum rationabile fundamentum ut in libro apodixis declaratum est manifeste: si ita sit. vnde in hoc loco quoddam fundamentum constituam in quo omnes pos sunt unius esse concordie. verbi gratia: intentio ingeniande sanitati: non est aliud: nisi sanitatem in infirmis corporibus restaurare id est curare nocumentum actioni membrorum eueniens. deinde inuestigare ea que adinuicem sunt propinqua quot sint. Timendum est enim ne dum disputare incipimus arbitremur esse morbum id quod uicinum ei est. Et sani- tatem illud quod ei uidetur esse propinquum: quare incipiam a quibusdam membris proponens in exemplum quatenus ma teria dicta fortius firmetur. ab oculis tamen exordium acci piam. ¶ Dico ergo quod omnes medici et alij concordantur: quod uisus est oculorum actio: que actio secundum linguam elenorum multipliciter dicitur. Sciendum est enim nullam in illis nominibus secundum signi ficatum esse differentiam: licet secundum aliam linguam aliter nominetur: neque nocumentum quodlibet ab eis in scienda natura rerum efficitur: si proferentes suam intentionem manifestauerint aperte. nam hoc est complementum et perfectio doctrine. Ocu lum ergo membrum uocamus: sed tamen siue membrum: siue pars mem bri dicatur nulla differentia est. Quod enim totius est complemen tum pars eius quod complet appellatur. pars enim et totum sunt re latiua cum alterum alterius dicatur respectu. Si quis ergo dixerit oculos esse partem totius corporis: et non membrum. vel membrum: et non partem: non impediet me in eis de quibus tractare disposui. cuius verbum ostenditur diu in discenda ra tione habuisse. Unde uolo etiam ut non multum tibi cara no- mina uideantur: neque arbitreris aliquos licet in nominibus dis cordentur: in eorum significatis discordari. nam si phlosophi talia refutauerunt: quanto magis medici in hijs temporibus existentes. Pauci enim discordiam nominum et suorum significatorum secer- nere ualuerint: de hijs nominibus uiam ostendi in eo loco ubi disputaui de ratione dyalectica. hic autem parum esse neces sariam dixi. Artificium vero et uia huius loci est ostendere de monstrationem et differentias rerum earum scilicet que uidentur esse uicina: que quatuor sunt. Deinde firmandum est quod in hoc loco neque plus: neque minus hijs quatuor sint. Tan dem proprijs uocabulis nominanda sunt. Cauendum est tamen ne aliquod istorum nominum mutemus: sed firmitur ea serue mus. Unumquodque ei quod ab initio significant imponentes: quia palam doctrinam nostram in hoc loco mundam: et ab omni er- rore debere esse remotam: ut possimus discordantia et concor dantia: et ubi discordentur et concordentur cognoscere.

¶ Capitulum .VI. in quo ponit modum resolutionis ut veniat ad iuisitionem et distinctionem de rebus preter naturam.

REuertor ergo ad disputationem predictam dicens: vi sum actionem esse oculorum: et loquelam lingue: et gressum pedum: quarum actionum unaqueque motus aetiuus est. Motus autem est quod mouet a suo esse aliquid. Actiuus autem motus est qui fit per eum in quo fit mo- tus. Sicut passiuum est qui ab extraneo fit. verbi gratia: uolare est actio uolatilium. ambulare vero est actio ambulantium. Mutatio autem cuiuslibet de loco ad locum ei ab alio illata non dicitur actiua: sed passiua. Qui enim ambulat a cipro usque ad sumon quiddam egit: eo quod sua propria natura commouit se. Nauigans autem a cipro usque ad sumon pas sus est: cum a naui delatus sit. At quia dixi motum esse mutationem rei a suo esse: et huius mutationis alia fit de loco ad locum. alia qualitatiue. Scias quod motio de loco ad locum: mutatio localis uocatur. Qualitatiua vero altera- tio dicitur motio proprie qualitatus. Mutatio dicitur vel de loco ad locum: vel alijs nominibus nuncupatur. Quod hoc ideo posui ut ostenderem unum significatum diuersis nominibus posse de signari. Similiter unum quoddam diuersis diffinitionibus potest diffiniri. in verbis tamen differentibus: et non significa- tione. Uisus ergo siue membrum siue pars dicatur nihil in signifi catione differunt. Item si instrumentum dicatur intendo partem corporis quandam actionem facere. Similitur cum lingua lo quitur: et cum pedibus gressus efficitur. Uene quoque artarie atque nerui instrumenta et membra sunt animalis: unde secundum hanc in tentionem: antiqui oculos uocauerunt partem: et membrum instrumentum. corneam vero membrum et partem. non tamen instrumentum. Item vueam aranea telam: rete: prima membra oculorum appella- runt. Oculi autem cum sint membra faciei: et membra eorum relatiua sint: necessario membra corporis sunt: eo quod fa- cies membrum eius esse dicitur. Similia autem membra dicun- tur que similibus partibus costituuntur: ut uitria et cristallina: eorumque panniculi oculorum: sicut in libro quem de anothomia tractaturus sum explanabo. ¶ Huic autem loco que dixi mus sufficiunt. Hic autem intendimusin margine: alias ostendimus [without anchor in main text] demonstrare quo membra multis et diuersis partibus constituantur: que medicis ignota sunt. Oculi ergo sunt instrumenta quorum actio est uisus: hoc primum instrumentum est cristallina. Est enim humor qui necessa rio secundum exteriores colores mutatur ut animal uideat. Muta ri autem non posset nisi esset lucentissima et clarissima. Nec etiam esset clarissima: nisi complexio sua taliter extitisset. ¶ Palam autem intelligimus quod unumquodque corpus constru ctioni subiectum: non possit necessario aliter esse compositum: nisi ex complexione calidi: frigidi: sicci: et humidi: propter hoc dum cristallina secundum aliquod horum mutatur: uisus animalis infirmi- tati subijcitur. aut enim uisus amputabitur aut corrupetur. Ic- circo aliquando uidemus oculos suam actionem perfecte facere: et sani uocantur. et aliquando non uident: et infirmi dicuntur. ¶ In firmitas quorum siue dolor siue mutatio dicatur nihil dif fert. nam diuersitas nominum non impedit nos in co- gnoscenda rerum essentia.

¶ Capitulum .VII. in quo inquirit quid est morbus secundum an tiquos: reprobando eos: et approbando se.

QUod si queratur: quid nos in hac inuestigatione impellitur? Respondetur quoddam fundamentum ex eis in quibus omnes concordant: necessitate propria probandi non indigentibus: quorum unum dicitur: quod nihil est sine causa. nam nisi in hoc concordaremur causam passionis oculorum mi- nime cognosceremus. Ideoque dicemus hoc nocumentum causam: incipientes ab ea inuestigare quid sit. hanc tamen cau- sam si quis qualitatem corporis: vel corpus qualitatiuum appel- lauerit: nequaquam nos impedit. Uerum necesse est ut vel cau sa vel morbus appelletur. aut quod a nocumento fit in actione. Dicendum est etiam quod qualitas corporis si nocet actioni causa uocatur. sed siue qualitas qua fit nocumentum actioni: siue essen tia ipsius nocumenti morbus dicatur: non est secundum rem: sed secundum intentionem. Sed tamen qui uult appellare morbum id quod acti oni fit ex nocumento: necesse est ut dicat primitus sanita tem esse actionem: secundum cursum nature existentem. Nam qui dicit quod morbus sit quedam qualitas in corpore: in sanitatis actione sana nocumentum impediens:in margine: alias impendens [without anchor in main text] necesse est ut qua- litatiuumin margine: alias qualitatem [without anchor in main text] nomen sanitati imponat: significans quandam qualitatem vel compositionem in corpore esse. Quod si sanitatem actioni corporis imponere uoluerit: et infirmitatem compositioni aut aliter ea nuncupans: sanitatem non esse nisi in compositione cor poris dixerit: et morbum esse quod actioni ex nocumento euene- rit. Dico hunc huiusmodi tertie secte esse que inuentrix huius ex- titit intentionis. huic etiam intentioni precipiunt nobis faue re aliquando audacter. et aliquando quadam deprecatione. Quicunque tamen intentioni eorum crediderint putant sanitatem esse fundamentumin margine: alias firmamentum [without anchor in main text] et bonitatem naturalis actionis: et mor- bum vero esse defectionem eiusdem actionis. Quidam enim eorum dicunt: quod morbus quidam sit in corpore compositio et forma. Alij autem asserunt quod quedam qualitas in corpore sit: que stulticia multa maior est prima: cum ab omnibus hominibus patenter co gnoscatur. non enim oportet sanitatem et infirmitatem secundum di uersa genera diffiniri: sed utraque secundum unum genus diffinian tur. omnia enim opposita etsi multum sint a sui significatione re mota: uno tamen genere concluduntur.in margine: alias clauduntur [without anchor in main text] sicut album et ni- grum: quorum unum genus id est color existit: ergo si sanitas et mor bus sunt opposita: utraque uni generi necessario suppo nuntur. Siquidem sanitas sit secundum cursum nature: et morbus est extra cursum nature: igitur si sanitas sit naturalis actio: necessarium est ut morbus sit actio extra naturam. Quod si sani tas sit forma vel compositio seu qualitas corporis secundum naturam necesse est morbum esse formam vel compositionem vel qualitatem corporis ex naturam. Thesilus autem morbum nullatenus po tuit diffinire: unde qui suos libros inquisierit necesse est ut eius intentionem diuinitus cognoscat. Ego autem ostendi tibi secundum suos libros nihil inter dolorem et morbum differre: cum alterum pro altero in significationibus ponat. Suiin margine: alias Si [without anchor in main text] vero dum mouentur et cohibent se ut morbum diffiniant: vel dant ei dif- finitionem adeo obscuram quod a nullo potest intelligi. aut non di cunt quid sit morbus sicut fecit thesilus. prius tamen hic egit the mison qui initium huiusmodi insanie fuit. ¶ Quod si dicta erofili tibi notificare uoluero: dichohis quoque et aristrati: et endinijendinij cf. Galen, Opera, II, 1515, f. 189vb: Eudinij et dimisti: et phylonij: et dionysij: ab intentione quam in hoc libro habeo exibo. Hic enim intendo doctrinam rei veritatis ostendere. forsitan tamen otium in ostendenda eorum insania inuenire ualebo: addens verba eulunij alienati atque apolliani qui adhuc uiuit. Huic enim obuiaui quatenus hanc insaniam ab eo audirem. Inueni tamen eum non posse dicere quid esset morbus: et quid dolor. Nam uiginti anni sunt quod ei alexan drie obuians uidi eum sepius libros facere ad introducen dos discipulos in hac arte: unumquenque tamen emendabat et coarctabat: et quod nullum eorum uno post alium ab eo repulso laudabat. In nullo enim eorum quid esset morbus ostendit: mo strans quedam in eis intentioni eorum nullatenus pertinentia. Scri psit quidem in eis utrum picture adiuuent in scientia medicos alia quoque similia scripsit. Item in nullo suorum librorum eam quam habuit intentionem dum morbum sine dolore diceret ostendit. Quadam enim uice dum ab eo quid esset morbus inquirerem: adeo prolixe et obscure respondit: quod nullatenus quid dixit intellige re potui: unde coactus dixi. Non es concordatus ut uideo cum commissione cum noster dominus ac doctor fuisses. Is enim emision fuerat discipulus clipensis: cuius magister eulimicos ex titit. Uerum hic eulimicos dum studiose in diffiniendo morbo et sanitate laboraret: ait. Sanitas est compositio extra morbum. Morbus autem est firma mutatio qualitatum natura lium ad qualitatem extra naturam. Que diffinitiones nihil aliud nisi plena stulticia sunt: sicut dixi apolliano dum obuiam mihi ve niret. Is tamen eulimicos non absolute dixerat sanitatem esse compositionem extra morbum cum diceret hanc compositionem rerum naturalium qualitatum bonitatem et uirtuositatem. Quo circa suam intentionem: ipso talia diffinitioni adducente co gnoscere non ualui: quia si sanitas non est aliud quam bonitas solius actionis: aut erit in compositione et forma corporis: aut in actione: aut in utroque. Sed forsitan nomina elenorum sicut solitus est corrupte imposuit: unde non possumus intel ligere: siue compositionem corporis: siue actionem intenderit: quare oportuit eum sanitatem dicere esse compositionem et formam corporis extra morbum existentis: quod si vellet hec duo co adunatim proferre dicendum esset: quod sanitas sit compositio et forma actionis et corporis extra morbum. ¶ Item dum hec secta uult ostendere quid sit sanitas: actionem in eis que proferunt aut solam aut cum ea formam et compositionem et corrupte interpo- nunt: sicut fecit eulimicos. dum enim sanitatem nominaret: actio nem addit. ¶ Item eo dolorem proferente de actione: reticuit dicens: dolorem esse firmam et stabilem mutationem: corpus a na- turalibus qualitatibus ad extra naturam immutantem. necessarium est tamen ei ut sanitatem et morbum in actione corporis manere fa teatur: vel in compositione corporis. ¶ Porro multotiens dixi tibi quomodo apollianoin margine: alias apolliox [without anchor in main text] repugnaui: cuius mentionem adhuc in tui memoria reducam. Cur inquit miraris sanitatem in actio nis bonitate et virtuositate manere: et morbum in compositione et forma corporis extra naturam: cum hec non sint opposita ve lut arbitraris. habent enim medium quod nec sanitas nec mor bus appellatur unde cum ab eo talia cognoscerem: paruipendi eum: eo quod neminem tante superbie et importunitatis cognoui: cum etiam sermo suus ultima stulticia sit. sed non solum ab eo: ve- rum etiam ab illis hec eadem et alia stultiora dicebantur. nam hij omnes sui errorem in initio sue doctrine conspicientes: eum neque corrigere: neque aptare uoluerunt. Ideoque eum qui postea uide bant quasi inaniosi iam effecti: non agnoscebant errorem. nam a nullo sapiente dictum est sanitatem et morbum non esse contraria eo quod habent medium: quoniam hac ratione necessario albedo et nigre do non sunt opposita cum sint mediata. similiter calor et fri- giditas. quocirca in hijs errant que ab alijs vera esse dicuntur. Uerum tamen dico quod omnia que medicine pertinere uidentur si ar tificialiter et perfecte quilibet cognoscere uoluerit: necesse est ut in complemento eorum que querit mentem studiosius indu cat. Plures etiam secte mentem in hoc imponentes errori de dite sunt. Quidam enim dixerunt complementum medicine nihil aliud esse nisi dare sanitatem. alij aliter. Complementum medi- cine inquit est: vel sanitatem restaurare: vel ad eam infirmos reduci. Nonnulli dicunt huiusmodi complementum esse abscindere causam morbi. Qduidam autem fatentur complementum esse maxime ut medici que oportet facere faciant sue uidelicet potestati subie cta: unde necessarium est tibi hec omnia scrupulose perquirere. Nunquam tamen adeo aliquem stultum inuenisti qui sanitatem uni sup poneret generi: et morbum supponeret alij. omnes enim ut ui des ea duobus modis inuestigarunt: aut de actione mem- brorum: aut ex eorum compositione: quarum si sanitas est in actione naturali necesse est ut morbus sit in actione extra naturam. Item si sanitas est in naturali compositione: necessario morbus erit in compositione extra naturam. quod si sanitas est in qualitate naturali: morbus in qualitate extra naturam est necessario ¶ Preterea in hoc non est necessaria scrupulosa inuestigatio: cum nul- lus reperiatur qui non intendat sanitatem oculorum esse cum eis uidere. et infirmitate esse: aut uisum amputari: aut corru pte uidere. Similiter sanitatem aurium esse: auditum cum eis effici. et infirmitatem non audire: aut corrupte audire. Item si digestio cibi sanitas stomachi dicitur: necessario indige stio morbus nuncupatur. Et si sanitas neruorum et lacertorum est uoluntarium motum perficere: merito infirmitas eorum spas mus erit tremor et mollities: et cetera uoluntarium motum pro hibentia. ¶ Preterea si cursus hanelitus ut oportet exi stens: sanitas est pectoris. ablatio hanelitus vel duritia: morbus nuncupatur. ¶ Palam ergo intelligimus quod compo sitio membrorum sit causa morbi extra suam naturam existens: ideoque non oportet ut flobotomationes morbus appellentur: neque scliros: neque ecisipila: neque uulnera: neque undimia: nam et si hec sint morbus: nullus tamen eorum aperte morbus dicitur. Corpus enim et actio sunt dissimilia: eo quod natura istius non est sicut natura illius. Oculi autem et lingua: aures: pedes: et similia: corpus sunt: quandam habens qualitatem. visus vero auditus: loquela: et gressus: actiones sunt eorum que dixi- mus. Unde si morbus non est aliud nisi quoddam in qualitate corporis existens: necessario non est in qualitate actionis. Quod si est in qualitate actionis: non erit necessario in qualitate corporis. Quocirca concors rationi uidetur qualitatem cor poris id est compositionem illius actionis causam existere: utpote ab ea procedentis. quod oportet te firmitur et magis omnibus cre- dere: quia qui hoc nescit: errorem in quibusdam necessarijs in cidet. ¶ Sed si aliquis quidem credit morbum esse nocumen tum actionis: et alter dicat eundem quandam compositionem esse in corpore: hij licet nominibus dissentiant. possibile est amen ut inten tione conueniant. Nam curatio morborum non a nominibus: sed ab ipsa re cognoscitur: in qua re multos etiam medicos errare manifestum est: intendentes eum qui dicit morbum esse nocumen tum actionis realiter contrarium esse alteri dicenti: morbum esse quandam compositionem in corpore: qui non sunt contrarij nisi in nomine. causa quia non assuefaciunt dyalectica: neque apoditica: refutant etiam experimentum credere. Ego enim testor quod mul totiens eos in nominibus litigare reperij: cum crederent se de re bus litigium habere. uidi quoque eos in quodam obliuioni maxime deditos esse: ipsis in solo nomine se errare putantibus. Non enim possunt secernere quod compositio corporis sit quasi causa: et actio procedat ab ea: et illud quod medicamen compositio corporis sit. Dum enim compositio illa salubris extiterit suam actionem face re ualebit. Ea vero ad extra naturam exeunte necessario actio eius ad extra naturam efficietur: hoc est ingenium curandi. Inue- stigare vero utrum hec compositio: an nocumentum actionis: de beat morbus uocari: non est nisi quedam in nominibus intentio de quibus qualiter debeat imponi: alias tractaturus sum. Hic enim non solum plurimi errant medici: sed etiam qui dicunt se dyalecticos et apoditicos esse. sapientissimi etiam ex secta thesili existentes similiter hoc errare uidentur. verum omnes sapi entes testantur medicos nihil aliud curare nisi compositio nem corporis: quod qualiter sit postea explanabo.

¶ Capitulum .VIII. in quo docet distinguere quatuor res que sunt extra naturam.

SIcSIc cf. Galen, Opera, II, 1515, f. 190rb: DIco uolo eorum cecitatem coartare uidelicet qui nesci- unt ea que adinuicem sunt uicina. Quorum primum erit corpus. Secundum est actio. actio enim sequitur corpus: et ab eo procedit. unde dum corpus sit secundum suam natu ram: necessario actionis cursus erit secundum suam naturalitatem. Quod si corpus sua natura relicta ad id quod extra naturam est exi- erit: eius actio aut aufertur: aut impedietur. Tertium est cau sa compositionis. non enim compositio est sine causa: sicut nec actio sine causa id est compositione. nec etiam differt nisi quia compo- sitio semper est cum actione si suam naturam seruarit. non enim actio prout oportet perficitur. si compositio non secundum sui naturam fue rit: neque actio impeditur vel aufertur si compositio corporis non est impedita. Causam vero compositionis que impedimen- tum actioni tribuit possibile est quodam tempore esse: et quodam non esse. aliud igitur est quam compositio. Tertium igitur genus nec compositio est: nec actio. Item quartum genus est quod inue- nitur in corpore: siue secundum sui naturam: vel extra naturam: quod neque prodest: neque nocet actioni. verbi gratia: color corporis de albedine in liuiditatem: mutatur in hijs qui diu in sole mo rantur. aut de nigredine in albedinem: ipsis in umbra diu existentibus. vel in ruborem: in eis qui in balneo fuerint. vel in citrinitatem: in timorosis. Is autem color non est actio: neque compositio: vel forma: que causa actionis sunt: neque etiam causa compositionis. Est enim quoddam accidens quod concomitatur di uersitatem mutationis corporis: siue mutatio illa sit natu ralis: siue extra naturam. Unde quoniam determinate diximus hec genera: oportet nos credere quod ingeniande sanitatis noticiam scire non possumus: nisi cognita horum quatuor generum in tentione: que dum aliquis cognouerit ea quibus uoluerit nomini bus nominare ualebit. verbi gratia: Incipiamus a corporis compositione dum extra naturam est: que dum nocet actioni mor bum appellamus. Nocumentum vero quod accidit actioni: pro prium accidens morbi uocamus. Accidentia autem que aliter con- tingunt sicut colores: communia accidentia dicimus. differunt enim a nocumento actionis. Illud enim proprium est accidens morbi. Hec autem dicantur accidentia communia vel concomitantia. ¶ Item quarti generis morbi causa. alia est intra corpus et dicitur ante- cedens. alia extra corpus et dicitur primitiua: vnde si talia nomina imposuerint: aut alio modo: intentio tamen eorum iuuamen audientibus inferat: et denominationem secundum omnes suos sermo- nes custodiant: fiat eorum auctoritas utilis: et repugnatio quam cum quibusdam habent iusta erit: quare similitudinem quandam introducam propter stulticiam huius secte que maxima est. Concedatur quod aliquis dicat calidum apostema esse quali- tatem extra naturam: et actionem membri in quo illud est aposte- ma que lesa est: esse proprium accidens huius passionis quemad modum gressum si in pede fuerit apostema: et uisum si in ocu lis extiterit. et auditum si in auribus sit. Rubor tamen illius mem bri: vel extensio: siue duritia: aut tumor extra naturam que se quuntur illud apostema calidum: cum et alia comitantur apo stemata: siue dicantur accidentia communia: siue comitantia nil nocet. Ideoque hoc duo genera unum genus: faciens nocumentum actioni: et non faciens. cum non sint idem discerni oportet: quemadmodum et causa bifarie cognoscenda erit. alia est antecedens. et alia premitiua. verbi gratia. in calido apostemate antecedens causa erit plenitudo. primitiua vero multus erit cibus. unde sicut ego in hoc loco simi litudines in propatulo monstraui quibus mei sermones firman tur. Et diuisi eos in quatuor genera: et sicut uniuscuiusque in- tentionem firmaui: sic oportet thesilum facere si dominus et auctor sue secte fieri vellet: et cum peritis et sapientibus huius artis loqui desideraret.

¶ Capitulum .IX. in quo destruit diffinitionem morbi po sitam a quibusdam antiquis.

UErum nec ipse neque aliquis suorum quodlibet verum dixisse cognoscitur: quod hoc modo testificatur. Eulimicus enim cum vellet dolorem diffinire: preposuit quid esset do lor. qui due morbus. Non enim intelligebat quid sit morbus: et quid dolor: que adhuc dicturus sum: eo quod de omnibus simul nar- rare non ualeo. sed tamen multa eis concedo: dimittens eos di- cere: quod morbus et dolor unum sint. ¶ Uide tamen quid dicat eulinicus. Dolor inquit cum sit morbus: quedam est mutatio sta bilis: corpus a naturalibus qualitatibus ad extra naturam addu- cens. hoc etiam et his similia eo dicente: talia ab eo addi mani festum est. Oportet ait te cognoscere: quoniam aliud est morbus: et aliud est dolor. Dolor enim est stabilis immutatio corporis a naturalibus ad extra naturam. Morbus autem est quod accidit illi dolori. hec dixit eulinicus dum vellet dolorem diffinire unde quid in hoc dicat ignoro. ¶ Dic rogo eulinice: dicis mu- tationem qualitatis naturalis ad eam que est extra naturam esse mor bum: si stabilis fuerit. Cur igitur mutationem coloris et mate rie non dicis esse morbum et dolorem: Quid etiam dicis de hu morum abundantia: ciborumque paruitate atque plenitudine: an hoc omnia non sunt mutatio a naturalibus ad extra naturam: qua ratione si hoc immutatio permaneat morbus appellan dus est. Sed uidemus nos ipsos hoc morbum minime nun- cupare: in quibus laudabiles estis: quoniam mutatio extra naturam alicui necesse est ut noceat actioni. Cor pus enim etsi deciesmillies ad extra naturam mutetur: actione tamen sana existente morbus minime uocandus est. nam cura non est necessaria nisi ei solum mutationi: que predicte nocet actioni. Que quidem mutatio conuersio vel compositio aut qua- litas nuncupari poterit. nam cum actio naturalis nobis sit necessaria: merito naturalis corporis qualitas nobis necessaria sit: quam poteris appellare qualitatem compositionem aut formam. ¶ Non enim propter aliud oculos habemus: vel aurem: vel linguam: vel pedes: nisi ut videamus: audiamus: loquamur: et ambule mus. nam si cum alio membro uidere possumus: oculi nequaquam necessarij fuissent. Idem intelligendum est de auribus: pe- dibus: et lingua. uisusque nobis est necessarius vnde uisus est: ocu li sunt necessarij: non unde sunt oculi: sed quia cum eis uide mus. Item lingua: aures: et pedes: non ideo sunt necessaria ut mul ta membra diuersa habeamus: sed ut loquamur: et audiamus: et ambulemus. Si enim quedam membra que possunt abscindiin margine: alias abscondi [without anchor in main text] quomodolibet corrumpantur: sicut digiti: calcaneum: et planta: et quasi mortua efficiantur: non possumus ea tollerare ipsis in no bis grauitatem sentientibus: unde monstratur quod non sunt hec nobis necessaria nisi propter suam actionem Sed tamen sicut opus actione habemus: ita et compositione quadam habemus necessitatem: eo quod compositio est actionis causa. Quod autem sanam sequitur compositionem consequens appellatur. infirmam autem subsequens accidens dicitur. omnia tamen que sanitate vel morbo existente corpori contingunt: hijs quatuor generibus supponuntur id est actioni compositioni et cause compositionis: et ei quod sequitur compositionem: quibus nomina quemadmodum aliquis uoluerit imponat. non enim est mihi cure qualiter dicitur: siue theuma appellaretur. uolo tamen ut firmiter credant quatuor esse ea que in hoc loco dixi consequentia uocari. Atque hucusque ser monem elongaui: deprecor hanc sectam ut sicut eis multis con- cessi: et ita nos verba elenorum exercere permittat. Quod si di- xerint sanitatem esse bonitatem et firmitatem actionis: nos dici mus quod sit compositio corporis suam naturalem actionem faciens. sic enim ab elenis appellatur. Necesse est quoque ut non dicant: quod morbus sit nocumentum actionis: sed compositio extra naturam. unde quemadmodum non prohibemus eis nomina secundum elenos vel dyalecticos imponentes: sic oportet ut non impediant nos: eo quod nomina secundum istos imponere uolumus. non enim omnem mutationem extra naturam morbum uocitamus: sed eam que nocet actioni. nam si mutatio nocumentum actioni non infert: non appellatur morbus: sed accidens. ¶ Item in diffinitone morbi hoc nomen stabile adijciunt: non ostendentes stabilitatis quantitatem et horas: quibus morbus possit appellari: unde deberet au- ferri a diffinitione. quia si corpus media hora vel una vel du- as uel tres adeo patiatur: quod passio preualeat ut non sentiat vel non moueatur: appopleticum illum uocamus. eo etiam secundum hoc spacium spasmato quidem existente cum nocumento actionis ha nelitus epidimiam appellamus: non curantes de hora vel die. nam his quas dixi passionibus quantitas temporis nulla- tenus agnoscitur: sed sola sui essentia perpendi manifestum est. ¶ Quid igitur eo magis admirandum est qui dicit aquam calidam non esse calidam nisi per totam diem maneat: neque febri citantes esse: qui solis sex horis febris calore febricitant. necesse est inquiunt febrem stabilem esse: cuius stabilitatis quan titatem non determinant: siue sit hora: siue dies: aut mensis. cur etiam non dicunt diuturnum. Alij vero stabilem amputantes: durum euelli addiderunt: sed durum euelli absolute: proprium morbi non esse uidetur: sed eius tantum qui diuturnus est: sicut velociter amputari: acuti morbi proprium est. ¶ Item quid de eo dicendum est qui arbitratur per durum euelli aliud significare quam per stabilitatem vel diuturnum. Nonne hec maxima stulticia et uanitas est: Preterea qui ma ximus eorum extitit: ait in secunda particulam sui libri de artifi ciali uia titulato: qui licet extiterit: primitiuus dolor ap pellatur. Quod autem consequens alterius est: accidens nuncupatur: qui deterius dixisse uidetur quam ille qui calida apostemata epa tis unius diei existentia dolorem appellabat: et post dolorem in secundo vel tertio die venientia: accidentia uocabat. Quid tamen necesse est dicere: siue in primo: siue in secundo die eueniat: sed bonum est ut accidens dicatur si fiat post unam ho ram initiantis morbi. nam apostemata que dixi debent accidentia nuncupari ipsis post dolorem in secundo et tertio die venien- tibus: neque debent magis appellari accidentia si post se- cundam horam apparuerint: cum similiter consequentia accidentia sint. Dicunt tamen quod hec accidentia que huiusmodi velocitate fuerint ab initianti morbo non differre: ideoque oportet eos osten dere nobis quantitatem spacij qua differtur initium: suique conse- quentia. Thesilus autem sic intendit. Sed secta eulinici quia sapientissima est et perita: aliud dolorem: et aliud accidens esse dixerunt: cum dolorem sicut dixi prius diffiniant. Accidens vero manifestatur esse id quod dolorem sequitur: qui bene dicunt. Neces se est tamen ut ostendant que natura sit accidenti ut consequens sit. verum oportet nos quasi diuinitus dicere quid per hoc inten- dant: cum ab ipsis minime dicatur. Sed tamen quid necessita tis istud impendit: cum possimus dicere: quod omnia que sunt extra naturam: aut sunt morbus: aut causa: aut accidens: que licet sint communia in hoc quod sunt extra naturam. diuersa tamen sunt adinuicem eo quod morbus nocet actioni: et causa facit morbum. accidens vero sequitur morbum. huiusmodi aliud est nocumentum quod fit actioni. aliud vero quedam est qualitas que morbum comitatur. Qui igi tur eorum omnes errores ut tibi dixi nominare uoluerit: fiet eius disputatio infinita. sed tibi nero carissime notum est quod non unum ex mille eorum erroribus destruxi. huic igitur parti cule finis hoc dandus est: prius ostendendo id in quo medici errauere: in initio ingeniande curationis. Nam secta the sili et venussimi nomen sibi artificialis et peritum imponen tium multum errauit: cum his etiam multi dicentes se logicos er rorem inciderunt. Causa quia qui non ostendit scientiam: et nume rum qualitatum actioni nocumentum inferentium non potest nume rum morborum oportune cognoscere: sed in hijs studium non uidentur imposuisse. nam ea que dicunt: absque apodixi de terminat: neque etiam abscultant eos qui veritatem secundum rationem ostendunt. ¶ Plures etiam medicorum quos in hijs tempo ribus inuenimus eodem modo sunt. nec etiam hoc est admiran dum de medicis: cum quidam philosophi precentur nos aliqua cre dere sine ratione. Medici enim non studiose laborant verita- tem inuenire: eo quod diluculo ad uisitandum principes euntes: et adulationibus eosdem mulcentes: tempus laboris et studi ositatis impediunt. Sed oportet nos sicut antiquitus di ctum est ut angelis assimilemur. cunque talia fieri oportet nihil est magis eo uituperandum quam angelis sese assimi- lans artem que non adeoin margine: alias que adeo [without anchor in main text] difficilis est negligentie tribuit. Decet igitur nos nihil negligentie habere in ostendendo sanitatis ingenio. suique complemento: quod antiquitus fuerat inquisitum et desideratum: nondum tamen in libro positum est. Ideoque non est paruipendendum: ut ponatur in libro de erroribus propter eos quibus nihil temporibus negligentia dominatur: et maxime ut amicis meis de hoc quod me rogauerunt satisfacere ualeam.

¶ Incipit liber .II. de ingenio sanitatis.

¶ Capitulum pri mum in quo Galienus ponit morbum sub aliqua rerum preter naturam. Respondit.

QUia in precedenti quidem particu la tibi nero carissime diligenter ostendi: quod quatuor extra naturam cor- pori superueniant scilicet corruptio actionis. corruptio compositionis actionem facientis. Causa compositionis et accidentia eandem compositionem immutan tia et cum ea permanentia: oportet ut co gnita horum notitia: dicas morbum aut hec quatuor esse aut vnum aut plura. nam si infirmus ni- hil aliud preter hec quatuor extra naturam habere poterit: morbus non aliud erit quam illa omnia uidelicet uel non omnia. Uerum falsum est dici morbus hoc quatuor esse eo quod quid sit causa morbi: et quid accidens concomitans eum non inueniatur. Duo igitur genera non erunt causa scilicet morbi et accidentia morbum concomitantia. His igitur ex ceptis: aut morbus erit in actione: aut in compositione. Sed cum ab initio philosophi de his duobus discordati fuissent: quid mirum si medicis in his discordia extitit. eorum enim alij dice bant morbum esse uocumentum in actione: et alij fatebantur morbum esse nocumentum in compositione. sed non est mirum eos in tanto occulto discordare. ¶ Mirandum tamen de hijs est qui dum dissentiunt in uocibus: arbitrantur se diuersos in re bus intellectus habere. Nam si homo omnis concordatus asserat me dicinam soli compositioni qua procedit actio fore impendendam: inuestigandum est: utrum actio vel compositio morbus debeat appellari: arti medicine non erit necessaria. nam siue sic: si- ue non sic eum nominauerit infirmus sanitati redigetur: dum in ea que lesa est compositonum conueniens studium imponetur. oportet enim eam compositionem ad id quod fuerat reduci: suique nocumen tum et non actionis ab ea abscidi. Nullus enim ut reor uulnus sanabit eo taliter curare uolente: sed prius apostema si ab eo uulnus extiterit: cur abit cum fomentis scilicet et captaplasma- tibus: et scalpellis ut dissoluatur et ad finem reducatur. gressum enim apostemate non curato certum est non posse restitui. nam priusquam apostema fuerit penitus ablatum necesse est uulnus quodlibet coaptari: eo quod nihil actionis nocumento perma- nere uideatur: eius enim causa amputata est. sed cum quelibet eius pars adhuc restaret manifestum est quod nocumentum actio nis secundum illius partis quantitatem manebit. hoc igitur composi- tio extra naturam siue morbus: siue dolor: siue causa morbi vel doloris nuncupetur: nullum in arte medicine iuuamentum vel nocumentum impendet. quod quoque si nunquam cognominetur sanato quidem infirmo: nihil iuuaminis vel lesionis me- dico vel infirmo prestabit. ¶ Sed tamen qui aliquem docere uoluerit: necesse est ut nomina plana et diffinita conuenienter in ueniat. at cum idem facturus sim oportet me planissime diffinita nomina secundum posse nomen imponere: tue tamen ptantis est ut ea diligenter inquiras: utrum sint obscura et occulta. aut plana et diffinita. nam compositionem quidem lesam qua actio prohibetur: morbum appello: et quod consequitur accidens nomino: et id per quod mala compositio fit causam uocabo.

¶ Capitulum .II. in quo ponit quot modis imponantur nomina morbis.

QUod si morborum nomina secundum linguam elenorum inquisi eris omnia pretur hec que posui corrupta inuenies: et hoc propter discordiam eorum qui prius hoc nomina repe rierunt extitit. Multi enim morbi ab infirmo membro nomi- nantur: sicut pleuresis a latere: periplemonia a pulmone scia ab ancha. podagra a calcaneo. nefresis a lumbis. ar- thetica a concatenatione. cephalea a capite. obtalmia ab oculis. discinteria ab intestinis. Sed multis morbis ab accidentibus consequentibus nomen tribuerunt: sicut fecerunt in passione que egestionem inferius egredi non permittit: eque a supe riori meatu cohibens egredi. Illam enim a tortione intestinorum denominauerunt. et tenasmon a tenositate sumpserunt. et spas- mum ab instrumentis uoluntarij motus ad sui initium inuo- luntarie reuersis. Similiter unumquodque nomen quod imposuerunt tremori et mollitiei et crapulositati. duri tiei hanelitus: uigilijs: et alienationi: et stupori ab ac- cidentibus que a morbisin margine: alias a membris [without anchor in main text] horum procedunt acceperunt. ¶ Item plures morbos denominauerunt ab utroque: dicen- tes dolorem capitis: aurium: tremorem cordis: dolorem oculorum et vulue et similia. ¶ Item pluribus morbis secundum causam mor bi nomina imposuere. nam mania: et melancolia. et colericam solu tionem coleram rubeam uocauere: eo quod colera rubea causam eius esse dicebant. aut etiam causam huius rationis yposarcam: que species est ydropisis: album flegma uocauere. Similiter plures mor bos secundum similitudinem quam cum exterioribus habebant nomina- uere: lepram elefantum et leonem uocantes. et cancrum quandam passionem: et passionem que in naribus accidit pollipus. ¶ Item apostema quod frustratiofrustratio cf. Galen, Opera, II, f.191ra: fruston gule contingit uuam appellarunt. et morphe am ab arbore nucis nomen sumpserunt: eo quod frondibus eius assimilatur: et quasdam species verruce formicas uocaue runt: et multas species tumoris qui uulgo botium dicitur diuerse uocare quasdam pultes nominantes. eo quod materia in eis existens: similatur pulti farine: et alias sepum: et nonnullas fauum mellis. Et uueam oculi foras exeuntem propter incisionem cor nee: uueam dixerunt similiter alopitiam: tyriam. Et superfluitates quasdam corpori contingentes a simili forma quorundam animalium uo cauere: et inflationem ueretri nomine cuiusdam demonis sponsa- rum depicti appellauere. Ueruntamen nullum morborum no- men: essentiam morbi solam significans in elenorum lingua inuenitur eo quod vel membrum infirmum vel causam morbi consignificant. paucis tamen exceptis sicut flegmones id est calida apostemata. et gangrana id est initium corruptonis membri et destructionis: et scriros id est du ritia. similiter nascentia et apostemata et uulnera separatio concate- nationis fractura. ¶ Sed tamen his nominibus quedam locum infirmum significant: et quedam maiora sui accidentia. sed si no men aliquod morbum essentialiter significat: sui particula consignifica bit. verbi gratia: uulnus est separatio iuncture in carne: per quod id ubi uulnus est significatur. Particularium tamen alia accepe- runt nomen ab eo per quod primitus curata sunt sicut chiru- nium. Alia ab eo in quo prius fuerunt: ut tilofum. Alia cuiusdam animalis similitudine: sicut cancer. Alia propter sui accidentia id est corrosionem: ut farfa. Alia quoque formica uocantur: eo quod de loco in locum sicut animal mouentur. Sed cum dicamus uulne ra concaua et putrefacta: munda quoque et equa: atque superfluam carnem habentia: certe uulneris species intelliguntur. ¶ Cum autem dicamus uulnera sanguinolenta: munda: et putrefacta: osten dimus ea non ab essentia uulneris nomen accepisse: sed ab accidentibus que de exterioribus contingunt. unde cum eleni antiqui nomina morborum quis dixi: et plurium quos non dixi corrupissent si nomina que tacui nominare uoluero: in id quod tenendum esse prohi bui: ego ipse incurrere liquide uidebor. Quare qui rei veri tatem inquirere uoluerit: oportet ut non impediat se in nomi nibus improprijs. sed studeat ut rem a sui natura cognos cat: et inuestiget numerum morborum: et accidentium: atque cau sarum: sicut a nobis factum est in quibusdam periculis quarum una de morborum numero titulatur. alia de accidentibus. nanque eas ad opus huius libri constituimus. unde precipi- mus et obtestamur te ne ea que hic ponemus legere presu mes: nisi tota illorum noticia prius tibi cognita sit. nam nisi hoc feceris quedam a te non intelligenda uidebis.

¶ Capitulum .III. in quo ponit differentiam inter dolorem et morbum.

PReterea duo necessaria tibi manifestabo: que in sanandis infirmitatibus oportuna ualde sunt. unum quid differat inter morbum et dolorem aliud quod numerus omnium morborum sciri non poterit nisi noticia elementorum corpus constituentium habeatur. In hijs tamen inquantum potero studiosius laborabo. unde qui cunque hunc meum librum legere uoluerit: rogo ut prius nu- merum morborum inuestiget. Et libros quos de hoc constitui legere non pigeat. Nunc autem ea que promisi dicere incipiam hoc tamen me facturum imputabo ad eum qui meis preceptis obe- diet. ¶ Dico ergo me monstrauisse: quod causain margine: alias omne [without anchor in main text] corporibus extra na turam superueniens triplex sit: que licet velis compositionem vel qua- litatem uocare. eam tamen uoco causam: morbum: et accidens. Causa autem est sicut plenitudo vel corruptio humorum. Morbus velut apostema et uulnera. Accidens sicut mutatio coloris et macies ¶ Preterea quedam uocantur accidens: alio tamen modo: sicut ultima solutio vel constrictio non secundum cursum nature existentes: et nocumentum actionis. hoc tamen omnia accidentali uoca bulo designantur: et accidenti supponuntur. Corruptio tamen coloris quedam est compositio corporis. Euacuatio vero et constrictio non sunt compositio: sed compositionis consequacia sunt. Similiter actio: siue sit corrupta necne non dicitur com positio cum consequens compositionis sit. Mollia autem apostemata de flegmate nascentia et calida de sanguine: dicuntur equali ter permanentia et dure transeuntia: sicut etiam multitudo san guinis: et citrinitas coloris corporis. Actio vero absolu te non est ex illis que permanentes sunt: neque etiam eius inuentio sicut et illorum reperitur. partes enim actionis non in uno et eodem tempore consistunt: sicut nec partes locutionis vel cuiuslibet motus quoniam eorum inuentio quadam quasi creatione unius post aliam alterna tim existit. ¶ Item motus cum alius sit localis. alius qualitatiuus Localis dicitur mutatio de loco ad locum. Qualitatiuus vero conuersio. Sed omnis motio actualis dicitur actio. Conuersio vero passio uocatur in eo scilicet ubi conuersio fit. quicquid enim conuer titur per id quod agit: conuerti manifestum est. Corporis igitur compo sitio siue moueri siue conuerti incipiat non dicitur alterata vel mutata nisi conuersio perficiatur. Qualitas enim quandoque cum in eis que mutat et corrumpit inuenitur stabilis et firma permaneat habitus uocatur: si qualitas non ultra faciat: verbi gratia. dum aliquis suscipere ceperit nigredinem quasi in uia conuersionis esse uidetur. conuersus autem dicitur eo nigro existente. Conuersio igitur est faciens quale quid: aut si uis dicere compositionem. Ueruntamen non dicimus quod conuersio sit id quod mutat qualitatem existentem in substantia cum utraque in uno eodemque tempore deueniant. verbi gratia. quod steterit ad solem albedo sua mutatur: et nigredo fit. Item frigitudo cu iuslibet ad ignem se calefacientis calefit: et in ea color efficie tur. Sed tamen cum hoc nomen facere dicimus et intentio nostra est in aliquo: non tamen in substantia non adeo significat: veluti si abso lute proferur. facere vero in quolibet id tantum in quo facit ostendit. ¶ Que disputatio extra ea que in libro pertinent est. nam ea in quibus intentonem habemus diffinita a nobis sunt exceptis paucis: quorum alia uocantur affectiones. alia vero habitus ap- pellantur. propter hoc sanitas: accidens: et causa: si eo modo fuerint ut uelociter auferri possint affectiones appellantur. quod si eius ablatio fit: habitus uocantur. Sed omnis mutatio vel conuersio non fit nisi alternatim. nam cum dicimus mor bum intendimus omnem compositionem que sanitati opposita est: eam scilicet que sanitati nocet. ut superius diximus: siue sit pro lixa vel parua vel unius puncti. Hanc etiam compositionem causa vel dolor antecedit. quod autem morbum comitatur: si nocumentum actionis fuerit: dolor et accidens uocatur. si vero de genere constri- ctionis et solutionis sint affectio dicitur. Id autem quod est quedam com positio in corpore sicut corruptio coloris: et si affectio ap- pellaretur: compositio tamen sicut est uocari debet. ¶ Nam hec omnia sunt communia in hoc quod extra naturam sunt id est causa morbus et acci- dens. horum tamen unumquodque proprietatem habere manifestum est: cum proprium sit morbi nocere actioni sine medio: accidentis autem est imitari morbum: et cause facere morbum. ¶ Quocirca qui dixerit mordummorbum esse compositionem: aut motum extra naturam: nescit quid dicat: sicut ostendimus in preterita particula. Sunt namque medici morbum hac qua diximus diffinitione diffini entes: addunt tamen in ea permanens. Quod autem dicunt quod sit mu- tatio extra naturam: non est magis proprium sibi hec diffinitio quam cause et accidentibus: cum hec omnia compositio extra naturam sint. Sed tamen si paruo temporis spacio permanserit: uocamus eam acutam. si vero difficultur separabuntur: diuturna et prolixa nuncu pantur. ¶ Item nullam differentiam inter languorem et morbum di cimus: sicut nihil differt inter dolorem et passionem. nomen tamen istud dolor ab antiquis morbo impositum est. Causa autem cur hoc imposita sint: est id quod multotiens superius diximus id est nihil est necessarium quod oporteat medicos facere nisi morbum destruere: cum hec actio sit propria: eisque necessaria. Nam si hoc fe- cerint: nocumentum actionis auferunt id est accidentia permanentia ex pellentur. necessarium enim est unicuique ut suam actionem secundum cursum na ture faciat. ideoque sanitas est necessaria: sed tamen si medicari in cipiant: actionis nocumentum minime medicantur: sed compositionem extra naturam exeuntem que nocumentum intulit actioni. Unde qui nescit ea secernere que sunt naturalia in membris: ut per ea cognoscat que sint causa actionis: et que sint aliorum consequentia: quomodo poterit tractare de scientia compositionis: que prima causa no- cumenti actionis est. quod enim non est causa actionis: sed est accidens quod morbum consequitur. alio tamen modo quam actio si mille uicibus mo ueatur nocumentum actioni non infertur: donec causa eius secundum na ture cursum extiterit. sed si una harum causarum mota fuerit necessario nocumentum fiet actioni: secundum iuuamen quod ab illa dum in suo fuerat cursu: sibi tribuebatur. Dico ergo me bene expla- nasse: hoc ad eos tamen qui rei veritatem scire laborabant.

¶ Capitulum .IIII. in quo docet species morborum secundum nume- rum elenorum per comparationem ad sanitatem.

ITem dico impossibile esse numerum comprehendi morborum: nisi prius eorum que causa actionis sunt in unoquoque membro numerus agnoscatur: dum in suo naturali cursu extiterint. Illi autem qui sunt insipientes de tertia secta medicorum existentes: nihil horum que dixi possunt intelligere. ideoque ad sapientes reuertor: dicens eis particu lariter ea que superius uniuersaliter dixi: quasdam introdu cens similitudines ut facilius ea cognoscere ualeant. ¶ Dicant ergo cur lingua et non alia membra sentit saporem an dicitis causam eius colorem: vel compositionem: vel magnitu dinem: seu formam. Si enim lingua per aliquid istorum sentit sapo rem: necessario reducenda est ad suam naturam sapore ex alio accidenti amisso. Similiter si per aliud sentit: eo ablato ad id quod fuit reduci oportet. Item si sapor fit per moderamen siccitatis et humiditatis: passio eius duobus modis fiet: que duo: dum sunt custodies: dum non sunt ea restaurabis. Similiter si causa saporis temperamentum fuerit caloris et frigi ditatis: eius infirmitas dupliciter erit ultimitas scilicet caloris vel frigiditatis: aut eorum paupertas. Igitur hec duo dum sunt custodiri oportet. dum autem non sunt: restaurari oportet. An uultis ut alia exempla introducam: sed reor hoc uobis suf- ficere. ¶ Quero cum unum corpus sentit caliditatem et frigi- ditatem duritiem et mollitiem: lenitatem et asperitatem: aut propter hoc quod est album vel nigrum seu rubeum aut propter alia. Sed mihi uidetur quod nullus sapiens ignoret oportere medicum causam eius custodire. ergo si albedo est causa: fit necessaria causa seruari dum est: et dum non est restaurari. ¶ Uultis tertiam audire similitu dinem: an hee due uobis sufficiunt: sed qui veritati repugna- re conatur: per tertiam similitudinem: ad id quod rectum est minime dirigetur: verum eam non tacebo. ¶ Dicite ergo cur is fastidiens non digerit cibum: an dicitis ex colore hoc euenire: eo quod lac diu potauit unde stomachi rubedo in albedinem est versa propter foramina suorum pororum dicitis hoc extitisse. Bonum est ego ut ab eis incipiam que palam sunt infamanda: dico ergo quia si hos concluseris quia derides et uituperas eos: derisio et ui- tuperium oportune existent. Sed tamen si dixeris digestionem stomachi non auferri propter albedinem: sed propter aliud: et non firmas hoc cum ratione: iniuste eum uituperasse uideris: cum alter de te simili modo deridere debeat. Uerum qui dixerit stomachum cibi potusue desiderium causa albedinis amit tere importune veritatem infestat. dicit enim cum necessarium sit stomachum esse rubei coloris: eo albo existente: necesse ci- bum digeri non posse. unde uellem audire qualiter ei repugna- tionibus insisteres: nam ego non nisi uno modo ei repugna- re ualeo. ostendo enim quod color non sit causa digestionis stomachi. Ideoque sicut non credis quod color sit causa digestionis stomachi: nisi secundum appetitumin margine: alias nisi secundum apoditicam [without anchor in main text] firmetur: sic nec digestionem fieri credis propter sui concauitatem nisi secundum omnem ostendatur. quocirca erga te et illud taliter respondebo. si temperamentum caloris vel foraminis causa digestionis est: ergo intemperamentum huius et illius indigestionis causa fit. Similiter si sanitas stomachi suique digestio fue- rit ex temperamento calidi frigidi sicci et humidi. ergo ijs eisdem tempera- mentum egredientibus infirmitas et intemperies oriuntur. Proinde pre omnibus oportet cognoscere in quod naturaliter propri um est stomachi: et in eo qua si fundamento constituto: totam tui intentionem studiosius fundare non desistas: deinde scrupulose tractando ea que sunt extra naturam: non dimittas agnoscere. Nam si naturalia non agnoueris: que sunt extra naturam in notitiam nullatenus habebis. multotiens enim cum methodoycis uos litigare agnoui. dicebatis quidem ea que sunt extra naturam non posse perpendi nisi naturalium scientia prius habeatur. Unde interrogo uos dicite mihi. scitis hec natu ralia: vel scitis quoque ea omnia: aut aliquam partem. et utrum per hanc partem vel per aliud existit hoc quod dixistis. nam si compositionem stoma chi quantitatem et colligantiam eius ad alia cognoueritis: di co nullam istarum causam actionis existere: et nullus methodoy corum est qui eam ignoret. multotiens enim uidimus metho doycos manifestare et credere: quod anothomia actualiter operari: et exerceri conueniat. ¶ Porro si dixeritis uos co gnoscere actionem stomachi et hanc actionem esse cibum coar- tare et conterere: respondebo uos morbum ignorare: nisi causam horum agnoscatis. quia si actionis causa non est aliud nisi tempera mentum quatuor qualitatum: mala complexio suique intemperies causa morbi efficietur. Sed uos dicitis quod passio stomachi non sit nisi calidum apostema: duritia mollitia apostemata: uulnera et si- milia: sensualiter et uisibiliter apprehensiua. cum horum quidem mor borum scientiam non sicut methodoycimethodoyci cf. Galen, Opera, II, 1515, f. 191vb: anothomici cognoscatis. nam illi noti- tiam eorum uisu percipiunt et tactu: et ceteris sensibus. uos autem inquiritis et inuestigatis eorum naturam et essentiam. Neque suffi cit nobis sicut methodoycis ea solum que sensu comprehen duntur in notitiam adducere. dicunt enim secundum horum accidentium coadunationem cognoscimus morbum ea dum sunt in quolibet morbo coadunata collectionem appellantes. uobis autem non sufficit medicamina secundum eam solum que uisui apparent dis ponere. cum uisui non apparentia perquirere non dimittatis. non enum de membro apostemato calida quidem apostemata cognoscere queritis: utrum sint tumefacta extra naturam. aut si tumor eorum tactui repugnet: aut dolorem habeant aut sint rubea. sed inuestigatis: an sanguis in artarijs sit conculcatus de venis ad eas defluens. dicitis quoque quod secundum hanc rationem cura calidi apostematis in notitia uobis fit. Une non potestis negare quod intentio doctrine aristarchi eodem modo non esset sicut ostendi in quarta particula febrium. sed intentio erofili aliter extitit: et crassegorus non eiusdem in tentionis fuit: schyleneidos etiam aliter intendit. sed cum in sua doctrina huiusmodi intentionem habent nullum horum inuenimus tra ctare de medicina apostematum in membro sensibiliter apparentium sed inuestigabant eam a natura et essentia apostematum. non enim per penderunt: an membrum tumorem extra naturam haberet: an si tactui repugnaret. aut si dolorem vel pulsum haberet. sed inuestiga bant utrum sanguis ad artarias defluens coaguletur. aut oppilatio esset in venis. aut putredo in quibusdam hu- moribus. aut qnoddamquoddam corpus quilibet euentu in sui concaui tate incidisset. Quapropter sicut horum unusquisque tra ctauit de cura membrorum apostemata calida habentium cum ea qua- litate quam eadem habent membra: et non cum accidentijs consequentibus. Similiter et alij suam intentionem fabricant: dicentes: quod cau sa calidorum apostematum sit caliditas et frigiditas: humiditas et siccitas: hij tamen inueniunt aliquando stomachum non digere cibum propter calida apostemata vel uulnera et siliasimilia. sed propter frigiditatem quam passus est: unde dico eos cum conuenientibus hunc pos se curare. Nam cum arbitratur morbum non esse nisi calida apo stemata et dura atque uulnera et cetera: tamen que uisu comprehen duntur: dum dixerit fastidium et ablationem appetitus propter sto machi defectionem inesse: seipsum in derisionem et uituperium poneret: eo quod defectionem quasi compositionem esse monstrat. Dicat ego quid proprietatis hec defectio habeat: quod in aliorum membrorum defectione non inueniatur. quodlibet enim membrum ha bens inflationem duritiem vel apostema aut uulnera: uirtus eius velociter debilitatur: et actio sua propria deficit. sed hee significationes illis non sufficiunt ut uideo. nam si ei sufficerent inuestigationes significationis a compositione frustra querere uiderentur. hij tamen ab essentia nature rerum inuestigant. dicunt autem impossibile esse de morborum curis tractare: nisi prius huius nature cognoscatur essentia. unde cum aliquis horum sto macho cibum non digerente: neque aliquam passionem eiusin margine: alias eis [without anchor in main text] dictarum habente: dicat passionem eius esse defectio- nem: non debet expectari ut ab alio uituperetur: cum mani feste seipsum deridere uideatur. dicunt namque defectionem non esse magis propriam stomachi quam ceterorum membrorum: ideoque secundum hanc intentionem:in margine: alias rationem [without anchor in main text] nequeunt de medicaminibus illius defe ctionis tractare. Nos etiam curam illius non inueniemus si eiusdem noticiam defectionis non habemus. Qui enim defectio nem a confortatione curari dixit quasi quoddam simplex nihil auctoritatis tribuens dicere uidetur cum ab eo ostendatur quomodo cura impendenda sit: nullam tamen curandi rationem habere poterimus nisi qualitatem stomachi cognitam habeamus. verbi gratia. si sto machum infrigidatum esse uidebimus oportet ut calefiat. si autem calefactum: conuenit ut refrigeretur. Si autem desiccetur humefiat: et econuerso. horum tamen quatuor curationis inten tio simplex est: verum alia quatuor habentibus curationum ge nera que composita sunt: sicut si stomachus calefiat et hume fiat: calefiat et desiccetur: desiccetur et infrigidetur: vel infri gidetur et humectetur. nam si calefactum et desiccatum est opor tet ut infrigidetur et humefiat et econuerso. Quocirca com positio stomachi que causa sue defectionis est octo modis est. et intentiones suarum medicinarum octo sunt.

¶ Capitulum .V. in quo facit digressum ad narrandum diuersitatem que est inter logicos rationales et methodoycos.

Nde nullus logicus uelut methodoycus dicet has compositiones sciri non esse necias scilicet sue sint: si- ue non sint: eo quod dictis his logicorum intentio de- strui uideatur. nam dum talia dixerint: cohibentur credere cu rationem morborum absque sui notitia fieri posse. Quod curatio quam secundum experimentum operantur: testari cognoscitur: eo quod naturam rerum ignorant. Methodoyci namque quoniam arbitrantur eorum que non apparent scientiam non posse cognosci: tractando: et curam secundum eam que de coadunatione accidentium notitiam uisibi lium custodiunt: digni sunt manifestare se ignorare com positiones stomachi quibus defectio sui oritur quod .VIII. sint. cum preter horum cognitionem curam morborum disponant. sed illi qui dicunt se scientiam habere et notitiam eorum que sensui non apparent rationabiliter inuestigant: et non posse de morborum scientia tra ctari: nisi inuestigata et cognita natura eorum que sensui latent. nescio cur non erubescunt et uerecundentur dicere se nescire: quod compositio uniuscuiusque membri: qua sua leditur actio octo modis sit. Dicunt enim quod horum scientia in curis mor borum nullatenus sit necessaria. ¶ Preterea non solum suffi cit eis quod ea ignorant: uerum etiam alios ea nescientes: incre pant et repugnant. nos tamen uidemus alios qui secundum apodysim firmantes quod omne corpus suam actionem non faciat: nisi propter su am compositionem et complexionem que ab his quatuor qualita tibus sunt. quare oportet nos eis qui quelibet secundm apodysim osten dunt obedientes creduliter existere. Sed forsitan illi qui sua dicta secundum apodysim non demonstrant: quasi quadam de precationis adulatione: uolunt ut ea magis credamus quam illa que secundum apodysim et rationem ostensa et firmata sunt. Nam apodytici ut ita dicam intendunt sua verba plane demon strare: ut is cui loquitur audita locutionis ratione confestim requiescat. Uos autem velut dominatores increpando iu betis: ut causam actionis non inuestigemus: vnde dionysium et theleon et ceteros eiusdem secte in odio habemus: eo quod increpant et precipiunt nobis credere ea que sine ratione et argumen to proferunt. Similiter sulon et rafon et leufragos: quinetiam arbitror quod dicatis terminum et fundamentum artis a nobs te- neri: et nos ab eo esse remotos: et penitus illud ignorantes: eo quod cogitis nos initium naturalium rerum inuestigare. Qua- re vellem uos sapientesin margine: alias procedentes [without anchor in main text] ut hoc tantillum ostenderetis:vellem uos sapientes ut hoc tantillum ostenderetis cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 124ra: vellem ut nos prudentes hoc tantillum modo ostendatis que uidelicet sit ars medicine: et que sua ultimitas sit: in qua figi nos oporte- at: et quid oportet eum scire qui curare uult. nam si hoc feceritis ali quantulu consolabor ¶ An putatis me formidare: cum timido quidem uultu increpantis super me irruitis. ¶ Uerum a uobs au diui quod non oporteat causam actionis inuestigari: ¶ Item me- thodoycos dicere audiui: non esse necessarium inuestigari actio nis essentiam. ¶ Item ab alijs audiui quod non solum sufficiat rationem inuestigare: sed etiam actionis causam. ¶ Quid igitur dicam: an dicis ut faciam velut iniustus iudex: iudicium uictorie tri buens alicui: nondum audita contentiones aut uis ut postquam utro runque verba cognouero: iudicium iuste demonstrem. Nam si iuste iudicabo: patet methodoycos quamuis apoditicam ignorent bo num audientibus animum inferre: quod uos non facitis: utinam ali- quem uirorum audirem bonam uoluntatem alicui aliquando iniecisse. aut utinam rationem mihi poneretis: cur causa actionis inuestiganda non sit. Sed ego quomodo sit necessarium id inuestigari superius apertius dixi. ¶ Item increpatur uos: et precipitis ut naturalium ultimi tatem prosunde nos inuestigemus: neque etiam humanam natu- ram quam philosophi inuestigant: neque perquiramus unumquodque usque ad prima elementa: cum sufficiat uobis venas et artarias et ner uos quasi fundamentum: et elementa in disputanda humana na tura constitui: qua de re laudandus est erophylus eo quod dixit: puta hoc esse prima etsi non sint. ¶ Item si quis nos coacte ducit ad demonstrationem: et huic intentioni repugnare uoluerit et eam discordari et dissimilem esse demonstrauerit: mox eum a ve ro quidem aspectu depellitis: et ab eo ubique sic elongamini mon strantes: quod eius disputatio non sit digna ut audiatur: cum congrue de ea ridiculum fieri debeat. unde certum est uos rationem audire: alijsue eam proferri in odium habere: cum super me thodoycos uos exaltetis: et apodixim rationem habere uos ma- nifestetis. Nullus enim est qui etiam si parum apodisis sciat: qui fa cile non possit cognoscere uos methodoycos logicos in margine: alias medicos [without anchor in main text] esse: et dissimiles. Nam si calidum apostema in stomacho fuerit: et in dige stione defecerit: laudatis ut ab essentia natura illius apostematis quid sit inuestigetur: et constituitis id fieri fundamentum tractande curationis: atque refutatis et respuitis qualem methodoyci in eo curando curationem exhibeant. Quod si stomachus in digeren do cibo defecerit: eo calidum apostema non habente: sed solum propter malam complexionem extitit: cura secundum methodoycos ex- hibitis: vnde in hoc sicut uides a seipsis dissimiles sunt et contrarij. ¶ Methodoycorum vero doctrina unius est concordie: eo quod eorum fundamentum in sciendis curationibus secundum quo ex accidentibus coadunatorum noticia eis monstratur sine scientia essentie morbi. Impossibile est in quibusdam passionibus non esse: sed in omnibus est possibile: secundum eorum intentionem. Sed non potestis ostendere: cur methodoyci non possunt curam eorum perpendere: quorum sci entia et ratio nobis ignota est. Iccirco uobiscum semper habetis litigium: eo quod facitis sicut quidam antiqui faciebant deridentes eum quis calidum et frigidum nominabat. Nam arbitrantur solos bal neatores hijs nominibus uti. Quidam enim horum eum qui huiusmodi inuestigabat maxime increpabat dicens: ea ab arte medici ne nimium esse remota. Semper etiam archistratum defendebat asserens dicta sua sufficere: et credibilia satis esse. cum tamen pri mitus eum talia fari audirem: in risum versus sum. deinde se cunda et tertia uice eum audiens in odium mihi venit: uidens eum disputare frontuose et importune et non secundum modum medicorum Nam si aliquis arbitratur recte et iuste precipi ut non multum et perniciose inuestigemus et perquiramus. Sed credibilia et credenda credamus: dico quod his disputationem et argumenta tionem destinauit alienationem esse: unde argumenta eorum solum cum iniurijs et odiosis verbis ad finem adducunt. Qui enim ab apoditica et dyalectica se quilibet modo dirimit: dicens: quod oporteat credi dictis erofili et archistrati: necesse est ut ipse etis et alter cum quo disputat ad iniuriam deueniat. hoc tamen in his temporibus fit maxime. Nam qui deteriores iniurias profer ri sciuerit. ualentior esse cognoscetur. ¶ Concedatur ergo quod aliquis di cat hoc ideo non posse digerere quia stomacho sua mala comple xio dominatur frigida et sicca unde oportet ut calefiat et hu mectetur. Alter enim ei respondeat non dicens eius infirmitatem esse frigidam et humidam: et calida et sicca sibi conuenire. Item ter tius adueniens et uerba eorum audiens quibus horum dixerit uerum manifestare minime uelit. sed incipiat eos increpa- re et uituperare: eo quod litem habeant de his que medicine non sunt oportuna et archistratum et erofilum in testimonium ad ducat: nonne inter eos iniurie et bellum et clamores existe- rent cum et illi et alios testes adducant: Thimeum scilicet et mini seom. et diofilon. et filostonion. et ypocratem et alios mille ut ita dicam. ¶ Sed si in finienda disputatione testimonia uirorum sunt prouocanda: illi necessario uictoriam habebunt. bene enim possunt plures testes habere et multas malas com- plexionis species esse testificantes et curam unius secundum aliam non esse quorum testium dico ypocratem et multos alios me- dicos esse: et his addo platonem et aristotelem theocrastum çinon criseon et ceteros peritos philosophos. Item addu cunt alios in testimonium dicentes: scientiam morborum et curam secundum quod oportet fieri non posse: nisi scientia nature corpo- ris inuestigetur. ¶ Uerumhij omnes quos retuli medicos et phylosophos nihil absque ratione apodixi testificant. neque ali quem sine ratione increpant sicut isti faciunt. Hij namque si au- dierint eum qui dicit medicos exercere calidum frigidum et humidum et siccum uituperant et cum derideri deberet: hec uer ba in ridiculum habebunt. ¶ Quod contingit quoniam seipsos non cognoscunt: cum alieni penitus sint ab apodixi. numquam enim scientiam eius: aures eorum percussit. ¶ Merito igitur in discordia habentes etin margine: alias ad [without anchor in main text] iniuriam ualde commouentur. cum enim qui- dam propter sui errorem reprehendere uoluerint et testes plures eisdem famosiores adduxerint: necesse est ut unum ex his duobus faciant. aut enim se uictos esse manifestent et apoditicam nescire fateantur aut in sui perfidia stabiles dicant archistra tem testibus eorum magis esse peritum. hij respondeant falsum esse asserentes archistratem ypocratis secta meliorem esse non posse nec secta platonis et aristotelis. Illi uero respondentes dicuntin margine: alias dicant [without anchor in main text] eum hos omnes precellere. unde lite inter eos augmen tum suscipiente: isti in bellum cum multis iniurijs tumultuose deueniunt. Tandem ullam preter doctrinam et nutrimentum se parantur. ¶ Nam quicumque apoditicam ignorauerint disputa tionem sine iniuriosis uerbis ac lite finire nullo modo ualent. Diuersis tamen monis ab apoditica fugere uidentur. Quidam enim honeste: et quidam cum scientia eam nullatenus esse ne cessariam dicunt: alij uerba sua quasi in ludum conuertunt. qui si uelint in apoditicam inclinare uel ab ea scire uel comprehen- dere potuere. nonnulli vero si quodlibet pusillum de ea per derint adeo in illis mouetur secundum eorum priorem intentionem quod omnino corrumpetur. ¶ Item si concludatur et quolibet argumento constringantur: mox in iram deuenientes: maledicere logi cos incipiunt. cum dicunt ab eis stultiloquia et uanitates extitisse. Quod contingit: quoniam ea que proferunt: reumatim an tis emucationi simulantur: qui dum se curare uoluerit: non eam que reumatiçanti congruit curam impendit scilicet cum iuribus et melle que reuera reumatiçantibus curatiua sunt. sed cum cepis alleis et similibus reumatismo ualde nocentibus. hic enim gallinis reu- matismum habentibus conueniunt. ¶ Preterea testor me uidisse oculos eorum lachrymas emittere velut si cepas comederint ipsis disputare et argumentare incipientibus ¶ Multotiens etiam occulte mihi manifestauerunt quod ab erro re suo ad alium modum diuerti non possunt. dicunt enim quod ho- norem vel proficuum quolibet ex ingenio qualibet alio habere non possent. ¶ Hec igitur causa quadam quasi detentus inertia librum hunc componere tardaui. Nam in hijs nostris temporibus homines cupiditati secularium bonorum subijciuntur. uides enim quod ex omnibus hominibus saltem quinque non inuenies qui sapientiam aui de ac desideranter inquirant nisi causa ypocrisis et proficui cuius libet unde qui sapientiam non causa sapientie: sed propter quelibet alia petit per aliquod tempus dialecticam et apoditicam studiosius exercere non laborat cum in pecuniam multiplicandam et ho- noribus secularibus studium penitus imponat.

¶ Capitulum .VI. in quo docet inquirere numerum specierum morborum absolute.

UErumtamem hoc dimittenda sunt cum sit tempus ad ea que pro posui redire. Dic ergo quod aliquis in sanitatis ingenio in errorem necessario incurrat: nisi prius numerum morborum artificialiter et oportune cognouerit. pa lam enim est necessarium esse quod species curationis morborum secundum numerum specierum oporteat esse. ¶ Sed concedendum est quod numerus mor borum incomrehensibilis sit eo quod morborum indiuidua eorum scilicet propria cognoscere aut in genere aut in generalissimo manente et ad subalterna non descendere non est aliquod leue cum huius rei notitia comprehendi a nemine ualeat nisi scientiam diuisionum ante cognoscat. Primitus ergo diffiniat id quod diuiden dum est: ea tamen diffinitione qua diffiniri demonstratur essentia. ¶ Sed cognitum est tibi me superius dixisse quod morbus sit quoddam extra naturam existens. quocirca quia .IIII. sunt genera eo rum que extra naturam sun id est nocumentum actionis et compositionis actionem facientis: et causa compositionis atque accidentia comitan tia. Ideoque si aliquis nocumentum actionis: aut causam eius mor- bum uoluerit uocare in curandis morbis impedimentum ex hoc non habebit. uerumtamen oportet cum cognoscere: quia prima curatio que a quibusdam propinqua nuncupatur: non pertinet nisi compositio ni corporis actionem sanam impedienti. unde compositio pri mus morbus appellandus est ut dicemus. Sed tamen non pro hibeo aliquem si morbum nocumentum actionis uelit uocare et compositionem causam. ¶ At quoniam firmiter ostendimus morbum non pertinere nisi compositioni extra naturam que actioni nocet cohi bet nos ratio ipsa ut morborum numerum patefaciamus: quem si quis diligenter et artificialiter perscrutari uoluerit non presumat quid iubere sicut quidam medici faciunt. sed oportet ut tractet de com positione que facit hanc actionem: et ostendat quid sit. Uerum dici- mus eam esse tempramentum calidi frigidi sicci et humidi et propter hoc af firmamus quod principalis morbus qui in similibus et pincipa libus membris est: non sit nisi mala complexio. ¶ Alij uero di cunt: quod causa actionis sit coniunctio minimarum partium corporis: et foramina inter eas existentia dum tamen in temperamento sunt. Secundum eos igitur morbus est dum foramina sui temperamenti egrediuntur. Sed tamen rennuitrenuitin margine: alias rennuimus alias imitati sunt alias ab eo, rennuimus corrupt for renuimus [without anchor in main text] dicere causam actionis quid sit. neque repugnas ei qui dicit illam quoddam genus esse cum arbitreris te in recta uia permanere: quod infamia est maxima. ¶ Item monstras me thodoycos uituperandos esse et in hoc a teipso discordari uideris. nam tu et omnis uestra secta medij dialectici et apodi tici estis: quia inuestigatis calida dura et cetera apostemata quomodo sint: ignorantes quod passiones alie post istas corpori eueni ant sue actioni nocumentum inferentes. sunt enim de mala comple xione: quas dum curare uultis ad methodoycorum curam reuer- ti non uerecondamini. ¶ Si quis ergo uestrum errorem cogno- scere querit legat particulam quandam in qua morborum denotatio nem scripsimus. nam si bene eam intellexerit pro certo affirmabit ypocratem prius rectam huius rationis uiam tenuisse. bonum tamen esset: si po steri uiam eandem compleuissent. Sed unumquemque eorum ad cor ruptionem eam duxisse manifestum est. ¶ Ueruntamen eam imitaue runt et perfecerunt secta aristotelis: et secta theocrastionis licet potestatiue eam compleuisse uideantur dum genera morborum que sunt in similibus membris secernerent: et diuiderent ab eis que suutsunt in compositis membris ea que non snntsunt unum et idem. nam actio cum similibus membris efficitur propter hoc in compositis mem bris unum membrum simile positum est per quod actio efficiatur. cetere namque partes ad hoc fuerunt ut membrum illud per quod actio fit adiu uaretur. unaqueque tamen earum propriam actionem habet. uerbi gratia. In oculis instrumentum uisus est cristallia: et unaqueque pars oculi per hanc extitisse cognoscitur. Sed tamen si hec omnia sint propter cri stallinam: unumquodque eorum propriam habet actionem. nam uene pulsan tes et non pulsantes et nerui actionem communiter toti corpori im pendunt. tunica uero oculorum et pedicule quibus nutrimentum accipiunt sine dubio intelligimus uirtutem naturalem habere. Quod de si eam habuerint necessario actionem habent unde si cristallina ex complexione mala patiatur necesse est proculdubio uisus impe diatur. sed tamen is morbus non est in eo: ideo quia compositum est membrum. ¶ Quod si aqua ad oculos descenderit: passio sua non erit in aliquo membrorum similium: sed in oculo toto quia compositum mem brum est et instrumentum corporis. ¶ Similiter et si in initio vena rum que sunt in concauitate epatis oppilatio quelibet fuerit: ci- bus sine dubio penetrare prohibetur: passio tamen erit in toto epate: membrum compositum est et instrumentum corporis: nulla passionpassione in similibus partibus eius existente. ¶ Quod si earum uene malam complexionem habuerint morbus principalius in uenis erit: tamen secundum accidens in toto epate est. Unde archistrates errauit et peccauit in essentia nature calidorum apostematum quia non est ne- cesse ut sanguis sit coagulatus in artarijs illius membri in quo apostemata sunt. neque etiam per artarias solas spiri tus currit naturaliter: sicut ostendimus in quodam nostro libro quod si calidum apostema est id quod ipse dicit necesse est ut dura apo stemata similiter sint et cetere passiones quas denotati one non plana demonstrauit. unde sui uolunt sua dicta pla nius demonstrare. ¶ Sed mihi uidetur quod secundum sua dicta fun- damenta membrorum non patiuntur nisi propter uulnera et incisio nes et constrictiones et alia similia. eadem tamen in toto pati nusquam demonstrauit: sicut nos ostendimus. quod complexiones male octo sint. Nonne uides durissima corpora que sunt multum a passione remota sicut est es ferrum et lapides quod calefiunt desic cantur et humectantur quanto magis ergo alia corpora passibi lia. ¶ Item magis admirandum est quod uene nerui et artarie ex ceptis alijs corporibus non patiantur unum horum que dixi. ¶ Item plus debemus admirari quod his patientibus actio eorum mi- nime compatiatur. ¶ Ponamus ergo precordia in similitudine di centes: ea virtutem quandam habere quam archistratus non negauit id est dilatationem. Sed tamen si precordia ab animali quolibet uiuo exi stente extrahantur: uirtus non remanebit: sicut uidemus in his qui dijs immolantur. Quod si hoc non esset animalis nocumentum uirtns et motio eius uisceribus exractis manerent unde oportet archistratum: eum inuestigare que sit causa huius nocumenti. nam possi bile est ut hanc passionem precordijs non extractis patiatur. dico ergo hanc passionem nihil aliud esse nisi malam complexionem eo quod nec foramina: nec ulla concauitas: aut ligamentum mutari con spicitur. sed sola sui complexio naturalis. Sed hoc mala comple xio quam dicimus esse passionem similium membrorum: ab archi strato neglecta est. nam cum diceret quod sanguis in artariarum extremitatibus concultatus est: alicui actioni arteriarum noceat: passio significatur. non tamen ideo quia similia sunt: sed quoniam in compositis membris existit. morbus enim arteriarum: unde membra similia sunt mala uocatur complexio octo modis existens que de qualitate simplici sunt: aut cum materia. ¶ Unde qui perfecte apoditicam huius rei scire uolueri: particulant quam de elementis titulauimus legere incipiat. deinde ea que sequuntur ordinatim studiosius conlegat id est librum complexionis et particu lam de complexione inequali. et librum de virtutibus naturalibus. et librum interiorum membrorum et de accidentibus et morbis. ¶ Ue rumtamen medicorum multi qui secundum solum quedem experimentum bene ui- dentur ualere: ad id quod ultimum est salire non dubitant: nec ve recondantur qui dum dicta quelibet sine ratione suscipiunt non possunt de eis ita tractare ut utilia sint: quare ipsa quoque que in experimento ducta fuerant destruere uidentur. nam uir tus rationalis experimenti virtutem ostendit et ornat. Sicut ergo bona ratio experimentum decorat sic mala ratio ipsum dedecorat. Mul totiens quoque audiuisti me talia dicere ad eos qui dum sua dicta secundum dialecticam et apoditicam quam nondum legerunt firma re uoluerunt: in errorem et ambiguitatem incidunt. nam cum aliqui uo lunt generaliter ac specialiter diuidere: in modum mali macellarij efficiuntur: qui non secundum coniunctiones et concatenationes animal aliquod diuidit: eo quod membra frangit: et unum ab alio non bene separare ui detur. unde sepius dixi: quod bonum esset eis si in experimento con stanter manerent. ne forte dum in ea quam scire nequeunt rationem perpendunturin margine: alias prepediuntur [without anchor in main text] notitiam experimentorum amittant: et nihil habeant quod teneant. ¶ Hijs igitur dimissis uertamus sermonem nostrum ad eos qui nostre doctrine fuere obedientes nostrosque libros legeruutlegerunt: et eorum que diximus mentionem faciamus id est non oportet ea que secundum experimentum tractantur misceri cum illis que secundum rationem sunt. Sed unaqueque per se maneat: at quia in alio lo co dicta sunt: fit necesse ut ea que rationabiliter tractanda sunt in hoc libro scribamus. ¶ Prius tamen ostendam thesilo qua liter in sanitatis ingenio ceciderat. licet casus sphilimei discasus sphilimeidis cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 125vb: casus philineis maior extitisset et asphilimei sectaasphilimei secta cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 125vb: ab philinei secta peioratus fuisset. ¶ Omnium enim morborum duo genera esse dixert: et quod deteri us est ceteris non uiderunt: quod morbus sit nocumentum actionis uel compositionis: que causa illius actionis est. uolunt tamen ut ea solum con sideremus que ultra modum soluuntur uel constringuntur cum adhuc non possint nobis ostendere: quam intentionem in hijs habeant secundum rationem tamen dico hoc debere comparari uel ad uir tutem: aut ad morbum: uel ad causam morbi. aut ad qualitatem quam unusquisque in suo sanitatis tempore habet. Sed uidemus se ctam thesili nullius esse concordie in essentia morbi quid sit: quorum quidem discordiam si manifestare uoluero: ab eorum que di cturus sum intentione egredior. cum hoc nequaquam uideam fo re iuuatiuum. ¶ Ideoque reuersus ad eos qui libros nostros de accidentibus et morbis titulatos et ceteros alios legere. di co: quoniam palam est ostensum et secundum apoditicam firmatum: quod omnis a- ctio non fiat nisi cum quibusdam similibus membris: et cetere par tes compositi membri non sint propter aliud nisi ut fiant in adiu torium eiusdem partis propter quam actio ipsa efficitur: sit necesse ut omne genus morbi quod fit in corpore duplex sit. unum existens in similibus membris. et aliud in compositis. In similibus uero mala complexio. In compositis .IIII. modis existit: aut secundum corruptionem plasmationis: aut secundum numerum suarum partium: aut secundum sui quantitatem. aut secundum compositionem eius: membra tamen similia et composita quendam morbum communem id est iuncture separa tionem habent: quam antiqui dissolutionem imparitatis uoca- uerunt. Omnia ergo genera morborum necessario sunt sex. Unum est in consimilibus membris et est mala complaxiocomplexio. et .IIII. in composi tis: sicut diximus. et aliud communiter in eis existens: quod dicitur separatio iuncture: uel dissolutio imparitatis: quorum diuisio usque ad specialissima descendens in libro de accidentibus et morbis dicta est.

¶ Capitulum .VII. in quo docet cognoscere significationes curationum.

OPortet igitur ut incipiamus a significationibus: et ostendamus quid per significationes intendamus Dicimus ergo quod significationis intentio ad hoc fit ut ea que necesse est ex accidentibus apparere manifestetur: quia licet metho- doyci de scientia quorundam sui accidentia consequentium tractare uideantur de hijs tamen que sunt necessaria tacuere. Ideoque nullus potest dicere quod aliquis methodoycus aliud ab alio existens co gnoserecognoscere ualeat quanuis dicat quod hoc sequatur illud: et ista pre cedant illa: et illud et illud sint simul. ¶ Uniuersaliter dico eos etiam manifestare artem suam non aliud esse nisi memoriam eorum que multotiens uidentur. ¶ Necessarium igitur est ut perpen- datur in essentia nature rerum inuestiganda. Deinde propen dantur ea que necessaria sequuntur donec etiam fugiendum est ad ex perimentum. comprehensio enim exprimenti non est tractatio cura tionis secundum significationes. ¶ Proinde oportet ut eorum que sn periussuperius diximus recorderis: quod ingenium uidelicet curan di sine experimento perfici ualeat. nam quicumque doctrinam ratio nis et experimenti miscebit non erit utilis in actione sua. inge nia namque curationis omnia quidem significationes habent. Quic quid enim ab experimento remotum est significatio dicitur. Unde si quis ingenia sanitati monstrare uoluerit: oportet ut apro- prijs significationibus capiat exordium. deinde aliarum or- dinem continuatim sequatur: quousque ad complementum huius artis peruenerit. Complementum huius artis est scientia rerum uni cuique morbo iuramentum inferentium. Hoc tamen facere non po terimus nisi naturam et essentiam morborum cognouerimus. Nam si medicinam contra morbum intendimus facere: necesse est ut morbus prima nobis sit significatio: Necesse ergo est ut prius uninersalemuniuersalem morbi congnoscamus significationem. deinde particularem. ¶ Omnes morbi in hoc quod morbi dicuntur communes sunt sicut homines: boues: canes: et cetere species animalis nam omnia indiuidua hominis in eo quod sunt unius speciei id est hominis unum sunt: similiter canes: equi: et cetera que sunt communia secundum no- men. uerbi gratia. omnia indiuidua animalis quadrupedia dico et latrabilia in hoc quod latrabilia sunt et quadrupedia equa sunt omnia. ¶ Item omnia animalia marina rapientia et deuorantia canes uocamus. In hijs tamen cum quedam habent que in terrestribus canibus non inueniuntur non nisi solo nomine com munia sunt. IndiuidnaIndiuidua vero hominis sicut sortes et plato: non sunt communia secundum solum nomen: sed etiam secundum intentionem: eo quod sunt animal rationalis mortalis. nihil quoque in uno eorum inuenitur quod in alio non sit. Canes uero aliter existunt: eo quod species eorum multum sunt diuerse. Quedam enim est domestica. et alia siluestris. et quedam terrestris. et alia marina. Sed indiuidua hominis ni hil specialiter differunt: et non solum in substantia: sed etiam in eis que sequuntur substantiam sicut habitu: actione: et accidentibus. verbi gra tia. non differunt inter homiem ambulantem et alium ambulantem in eo quod ambulant. neque inter combustum: et combustum ab igne. neque album ab albo. nec nigrum a nigro. in multo tamen et paruo differuutdifferunt: sicut si unus fit albus: et alter albissimus. nam secundum qualitatiua uocabula communes sunt: sicut secundum hanc uocem homo. Quapropter indiuidua omnia dico que uni nomini supponuntur necesse est aliquid habere unde communia in eodem nomine sint. Simili ter cum morbus in omni quod infirmum est inueniatur et sanitas in omni sano. igitur in quocumque sint: unum sunt. Item sicut homo unum quod- dam significat: ita et sanus. Nam omnes uoces postposita equi uocatione sunt unum intentione. uerbi gratia. si dicatur quod aliquis sit in capite percussus cum lapide nullus hoc audiens: dubie tatem habebit. sicut habarethaberet si audiret aliquem puerum morsum fuisse. Interrogaret enim qualis canis fuisset: eo quod canis alius marinus: et alius terrestris. non autem interrogat de lapide uel in quo capite ferijt:ferijt cf. Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 126rb: fuerit omnis enim lapis unde lapis est: unus est. et omne caput unde caput est: unum est. non tamen omnis canis est unus sicut nec omnis lingua in hoc quod lingua est una est: quia lin gua de multis dicitur. unde si famulus aliquis audiret quod lin guam uelles comparare: nesciret in qua intentionem haberes. sed si audiret intestina non dubitaret. ¶ Palam ergo est quod intentio significati secundum nominum significationemin margine: alias nomen significans [without anchor in main text] existens una et eadem sit uniuocorum enim est et nomen commune et intentio secundum nomen eadem. Sunt et quedam uniuersaliauniuersalia (?), cf. Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 126va: uerba significantia non tamen ostendunt nisi inten damus. nam si indicant intentione: necessario numerus specierum illius intentionis est secundum numerum eorum que significant. Quapro pter si uerbum unum quiddam significat necessario species sue inten tionis una erit indiuidua. tamen possibile est multa esse nume ro. uerbi gratia. alfa et uocales sunt .VII. et littere .XXIIII. sed cum hoc dicimus: intentionem in solis speciebus habemus. non enim in indi uiduis eorum id est notulis cartarum ligni vel lapides que innu merabilia sunt. quia possibile est aliquam litteram scribi. sicut alfa et gaba et cetera usque ad infinitum. Sed cum eas colligere uolumus debent .XXIIII. esse intendentes solas species ab hijs nominibus signifi catas. Nam alpha quod in carta pictum est: et id aliud quod est in ta bula: unum sunt. Similiter si alicui puero aliquem equum vel camelum monstrauerit: et postea alium equum vel came lum uiderit non est necesse sibi ut de eo interroget: quod animal sit. sed hunc uocabit equum et illum camelum: et dicet il lum esse eum quem uiderat. Item uidemus plerosque dicen tes: hodie tria uina bibimus: unum tamen uinum intendit secundum speciem. ¶ Item dicunt quidam .XV. portas uno sigillo esse sigil latas que omnia quidem ab humano intellectu: sine mediocritate con prehendibilia sunt. et non solum ab hominibus verumetiaverum etiam ab asi no qui crossior ceteris animalibus est comprehendi uidean tur. Scit enim quod id quod unum est in specie: aliud sit ab eo quod est unum in numero. uerbi gratia. si asinus camelum quem nunquam uiderat uidere timet utpote ab eo fugiens. Quod si assuete sibi apparet: nihil timoris habebit. unde si alium camelum uidebit inpauidus erit: eo quod scit eum eiusdem speciei esse. Similiter neque homines fugit ipso cum hominibus as- suefacto. sed tamen si suum custodem aspiciat scit quod homo est et dis cernit eum ab alijs hominibus. Uerum in hijs dictis a philosophis uideor remoueri: eo quod dixerunt quod aliquod unum non sit idem quod aliud: quod non solum de indiuiduis: sed etiam de speciebus cre dendum est: cum hoc etiam non ignorent. Item antiqui philosophi: non solum de indiuiduis et specibus hic dicunt: uerum etiam et de generi- bus: quod non est necesse ut dicatur hic. Sed qui dicit aliquod unum in specie: et non unum esse in numero: dico eum naturam asi- ni habere: et maxime si dicat omnem freneticum unum esse: et omnem methodoycum unum: et taceat quod omnis homo sit unus. Non ne scit quod omnis homo secundum speciem unus sit secundum numerum vero non unus: aut nescit quod socrates unus sit specie et numero. et omnis freneticus unus in specie. in numero autem non unus: quia si di onysius et socrates nero et forison frenetici sunt impossi bile est ut unum sint numero. Quod si intentionem methodo ycorum inquisieris eos a ueritate remotus esse uidebis. di cunt enim quod omnis methodoycus medicus unus sit. Quod si que- ratur ab eis quomodo sint unus et utrum mortui et uiui sint unus et habitantes terram egipti: et greciam: Respondent eis unum esse in hoc: quod methodoyci sunt: nescientes quid dicant. Qduia si se- rapinus: et methodorus sunt unum: in eo quod sunt methodo- yci: alio tamen respectu: non sunt unus: quia si omnino sunt idem frustra addiderunt in hoc quod sunt methodoyci: si absolute potestis dicere quod sunt unum: veluti si dixeris de solo serapino non essent necessarium huius respectu adiungi: cum absolute possit di ci: quod methodorus et serapinus idem essent. sed adiuncto re- spectu id est eo quod sunt methodoyci: monstratur eos aliquid habere: per quod non sunt idem. Dicunt enim philosophi quod quedam unum sunt specie: et alia unum numero. Non est igitur mirum: methodoycum esse: et sera pinum quidam diuerso respectu unum: et non unum esse: cum iste non sit ille. Sed unde methodoyci sunt: unum sunt. In hoc autem quod unus est albus: et alter niger: non sunt unus. Nonne hoc quod dicitis est perfidia et stultitia: in eo quod manifestatis omnem freneticum esse unum: in hoc quod frenetici sunt: et omnem pleu reticum: et omnem litargicum esse unum. Non tamen dicitis omnem equum unum esse secundum equum. ¶ Potestis namque dicta aristotelis et theocrastonis audire. Dicunt enim quod inum indiuiduum non sit aliud. licet unum sint in specie. non enim sunt unum in numero. Po testis etiam audire cum a quo aristotele et theocrasto. didicerunt cum plato diceret quod non esset mirum ut multum sit unum: et unum multum: in quodam suo libro: qui plinius nuncupatur. Neque etiam a pueris ignoratur. Sed tu si quamlibet uniuersalem speciem seu genus uis nuncupari. aut uniuersale: uolo ut intentionem significa ti custodias. cum nominibus nullam littigandi perfidiam habeas. ¶ Mutatis enim rerum nominibus: sue essentie numquam mutatur intentio. Alium igitur uidelicet sibi similem inueniant cum quo in nominibus litigent. quoniam si aliquis diceret nobis omnem frene- ticum esse unum: mox cum eo concordamus. Item si dixerit metho doycos multos esse in numero. vel etiam si medicos asserat unum esse vel multos: unum in eo quod sunt medici: plures secundum nu merum indiuiduorum: cur ego in nominibus eum quem habetis in me thodoycorumin margine: alias medicorum [without anchor in main text] respectum esse negatis. Queritis namque ut osten damus uobis hominem per se: et indiuidua hominis per se. An potestis demonstrare methodoycum aut freneticum per se: sine suis indiuiduis. ¶ Sed bonum est ut ostendamus causam erroris istorum. ¶ Dicimus ego ideo eos errasse: quia studuerunt inuestigare et cognoscere rerum essentiam cum sui denotatione: ignorantes dyalecticam et apoditicam: eo quod in usu eam non ha buerunt. Ideoque non potuerit comprehendere substantiam rerum at quoniam rerum essentiam comprehendere non ualuere: de notatio eiusdem essentie ab eis fugit: eo quod notitia generis et specierum: eis apposita extitit. In eorum enim scientia: non solum dya lectici sed etiam bene ualentes in dyalectica: errorem incurris se noscuntur. ¶ Sed quanuis essentie predicte notitiam habere non ualeant: eius tamen denotationem fugere non debent. Non oportet igitur dicere medicos:in margine: alias methodoycos [without anchor in main text] se de magna sapientia tractas se dum dicunt omnem methodoycum esse unum. Non enim ostendunt qua intentione sint unum. Similiter et methodoyci dum genus et speciem uniuersalem uocant: ne magnum quid dicere pu tant. verumtamen dico omnem freneticum unum esse in eo quod frenetici sunt Sed in hoc quod unus est iuuenis: et alter senex. unde cras- sus et alter tenuis: multi sunt. Quocirca quedam sunt unum in specie: et multa in numero. Sed hij dicunt verisimi- lia: non putantes in hoc uocabulo dubitari uelut in genere et specie: an putant animal: et morbum esse verba: rei minime signi ficatiua. nam si rem non significant: similiter habe et freneticus non significant. Item is qui venit: et iste qui iacet: et ille infirmus nihil significant. ¶ Unde oportet nos credere unum quodque istorum significatiuum esse. Sed uos nihil erratis: quia non habetis in usu scientiam ipsam per quam possetis hoc intendere Quod in primo libro dyalectice notificatum est: propter hoc non oportet nos verum a falso iudicare secundum hoc quod non intelligitis sed secundum intellectum eorum qui bene intellectum dyalecticum: et apoditicum exercent: quare per deum iuro quoniam in hijs non magna pendet sapientia: quia si aliquis dicat sortem: et alter uo cet eum simum nullus ignorabit quod non significet diuersa: quia sortes totam substantiam ad quam fit intentio designat. Simum vero non totam. nam per simum: forma nasi notatur: et per caluum indi- gentia capillorum demonstratur: hec igitur nomina: partem sortis osten dunt. ¶ Item si dicatur sortes albus vel niger: licet omnia membra cor- poris significent non totam substantiam ostendunt: sed accidentia a cor pore inseparabilia. Similiter si aliquis dixerit sortem crassum vel macrum: aut durum vel leuem: palam est: quia non totam substantiam de monstratur: cum per hec accidentia inseparabilia designentur. sic etiam si dicam quod sor. sedet: ambulat: dormit: et uigilat: ni- hil horum significat aliquid per se stans. sed ea que sortis sunt: quorum diximus alia esse habitus: alia passiones:in margine: alias dispones [without anchor in main text] et non- nulla qualitates. ¶ Ideoque de hijs non oportet uos intromitte re nisi dyalecticam: et apoditicam primitus agnoscatis. neque initium a nominibus capiatis. sed a rerum essentia: et a uobis ipsis inuestigare si estis quoddam simplex: aut compositum: et vtrum sitis pes vel nasus: oculi: aut caput. nam si hoc indagatis: uide bitis nullum horum uos esse: nec sine istis esse. sed estis quoddam com- positum ex hijs quorum unumquodque propriam figuram habet. Pone quod nomen tibi sit temistus. et bene poteritis intelligere: quia dum di xero temistumtemistum cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 127rb: themesim esse claudum intelligo quandam qualitatem pedis. nam temistustemistus cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 127rb: themesis est nomen quoddam totum significans. sed dum ad- iungo simum: quedam pars eius ostenditur. ¶ Item si dixero temistum esse rufum: aut crossum: non monstro partem eius. sed quale in to to existens. Similiter si dixero temistus ambulat: sedet: lo quitur: non intendimus: quia hec nomina totam substantiam suam significant. quedam tamen ostendunt sua membra: et alia qualitates. ¶ Item si aliquis dicat bonus es: et iustus. alij non ostendunt quali- tates esse: quia sicut album: et nigrum sunt qualia corporea: sic iustus: et bonus qualia incorporea sunt: sicut artifex: et non artifex. ingeniosus: et non ingeniosus. nomina sunt qualita tes in anima significantes. sed si noueritis cur artifex uo cetur artifex: et ingeniosus ingeniosus: scietis quare me- dicus dicitur medicus. ¶ Cumque hec uobis nota fient: non est necesse ut inuestigetis quare methodoycus dicitur: cum hoc non sit magne scientie. diuisio enim denotationis in initio dyalectice est vera: quam numquam legere uoluistis: alienatione quam ha- betis testificante. Porro utinam vestrum sensum ad id quod est necessarium dirigatis: perscrutantes ea que corpori acciden tia sunt: de quibus dicitur album: nigrum: et calidum: atque cali- dissimum: et concedite ut is calor: frebrisfebris nuncupetur: corpus adeo inuadens: quod actiones sue fieri non possunt. nam eum qui huiusmodi calorem habuit: fibricitantem appello. uos autem dum hoc nomen uultis denotare: in tantum stultiloquia et in alia ver ba profertis: quod uitam in uanitatem uobiscum finitis. cum ergo dicitis temistus febricitat: et dum et alij plures febricitant: inquirite utrum hij omnes secundum intentionem sint idem: aut diuersi. Sed dico quoniam uidebitis intentionem: secundum speciem unam esse. in numero vero diuersam. et quoniam quidem omnes febricitan- tes in hoc quod febricitant: sunt idem necessario secundum hanc rationem omnes alienationes in alienatione unum sunt. Item dici- tis de eis qui febricitant: et in alienatione detenentur: nonne unum sunt in hoc quod alienantur et febricitant. sed mihi uidetur quod omnibus liquido hoc appareat. Ideoque hijs duobus nominibus unum nomen imponentes frenesim appellamus. quod nomen si uobis occultum uidetur: dicam uobis ea nomina que solliciti estis uocare. Nonne animal et hinnibile equum uocatis. Item dum dicitis animal hinnibile ab uno uocabulo quod est equum: nuncupati sunt. Similiter si animal duos pedes habens aliam quam per equum habetis intentionem. sed credo in hijs unam intentionem haberi: eo quod caua reuitatis hec duo nomina. id est animal et hinnibile ab uno uocabulo quod est equus nuncu pata sunt. Similiter si animal duos pedes habens: et am bulans breuius appellari queritur: homo dicatur. hec enim tria uo cabula idem quod ab hoc solo significatur significatur.significatur significatur cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 127va: significatur significant per hanc namque doctrinam nomen compositum in diffinitione resoluitur et diffinitio componitur ut unum nomen constituatur: quam doctri nam uobis presentialiter explanabo. dico ergo ut in re tentionem uniuscuiusque scilicet nominis simplicis: prius subtiliter agnoscatis: deinde ex duabus simplicibus intentioni- bus: tertiam aliam intentionem constituas: dans ei no men: postea huic nomini aliam simplicem intentionem addas. tandem simplicialia preter istas tres simplices intentione adducta impone eis nomen. verbi gratia: ca lor nomen simplex est. Item nocnmentumnocumentum actionis simplex no men est. calor autem tantus existens quod actioni noceat ut uideo simplex non est. Quod si per totum corpus fuerit existens ma- gis est credendum quod non sit simplex. unde quia in eorum denota tione uolunt homines prolixius loqui: uocauerunt calorem hominis febrem. nam facilius est dici diu febricitat quam habere calorem per totum corpus extensum: et actioni nocitiuum: propter hoc dum essentiam: huius morbi quilibet ostendere uoluerit: dicet eam febrem. sed eum in quo est febricitantem denominatiue appellat sicut dicimus album ab albedine: et nigrum a nigredine. fe- bris ergo nomen compositum est. febricitans autem decompositum. alienatio uero quoddam simplex nomen significat. Sed hoc nomine simplici cum febre quod compositum est coniunctum frene sis nuncupabitur: et substantiuum eius freneticum dicetur. Unde secundum hanc rationem homo dicitur homo: neque erit necesse ut dicatur animal rationale et mortale propter hoc illud nomen homo significat id quod a sua diffinitione significatur. hoc enim antiqui philosophi in diffi nitione nominis intenderunt. non tamen usque ad incomprehensibi lia perscrutando sallierunt: cum in solis simplicibus mansis se uideantur. verbi gratia. si hoc nomen homo resoluatur usque ad ani mal: et animal usque ad sensibilem substantiam: substantia tamen non potest resol ui: eo quod simplex est. ¶ Quare miror de his qui credide runt freneticum aliquid esse: et aliquid hominem: non tamen credunt de morbo et animali quod sunt morbus. Sed mihi uidetur quod hij sunt infestatores frontuosi et importuni: composita cre dentes: et simplicia negantes. nonne sciunt quod simplicia com posita precedunt. Dicunt enim se unquam uidisse animal solum. vnde debemus eis respondere: quod secundum hanc rationem nunquam hominem uidis sent: nonne uos estis homines. et an potestis uos dicere esse homines et non animal. Similiter si dicatis per se morbum nunquam uideri. respondemus solam frenesim nun- quam esse uisam: sed uidistis eam: aut in .b. aut in .g.aut in .b. aut in .g. cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 127vb: aut in diurie uel in thumie aut in aliquo homine. Sed hec non minima stultitia est: eo quod arbi tramini morbum non esse: quoniam per se non apparet. Item secundum hanc rationem: neque frenesim: nec febrem uidistis: quia non uidentur. Bonum tamen uobis esset ut rerum essentiam inuestiga retis: et numerum rerum simplicium inquireretis: et nomen proprium inuicem imponeretis: deinde composita ex simpli cibus construeretis. conceditis quidem corpus non habere ni si solum sensum. nonne huiusmodi corpus animal appellatur quia si uultis hoc negare in nominibus perfide litigare uidemini. Si vero dicitis quedam corpora esse sensibilia: et ea debe re animata uocari. negatis tamen ea: eo quod necessario album et ambulans secundum uos nihil erant. Homo enim non dicitur albus et ambulans nisi propter sui accidentia. sed accidentia per se uo cantur albedo et deambulatio. Similiter corporalitas et sensus sunt quod existunt in corpore. sensibile autem est corpus cum sensibilitate quod animal nuncupatur. Nullum enim corpus sensibi le alio nomine uocatur. An arbitramini corpus quoddam esse quod in mente imaginatum est: sicut compositio equi et hominis: an etiam corpus dicitis illud esse quod existit per se. verumtamen di co corpus per se esse. Sed dicitis corpus sensum esse quan dam imaginationem in mente: aut quoddam inuentum existens in corpore. sed dico quoddam esse et in corpore esse: ergo si corpus et sensibilitas sint aliquid: quomodo dum sociantur fiunt nihil. unde dignum est ut aliquis de tam uili locationelocatione cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 128ra: locutione rideat. uos enim firma tis corpus sensibilitatem esse negatis. tamennegatis. tamen corrupt for negatis tamen (redundant period) quod corpus sensibi le sit aliquid. Preterea de hoc alio magis deridendum est: cum dicatis quod corpus sensibile sit aliquid et negatis animal: an putatis animal non esse corpus sensibile: an etiam speratis sigficationem diffinitionis non ualere. uelut significatio nominis: qua ratione uituperandi estis dum dicitis morbum non inueni ri nisi compositio fuerit. Quod si compositionem esse manifestaue ritis: necessario et morbus est. Nam compositio que actioni no cet: morbus est. sed mihi uidetur quod dicatis morbum non pos se solum ostendi. unde dico quod uos nec potestis mihi frene- sim vel febrem demonstrare cum manifestetis eas esse. ¶ Hic tamen nominumin margine: alias hominum [without anchor in main text] inuestigationem nolo amplius prolongare. in qui bus antiqui eleni adeo subtiliter mentem eo induxerunt quod ab usu nominum penitus egressi sunt: et plures eorum in tantum pernitiose ea considerarunt: quod in libris ea nullatenus pone re ualuerunt. de quibus latius: et conuenientius in alio dis putaui. ¶ In libro quoque elementorum prout oportuit de eis locutus sum: et studui in eo ostendere: qualiter actionis diuisiones apud elenos nuncupentur: et quod nomen congruerit ei quod secundum substantiam est: et quod pertinet ei quod fit secundum accidens: et illud quod conuenit eis que per se stant id est generalibus rebus. Sed in hoc libro uolo dicere quod nulla differentia sit in hijs nominibus quocumque modo ea nuncupentur. non enim possumus destruenda destru ere in omni loco ¶ Sufficit ergo ea que diximus de nomine mor bi quod non significet intentionem in mente imaginatam. sed quoddam inuentum: quod ad hoc melius intelligere poteritis dif finita disputationum significatione. ¶ Sed eadem que di ximus de morbo: intelligenda sunt de accidentibus: do lore: de sanitate: perfectione. virtute: et ceteris significatoni bus que in mente imaginantur et stabilis intentionis sunt. horum enim significata in corpore inueniuntur quorum alia di cuntur compositio: et alia actio. nonnulla accidentia: et dolor alia vero naturalia: et alia extra naturam: quorum unumquodque pro- priam habet naturam vel significationem: ab istis tamen medicis neglectam.

¶ Liber tertius.

¶ Capitulum primum in quo ostendit qualiter scientia curationis: et scientia rerum quibus fit curatio communicant in origine assumptionis: et differunt in modo assumptio nis. et quis est modus processus.

SIcut operandi significationes: nero carissime ab essentia natu- re morbi conuenit considerari: sic et eorum scientia cum quibus curatio da bitur ab eadem essentia perpendi neces se est. ¶ Non est enim utile significa tiones curandi: et ea cum quibus cu ratur diuersa esse ¶ Quicquid enim est magis ostendit se quam aliud. ¶ Atque omnes homines in hoc concordati sunt non est necesse ut de eis disputemus: cum non sit magnum quid: neque magna pars artis: sicut methodoyci arbitrantur. dicunt enim cum lapis in ue sica creatur omnino sit extra naturam. ostendit quod a corpore debeat eijci. Similiter verruce: et ea que in concauitate uulnerum sunt sicut fauum: pinguedo: pultes: et similia: que a corpo re penitus diuersa sunt. Quod autem accidit ex crepatura: de scendentibus quidem intestinis: et quod contingit concatenationi quod dum membrum a suo loco mouetur monstrat nobis quod debe amus ipsum ad suum locum proprium reuocare. Sed notum est tibi quod huius scientia nullius artis vel ingenij sit: cum uulgo hoc notificetur. sed tamen licet hoc uulgi cognouerint: ignorant tamen ea cum quibus facere debeant. hoc enim est complementum artis cum quo medici necessarij sunt. ¶ Igitur significa- tiones ab essentia morborum sumende sunt: que licet initi um: et fundamentum sint artis medicine: et pars eius. non tamen digne vel care partes sunt cum uulgis note sint. ¶ Sed scientia ultima significationis ipsa. curationis ostendit initi um. Hoc tamen si tractabitur cum experimento methodo vca dicitur. si autem cum ratione logica dicitur vel uocabitur. metho doyci namque dicunt omnia cum experimento esse tractanda. nos autem dicimus quedam cognosci cum experimento: et que dam cum ratione. Nam omnia nec solo experimento. nec so- la ratione perpenduntur. Sed de horum doctrina non oportet nos in hoc loco mixtim disputare. cum unaqueque in suis lo cis tractanda sit. ¶ Atquia disciplina huius libri non est ni si secundum rationem: solis rationibus nos hic disputare conuenit ut uideamus quantum ratio preualeat experimento. ¶ Uidea mus ergo utrum qualibet arte vel ingenio vestigare possimus qualiter ea que sunt semper salsa: et a natura corporis ex tranea: expellere ualeamus. et membra ad ea loca de quibus egressa sunt reuertere. et seperationemseparationem que tamen iuncture cor poris contingit coniungere. aut solo si quidem experimento talibus subuenire conueniat. ¶ Sed mihi cognitum est quod de curis morborum ars et ingenium sint. huius tamen artis initium est intentio que de unoquoque morbo habetur. verbi gratia. seperatio iuncture: que disolutio imparita tis uocatur: necesse est ut consolidetur. Que seperatioseparatio si in os se fuerit fractura dicitur. si in carne uulnus uocatur: aut contusio. ¶ Sed tamen separatio que uulnus dicitur: ex inci sione fit. contusio vero sine incisione. ¶ Utrum nostra in tentio hic omnia solidari debere ostendit. ¶ Uidendum tamen est utrum hoc quod intentio ostendit in omni loco perfici ualeat: aut non. unde dico talia non posse perpendi nisi ab eis qui medici nam exercent. Nullus enim ydiota cognoscit: quod neruosa pars dyafragmatis: et subtilia intestina solidari non pos sint. Similiter et subtilis pars maxille et preputium. nesciunt etiam utrum subtilis pars maxille ex humoribus acutis uulnerata pos sit quomonlibet sanari: sicut sanaretur si in carne fuisset: Ignorant quoque an ossis fractura solidari ualeat: sicut soli- daretur si contingeret in carne. Nescitur iterum quod fractura ossium ab eo solo quo circumdatur solidatur: et ligatur. Si militer qui non est medicus ignorat fracturam ossium ca pitis eo quo circumdatur vel alia posse te solidari. Item in passionibus cordis: et pulmonis: stomachi: et epatis: si huiusmodi speciei fuerint qualiter curari debeant ingnorant. nesciunt etiam utrum possint sanari: nec ne. ¶ Igitur qui non est medicus primam horum intentionem solummodo cognoscit. Quapropter notitia locorum sanandorum et non sanandorum initium est actio nis artificis medici. Quod duobus modis est: nullius ter- tij medij consistens id est ratione: et experimento. ¶ Sed pa- lam est longum tempus in experimento rerum temptandarum esse necessarium. Ratio vero scientia est comprehendendi essentiam nature rerum: et inuestigatio substantie uniuscuiusque membri: actio- nis que et iuuamenti: et sue compositionis. cum qua quidem scientia pos- sint sciri que passiones sunt curabiles: et que incurabiles et quomodo curande sunt curabiles.

¶ Capitulum .II. in quo determinat de causa uulnerum in probando pinionemopinionem thesili: et methodoycorum circa illam.

UNde incipiam a quibusdam simplicibus. verbi gratia. uulnus in superficie carnosorum membrorum existens: simplicissimum est. hoc enim uulnus si nullius habet com- mixtionem monstratur solummodo consolidari debere. Si vero concauum est duplicem intentionem in eo iam habebimus. nam morbus compositus est cum uulnus sit separatio iunctu re. concauitas vero diminutio cuiusdam partis corporis un- de quedam aliquando harum intentionum monstrat aliquid eorum in curabile fore: sicut concauum uulnus: quod non solum carnem ami sit: sed etiam ossa. Impossibilis est enim huius concauitatem opor- tune repleri. uullusnullus tamen poterit solidari. Quocirca dico talia sciri non posse: nisi aut cum ratione: aut cum experimento ¶ Thesilus autem neque rationem: neque experimentum exercuit. neque a sui parte: quodlibet tertium adiunxit: neque etiam ex verbis in qui bus alienatur quomodolibet erubuit. Igitur reuertamur ad eum querentes ab eo quomodo uulnus concauum quod solam carnem ami sit curari incipiet. Sed puto quod dicet reuera sanari medi cinis carnem generantibus appositis. Tunc ergo an pu tas refugium habere: eo quod talibus posse sanari concedis dic ergo medicinas. Sed scio quod respondet eas esse thu rem. yreon. aristologiam. pollinemin margine: alias puluerem [without anchor in main text] orobi. plantam oppoponacis: et similia. Tandem dico unde horum scientiam habuisset. scio tamen quod dicit cum experimento fuisse inuentam. Dic ergo quid ex tui parte addidisti: cum uulgis notum sit uulnus concauum carni repleri debere: et medicinas con cauitatis repletiuas ab experimento cognitas habeas. experimentum namque in odio habes utpote ab eo fugiens neque uales in ratione. Sed ut uideo ab experimento ne- quaquam poteris separari. si quis enim eius quod tractauerit ra- tionem nequit ostendere: certum est secundum experimentum notitiam illius habuisse. ¶ Thesilo igitur postposito re deamus ad eos qui in solis experimentis laborant. Di cant ergo qualiter disciplinam huius medicaminis ha buerunt: quod est compositum de yreon. aristologia: et thure. et qualiter illud aliud medicamen sciuerunt in quo plan tam oppoponacis mittis: necnon et id in quo cathimia lota ponitur. ¶ Sed scio eos sic respondere quid attinet nobis ut inuestigemus quomodo fuerunt inuenta: an non. sufficit nobis eis uti que tractauerunt antiqui. ¶ Qui talia predicentes addunt: et alia. possibile est inquiunt per somnium hec notificata fuisse anin margine: alias aut [without anchor in main text] quolibet euentu. sicut si quedam medicina cum alijs adiuncta alicui daretur. Hij tamen non reddunt rationem: que necessitas eicui data est extitisset. unde uidentur hec omnia: alienationes et insanitas esse. Sed tertia quidem eorum responsio rationabilis quidem aliquantulum est. Dicunt enim quidam simplices medi cinas taliter temptans: uidit quedam in quorundam cor- poribus aliquando carnem generare non posse. tunc animad- uersus est: quod una medicina naturis omnibus eque non conueniat. quoniam in quibus aristologia carnem non generat thus conueniens erit: et quibus thus non prodest yreos iuuare uidetur. unde arbitratus est medicamina multa mi- sceri quatenus diuerse nature per ea que sibi conueniunt adiuuentur. ¶ Quapropter dico talia taliter operari necesse non est: si naturas corporis: et medicinarum oportune co gnouissent. sed utrunlibetutrumlibet ignorant. ¶ Uerumtamen non multum erroris incurrerunt ipsis has simplices medicinas commiscentibus. Credo enim quod ab antiquis fuerunt commixta et suspicio ea quemadmodum cetera que ab eis suscepi. ¶ Hec tamen ratio minus habet cum non sit perfecta secundum certam artem. nam dum hanc commixtionem contemplati sunt: duo igno rauerunt. Unum quia non miscuerunt nisi ea sola que simi- lia sunt in specie. Aliud quia aliquando possibile est ut quedam commi- xtiones medicaminis noceant: cum alia prosunt. ¶ Sed tibi notum est uulnera concaua ex oleo infusa maius quam ab alijs nocumentum habere: eo quod putrefiunt: maxi- me si estus est. et corpus malis habundat humoribus ad uulnera sepe fluentibus. Non enim sumus securi quin mem brum uulneratum putrefiat: et macrescat. Similiter con tingit ex cera: maxime si liquefacta sit in oleo. nam hec omnia: uulnera putrefaciunt. Eris autem erugo pulue riçata et uulneribus imposita putrefactionem minime ge nerat. parit tamen dolorem rosura in apostemata calida. Quod si diu in eis manserit: spasmum generabit. ¶ Oleum igi tur cera: et eris erugo: carnem in uulneribus concauis nullatenus generant. unde nullus methodoycorum hoc miscuit. ego autem ea: et alia simplicia concauo uulneri nocitiua miscebo. ea tamen quantitate qua oportet cum hec non noceant propter unam virtutem. sed propter diuersa rum virtutum oppositionem. Sed cum possibile sit car- nem in concauis uulneribus fieri ex temperamento du orum contrariorum: unde non est imposibile ex compo sitione olei: et cere: et eris erugine generari carnem. Nam si scieris quod huiusmodi uulnera deberent desiccari: cognouis ses oleum et ceram non esse desiccatiua. bene posses per pendere quod nullum horum carnem generaret. Quia cum eris erugo sit multum desicatiue virtutis in uulneribus concauis: non est imponenda. nam ultra modum de- siccabit. Sed omnibus commixtis medicamentum tem- peratum constituere. Quorum miscendorum virtutem in libro compositarum virtutum medicinarum denota- ii. que si necesse fuerit ut in hoc libro repetatur in subse- quentibus erunt rescribenda. Hic enim intendo solum- modo thesilum superare quem quidem prohibuit ne hanc ra tionem ingrederetur. ¶ Dico ergo quod omnis concaui- tas extra naturam in corpore necessario debeat redire. Similiter et concauitas carnosorum membrorum. hec ta men principalis est intentio quid faciendum sit. Sed noticia eorum quibus concauitas est implenda non po test haberi nisi multis disputationibus: et particularibus significationibus: et rationabili: et vera arte. quod testifica- tur uulneribus ad sanandum difficilibus que multoti- ens uidisti ab his medicis non posse sanari. neque etiam ab eis qui dicunt se rationabiles esse. Secta nanque the- sili que fatetur se esse rationabilem: cum sint irrationabi les non possunt ad huius rei noticiam peruenire. ¶ Sed tibi sepius uisum est quod methodoyci huius uulnera cura re uolentes de una medicina in aliam temporis diuersi tate mutantur. nulla in medicaminibus contemplatione vel ratione imposita. Cum enim plura medicamina in uulneribus concauis probarent: et carnem in ea generare uiderent intenderunt an corporum proprietatibus medicine subueniant. ¶ Unde quoniam ipsas quidem proprietates cognoscere non potuerunt: merito in tali tempore venient: quod ignorabant qualiter debeant mutari. Quod arbitrantes dixerunt: si medicine mutabuntur: forsitan eam que conuenit inuenie mus. Similiter faciunt illi qui similes eis sunt: licet di- cant se logicos esse: non possunt tamen initium et fundamentum rerum naturalium inuestigare: et cognoscere uelut oportet. Ideoque secundum hanc intentionem medici methodoyci sunt. Secta autem thesili deterior ceteris est. non enim tractare potest quod unicuique uulneri: conueniat nisi qui veritatem rei cogno uerint: et iuuamentum rerum naturalium ostenderit. ¶ Te statur hoc quod sepius uidisti. nam multotiens derisi eos qui medicinam ignoranter mutant: ut ibi notum est. et odiui eos: eo quod iuuatiua pro non iuuatiuis uiderunt. Cum pluri- mumque quidem uidisses me cum una earum que refutauerunt in- ferre adiutorium. unde cum eam nullius iuuaminis esse uiderunt iuste crediderunt ea non solum iuuatiua non esse: sed etiam nocitiua. Item cum quorundam iuuamentum in ini-. tio non appareat: putant quod omnino iuuamentum non sit. ¶ Item uidisti me fortem dolorem oculorum curasse: aliquan do cum balneo. aliquando cum potione uini. et nonnumquam cum fomen tis: et plerumque cum flobotomia. et aliquando cum farmatia: quam plures medici nesciunt alio modo curare nisi cum medicinis in quibus est opium: mandragora: et iusquiamen: quorum nocumen tum non est minimum: quia dolor propter actionem eorum in ocu lis mitigatus non est: nisi quia sensus eorum impositione mrotifi- caturmortificatur. unde uisus multorum quis agnosco in pristinam quali tatem: nullatenus mutari potuit. Quidam enim ob hoc passi sunt caliginem: uisusque defectionem: et post multum temporis cata ractici effecti sunt. Alij enim passionem que dicitur emidriais:emidriais cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 129va: emidriasis vel declinationem uisus passi sunt. nonnulli vero detrimentum oculorum et angustiam pupillarum. Sed tu qui ab infantia mecum fuisti: scis quod nec magister meus nec alij antecessores medicinas quas dixi: ante me fecerunt. ea tamen cum mea quidem contemplatione et ratione inueni. Scis etiam quod diu inuestigaui inten tionem ypocratis in afforismis: dum diceret. dolores oculorum sol- uunt aut balnea: aut meri potio: aut fomentatio: aut flo botomia: aut farmatia. Cumque veritatem ypocratis vellem firmare in tendi quod non inuanum hoc dixisset. unde impulsus: huius rei ra tionem adeo inuestigaui: quod uiam quam ipse intendit reperij. agno scens quomodo oportet: et quando unumquodque horum fieri. ¶ Quare ostendi ad plures curas hominum: quod ingenia curandi multum iuua tiua sint eis. etiam monstraui: quantum damni a negligentia anti quorum inferatur Qua ratione a te et ab alijs sepe coactus et ro gatus: uolo sanitatis ingenia in hoc libro denotare: quorum quoniam quandam partem denotaui: oportet ut omnia conuenienter com- pleantur. Sed uobis patefeci cur methodoyci de medicina in medicinam sine ratione mutentur. quia cum ignorent id unde prima medicina non iuuet: nequeunt agnoscere que secundo sit ap ponenda. Sufficiunt hec que dicta sunt.

¶ Capitulum .III. in quo agit de causa uulnerum carnosorum concauorum secundum propriam opinionem.

INcipiamus ego aut ab ea doctrina et scientia uulue rum quas ab ypocrate suscepimus. ¶ Dico ergo quod in genium et initium huius artis ab essentia nature rerum sumi debent. ¶ Igitur cum in concauis generatur uulneribus ca ro in uite ablata restitui conueniat: intelligendum est quod ma- teria carnis generande bonus sanguis sit. ¶ Generans autem et quasi artifex est natura: non tamen sufficit naturam absolute dici cum inuestigandum sit: quare dicitur natura. Scias tamen quod cum natura illius corporis in quo caro restauranda est: sit causa generan de carnis scire conuenit: naturam uniuscuiusque corporis non re gere et custodire nisi cum quadam complexione calidi frigidi humidi et sicci. Qua ratione palam est: quod complexio horum quatuor: et horumque tempramentum: sunt quasi artifex in membro in quo amis- sa caro recuperanda est. ¶ Ideoque in curando uulnere: duo prius sunt inuestiganda. Quorum vnum est membrum ubi uul nus est. utrum sit temperatum secundum suum proprium temperamentum quatuor qualitatum: dictum enim est sanitatem et stabilitatem si milium membrorum non fieri nisi cum temperamento quatuor quali tatum. Aliud vero est sanguis ad eundem locum defluens an sit temperatus. Quia si alterum istorum intemperatum fuerit morbus multiplicabitur. cum his que diximus non nisi unus morbus sit id est concauum uulnus in carnoso membro. nam si con cedimus ut locus huius uulneris sit sanus. et sanguis ad eum veniens sit temperatus in quantitate et qualitate: dicimus carnem in eo generari posse sine ullo contrario. Quia si hoc cum quibus et per que caro reparatur taliter inueniuntur: nihil eorum que extrinsecus sunt in adiutorio habe- re necessarium est. ¶ Sed tamen cum in carne que generatur quedam duo efficiantur unum grossum. et aliud subtile que non in solis uulneribus dum caro restituitur oriuntur: sed etiam in toto corpore. ¶ Subtile autem fit quod de corpore disol uitur: dissolutione quidem occulta. dissoluitur et aliquando palam. Causa autem defectionis caloris naturalis aut multi- tudo cibi ultra modum suscepti. aut nimia et fortia exer citia uirtutem dissoluentia et pregrauantia. ¶ Crossum ue ro lutum fit quod in nostris corporibus efficitur. ¶ Subtile quoque uulnus humefaciat. Crossum autem illud putrefaciat unde duo necessaria medicamina conueniunt: desiccatiuum uidelicet in hoc quod est humidum: et mundificatiuum eo quod pu tridum. Cum enim natura non deficiat a sua actione: necessa rio incessanter hec duo in uulneribus oriuntur. Igitur nullum tempus est in quo hec duo medicamina non sint ne cessaria. ¶ Sed nos iam tractauimus de scientia me- dicinarum carnem generantium: qualis generis debeant esse: que cum non uideantur sufficere oportet: ut ex omnibus illis unum genus colligamus cum quo medicandum sit. hoc tamen facere non possumus nisi secundum artificium quod in libro sim plicium medicinarum dictum est. ibi enim ostendi quoniam quedam medicine sunt desiccatiue. et alie humefactiue. nonnulle uero calefactiue. et alie refrigeratiue: et aliquando autem utriusque uirtutis sunt. ¶ In his quoque uirtutibus infi nite diuersitates sunt. Sed tamen medici in arte medicine coadunauerunt et diffinierunt unicuique gradum imponen tes scilicet pimum secundum et tertium et quartum. Cumque necessaria sint medicamina carnis in uulneribus gneratiua: dico quod in primo gradu siccitatis debeant esse: quia temperate sicut diximus siccitatis et mundificationis oportet tot ea esse ne cessario: sed ipsis siccitatem ultra primum gradum habenti- bus non solum ea que de predictis superfluitatibus ad uul nera defluunt et desiccabuntur: sed etiam sanguis qui causa generande carnis est minuetur. ¶ Ex quibus medici- nis est thus farina ordei: fabarum: et orobi. yreos quoque cathimia: planta oppoponacis aristologia et thucia ¶ Hec tamen que dixi diuersa sunt in multa et parua de siccatione. Quia quedam etiam habent simplicem uirtutem. et alie compositam. Nam aristologia et planta oppoponacis sic ciores et calidiores sunt ceteris. farina orobi et fabarum per missiue siccitatis sunt: nihil caloris eis dominatur. thus vero in calore temperatum est et minus ceteris in siccita te. ideoque in quibusdam corporibus nullius siccitatis appa ret. farina autem orobi et yreos inter aristologiam et oppopona cem sunt. ¶ Item dico possibile esse carnem in humidis cor poribus generari si cum thure medicabuntur. In siccis autem nequaquam: cuius rei causa: oportet te cognoscere initium inue stigationis quod duobus modis est. naturale. et extra naturam. Na turale vero custodiendum est et confirmandum. unde similia semper sunt sibi necessaria. Quod autem est extra naturam expellendum est et eijciendum: quia unicuique contraria: sibi conueniunt. Quicquid enim destruitur necessario per id quod contra rium sibi est mutatur. non enim hoc fieri potest nisi cum suo con trario. igitur quanto magis uulnera humidissima fue rint: tanto siccissima debent apponi. Sed natura cor- poris inquantum humida extiterit in tantum amplius desic catiuis adiuuatur. verbi gratia. si duo uulnera sint in hu miditate equalia: alterum tamen eorum in humido: et aliud in sicco corpore existat. Quod in sicco corpore fit expetit ut siccio ribus adiuuetur. Quod autem in humido ad minus desiccati uis subueniatur ¶ Hec tamen oportet feri secundum diuersitatem siccitatis et humiditatis eorum: quoniam caro que creatur in uul neribus necesse est ut fit ei similis quam amisit. Idem si sicca exti terit conuenit ut sicca generetur. unde necesse est ut uulnus magis desiccemus. Quod si complexio corporis humida fue rit necesse est ut medicina minus sit desiccatiua. Cumque na tura thuris sit secundum naturam horum id est corporum: quia natura eius est quasi temperati corporis: aliquantulum tamen siccior humidis corporibus: et parum humidior siccis: fit causa quo in quibusdam uulneribus: et in quibusdam corporibus saniem faciat et car- nem non generet: et in alijs carnem faciat: quod si perscrutari uo lueris palam poteris uidere quod thus in humidis corpo- ribus carnem faciat. in siccis autem non. in uulneribus quoque parum humidis carnem generat. An humidissimis autem non. ¶ Uide ergo quot sint consideranda necessa- rio in uulneribus concauis. nam si quis uidebit quod impossi bile sit hanc passionem non esse humidam credet medicinas eius siccas fieri debere. Cumque cognouerit eas esse diuer sas in quantitate desiccationis: sciet tractare qualiter debet curare. hoc tamen non potest cognoscere nisi cogno- scat diuersitatem uulnerum: et naturam corporum infirmorum. ¶ Igitur non solum naturam corporis egri conuenit co gnosci. sed etiam medicinarum uirtutes et significationes humida et sicca corpora ostendentes. ¶ Uide ergo quan tum audacie et superbie sit ymethoycis. arbitrantur enim quod sufficiat eis notitia uulnerum concauorum que carne de berent repleri solummodo demonstrat.in margine: alias demonstrant. [without anchor in main text] Sed tu scis quia non potest restaurari nisi prius sciatur natura eorum cum quibus hoc faciendum sit. hij tamen dum ad hoc perueniunt dicunt medicinas cum experimento tractatas iam exti- tisse. unde conclude eis ergo: quomodo curatio cum experimen to notificata est. Nam uidemus methodoycos in suis libris scribere: hec unguenta prosunt mulieribus: pueris: et hu midis natura. Sciunt quoque quod in huiusmodi corporibusin margine: alias quod huius corporis. [without anchor in main text] thus carnem generat. Secta igitur nostra ne exaltetur in ratione quam se dicit habere. ¶ Methodoyci vero licet hec nouerint: ignorant tamen hanc medicinam esse faciendam eo quod hec corpora humida sunt. uel quia alia habent acciden- tia. Horum enim scientiam non determinat et discernit: nisi qui logicus est. nam inuestigat essentiam nature rerum. deinde de monstrat que iuuenibus corporibus conueniant: et que senilibus: et ceteris oportuna sint. Item in uulneribus que difficilia sunt ad curandum ut scliros. et in alijs multas dif ferentias testatur adesse: ostendens eas in suis libris. in- tendunt etiam medicinam inuenire non posse nisi perscruta tis eorum differentijs secundum proprietatem corporum curandorum: quoniam in unaquaque arte proprium actioni quadam differt dif ferentia. unde quanto magis tanto ei quod proprium est appro- pinquaberis: quod nullatenus scribi vel denotari potest. ¶ Ideoque inuenimus omnes methodoycos et plures logi- cos concordari quod nulla medicina possit scribi secundum certam inuestigationem. dicunt tamen posse recuperari id quod deest secundum inuestigationem et hoc cum assuefactione curationis. Alij vero dicunt hoc restaurari cum usu ingeniorum curatio nis. ¶ Nullus tamen eorum adeo simplex extitit ut diceret se unam habere medicinam omnibus uulneribus iuuatiuam: Nulla enim una medicina poterit omnia uulnera concaua curare. cum necesse sit medicinas mutar secundum quantitatem hu miditatis et putrefactionis que in uulneribus sunt: et com plexionis infirmi. ¶ Expulsa ergo a nobis ymethoy- corum frontuositate et superbia: reuertamur ad metho- doycos: ut uideamus quid intentionis habeant: dum di cunt: quod necesse sit medicanti assuefaciendo recuperare ea que non inuestigare poterit. ¶ Sed nos semper di- ximus nihil esse in medicina quod non possit denotari et osten d secundum suam speciem. Quod autem non potest patefieri neque in libro scribi: nec ab alio dici unum quiddam est id est uera quantitas uniuscuiusque particularis. ergo humiditas et putrefactio uulneris non sunt eorum que non possunt denotari et cogno sci. Quantitatem tamen eorum nequimus ostendere et pate- facere. verum ad eas cum significationibus appropinquare possumus: cum dicimus de putrefactione. quod alia multa et alia pauca. alia crossa. alia subtilis. alia paruissima. alia plu- rima. alia moderata. alia minus moderata. et alia alio mo do. Intendimus tamen ut ad id quod certum est appropinqua mur. ¶ Uide ergo quantum preualeat et differtis qui tra- ctanda considerat ut per hoc cum ingenio quodam rationis et ar tificio ab eo qui solum cum experimento ea cognouit. verbi gratia. notum est quod quedam medicina carnem creat in omnibus corporibus que humide complexionis a nobis appellan tur. et ab illis tenera caro: que si non preualuerit inuesti- gamus unde hoc non contingat. que inuestigatio duo si- gnificat. aut enim minus quam oportuit desiccauit. aut plus: quod manifestat putredo et humiditas. Nam si hoc multe quan titatis fuerint et uulnus erit humidum indicant medicamen illud non secundum quod oportet desiccasse. Si vero uulnus erit siccum: et a putredine purum. sciendum est ultra modum siccita tem impedisse.in margine: aliter. impendisse. [without anchor in main text] cuius actionis ultimitas ex ipsa uulneris putredine cognoscitur. ¶ Simili quoque ratione possu- mus cognoscere quantitatem medicinarum apponendarum. ¶ Methodoyci vero sciunt quando medicina uulneribus non preualet et ignorant causam tamen cur non preua leat. Ideoque nesciunt ad aliam medicinam secundum ratio- nem conuerti. ¶ Similiter secta archistrati et ero fili: cum enim logici sint: nullum enim morbum secundum rationem medica bantur nisi eum qui in similibus membris est. Sed uulnus ut diximus est morbus similium et compositorum membro- rum communis. Ideoque secundum experimentum ab eis curatur. Item si uolunt aliquid curare quod ablatum est a corpore in erro rem incident: fugientes ab ingenio artificiali et rationa li. nam qui quamlibet substantiam a corpore semotam curare uoluerit: necesse est ut naturam substantie eius agnoscat: quod dicturus sum. Hic tamen dico me monstrauisse inuestiga tionem uulnerum non minimam esse: et primam significationem a uulgis cognitam esse: que non est nisi quedam pars aliarum partium medicine. necesse est enim ut cognoscatur quod ca- lor et frigiditas sunt actiue qualitates. et humiditas et siccitas passiue. ¶ Uerum intentio eorum que diximus in solis concauis uulneribus extitit in sola eorum concauitate replenda. Nondum enim cepimus ostedereostendere curationem uulnerum in hoc quod uulnera sunt. Quorum quidem curatio nes non possunt fieri nisi cum predicto ingenio id est scientia com- plexionum corporum medicandorum et uirtutis medicine. que duo ligata sunt secundum disputationes elementorum. quia nisi hec quatuor qualitates in hac arte concordentur: quod sint causa constructionis et destructionis: non possumus ad com plementum artis peruenire. ¶ Item demonstratio quod harum qualitatum una faciat in aliam: et quod una patiatur ab alia. per- tinet scientie elementorum. ¶ Qua ratione hec verba firmant ea que superius diximus. quoniam nullus medicus similia membra curare poterit nisi notitiam rerum naturalium habeat quod in similibus membris a nobis ostensum est. Nunc autem nolumus dicere quod quedam compositorum membrorum curari non possint nisi scientia elementorum cognoscatur: quod in subsequentibus manifestabo.

¶ Capitulum .IIII. in quo determinat de curis uulnerum ab eo quod uulnera sunt.

HIc autem incipiam de curis eorum que solum uulne- ra sunt. Sola quidem esse uulnera dico cum neque quilibet morbus nec accidens uel causa cum eis est ¶ Concedamus ergo quod nihil ad locum uulneris deflu- at. neque malus chimus in ipsius apostematis membro clausus existat: seu malam complexionem habeat: uel concaui tatem vel cutis detrimentum: in quibus plures medici er- rant. Cur enim uulnus carne repleri uidetur usque ad su- perficiem quo lato et non fixo existente non intendunt in eo duplicem morbum inesse id est separationem iuncture: et cutis amissionem. ¶ Quia si uulnus solummodo: sit separatio iun cture. et sit in extremitate cutis: aut in sui crossitie: aut usque inin margine: alias ipsum. [without anchor in main text] carnem penetrans. Palam enim nihil extraneum in- fra sui partes diuisas existere: sicut habetur in eis que caro repleuit. In illis enim extremitates cutis remote sunt et diuerse: et non possunt coniungi. nam a toto uulneris loco: cutis amputata est: unde alia uice cutis restau- rari conuenit. Uulnera vero ex acuto quolibet incisa: so- lummodo recuperari necesse est. Quare si simplicium uulne rum curam tractare nos oportuerit: uocabimus ea in cisiones vel fixuras. Sed lata uulnera de quibus super ficies cutis est abscisa necesse est cute primitus restau- rata debere solidari. ¶ In his igitur duplex habetur intentio velut in concauis uulneribus. hic enim du- plex morbus est. ¶ Sed forsan aliquis nos reprehen- det dicens: que differentia est inter uulnera in quibus caro usque ad superficiem ascendit: et ea que concaua sunt. cum utraque duplicem habent morbum. ¶ Respondemus concaua uulnera: totam superficiei cutem plurimum carnis amisisse. Ila vero nihil perdidisse: nisi id quod carnem regit et tue- tur. Quorum utrorumque curationem in subsequentibus dicemus. ¶ Hic autem ostendere uolumus quomodo simplicia curentur: neque morbum aliquem nec aliquid aliud secum habentia Dici mus ergo cum hec uulnera non sint nisi sola incisio vel fi- xura: necesse est ut ingeniemus qualiter utreque extremita tes coniungantur: et adeo coniuncte retineantur: quod non pos- sint separari. ¶ Sed quod separata coniungit duobus mo dis est. Aut enim ipsa per seipsa sunt coniuncta: sicut mol lia et uiscosa. Aut per alium. Caro vero et omnia carnosa na turaliter mollia sunt et uiscosa. ergo per seipsa nullis appo sitis consolidantur. Uerum dura et solida membra: cum per se solidari non ualeant: conuenit apponi mollia et uisco sa quibus retineri possint. Aut ligamentum quod ea constru cta custodiat. Unde incipiam ab eis que per se solidatiua sunt. et dicam causam sue solidationis. ¶ Dico ergo quod licet natura sit causa per quam caro uulneribus reparatur: sic et ab eadem uulnera consolidari et coniungi cognoscendum est. Ideoque cum partes quidem separate sint in loco uulnerisin margine: alias illico uulnus [without anchor in main text] constrictim coniungantur: et nihil uacuitatis in eo reman serit per se possunt solidari: nullo extrinseco in eis ap- posito. ¶ Cuius rei consideratione: ad aliam intentionem merito perducemus. Quodlibet enim ex membris separa- tum non poterit teneri quin separetur: nisi ligamen in utraque separationis extremitate ponatur: usque ad medium uul- neris descendens. Aut suatur: aut cultre in eis appo nantur. quas ypocrates anactiron uocauit. uidebisuidebis cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 131rb: Videndum enim quibus hic tria vel duo vel unum tam conueniant. ¶ Item oportet te habere stu dium: ne ligamentum sit ex ueteri panno et laxum. aut ex aspero et ualde constrictum. Moderatum enim debet esse. Illud vero non bene sustinet uulnus ut solidari possit. hoc autem generat dolorem qui causa est apostematis. ¶ Nam si hoc feceris uulnere simplici existente et nulla materia ad illud de fluente. neque malam complexionem habente: proculdubio so lidabitur. ¶ Quod si uulnus adeo magnum est: quod neque liga mento. neque sutura coniungi possit: et dolorem habeat: et eru go festinanter in eo oriatur: impossibile est solo ligami ne posse coniungi. doloris autem causa materia ad locum dolo- ris defluit. Materia etiam minime defluente: nutrimen tum quod ei dirigitur: non potens digeri: propter cuius defe ctionem eo crudo manente in putredinem vertitur. vnde miror si tunc calidum in eo non fiat apostema. ¶ Et simi liter si inter utrasque uulneris partes aliquantulum erugi nis appareat: aut aliquod spatium utpote paruissimum: quod ple- num fit aere nulla coniunctio in eis fieri potest. ¶ Unde necessarium est ut natura carnem in illo spatio reget: et re stituat. hoc enim caro adeo paruissima est: quod in uuo die: aut ad multum in duobus potest fieri. tunc cum desiccatiua uulne ri conueniunt: ut si erugo in eo fuerit ab ipsis confirmatur: et ut ventura venire prohibeatur. ¶ Primitus tamen in tuere utrum medicina carnem restituens siccior esse conue niat: an non. sed ea sicciore existente nihil sanguinis quo caro reparetur poterit inueniri. Minus ergo debet esse desiccatinadesiccatiua. ¶ Solidatiua vero cum necessario carnem ge nerare non debet nisi paruissimum quid: necesse est ut primam in siccitate precellat. hec enim est differentia curationis. ¶ Item magis differunt curatione ea que carnem generant: suiin margine: aliis sicut [without anchor in main text] desiccatione: necesse est ut sint mundificatiua: et exco latiua: ut nihil putredinis in uulnere remaneat. ¶ So- lidatiua vero secundum hanc rationem: hijs opposita sunt: cum non oporteat ea mundificare: colare et aperire. Sed constrin gere coadunare et desiccare que in stipticis et ponticis in ueniuntur. ¶ Hec tamen caueant in carne generanda: quia his appositis putredo coagulabitur et conglutinabitur: ut egredi nullatenus ualeat. ¶ Unde uinum optimam medicinam omnium uulnerum esse dico: in hoc quod uulnera sunt. nam si non addidissem in hoc quod vnlnera sunt putares hoc a me dictum absolute fuisse. Sed si eorum que in precedenti particula dixi recordatus fueris id est diffini- tionisin margine: aliter diffinire [without anchor in main text] nominum: poteris scire quam intentionem in hoc quod addi di habeam. ¶ Hic autem uolo differre vel distinguere mor bos simplices a compositis: quod facio eo quod plures medici errant in nominibus. ¶ Nam dum dicunt quod uulnera alia concaua sunt: et alia equalia in superficie corporis alia re- centia et sanguinolenta. alia vetusta et putrefacta. Alia munda. et alia immunda. alia tumida. et alia non tumida. ar bitrantur quod hee sunt diuisiones uulneris. ¶ Qua de re coacti: uolumus uulnerum denotationes diffinire. ut diui dendoin margine: aliter ut dicendo. [without anchor in main text] manifestetur: que denotatio uulneris est propria. et que communis: de quibus citius disputabo. ¶ Doctrina vero que pe ritis fuerat in vsu. et maxime ypocrati. propinqua est naturali posuerunt namque vnicuique morbo simplici: quod proprium ei erat. Nam ingenia curationis ad perfectionem aliter ve nire non possunt: nisi uniuscuiusque morbi simplicis pro pria diffinitio congnoscatur: quoin margine: aliter quomodo [without anchor in main text] ad eos qui compositi sunt reducto aliud eo habuisti ingenium perscrutare. ¶ Quocirca si verum est id quod thesilus dicit: quod omnis mor bus sit aut constrictio: aut solutio: esset necessarium horum unicuique propriam medicinam constitui. deinde compositas cu rationes debere incipere. ¶ At cum omnia uulnera in hoc quod sunt uulnera sunt idem in specie: et omnia apostemata unde sunt apostemata: oportet nos disputare de cura uulne rum simplicium et apostematum. deinde vtriusque medici- nam coadunemus. ¶ Nam si hec fecerimus uidebimus quod omnia uulnera in hoc quod sunt uulnera debeant desiccari cum me- dicinis desiccantibus et constipantibus. Mundificatiua autem nihil eis necessaria sunt. sed ei solum concauitati que fit in carne. cum desiccatiuis tamen commiscere: constipatiua importu na sunt. ¶ Ueruntamen oportet te corporis naturam inuestiga re: ut scias utrum carnem habeat humidam et teneram seu siccam. quoniam tenera minus desiccari est necesse: propter suam humi ditatem. In siccis autem eo quod sicca sunt desiccatiora conue- niunt. ¶ Methodoyci etiam dicunt: quod tenera corpora alia sunt puerorum: alia mulierum. Item dicunt sicca alia sunt iuue num: alia laborantium: alia ambulantium: et alia marinariorum. ¶ Sed tamen cum ignorent quod medicamina que pueris et mu lieribus propter eorum humiditatem prosunt: laborantibus et marinarijs propter siccitatem eorum noceant: nesciunt de una medicina ad aliam uerti prout oportet. ¶ Preterea decet te inquirere quoddam aliud ingenium in componendis his sim- plicibus medicinis. Nam et si omnes medicine que concauis uulneribus conueniunt: possunt in eis apponi cum humide possunt inuiscari et sicce aspergi. tamen quoniam quedam uulnera profunde concauitatis existunt. eorum ut ita dicam labris fora men claudentibus: medicina interius inijti nullatenus ualebit: nisi quodlibet ingenium requiratur. unde non suffi- cit nobis notitia medicine secundum hoc solum quod est desic- catiua: et stiptica: cum et aliud inuestigare necesse sit id est utrum medicamen ad profundum concauitatis possit immitti: aut non. uerbi gratia. cerusa et litargirum temperate sicca sunt et stiptica. eorum tamen puluere super uulnus asperso nihil proficui impendet: eo quod nequit interius penetrare. Sicca enim sunt. Oportet ergo cum quibusdam misceri ut ipsis in mo dum unguenti redactis: penetratio usque ad concauitatem existat. quod libro compositarum medicinarum pertinet.

¶ Capitulum .V. in quo docet ingenium curandi solutionem in qua est amissa cutis.

HIc autem uolumus disputare de uulneribus que ne cesse est consolidari et sanari. de eis enim dixi: quo et illa et ea que concaua sunt: unam habeant inten- tionem id est ut quod ablatum est restauretur. sed licet in hoc sint simi lia. in alijs tamen differunt. Concaua enim carne uice eius quod amiserunt replenda sunt. carnis autem materia sanguis est Ea uero quibus nihil carnis deest: necesse est consolida ri et sanari: cutis tamen eius causa existit. carne quidem et pingue- dine amissa: possumus eam restaurare: sicut ea que ampu tata fuerant. Cutim autem reddere non possumus. ¶ Unde ingeniandum est: quod uice cutis faciendum sit quod carnis te gmen existat. Cutim enim restaurari impossibile est. ¶ Sed cur caro et pinguedo recuperari possunt. cutis autem nequaquam in libro de naturalibus uirtutibus titulato scriptum est. ¶ Sed ingenium et artificium quibus regimen uice cu tis fieri possit huic libro pertinet. ¶ Dico ergo cum inten tio nostra sit ut cutim amisam restauremus: sit tamen impossibi- le: ipsa ratio cohibet nos carnem que superficietenus est immutare. ut:immutare utredundant period and colon fiat quasi cutis. mutari tamen non potest nisi cum actiua qualitate. Ideoque oportet noticiam elementorum habe re. Si quis enim inuestigare ea noluerit: scientiam solidan di et generandi carnem penitus ignorabit cunque cutis sit siccior carne naturaliter: possibile est ut carne indurata et conglutinata quasi cutis efficiatur. ¶ Quocirca si hu ius rei notitiam indagaueris scies uniuersaliter cum qui bus uulnera sanari et consolidari possunt. Uerum cum hec sufficere non uideantur: sciendum est quod hoc medicamina dif ferunt inter se. ¶ Solidatiua enim sunt que desiccant ea cum ad membrum uulneratum defluunt: et pura et munda sunt ab omni superfluitate. ¶ Ea uero que cicatrizantia sunt et si necessario sint: eorum que defluunt desiccatiua id est non na turalium: opus est tamen ut naturalem humiditatem que in concaui tate carnis est desiccent. Unde multo magis debent esse desiccatiua quam illa que solidatam sunt. Ergo uirides galle et cortex malorum granatorum et balaustia: moderate uul- nera desiccant. Calcantum autem es ustum: uitreolum: eris eru go: et alumen: sunt fortiores medicine: maxime uitreolum et calcantum. eris erugo minor his est. Es ustum vero defe ctior est quam eris erugo: maxime minus mordicatiuus est si la uetur. Hec tamen pertinent libro compositarum medicinarum qui consequens est ingeniorum sanitatis. Scientia enim uirtutis simplicium medicinarum uerior est quam ingenia cu randi de qua quendam librum constitui. ¶ Nam postquam ingenia curandi cognouerimus id est ut oporteat desiccari: hume- fieri: refrigidari: et calefieri: et quantum siue multum: seu parum: seu mediocriter: et uirtutem simplicium medicinarum sigillatim: sciuerimus inuestigandum est: quomodo in unoquoque membro oportune commiscendum sit. ¶ Igitur duo ingenia et due artes uobis in constituendis medicinis necessarie sun id est ingenium suarum uirtutum: et quomodo congrue com miscende sunt.

¶ Capitulum .VI. in quo docet modum et ingenium remouendi superflua de uulneribus que superfluitas est morbus contrarius concauitati.

NUnc autem oportet nos ad ea que de curandis uul neribus dimisimus redire id est ostendere quali- ter ea que in uulneribus sunt superflua possumus euel lere. que quidem passio a quibusdam medicis superflua caro uo- catur: ex illa morborum specie existens que in membrorum quantitate vel magnitudine fit. Non enim aliquem secundum no- mina constringere uolumus. ¶ Item concauitas uulnerum huic speciei pertinet. Nam sicut uulnera concaua non est unus morbus: sed duo: eo quod est aliud concauitas: et aliud uulnus. Similiter aliud est superflua caro: et aliud uulnus. ¶ Sed prima intentio quam in his habemus: ostendit omnia que extra naturam sunt: corpori esse superflua: et ab eo aufe- renda. ¶ Hec tamen fiunt cum solis medicinis: et non actione nature. nam carnem creare et solidare cum actione nature fiunt. Medicine enim nihil in hijs agunt: nisi quia ea que naturam impediunt expellunt. Amputare uero et incidere superfluam carnem: non fiunt actione nature. sed cum medici- nis fortiter desiccantibus que uicine sunt in uirute eis scilicet que multum sunt mundificatiue et cicatrizatiue. ¶ Unde multi medici errant: ponentes medicinam roditatiuam et car nis minutiuam: quibus mundificatiua putredinis conue niunt. et vbi solidatiua et cicatrizatiua fuerit oportuna: ponunt ea que carnem consumant. verbi gratia. uitreolum et calcantum in corporibus humidis imposita magis minu unt carnem et rodunt quam si cicatricem inducant. ¶ Ideoque si aliqua necessitate compellamur has medicinas imponere eo quod aliam non habeamus: oportet et paruissime sint quantitatis: et subtilissime puluerizata. si propter cicatricem imponende sint. ¶ Quod si propter minuendam carnem: multa quantitas donetur. ¶ Sed eris erugo magis rodet et carnem minuit quam ui treolum et calcantum. et ab eorum natura que cicatricem inducunt aliena sunt. ¶ Unde si uitreolum et calcantum urantur: mino ris acuminis erunt. Eis etiam post incisionem locis tempera- mentum prestabitur. ¶ Non recordaris eum qui sine ratione et memoria putrida uulnera curabat cum medicina scilicet quam medici habent in consuetudine id est uiride unguentum. mel tamen in eo addidit: qui cum per multos dies ea ex huiusmodi medicamine subueniret putredinem in uulnere unaquaque die eadem quan titate reperiebant. Quo quidem uiso stupefactus: ad quid rediret ignorabat. Quod contingit quoniam ipsius medicina non soliam eam que in solo uulnere erat putredinem mundificabat: Uerumetiam et carnem sub uulnere existentem liquefaciebat. fortior enim erat quam natura infirmi. ¶ Cunque medicus ille putredinem eodem modo manere conspiceret: quandam ex illis quantitatem in sua medicina adiunxit. quatenus mundifica tior fieret. putabat enim putredinem illam causa medicine defici entis existere: cum ipsa causa conuerso fuisset. ¶ Unde dico quod is medicus non solum errauit secundum ingenia curandorum uulnerum: sed etiam secundum scientiam qualitatis uulnerum. Nam si uul nera cum qualibet harum duarum medicinarum curare ceperimus et putredinem manere sicut fuerat uidebimus. Intendimus quod una earum minus mundificet qua oportet. Et alia ultra mo dum. ¶ Differunt enim inter se: eo quod ea que fortior est et acu tior: uulnera magis solito concauat: et labra eorum indurat et superficies fit rubicunda: et aliquando contingit infirmo mor sura. Que uero minus oportuna mundificatiua existit neque morsuram neque aliquod horum que dixi generabit.

¶ Capitulum .VII. in quo reprehendit methodoycos et thesili- cos. et confirmat logicos.

QUare dico methodoycos omni studio in suis experimentis imposito nequaquam posse de una ad aliam uerti medicinam: preter eos qui ingenia artis medicine que in hoc libro dicta sunt cognoscunt. ¶ Se cta autem thesili ignorat hoc in uulneribus perscrutari. neque tractat de quibusdam ingenijs que sint uel secundum methodoy cos vel secundum logicos. Sed dicunt ea que uulgis nota sunt. dicunt enim uulnera concaua debere impleri: et ea que ple na sunt solidari et cicatrizari. Superfluam autem carnem ha bentia debere incidi. Item ignorant quod teneris corporibus minus desiccatiua conueniant quam in crossioribus. ¶ Ideoque oportet me redire ad explananda ea que superius dixi. et ut osten dam uolentibus hanc artem destruere quantum erroris incur- rant. Incipiam tamen a uulneribus quibus caro restauranda sit: ponens exemplum de ea. deinde incipiam ab uniuersali me dicina. ¶ Dico ergo quod non solum logici: sed etiam metho doyci patenter intelligunt unam omnibus naturis medicinam necesfarionecessario non conuenire. cum teneris et mollibus corporibus minorain margine: alias mitiora [without anchor in main text] subueniant et siccis austera. uniuersaliter etiam di co nullam naturam eorum que mollia sunt: dura posse susti- nere. palam est ergo naturam infirmi necessario esse inuesti gandam. ¶ Unde quoque intelligibile uidetur quod unicuique corpori propria medicina conueniat. ¶ Item tertiam intentio nem manifestabo. nam cum unicuique nature quidem humidum quod- dam sit proprium: quod lingua nullatenus poterit explicari. neque secundum quod est a scientia ualet aliquomodo comprehendi: con stat peritissimum esse medicum curandorum morborum parti- cularium qui potest ingenia artis medicine perpendere secundum noticiam eorum que humane nature propria sunt. propriam uni cuique nature medicinam constituens: Unde qui arbitratur omnibus naturis unum quid conuenire maxime: stultus est. ¶ Empirici vero dicunt quod omnis curatio uniuersaliter sit una omnibus hominibus conueniens. ¶ Ideoque dicunt actionem me dicine esse stabilem et perfecte posse cognosci secundum quod est. Item dicunt medicinam non esse scientiam nisi uniuersalium. et non particularium. quasi nihil aliud curari debeat nisi uniuersa lis homo: cui supponuntur indiuidua sicut et suo gene- ri. ¶ Item sicut in initio eorum omnium que dixerunt errasse uiden tur: sic et in hoc loco errorem incurrerunt. non enim medicina uniuersali fit homini: sed unicuique suo indiuiduo. nam cum singu lares homines sint indiuidua: necessario complexiones et proprie tates unius non sunt ille que sunt in altero. ¶ Sed empi rici putant unam medicinam omnibus conuenire. ¶ Ego autem si possemus naturam uniscuiusqueuniuscuiusque secundum quod est cognoscere es sem eiusdem scientie cuius sphilius extitit. Sed cum hoc sit impossibile studui ut nihil eorum que humana natura quidem comprehenduntur aliquo modo pretermitterem. et precepi ut alij si militer faciant. ¶ Item methodoyci ab uniuersalibus ad particularia uolunt appropinquari. negligentiam tamen ha bent et ignorantiam ad perfectionem ueniendi. Causa eius est. quia non deberent solum in diffinitionibus medicine mane re. ¶ Dicunt enim hec medicina mulieribus et pueris con uenit. et delicatis et teneris. Hec autem alia congrua fit senioribus et duram carnem habentibus. ¶ Oportet autem eos inuestigare: quanta esset humiditas: et quanta in istis du rities. ¶ Hij tamen methodoyci multis modis susciplendi sunt: eo quod inquantum possunt student ut egrotantium na- ture notitiam habeant. Consuetudinem etiam eorum inquirunt. dicunt enim quod per eam possunt scire qualiter curare debeant vnde diu de consuetudine tractare inchoabo. Nam alij antiqui studuerunt in scienda consuetudine quatenus per eam sci rent proprictatem nature infirmorum. Methodoyci quoque studio in notitia consuetudinis imposito dicunt medicum medicinas melius eius quem sepe uiderent egroti cogno scere quam ille qui nunquam eum aspexit. Item dicunt se non posse certiorem et proppriampropriam medicinam alicui prout oportet offerre. ¶ Sed thesilus cum cognouisset quod uulnera concaua carne reple ri deberent: ait scientiam medicine posse cognosci et diffici- lem non esse. ¶ Idem tamen omnibus quod alijs cognitum erat sentiebat. Non enim solus thesilus qui dicit se phylicidonem superas se: talia cognouit. Uerumetiam et alij ante eum existentes: si cut eriphylon et lifarion eadem senserunt. hij namque sciue- runt quod uulneribus concauis caro sit generanda. ¶ Aliud tamen quod maius est cognouerunt. nam dixerunt eum esse medicum cui notum est qualiter et cum quibus caro generetur. ¶ Unde si hee medicine secundum experimentum sunt: merito the silus experimentum sequetur. Si autem secundum rationem: eam imitetur. non enim est utilis eum tractare secundum unam intentio nem: et operari secundum aliam. ¶ In his tamen nobiscum conueniunt me thodoyci. certam enim aiuntin margine: alias dicimus [without anchor in main text] esse medicinam: si inquan- tum possumus infirmorum naturis appropinquamur. Methodoyci etiam et logici dicunt: quod nullus possit na turam uniuscuiusque secundum quod est cognoscere: nisi asclipius et apollo. ¶ Preterea hee omnes quas diximus duobus modis sunt: unus est secundum methodoycos eorum scilicet que sen su comprehendi possint. Alius secundum logicos id est inuestigatio elementorum. nam si naturam elementorum inuestigaueris et di uersas hominum complexiones cognoueris: certificabis quod unicuique complexioni propria medicina conueniat. quod sci ri non poterit: nisi complexiones corporis bene inuestigentur: ¶ Aliud tamen considerandum est: nam si corpus quodlibet siccam com plexionem habuerit absolute sicca conueniet sibi medicina. tamen complexiones membrorum singulorum inquirantur: quia si com plexio corporis sicca fuerit: quedam tamen membra sunt siccio ra sicut ossa et lacerti. necesse est ut medicina horum siccior efficiatur. Quod si quedam membra sint humidiora conuenit ut medicina minus sit desiccatiua. ¶ Que omnia qui de se- cta thesili postposuerunt eo quod unam omnibus membris medi cinam prodesse uiderunt. ¶ Methodoyci veroin margine: alias non [without anchor in main text] sunt eiusdem mensure cuius sunt logici. In tantum enim a logicis differunt inquantum et secta thesili ab eis differre uidetur. Sciunt namque quod medicina uulneris oculorum: non prosit uulneribus aurium. et medicina articulorum non sit eadem que uulneribus car nis prodest. ¶ Sed aliqua nihil iuuaminis aliquando tribuen- te: nesciunt ad aliam mutari prout oportet.

¶ Capitulum .VIII. in quo agunt de cura eornmeorum que superueni unt uulneri in generali.

AT cum hic ratio ut uideo bene a me sit diffinita: Reuertor ad ea que prius disputaui dicens: unum quemque morbum qui in uulneribus solet euenire. et in cipiam a mala complexione. ¶ Dico ergo quod si caro uulneris est calidior seu frigidior quam oportet: necessario erit: aut uulne re nondum existente: aut eo iam orto contingit. ¶ Unde non suf- ficit ut medicina solummodo sit desiccatiua: cum debeat esse de siccatiua calefactiua vel refrigidatiua secundum mutationem com plexionis illius. ¶ Impossibile est enim carnem in uulnere generari: carne illius non secundum sui naturam existente. Si militer neque solidari: neque cicatrizari poterit. Non enim inuanum diximus quod hec fiunt actione nature. Sed mundi ficare uuluera: et superfluam carnem minuere: possibile est fieri carne non secundum naturam eorum existente. Hec enienim sola cum me dicina fiunt. ¶ Ideoque oportet te studiose secundum tuum posse in uulne ribus curam inducere: ut dum carnem seu cicatricem in eis ge- nerare uolueris: temperate sint complexionis secundum quidem suam naturam. Nam semper te oportet custodire cursum nature dum est. et eum dum non est restaurare. Cursus nature custodiri non poterit nisi complexio membri secundum quod necesse est manserit. ¶ Similiter si calidum apostema in uulneribus fuerit: nul lus medicus carnem seu cicatricem in eis generare ualebit: nisi primitus apostema curare incipiat. ¶ Horum igitur ratione possumus scire qualiter in eis medicina tractan- da sit. Superius enim diximus quod medicina uulnerum de siccatiua debeat esse in quibusdam plus et in alijs minus. inuestigandum tamen est utrum medicine conueuiant esse calide seu frigide. Et quantitas calefactionis seu frigiditatis earum preuideantur: an sint ultra quam oporteat seu minus. ¶ Quare oportet nos cauere iusquiamen mandragoram et opi um: quia etsi oportune uulnera desiccent ea tamen ultra modum infrigidant. Similiter rasinum picem et uinum: eo quod calidio ra sunt quam oportet. Ideoque simpliciter non imponantur nisi cum alijs frigidis commisceantur. ¶ Item inquirenda est aeris complexio nos circumdantis: eo quod afficit corpus sicut me- dicina: proinde cum calor siue frigitudo ei dominatur: sanita tem uulnerum prohibet: unde oportet eam medicinam constitui que sue complexioni repugnet: iccirco ypocrates semper in calidis tem poribus frigida: in frigidis calida operabatur. ¶ Sed scio quendam empiricum qui dicebat bonum esse naturam aeris infir mum circondantis inquirere. tempora quidem anni necessario non esse consideranda. ¶ Miser tamen putabat quasi non esset nocitiuum et iuuatiuum tempus existere: et non sui complexio. ¶ Uerum ego plane dixi. Quoniam qui curare uoluerit uulne ra sed quod est necesse: prius inuestiget corporis elementa: deinde tempora anni: tandem complexionem totius corporis et uniuscuiusque membri. Sed cum significatione quam siccis et hu midis corporibus sumpsi mihi sit in memoria quod siccis sicca: et humidis humida: frigidis natura frigida: et calida calidis: dico conuenire. Significatio igitur que a naturali bus ostenditur: contraria est ei que extra naturam fit. natura lia enim custodire et regere cum similibus debemus. que autem sunt etr naturam: cum contrarijs expellere.

¶ Capitulum .IX. in quo ostendit qualiter curandum est uulnus quando contrarie signisicationessignificationes apparent.

QUa de re patenter ut uideo medicinas uulne rum prout oportuit ostendi. Nam quod primitus oportet considerari ab essentia morbi sumendum est. hoc tamen non potest fieri nisi primo complexio totius corporis infirmi cogno scatur et membri infirmi: natura quoque aeris regionis. Nam mul totiens in uno et eodem morbo sunt plures significationes et contrarie: quarum mentionem hoc faciam. ¶ Dico ergo quod possibile est complexionem infirmi humidam esse et membrum infirmum sic- cum que contraria sunt. sic intelligendum est de calore et frigidita te. Complexione autem mediocri existente non oportet medici nam aliquo respectu considerari eo quod natura infirmi tem perata est. Similiter si complexio fuerit calidior seu frigi dior: humidior uel siccior quam oportet: medicina sit ea quanti tate augenda secundum quam illa complexio naturalis quidem extite rit. unde non debes ignorare que complexio mala sit na turalis: queue sit extra naturam: de quibus locutus sum in alijs libris: et maxime in illa vel ea particula in qua ma lam complexionem et mutabilem et diuersam ostendi. ¶ Conce damus ergo quod complexio corporis infirmi sit humidior quam oportet cuius rei causa medicina parum desiccatiua sit sibi con ueniens. Dicamus etiam quod membrum infirmum sit naturali ter siccum eoru scilicet que parum carnis habent: sicut digiti: con catenationes: aures nares: oculi: lingua et cetera: que habent plu rimum cartilaginis: pellicularum ligamenti ossium et neruo- rum. Nam ubi hoc plurimum abundauerit et parum carnis autin margine: altier ut, corrupt for aliter ut [without anchor in main text] nihil in eo fuerit: significatio membri infirmi nature totius corporis contraria erit. ¶ Unde conuenit ut inquiras utrum siccitas membri sit extra temperamentum ea quidem quantitate qua corporis humiditas modum excessit. Nam ubi hoc cogno- ueris non oportet te medicinam uulneris qualitate augmenta- re uel minuere: cum necessarium sit medicinam temperatam appo ni. Sicut si uulnus in temperato corpore: membroque tempe- rato fuisset. ¶ Quod si membrum uulneratum modum temperamen ti excesserit magis quam humiditas corporis: est necesse ut medicamen adeo siccius efficiam secundum quod siccitas illius membri corporis humiditatem precellerit. verbi grata. si mem- brum uulneratum sit siccum extra temperamentum .IIII. numero. et humiditas corporis in .III. palam est medicinam in primo nu mero siccam uulneri conuenire. ¶ Hoc tamen non possumus sci re: sed cum maximo ingenio ad rei ueritatem appropinquamus Nam ad id quod certum est peruenire non possumus. sed qui laborat et exercet se in huiusmodi negotio magis quam quilibet alter ad id quod dixi appropinquabit. ¶ Preterea predicte significationes contrarie scilicet aliquando in uno tempore fiunt. ¶ Idemque intelligendum est de calore: frigiditate: et ceteris. ¶ Item aliquando significationes: in diuersis temporibus exi- stunt. ¶ Unde incipiamus ab una postponentes aliam. verbi gratia: si quedam uulnera sint concaua nimiumque pu tredinis habeant. tria extra naturam in membro uulnerato habentur scilicet uulnus. concauitas. et putredo. Quorum cura tiones secundum temporis ordinem sunt faciende. Primo enim pu tredinem mundificamus. quia impossibile est carnem in uulne re nondum mundificato generari. Secundo concauitatem implemus. Nam si consolidetur uulnus ex concauitate nondum repleta certum est concauitatem illam repleri nullatenus posse. ¶ Item concedamus uulneratum membrum non solum habere tria hec: sed etiam calidum apostema. aut erisipilam. aut corruptionem per quam ducitur ad perditionem: aut malam complexionem simplicem seu compositam. ¶ Dico ergo carnem in uulnere non generari nisi cura prius ab his initium capiat. Caro enim ut dixi mus non generatur nisi caro uulneris super quam est ge neranda: sana et temperata sit. unde si caro subterior fue- rit infirma exordium carnis generande ab eo nullate- nus fieri poterit. ¶ Ideoque si quemlibet morbum compositum coniunctum cum alijs curare uolueris. Primo intentio tua in eo sit sita per quod actio tua initium capit. Secundo intentionem tuam ad id conuerte: sine quo complementum ipsius actionis fie ri non potest. Tertio ad illud intende per quod uideris ut reliquis postpositis festinanter ei occurras. ¶ Carnem igitur uulneris temperare: quasi actiua causa est cum per ipsam uul- nus repleatur et solidetur. ¶ Mundificare autem putredi nem est causa sine qua generari caro non potest. nam donec pu- tredo in uulnere fuerit: caro nullatenus oritur. Item essen tia uulneris est causa replenda concauitatis. cum impossiblieimpossibile est sine ea repleri. Caro enim uulnere solidato nullate- nus generabitur. ¶ Hijs igitur inquisitis et notisicatisnotificatis curationis ordinem patenter agnosces. verbi gratia. si in aliquo membro calidum fuerit apostema: uulnus quoque et concauitas et putredo. notum est quod primitus apostema cu randum sit. deinde putredo: tertio concauitas. quarto uul nus. ¶ Tertia ergo intentio que cohibet nos sibi conue- nire non in his morbis sed in alijs scita est. cui soli causa su- spectionis et timoris omnibus curis relictis concurrimus. verbi gratia. si uulnus in capite lacerti ex qualibet pun- ctura contigerit. et ex ea spasmus euenerit: et nulla me- dicina sibi subuenerit: necessitas ipsa cohibet nos lacer tum per latitudinem incidere. Nam si hoc fecerimus spasmus cu- rabitur. uoluntarius tamen motus a membro auferetur. ¶ Si militer si sanguis ex crepatura vene vel arterie ultra mo dum fluxerit incidimus eas per latitudinem ut incise partes maneant separate: eo quod infirmum a maxima suspectione liberamus. ¶ Item si aliquis neruus pungatur vel incidatur quadam necessitate coacti: per latitudinem incidemus eum hoc tamen facimus infirmo ad spasmum: alienationem vel utrumlibet appropinquante. Nam hij duo morbi difficilis curationis sunt. ¶ Item si aliqua magna concatenatio separetur et uulneretur: uulnus curabimus separationem dimittentes. Nam si separationem sanabimus uulnere postposito: et spasmus fiet. ¶ Qua de re hoc inten tio ab illis aliena uidetur: de quibus planius disputabo.

¶ Capitulum .X. in quo docet sumi ingenium curandi ab ipsis de notationibus uulnerum.

HIc autem uolo de denotationibus uulnerum disputare. Dico ergo si aliquis dixerit quod uulnera alia sint tumi da alia putrida alia corrosiua. alia erisipilata. Alia can cerosa. alia cum dolore. et alia sine dolore: et similia. Et inten tio eius sicut dicitur in libris empiricorum fuerit non repu gnabimus eis. Illi enim dicunt hoc esse denotationes uulne rum. unde nolumus eum in omnibus redarguere. Sed si in tendit quod per ista possit uulnerum denotationem cognosce re monstrabimus quoniam hec nomina non sunt nisi denotationes compositorum morborum. Simplicium enim uulnerum: non sunt si gnificatam: cum ab alijs significentur ¶ Nam si fixura per quod libet: corpori superuenerit: et forma illius in corpore man serit: multis et diuersis quidem secundum figura denotationibus uulnus denotabitur. et hoc propter formam. Nam aut rectum erit tortuosum aut uncinosum aut aliter. ¶ Item secundum quanti tatem aliter denotatur. dicimus namque uulnus magnum paruum minus illo et maius isto. Dicimus quoque uulnus longum breue. et uulnus non penetrans ultra superficiem corporis et penetrans usque ad profundum. que omnia quantitati pertinere uidentur. ¶ Item uulnera equalia et inequalia concauitati uulneris pertinent. nam si fixura fuerit in coxa possibile est ut superior pars uulneris sit magis concaua quam inferior que erga genu est vel econuerso. ¶ Item aliquando ictus superficiem aliquantulum findens sub cuti torquetur infra pellem: et carnem transiens. unde uulnus partim est uisibile et partim est in uisibile. Quod tamen uulnus aliquando fit ab inferiori ad superiora: et ali quando a superiori ad inferiora et nonnumquam per latitudinem. ¶ Item uulnus secundum tempus intueri oportet. Nam quedam sunt recen tia. alia vetusta. Et aliquando totum membrum est incisum: et aliquando partim. Item secundum loca erit considerandum utrum sit in capi te lacerti vel in capite nerui. et similibus sicut in epate uentre et cuti. ¶ Hee tamen denotationes: non sunt proprie uulnerum sed suorum locorum. proprie autem que denotant formam quantitatem et similia. ¶ Sed qui dicit uulneris tumorem. et concauitatem corrosionem diffinitiones uulnerum esse errabit in ingenio curandorum uulnerum maxime si dicat uulnus apostemati cum. possibile enim est apostema proprium fieri in eo loco ubi uulnus non est. apostema igitur non est proprium uulne- ris accidens. ¶ Unde uolo diffinire qualiter equiuocum euadere possumus. ¶ Dico ergo quod quicquid per se stat non possit aliud nisi seipsum ostendere. Sed magnitudo: par uitas: equalitas: et inequalitas: tempus: figura: per aliud existunt. uulnera quoque et apostemata et corruptio mem bri atque putrefactio cum per se possint esse eo quod sunt habi tus quidam extra naturam existentes non sunt accidencia consequentia habitus. hec enim aut sunt magna aut parua. aut vetusta aut recentia. Apostema vero uulneris non sequitur uul- nus sicut accidens. nec etiam corruptio sequitur illud nec pu trefactio: eo quod morbi sunt. Qdualitates enim sunt actioni naturali nocitiue. ¶ Item si dicatur uulnera esse alia dolo- rosa et alia saniosa: licet his uocabulis uulnera denoten tur: non tamen simpliciter: sed composite. ¶ Item quamuis compositum quid significent non eiusdem uel consimilis significationis sunt dum dices uulnera alia apostematica: alia putrefacta: nam apostema et putrefactum quidam habitus sunt extra naturam: pu tredo vero et dolor non sunt habitus neque compositum cor- pus: cum sint accidens. ¶ Similiter si dicatur quod uulnus aliud habeat malos humores: aliud sit ad quod mala ma teria defluit: aliud esse corrosiuum: ostenditur causa morbi com- positi cum morbo. ¶ Quibus quidem omnibus monstratur quod sim plices morbi primi uidelicet atque compositi: sint quasi fun damentum: ingeniandeingeniande (?) cf. Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 134rb: ingemande curationis de quibus in quadam par- ticula ubi omnes morbos nominauimus sufficienter locu ti sumus. ¶ Item si quis dixerit morbum alium esse simplicem et alium primum: alium singularem: unum quiddam dixisse uidetur cum nihil inter fese differunt. Quod eni est primum et simplex et sin gulare est et econuerso. ¶ Uerum prima omnium significa- tio que prius in curatione sit consideranda quasi fundamen tum: non potest ab omnibus uulneris denotationibus sumi. ¶ Nam uulnera recentia et uetusta non ostendunt quomodo uul nera curari debeant: licet quidam hoc arbitrentur qui suo quidem er- rore decepti sunt. Dicunt enim quod uulneris tempus diuersam eius considerationem insinuet: sicut et morbus quem cum die ta curamus. diuerse secundum tempus curationis est. Nam aliud per initium morbi: aliud per augmentum: aliud per statum: ali ud per declinationem demonstratur: de quibus sufficienter postea tractabo. ¶ Reuertor ergo ad uulnera dicens cnmcum uulnus recens plurimum sine aliquo morbo compo- sito vel accidenti existat: arbitrati sunt quod aliud per ea quam per vetusta denotetur. Quod non est ita: quoniam eorum uulnerum que sola sunt non habentia saniem vel concauitatem neque dolorem: neque etiam aliquem morbum: expedit ut medicina sibi soli con ueniens sit id est separationem iungere: et consolidare: ergo si- ue siut vetusta siue recentia: non nisi una et eadem medicina curabuntur. Unde nullam inter se differentiam propter tem pus habere manifestum est. ¶ Eorum vero que concauitatem sub cutaneam utpote inuisibilem habent: oportet iu inquiras et inuesti- ges: an concauitas fuerit superius et possit sanies deorsum currere facile: aut ea inferius existente. sanies clausa ma neat aditum exeundi non habens. Nam si superius extiterit: et sani es deorsum manere poterit: curabis eam sicut et cetera uul nera. ¶ Quod si deorsum fuerit: et sanies egredi non ualeat necesse est ut foramen quodam ingenio faciamus: per quod sani es possit exire. Quod duobus modis est considerandum: quoniam aliquando totam concauitatem oportet incidi: et non numquam in aliqua par- te inferiori foramen aliquod fieri necesse est. ¶ Unde si quis dixerit mihi quomodo conueniat hoc fieri. Respondebo natura loci incidendi et magnitudo uulneris demonstra bunt hoc tibi. verbi gratia. Si uulnus in tali loco sit quod in cisio sit molesta et uulnus magnum fuerit utile est ut aliquam partem illius concauitatis incidas et hoc inferius. ¶ Si autem uulnus aliter extiterit tota concauitas est incidenda: et ligamentum ab initio concauitatis usque ad locum incisionis inducatur. ¶ Porro superius dixi quod denotationes uul- nerum diuerse propter membra in quibus sunt existentes sint utilissimum quid in ostendenda curationis significatione. ¶ Sed tamen cum ibi uniuersalia membra intelligerem: hoc autem composita: uolo adhuc dintiusdiutius de simplicibusin margine: alias de similibus [without anchor in main text] et com- positis disputare. Uerum prius dicam denotatiouesdenotationes qui- bus uulnera diuersa denotantur: et proprias eorum differen tias et diffinitiones eorum que fiunt secundum latitudinem et secundum re ctam longitudinem Illorum etiam que in terius penetrauerunt: et que superficietenus fiunt queue sint magna vel parua: signifi cationes non reticebo. Dico ergo si uulnus in latitudine lacerti sit: necessario eius labra multum erunt remota: unde conuenit ut ea fortiter coniungas. Ideoque quedam uulnera oportet sui: demum anacratiron appositioni id est pannum triplicatum. ¶ Uul nus autem quod fit in longitudine lacerti: si ligamentum incipiat ab utroque capite lacerti non oportet sui sic aut pone anacrati ron: aut parum sue. Quod si uulnus aliquod magnum fuerit: ne cesse est ut medicinam minus desiccatiuam apponas. Si recordatus fueris eorum que superius dixi. Si autem sit par uum: parum desiccatiua sibi sufficiunt. ¶ Uulnus autem quod in terius penetrauerit necessario magnum est: unde linteum ab utroque capite incipiat. et labra uulneris oportuueoportune et fortiter constringas. Sed si uulnus interius in carne scilicet mul tum penetrauerit: multum in longitudinem tetendit: magnum duobus modis dicitur esse: et multe significationes ab eo perpenduntur curam ipsius ostendentes. una quia siccissi- ma medicina est sibi necessaria. Alia quia labra sua forti- ter debent constringi: et ab utroque capite ligari: deinde sui et hoc profunde. ¶ Similiter si uidebis aliquod uulnus multis modis compositum: et significationes eius diuersa significant. Inquire utrum significationes sint contrarie nec ne. Nam si conueniant: una erit intentio. Si autem sunt con trarie: inuestiga et perpende eas: neque festinanter opera beris de quibus postea tractabo. ¶ Confert enim ut sit fi nis huius tertie partis: et incipiam quartam de morbis qui plurimum cum uulneribus eueniunt: et de curis quas pri mitus fieri necesse est.

¶ Incipit liber .IIII.

¶ Capitulum primum in quo premittit que dam communia de accidentibus et morbis superuenientibus uulneri.

QUamquam notum sit quod separatio iun- cture que imparitatis dissolutio dicitur sit morbus unicuique mem bro eueniens non tamen uno uo eabulo denotatur. Nam si in car ne contigerit uulnus dicetur. Si in ossibus: fractura. si in neruo con tusio. Aliquando quoque in ligamen- tis fit: proprioque uocabulo nominatur. Similiter in venis et artarijs et lacertis ea contingere: ali ter nominabitur. ¶ In hijs tamen fit vel ex conclusione uel casu: uel motu nimio. ¶ In lacertis autem si ex ictu forti. ¶ Preterea sanguine de uenis exeunte: et infra cutim exi- stente: dicitur ex contusionis occasione plurimum euenire. ¶ Uerum aliquando ore paruarum uenarum aperto sanguis ab eis quasi quodam sudore emittitur. unde morbus iste non ui detur quod dissolutio impuritatis sit. ¶ Item nonnumquam membrum aliquod causa cuiusdam rosure separat: morbus tamen compositus est. Nam separatio iuncture tunc considerata: consequens ac cidens morbi uocari uidetur. Cum enim morbus qui se- paratio dicitur iuncture si in membro contigerit aliquid a- mittente duobus efficitur modis. aut propter ferrum aut pro pter rosuram: qui autem fit a ferro in propatulo est. a rosura autem contingens et de causa interiori: necessario causa humoris maligni et pessimi erit. Quod si causa de exteriori contigerit: aut erit incensiua medicina:medicina cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 134vb: mordicatio aut ustio ignis. ¶ Unde oportet te bene inuestigare et inquirere morbos ut scias qui sint compositi et qui simplices. Nam simplicibus simples: et com positis composita conuenit medicina. ¶ Sed uiam et inge nium artis compositorum morborum superius denotaui: que tamen mihi uidetur non sufficere eo quod ibi uniuersaliusin margine: alias illorum [without anchor in main text] disputa ui. Ideoque in hoc loco ea particulariter denotabo. ¶ Unde dico quod omne uulnus aut est solum aut composi tum cum alio. Id etiam cum quo componitur aut erit solum aut mul tiplex. ¶ Hij quoque non solum cum uulnere contingunt: sed etiam uulnere iam facto superueniunt. ¶ Quorum quidem occa sione aut uulnus augmentabitur: aut medicina sine illain margine: alias illorum [without anchor in main text] consideratione nullatenus perficitur sicut superius di ctum est. ¶ Ideoque nunc tractandum est de cura eorum quibus uulnus augmentatur et maius efficitur. ¶ Dico ergo duobus modis hoc fieri. Aut enim a corpore sunt expellen da: aut nocumentum eorum mitigetur. ¶ Hoc tamen fieri non potest nisi causa fuerit modica nam ea quidem existente multa uulnus cicatrizari non poterit: nisi prius illa curetur. ¶ Oportet igitur inuestigari quot et que uulnerum sunt con sequentia: nam caro uniuscuiusque uulneris siue sit concauum siue non: necessario sanam secundum suam naturam conuenit esse. Con fert etiam ut nihil in labijs uulneris consolidandis quomodoli bet incidat: sicut multotiens euenit. unde labra coniun gi et conglutinari non possunt ex pilo oleo puluere et simili bus. ¶ Nam consequentibus accidentis existentibus im possibile est uulnus posse curari: quamuis non consequatur ipsis non existentibus semper esse solidabile. ¶ Comple xio enim subterioris carnis est tale quid quod sine ea neque caro generari: neque uulneris labra consolidari uel con glutinari poterunt. ¶ Qua de re congruum est eam secundum suam naturam conseruari. quatenus nostrum uelle in sanando uulnere per fici ualeat. ¶ Oportet ergo eam secundum suam complexionem esse temperatam et sanguinem ad membrum uulneris defluen tem. nam hec ut uideo magis ceteris sunt necessaria. San guinis enim corruptione carnem generari et uulnus solida ri prohibentur. ¶ Item aliquando prudore roditiuo et pu stulis superuenientibus et sanguine multo existente sanies in uulnere in tantum augmentatur quod neque caro gene rabitur: neque labra consolidabuntur. hee namque sunt ille tres uulnerum species: que difficilis curationis existunt id est mala com plexio carnis uulnerate. Et corruptio sanguinis ad mem brum uulneratum defluentis. Et quantitas illus sanguinis. ¶ Item si uis aliter uulnus diuidere dicas: uulnus difficul ter sanatur aut propter complexionis carnis corruptionem in qua uulnus existit: aut propter corruptionem eorum que de malo chimo confluunt. ¶ Sed mala complexio duo bus est modis: nam caro uulneris aliquando mutatur a sua na tura secundum solam qualitatem: et aliquando cum quadam duritia. Simi liter et sanguis defluens dupliciter consideratur scilicet in quan titate uidelicet et qualitate. ¶ Item nonnumquam hec tria com miscentur: et aliquando duo eorum horum tum compositorum curam non oportet ostendi: cum singulariter de eis presentialiter disputem.

Capitulum .II. in quo docet curare malam complexionem superue nientem uulneri et obuiare superfluo sanguini uenienti ad uulnus.

DIco ergo corruptione complexionis carnis exi stente: oportet medicum inuestigare utrum sit dura et sicca. ¶ Que si taliter fuerit fomentet eam cum aqua calida et temperata: donec rubea fiat et tumefieri ceperit. Nam si amplius fomentetur magis eo quod adunatur est dissol- uetur. ¶ Mdicinam quoque uulneris conuenit humidio rem esse quam ea que ponitur in sana carne. ¶ Quod si caro hu midior naturali fuerit: siccior medicina fiat et ab aqua custodiatur: uino enim si necesse fuerit lauetur: antaut ace- to cum aqua mixto: aut cum aqua ubi herbe stiptice co cte sunt. ¶ Similiter si caro calida fuerit refrigeretur et frigida calefiat. ¶ Quorum uniuscuiusque notitia ex colo re carnis perpenditur: ex tactu quoque et ex eo quam infirmus sentit. Nam aliquando manifestat nimium calorem uel frigiditu dinem in eo sentiri: et quietem ex medicamine calido: frigido ueuel haberi. Nam si uulnus calidum fuerit: color superficiei rubeus est. Si autem frigidum: albus est. ¶ Cum autem duritia in uulnere extra naturam fueri: oportet ut eam prius cures. ¶ Item cum labra uulneris mutantur: aut in colorem aut in duritiam conuenit ut incidatur donec ad sanam carnem incisio per uenerit. Sed si mutatio labrorum multum interius penetra uerit oportet ut constans sis et niquiras utrum audeas eam totam abscindere. Sin autem curabis illam in longo tempore. ¶ Hoc tamen secundum uoluntatem infirmi faciendum est. quidam enim carnis incisionem pati nolentes uolunt longo tempore curari. Alij uero econuerso. ¶ Similiter si sanguis ad membrum uulneratum defluens: temperamentum parum egredia tur in quantitate oportet ut ei impugnes quatenus ad tem- peramentum reducatur. ¶ Constipetur ergo et refrige retur superior pars membri uulnerati. ¶ Et ligamentum incipiat a uulnere usque ad sanum locum tendens sicut ypocorates precepit in fractura. ¶ Ponatur quoque in uulne- re siccior medicina quam ea que in simplicibus uulneribus ponitur. ¶ Quod si medicina fluxui repugnare non ua- leat eo quod multe quantitatis sit inuestigetur qualiter au- ferri debeat. Quod si fluxus fuerit propter membri defectionem curabis eam. ¶ Item si contingat ex plenitudine malorum humorum aut in toto corpore existentium aut in aliquo membro supra uulneratum membrum: conuenit ut quidcumque ho rum sit prius curetur. ¶ Sed defectio membri propter quam humores adin margine: aliter ut [without anchor in main text] uulnus descendunt: non est nisi causa sue ma le complexionis quamuis non consequitur quod omnis mala com- plexio sit causa defectionis. Ideoque plurimum uidemus carnem uulneris malam complexionem habere: non tamen esse defectiua: quia defectio membri non fit nisi dum mala sui complexio multum a temperamento semota est. ¶ Quo sic existente decet curari: sicut dixi tibi. ut calidam refrigeres: et frigidam calefacias: et.etredundant period humi dam desicces: et siccam humectes: et compositas compositis adiu- ues medicinis id est si due qualitates preualent duabus alijs contra- rijs eis resistas. Nam ratio que nobis talia ostendit hoc est. Quic quid enim uersatur secundum rectam integritatem: non solum ex animalibus vel nascentibus verum etiam ex omnibus rebus necesse est temperamentum mediocre:in margine: aaliter temperatum et mediocre [without anchor in main text] inter duas extremitates eorum omnium que non dire cte currunt. Illud enim quod neque minui neque crescere oportet nec pro portionaliter: neque qualitatiue necessario uituperabile est. Sed ea quibus addi uel diminui conuenit necessario extra lauda bilem componem sunt. nam ad ea nullatenus paruenient nisi quod minus est perficiatur: et quod superfluum auferatur. ¶ Ea autem de quibus queli bet pars minuitur uel adiungitur aliter consideranda sunt. Quoniam eis quibus aliqua qualitas dominatur: necessarium est ut hoc utraque facia- mus: qualitati scilicet dominanti repugnemus: et id cui dominatur adiu uemus. verbi gratia. dum enim membrum infrigidatum calefacimus: et ad id quod ab eo diminutum est additur et quod superfluum est minuitur. Qua ratione membris naturalem qualitatem egredientibus: et hoc propter aliquam malam complexionem necessarium est ut cura fiat ex adiutorijs ipsi male complexioni contrarijs. ¶ Similiter si ca ro uel membrum ex humores. ad ea propter defectionem sui defluentibus cedatur et mala eorum complexio primo sanetur: poterimus uulnus sanare. Eius tamen medicina non erit alia quam si uulnus non esset unde mostratur nobis quod huismodi medicina non sit propria uul neris. sed solius male complexionis. Ideoque si aliquid reuma ad mem brum uulneratum ab aliquo membro uel a toto corpore pleno exi stente defluxerit vel de malis humoribus prius tamen membrum de quo fluxus fit curari oportet: aut totum corpus si ab eo fluxus manauerit. ¶ Propter hoc si in membro super membrum uulnera tum existente: crosse uene fuerint id est uarices: premum uene curen- tur deinde uulnus. ¶ Similiter si splen infirmus fuerit: nulla tamen harum medicinarum pertinet uulneri sedin margine: aliter sit [without anchor in main text] ei qui causa uulneris est.

¶ Capitulum .III. in quo docet an per causas primitiuas detur scientia curan di uulnus.

PReterea quedam alia diffinire uolo. Dico ergo nihil primitusin margine: aliter primititiuum, primititiuum corrupt for primitium [without anchor in main text] significationem curationis ostendere: cum ab essentia morbi et natura infirmi membri: et ab ae- ris complexione nos circundanti et similibus denotetur. ¶ Uni uersaliter que dico: quod nullam curandi significationem possimus habere ab eis scilicet que ignota sunt. Sed quoniam aliquando morbus non est in pro patulo neque secundum sensum: fiet secundum rationem et ratio ipsa cohibet nos de primitiuis interrogare. ¶ Arbitrati sunt antiqui quod ex his eisdem curationis habitus cognoscatur: quod falsum est morbis quis in propatulo cognoscimus hoc testificantibus. verbi gratia si in quo dam membro sanguis fuerit a uena qualibet exiens et sub cute ma nens vel uulnus vel apostema vel herisipila in eo fit: licet causa horum non sit uanum est tamen de ea interrogari. Quod si causa adhuc sit et faciat necesse est ut primum quod factum est curetur: quod factum est repugnemus ¶ Sed si eius effectus ipsa non existente maneat: tunc effe ctus ipse curetur. Medicina enim non fit nisi in eis que sunt prouideri tamen et custodiri que sunt futura oportet Quod autem nec est nec erit: medicine nullatenus pertinet. ¶ Rerum ergo primitiuarum scientia non confert: nisi dum morbum cognoscere non possumus. ¶ Uerum methodoyci credunt res primitiuas esse quasdam par tes accidentium: et cum eis scientiam medicine retineri. ¶ Nam cum ali quis a rabioso cane morsus fuerit. vel ab alio animali rabioso dicunt non nisi solo quidem experimento eum posse curari. Si militer quidam logici manifestant huiusmodi infirmttateminfirmitatem experi mento curari debere. Unde hij omnes accidentia primitiua contemplantur: velut si partes accidentium essent. ¶ Sed qui prouide rit ac intellexerit naturam ueneni reptilium et id cum experimen to temptauerit et secundum illud curationem cognouerit: primitiuorum notitia non indiget. nisi ut passio qualis sit per eam cognoscatur. ¶ Uerbi gratia: si cognouerit quod venenum scorpionis sit frigide virtutis: intendit curam eius qui morsus est eo quod passio hec frigida est: licet nihil sit in infirmo per quod cognoscatur utrum pas- sio frigida sit: Nam postquam ipso iure manifestante: morsionem a scorpione fuisse congnoueris: incipies totum corpus indubi tanter calefacere: non expectans passionem cum experimento cognoscere. ¶ Eam enim secundum naturam rerum percipies: sicut osten di in libro quem de simplicibus medicinis constitui.in margine: aliter cognosci [without anchor in main text] In quo prece pi: ut nullus eo non dum perlecto: istum aggredi presumat. Uerum ibi dixi quod impossibile est alicuius rei uirtutem preter experimen tum posse cognosci. bonum enim et mirabile quid esset: si solo ui su possemus cognoscere naturam litargiri: castorei: canta ridis et ceterorum. ¶ Sed sicut omnis error duobus modis est in quantitate scilicet ultra temperamentum fuerit vel citra temperamen tum. ¶ Similiter et in hec due secte sunt quarum quidem altera re pugnat alteri: sicut faciunt causatores dum unus et alter unum et idem cantant diuersis tamen uocibus: quedam enim adhuc negat medicinarum uirtutem cum experimento cognosci. Altera vero dicit esse possibile: quod uirtus medicinarum cognoscatur eis non dum temptatis. ¶ Sed pessimum est istud dici. Illud autem aliud est stultissime aut perfidiosum. ¶ Non tamen terroges me ut hu iusmodi rationem ostendam cum prolixe dicte sit in secunda particula libri com plexionum: et in libro simplicium medicinarum. ¶ Preterea dico quod oportet sciri primitiua eo quod aliquando dant adiutorium in co gnoscendo morbo: sed si locus morbi sit in propatulo et poteri mus eum sensualiter cognoscere: non est necesse primitiua co gnosci. ¶ At quia dixi inconueniens esse ut due et diuerse do ctrine commisceanur: debmusdebemus scientiam experimenti per se constitue re. Et eam que rationis est per se. Sed cum in hoc loco sicut superius dixi: intentio mea sit sola rationabilis doctrina. si omnia que necessario sunt dicenda reticebo: uideor non omnino verita- tem dixisse: quoniam solum secundum artificiale quidem ingenium curantibus naturam reliquis vero non ut ad plenum vera dixisse uidebor. ¶ Si quis ergo librum istum legere uoluerit sciat intentionem eius id quod dixi fuisse: licet hoc addiderim quod nullum accidensin margine: aliter antecedens [without anchor in main text] significa- tionibus curationis adiutorium inferat. nisi quod aliquando in cogno scendo morbo dat adiutorium. ¶ Sufficiunt igitur ista. Re deamus ad priora et constituamus eis fundamentum abnegati uum. ¶ Dico ergo quod essentia morbi primam nobis intentionem insi- nuat. et cetera posteriora per eam intelligantur. Nam bene poteris intellige re nihil societatis inter hanc intentionem et primitiuas occasio nes haberi maxime si morbus fuerit uulnus de qui modo disputamus. ¶ Uerbi gratia si uulnus in aliquo sit membro ex qualibet materia bene intendimus non essenisi ex malis humiditatibus. ¶ Nam consuetudo natu re est talia in passionibus facere. corpus uidelicet mundificat: et mate riam erga cutim expellit: unde uulnus efficitur: corpusque mundificatur. Quapropter dico uulnus istud sicut et alia debere curari: dum mor bus alius cum eis non est ¶ Palam est ergo nihil significationis sumi ab eo per quod hoc uulnus fit. ¶ Sed si chimi defluentes adhuc sint in interioribus corporis: ipsi erunt nobis significatio. ¶ Nam infa- mandus est quod medicina considerer secundum ea que non sunt: non est igitur consideranda nisi ab eis que sunt significatio:in margine: alias ab eorum que sunt constant significatione. [without anchor in main text] et constant in significa tione: que significat si certius est nominanda dicetur preuisio si autem abusiue: curatio nominabitur: et uulnus quod solum uel cum concaui tate fit curari non potest nisi fugiamus ea que et nature nocitiua sunt et maxime eis que propria sunt sue actioni: sicuti est consolidatio et car nis generatio. Cuius rei studium: preuisionem et custodiam appellamus: a cunctis tamen hominibus curatio uocatur. Sed licet ista preuisio dicatur differt ab ea que certior est preuisio. ¶ Hic enim quiddam compositionis morbi a corporein margine: aliter ex corpore [without anchor in main text] dirimit. Illa vero morbum nondum existentem prohi- bet ut non ueniat. ¶ Qua de causa moderni medici in solis nomini- bus litigare uidentur. Ignorantes quod in nominibus tamen desiderant. ¶ Melius tamen esset si studerent in cognoscenda rerum essentia ut scirent et cognoscerent intentionem medicorum duobus modis esse id est curare morbos qui perfecti sunt et completi. et prohibere eos qui futuri sunt. ¶ Sed auferre morbos siue prohibendo ea que naturam in sua actione impediunt: siue cum medicinis ab omnibus curatio uocatur prohibere autem futurum morbum preuisio siue precustodia dicitur. ¶ Nam dum uulnus quod propter malos humores curare artificialiter uolumus et hoc cum purgatione illorum malorum humorum: destruitur id quod naturam in actione sua impediebat. unde certum est nomen huius rei inquantum preuisio dicitur: purgatis enim humores et corpus mundificabitur et putredo et sanies in uulnere prohibentur augmentari.

¶ Capitulum .IIII. in quo reprehendit thesilum de causa uulnerum pessimorum.

NOn enim est bonus medicus qui in verbis pernitiose laborat sed qui uiam et artificium curandorum uulnerum ostendit sicut fecimus in pre cedenti particula. ¶ Ideoque miror de duritia et stultitia thesili cum in suis libris dixisset de curis malorum et pessimorum uulnerum. ¶ Necessarium inquit est scire noticiam uulnerum uniuersalium diu- turnorum scilicet eorum que non saluantur: sed cicatrizantur: et postea ad idem redeunt. ¶ Et differentiam horum et cicatrimantium cognosci: et cognita causa cur cicatrix non efficiatur mox auferatur. ¶ Ea vero que in terpolando efficiuntur conuerte ut continue et constanter permaneant cum mutatione partium infirmi membri: aut uniuersi corporis ut reuertatur ad id quod passionis non est susceptiuum cum eis scilicet que huiusmodi actionis sunt. ¶ Cumque talia in libro quem de chirugiachirurgia titulauit thesilus di ceret: reuersus ad eandem dixit. ¶ Diuturnis uulneribus que non sanantur necesse est ut auferas ea quibus sanitas prohibetur. ¶ Renouabis ergo loca infirma. ¶ Cumque uicina fuerint eis que sunt recentia curabis ea sicut recentia et sanguinolenta. ¶ Quod si labra non coniungantur et appropinquantur mitigabis et refrigerabis tumorem. sequendo ea omnia in quibus oportet studeri. ¶ Ea vero quibus ci- catrix nunc fit et nunc uulneratur in sui interpolatione: et donec ipsa uulnera sunt debent curari sicut recentia et apostematica uulne ra: et captaplasmentur cum mitigatiuis ut quiescat infirmus: deinde oportet iuuari ut cicatrizentur. ¶ Conuenit quoque ut circumdantia uulneris rubea fiant: unguentisin spatiofospatioso latere uulneris appositis in quibus sinapis mittitur: vel cum aliquo unguento quod eiusdem uirtutis est. ¶ Item oportet auferri a corpore velocitatem morbum recipientem. ¶ Quod si uulnus per hoc non mitigetur neque sanitatem recipiat conuenit ut stu dium in toto corpore inducatur mutando partes corporis coadunatas hoc tamen fiat cum diuersis ligamentis: et equitando et mouendo et iubilan do et dietando secundum augmentum et detrimentum. primitus tamen uomitus fiat cum radicibus: et dabis farmatiam cum elleboro albo: et fac omnia que diuturno et incurabili morbo facienda sunt. ¶ In quibus verbis duo bus modis miror de thesilo quia stultus est. alio quia frontuosus est et inuerecundus. nam si arbitratus est bonum quid dixisse: miramur de stultitia sua. Si autem dicit se nihil dixisse: sed eum qui librum suum le- git decepisse miramur de sua audacia et inuerecundia. ¶ Dic ergo tu sapientissime quid significationis diuturnitas uulne rum in curationibus tibi ostendit. ¶ Nam ego numquam significationem a uul neribus sumpsi in hoc quando sunt recentia uel uetusta. Nam a nullo mor bo significatione curationis secundum tempus accepi: nam qui impedit se in temporibus morbi inquirendis ut fignificationessignificationes curationis ab eis suscipiat: inueniet significationem primi esse diuersam a si- gnificatione secundi: et secundam a tertia: et tertiam a quarta: et sic in infini tum. unde si in cognoscendis hij studium dederimus dimittemus es- sentiam morbi que curari debet cum nihil magis hoc si infamandumin margine: alias dico [without anchor in main text] et uituperandum ¶ Dic quoque quomodo uniuersalis diuturnitas morbi sit necessaria cum tempus solum nihil nobis ostendat: testa tur hoc uulnus cum rosura ex malis humoribus accidit. non enim aliud transactis quatuor mensibus ostendit quod primitus dum fit. Ego autem dum huiusmodi uulnus inuenio non permitto ut uetus efficiatur. Sed primum incipio euellere ea que sunt causa rosure: nam hec passio a primordio ideo potest cognosci. tempus ergo nullum signum curandi demonstrat nisi numerum dierum. Quod si thesilus dixerit tempus ex pectandum esse ut huiusmodi passiones cognoscantur: necessario po nit se in stultitia et ignorantia rei. Si dicat uulnus non posse co gnosci nisi vetus efficiatur: in hoc enim mostrat morbum per aliud de bere cognosci: et significationes curandi per aliud. Quia si concedi mus ei ut per tempus notitia morbi habeatur negamus intamencf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 136vb curam mor bi ostendi ab eo. ¶ Item quid doctrine demonstrauit: dum diceret quod vetusta uulnera debeant incidi: et auferri ea que cicatricem prohi bent fieri et loca infirma recentia constitui et reuocari. ¶ Dicin margine: alias dico [without anchor in main text] ergo si quid habent labra uulneris propter humores ad uulnus de fluentes quid proderit incisio si materia prius non purgetur. nil enim ali ud facis: nisi quia uulnus maius quam aliud fuerat reddis: sicut plu res medici faciunt uulnus secundum suam medicinam curantes. Nam do nec illa materia que causa duriciei labrorum uulneris est manserit et defluit nihil prodesse uidetur si duricies incidatur. nam dura sicut prius fuerat efficitur si materia non pergetur. ¶ Item thesilus no precipit quod durum et petrosum est a uulnere abscidi. Sed id quod cicatrix generanda fieri prohibetur. Iussit quoque uulnus reno- uari debere. uerum si intentio thesili in omnibus cicatricem prohibenti bus extiterit bona fuit. Cum omnes antiqui precepissent causam esse non auferendam et prohibendam non solum uulnerum sed etiam aliorum morbo rum: sua tamen dicta demonstrant eum sola uulneris labra intendisse. ¶ Unde si talis fuisset intentionis maiorem in cura uulneris ignorantiam habuit quam in hoc in quo intendit: quia labra uulneris aliquando pro hibent uulnus sanari: et aliquando mala complexio uulnerati membri et alquando crosse vene id est uarices in quodam membro supra uulne- ratum existentes: nonnumquam magnitudo splenis vel epatis: et aliquando sola membri uulnerati defectio que quidem defectio non est nisi ex superfluita- te secundum cuiuslibet quantitatem seruitutem male complexionis. ¶ Item mali humores totius corporis maxime nocent uulneribus. Similiter habundantia humorum. non minus hijs nocumentum uulneribus inducit ¶ Unde si thesilus unumquodque horum intendit debere auferri laudan dum est eo quod antiquos secutus est. Quod si intentio eius in solis labijs fu it non nisi unum ex multis dicitur intendisse quod uidelicet pastoribus etiam cognitum est. incidere namque quoddam facile est. magnum autem est cura re cum medicina Thesilus uero numquam studuit in medicina: vel secundum experimentum uel sed rationem sicut dicam. ¶ Hac eadem causa uulneris denotationes quas thesilus dixit nominabo. Dico ergo bonum est si thesilus predicta uulnera nequaquam vetusta diuturna uo casset: sed pessima et maligna: et alijs nominibus eorum naturam et causam ostendentibus et curam uniuscuiusque omnium et uniuersalem in hoc quod sunt uulnera uniuersaliter demonstrant sicut fecimus in ter- tia particula huius libri: et fac iamfac iam cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 137ra: facturi sumus in presenti particula. ¶ Preterea iu bebat uulnus renouari et recens fieri debere: uulneribus inquit uicinis renouatis et recentibus effectis cura recentium eis imponi ualebit. Dico ego si quis medicus huiusmodi verba audierit dicet eam numquam uulnus aliquod curauisse. ¶ Dic autem poteris vetusta uul- nera si renouentur eo modo curare quo recentia curantur et po- teris labra uulneris ligare et appropinquare et solidare sicut potest fieri in uulneribus nouiter incisis. ¶ Dico namque quod nullus ignorat pessima uulnera concauitatem ab initio habere. quoniam con cauitas ex rosura contingit. ¶ Poteris ne dicere uulnus con cauitate nondum repleta posse solidari et cicatrizari: an ea que dixisti quod oporteat sicut recentia curari: non fuit huiusmodi intentio nis. ¶ Quod si dicis cicatricem fieri posse concauitate quidem existen te tibi ipsi contrarius eris: cum diceres concaua uulnera repleri debere. ¶ Concedamus quoque posse uulnera pessima dici li cet non sint concaua. dico tamen labris eorum incisis et quasi renoua- tis concauitatem in eis generari: et labrum a labra se moueri. unde nescio quomodo poteris ea solidare si uei ea veluti recentia curare. nam si laboraueris ut partes semote quadam ui coniungantur: tu morem necesse est generari: cuius causa neque solidari: neque cica- trizari ualebit. ¶ Sed ut puto cognouit hec thesilus: dixit etiam cum labra non coniungantur neque sanantur: oportet tumorem mi tigari. Melius tamen esset si diceret: si labra uulneris non possunt coniungi nec solidari: confert tumorem esse mitigandum Sed preter hoc quod concedendum est ei: restat aliud in quo uidetur deliquisse. Palam enim est ab uniuersalibus semotosemoto cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 137ra: se motum extitissein margine: aliter existentibus [without anchor in main text] qui dixit: vetustorum uulnerum fundamentum esse curationis eo quod prohibentia cicatricem ait auferri quod ex uniuersalibus quidem non est. ¶ Hoc iterum ei concesso: sequamur eius dicta: dixit enim uuluera que nunc cicatrizantur et que nunc uulnerantur esse curan da sicut recentia: in ipsa tamen interpolatione dum uulnus est: dein de subdit: oportet circundantia uulneris rubicunda fieri cum captaplas mate sinapis: tu thesile dicis apponi debere. Quid ergo si ea que defluunt ad uulnus fuerint acuta an uis ut ea quibus membrum ipsum post longum tempus patenter et festinantur adueniant: nam antiqui huiusmodi cathaplasma non ponebant nisi dum defectio membri cau- sa frigiditatis et humiditatis absque calore erat: tu autem in omni morbo facis hoc: unde duobus modis erras. uno quia non diui- dis et diffinis utrum membri defectione et fluxu pessime mate- rie cura uulneris prohibeatur. Alio quia ordinem medicine non directe sed ex aduerso seruasti. Nam prius quam nihil iuuaminis membro iam incenso cognoueris totum corpus curare incipies. cum ratio et experimentum contra hoc sint: omnes enim concordant: patet quod corpus totum prius deberes mundificare: deinde securius infir mo membro cum calidis et acutis subuenires. Nam calida medi cina trahit humores a toto corpore ad locum ubi ipsa est sicut ventosa sanguinem. Ideoque si purgatio totius corporis prius non perspiciatur et membrum cum acutis curetur: medicinam ad fese manifestum est adduci. ¶ In quo quidem methodoyci et logici concorda ti sunt. Illud quoque periti philosophi laudauerunt. ¶ At quondam thesilus laudabit peritos ac philosophos bonum est ut in testimonium eos adducamus. Quoniam impossibile est oculos prout oportet curari ni si capiti prius cura inducatur. Neque caput potest curari nisi totum corpus primo curetur. Aristoteles enim et plato testantur cu- rationem in omnibus morbis esse taliter imponendam. Similiter Ypocrates et diofilus. Crassegoruf et philonisus sunt in hoc concordati. Thesilus autem contrarium sensit post captaplasma sinapis appo nens: deinde medicinam toti corpori impeudensimpendens. ¶ Item hec alia que dixit: absque sapientia dicta sunt: posset enim cum uno laxatiuo se- mel dato totum corpus purgare deinde bonum nutrimentumi in- ferre. ¶ Hoc tamen postposito precepit motum esse faciendum ubi lationem. quoque exercitium uomitum cum radicibus et postremo dan dum esse elleborum. ¶ Dixit enim quod omnis morbus per hoc sine labore sa netur. sed ego nullam difficiliorem: et molestiorem medicinam hac quam dixit operari compertus sum. ¶ Unde dodo cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 137va: dabo tibi in similitudinem hominem pessima uulnera curare uolentem. Quidam homo secundum omnem qualitatem quasi sanus extitit: deinde in membro quendam pru dorem sensit. et pustule subito apparuerunt: membrum autem erat bra chium. tunc eo brachium sepius scalpente uulnus pessimi coloris or tum est rosuram et inequalitatem habens hoc tamen tribus diebus uel quatuor ab initio morbi contigit. ¶ Dic ergo quomodo uulnus istud cura bis. Ego autem testor omnibus uulneribus hoc esse deterius. ¶ Iccir co dum id conspexero qualitatem corporis totius inuestigabo. hu insmodihuiusmodi tamen notitia per ea accidentia que in uulneribus apparent co- gnosco per illa quoque que in toto corpore fiunt. Cumque mate- riammateriam cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 137va: naturam spiritualiter certifico: mox intrepidus purgo eam: ne purgatione qui dem tardante uulnus insanabile efficiatur. ¶ Secta autem thesili cum eius preceptum custodiant: expectantur donec uulnus inueteretur: et possit dici uniuersaliter vetustum. deinde quodlibet horum duorum faci unt: aut incidunt carnem et uulnus renouant: et cum virtute partes coniungunt: vt solidentur: aut captaplasma sinapis apponunt: quo non preualente: inducunt mutationem: iubilationem: equitatione: et cetera si milia. deinde uomitum cum radicibus: quo nequaquam proficiscente: dant elleborum. Quod si nec istud adiuuerit mandant eum lippos: quare ni hil deterius apud thesilum inuenio quam infirmum in exilium mandare: eo quod ipsi diuersis martirijs afflicta in exilium transducuntur: solam malam complexionem eorum medicantur: et non malos humores. ¶ Porro non est mirum quod ipsi manifestant se in initio pessima non cognoscere uulnera: expectantes vt diuturna efficiantur: et do nec interpolate cicatricantur: tunc cognoscentes quid sit faciendum: cuiusque semper precipiunt febricitantibus quocunque modo febris sit: se usque ad tertium diem a cibis abstinere. ¶ Nam licet aliquando fortis adeo moretur: sientia tamen eorum in statu morbi taliter existit proinde plu- res infirmorum in lecto putrifiunt cum possent eos sanare: et ab infirmitate quiescere in secundo die. ¶ Ego autem multotiens bal neaui febricitantes prima in terpolatione ueniente sicut magistros meos facere: uidi: deinde iussi ut ad dietam quam in sanitate tenebant reuerterentur: certificaui namque quod febris non ultra sibi ueniret. ¶ Sed thesilus qui febricitantes usque ad primum dyatritum iubet abstineri: curam cum desiccatiuis facere incipit: sicut facimus dum animalium corpora cum sale desiccamus. Macerat enim corpus sine cibo tribus diebus: postea vero dat parum cibum: dietam eis ducens uelut si egritudinem exirent: tandem in sexta uel septima die cogit eos ad suam dietam reuerti: hij tamen non nisi unius diei febrem habuerunt: vnde inten tio eius est ut infirmos in sua infirmitate putrefieri permittat: licet morbus eorum facilis esset ad curandum. ¶ Similiter facit in pessimis uulneribus: possibile quidem est uulnus in initio in paucisin margine: aliter in plurimis [without anchor in main text] diebus sa- nari: quod a thesilo usque in unum annum uel plus expectatur: donec uideat cicatricem inter polate fieri: cumque curare voluerit non pri us corpus mundificat sed captaplasma sinapis apponet: dein de iubilationem: mutationem: uomitum: et cetera fieri precipiet. Tandem uomitum radicibus dato tribuit elleborum. Quaproter hoc facit: ut uulnus usque in inum annum deueniat. Iccirco deo omnimpotenti: de eo fiat clamor qui uulnus quod in septem diebus est sanandum: usque dum annus efficitur expectat. ¶ Quid autem cohibet uosin margine: aliter nos [without anchor in main text] dicere uul nus diuturnum: cum nullum iuuamen uobisin margine: aliter nobis [without anchor in main text] per hoc detur in medicina: possetis enim per diuturnum: dicere pessimum. Et dum dicitis quod cu- ratio per vniuersalia demostreturdemonstretur: possetis ingenium qualiter cu randum sit notificare. Nam dum morbus pessimus uel uulnera pes sima euenerint pessimitas eorum suam curationem minime decla rabit. ¶ Sed quod primam curandi significatonem ostendit essentia est morbi: et ab illa quidem significatione: omnium que fieri oportet scientiam per scrutamur: sicut superius diximus. Quod ita sit ergo artificiale cura- tionis ingenium: non nisi secundum hunc tramitem est: in quo uidelicet secuti sumus antiquos. Nam artificialis intentio est uniuersaliter omnia particularia continens. ¶ Thesilus autem hic errauit: arbitrans: hoc esse artis: ea que vniuscuiusque curatone necessario contingunt: quod non est ita: quoniam necessarium est ut quicumque uolunt aliquem artifi ciose curare cognoscat: similia et dissimilia. Sed tamen istud non est artis essentia: aristotelis enim et plato hoc dicunt quos thesilus non uocauit mendaces. ¶ Tanta igitur ad thesilum repurgatione com missa. Incipiamus de ingenio curandi: et ostendamus initium huius in genij unum esse: omni curationis denotationi contingens: et uiam ab initio usque ad finem unam esse: a nullo particularium subuertendam et destruen- dam. ¶ Ergo si palam est: quod unicuique morbo sit necesse proprium curationis ingenium: igitur horum omnium ingeniorum unum erit quia oportet ini- tium ab essentia curandi morbi considerari: et causam eius inuestiga- ri. ¶ Et uideamus si effectus eius adhuc efficiatur: an:anredundant colon non peractus sit. ¶ Nam si effectus causa non existente peractus sit: oportet ut commitetur uiam et artem quam in tertia huius libri particula diximus. ¶ Si autem causa sit et effectus augmentum adhuc tribuatur: seruemus ea que in hac particula dicta sunt: cum eis enim de omnium morborum curatione tractatur. ¶ Nam si morbus peractus est: et nihil in eo defuerit quod non sit peractum: non est imponenda cura in prima sui causa: sed ab ipsius essentia significatio sumatur. ¶ Quod si morbus nondum sit completus: duas habemus in- tentiones: et earum consequenti ordinatam preuideamus: sicut in superi- oribus diximus ¶ Quomodo ergo non debemus mirari de hijs qui conse quuntur thesilum et intentionem eius credunt: non solum dum in huiusmodi er rant. ¶ Sed etiam dum dicit hoc difficilius infirmitatem suscipit: et dum dicit mutationem compositionis partium: et defectionem et conforta tionem et similia. ¶ Quod si interrogentur quid per hec nomina significetur nesciunt quid respondeant. ¶ Quod si queratur quid intendant dum dicunt: immuta ri compositionem partium corporis in omni diuturno morbo: omnes quomodo respondebunt: neque cum aperta responsione ueluti ualet sapiens homo. ¶ Sed si homo nomen elenum quod huic intentioni pertinet metacrisis esset uetus nomen scriptum inueniretur in quibusdam libris seleriorum: et forsitan inten tionem eius per illos libros intelligeremus: at quoniam ab eis inuentum est secundum eorum intentionem et ipsi soli illius nominis intentionem et plures alias habuerunt: ergo fuit necesse: ut nobis sua somnia interpretarentur. ¶ Quod autem dicunt de partibus corporis quod coadunentur et separen tur absolute: dictum est ad eos qui intendunt fundamentum esse immi nutissimas corporis partes et foramina inter eos existentes: vniuersaliter quoque intendunt fundamentum et elementa:in margine: aliter existentia [without anchor in main text] nocumentum non suscipere et non mutari per hoc duo nomina que dixerunt: semper quoque in suis dictis: hoc duo nomina id est coadunatio et separatio: usualiter ad miscent. ¶ Item thesilus in eo loco: ubi suam regulam ostendit fatetur ea firmum esse fundamentum: renouauit etiam id quod themistus et so liesusso//liesus cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 138rb: scliefus arbitrati sunt: differens illum: cumque suam intentionem patefa- cere uellet: firmauit id quod ab illis dictum est. ¶ Preterea thesi- lus: non dedit licentiam sicut fecit selietus quia cum is dixisset sani- tatem nihil esse nisi temperamentum foraminum: et morbum uocari fo raminibus a temperamento exeuntibus: arbitratus est quod cura: fi reductio foraminum ad primum temperamentum. Credidit enim quod eo rum artificium et compositio mutentur. Ideoque hoc nomen id est metacrisis. eis imposuit id est mutatio coniunctionis: hoc tamen nomen et mutatio fo raminum unius intentionis sunt. Unde dico non esse bonum pon derose et acute suorum dictorum intentionem inuestigare: cum post- posita eorum indagatione non ad id solum quod sensu comprehenditur sit intendendum: sed ad ea que uocantur uniuersalia. ¶ Item secta eorum manifestant pre dictum metacrisis nomen ab eis nequaquam intelligi: si velint id ad suam intentionem comparare: sed inquiunt se nomen illud cum intellectu quidem magno et crosso perpendere. verum cum velint verbum id defende re atque firmare dicunt ad nomen aliud mutemur id est crossum et magnum quod nomen quid significet intelligere nequeo: nam si designet id quod interpretantur vertit nos ad aliam alienationem. Dicunt enim quod intentio magni et crossi sit secularis: quod seculare significant id quod uulgis notificatur. Sed cum dicunt magnum et crossum est quasi indefinitum et minime diuisum: neque veridicum cum sit extra artem: et extra omnem scientiam. Uidemus enim quod audaces et in sani uulgi dicunt talia verba quod aliquibus querentibus. respondere nul- latenus sciant Quapropter si secta thesili: se taliter esse manifesta uerit eo quod ea proferant nomina que nesciunt interpretari: nil aliud uidentur proferre nisi ut faueamus eis iniuriosa verba pro ferentibus: quoniam fisi metacrisis secundum eos significat mutationem foraminum alicuius intentionis est. Alienatio tamen uidetur esse multis modis: uno quia corpus non fuit creatum ex paruissimis particulis et foraminibus. Quod si verum esset nullus posset mon strare quomodo per sinapim mutaretur. Item si hoc esset possibile non se- querentur eorum intentionem: dicunt enim sibi sufficere uniuersalia que uidentur: Quapropter non debent hoc nomen exercere ne- que ducere nos in uanum laborem: possunt enim preter hoc nomen curationem diuturnorum uulnerum ostendere et denotationem eo rum cum verbis congruis demonstrare: sicut faciunt methodoyci ¶ Item in secunda huius libri particula monstraui quod alienari uidean tur dum nomine quod defectio dicitur utuntur: quia si propter id eam quam methodoyci dicunt intentionem perpendunt nihil aliud ostendunt nisi quod actio non secundum priorem statum permaneat. Quod si dicunt in cor pore uirtutes per quas regitur et substentatur in essentia sicut nos dicimus: erunt oppositi ad intentionem scleidos. Item incul ta quedam in quibus homines discordantur inuestigauerunt: cum dicant nihil occultum et discordabile inuestigari debere. ¶ Di cant ergo quid hoc nomen quod est metacrisis significet id est mutatio coniun ctionum. Si dicunt significare mutationem foraminum duoin margine: alias unum [without anchor in main text] dici mus eos fecisse. uno quia mentiti sunt. Alio quia inuestigarunt ea que sensui sunt occulta. Qui si dixerint per hoc nomen signifi- cari totum corpus vel quoddam membrum per quod aliqua fit actio et sa nari et confortari dicunt debere: nil amplius quam methodoyci di cent: nam methodoyci dicunt si homo cum his medicatus fuerit sana bitur: nesciunt tamen quid actionis per ea fiat: unde homo sanatur. nulus eni methodoycus poterit dicere quod medicina illa mutet foramina et temperet ea ideoque sanatur aut mutatur qualitas illius membri Dicunt namque multotiens a nobis esse repertum quod hoc infir- mitas tunc temporis cum sinapi extitit sana. Sed tamen non dicunt se uiam artificialem scire: neque glorificant se: neque etiam antiquos ui- tuperant: neque derident Ypocratem. Thesilus autem et Ypocratem et reli quos antiquos in ridiculum habet. ¶ Sed tamen medicinam pessi morum uulnerum ad modum methodoycorum scriptam ignorat quod secundum eos fit. Uerum si directe ea curaret uelut metodoyci lau dandus esset. Sed ordione curationins mutauit et subuertit. eo quod membrum infirmum curauit corpore nondum mundificato. nam fere omnes medici concordati dicunt corpus ante omnia debere preparari: quate nus ab omni putredine seu mala materia mundum sit: deinde mem brum cum fortibus medicinis curari uel secundum rationem vel secundum experimen tum: nonnon cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 138va: Nam enim alius tertius modus tractandi habetur non solum in medi cina sed etiam in omnibus secularibus. Unde dico maximum nocu metum esse ut corpore quod prius est curandum postposito: membrum cum calidissimis et acutis curetur. Nam hec medicina trahit humores a toto corpore ad membrum sicut ventosa sanguinem eos ibi adeo firmans quod difficilius extrahentur. ¶ Qua de re conuenit thesilum nos interrogare. unde alienatio tanta in corpecorde?in margine: aliter in cor [without anchor in main text] eius ascendit in cura: cum nullus ante eum nec methodoy cus neque empericus illud fecisse manifestum est. nam neque ipse neque eius secta possunt ostendere quod isin margine: alias eis [without anchor in main text] ordo curandi sit concordatus: vel secundum methodoycos vel secundum empericos non ualent demonstrare: quomodo tempus passionis medicine curam insinuet: et essentia mor bi non. Non ne ergo thesilusin margine: aliter tempore [without anchor in main text] est stultissimus: cum precipiat esse aufe renda ea scilicet quibus cicatrix fieri prohibet: putans quod sola eorum abla tio sufficiat: et iubeat permitti nulnus ut inueteretur cum nihil pro ficui faciat. Item nescit quod non solum in uulneribus sed etiam in omnibus morbis hoc contingat. Sic enim preceperunt antiqui. ¶ Porro cum de hijs interrogentur: tacent nihil respondentes. Incipiunt tamen quedam ex sermonibus. Ypocratis et antiquorum proferre pes sime et ea interpretantur: monstrantes quod perfecte Ypocratis inten tionem intendant. Dicunt quoque thesilum bene dixisse quod omne vetus uulnus quoddam uniuersale cum Ypocras ita intellexisset: proinde in li bro quem de uulneribus construxit ait: oportet a veteribus uulneribus sanguinem manare facias dum uides tempus ydoneum esse. unde me oportet intentionem Ypocraticam hic interpretari ceterorum quoque an tiquorum: breuiter tamen: quoniam cum hij suos animos a comitatu di uersarum sectarum se mouissent et nollent ab eorum intentionibus occupari: et desiderium eorum semper esset in ostendendis eis que ualent in curationibus secundum puritatem rationis vere auctori are uoluerunt: quedam secundum experientiam et quedam secundum rationem. In qui busdam locis quoque ostenderunt rationem de eis que tractaueruut ut adiu- torium librorum eorum legentibus afferatur. in alijs autem rationem notifi care uoluerunt: nam dum peruenirent ad eum locum ubi arbitrati sunt rationem posteros adiuuare eam scripserunt illis: ubi autem non tacuerunt. Causa quia omnibus cognita est: licet ab eis non diceretur nam nihil amabilius et carius eis existit quam breuissime loqui. Ideoque uidemus non solum Ypocratem sed et ceteros autiquos non inde tran sire:in margine: alias medium transire. [without anchor in main text] et tertium primo adiungere cum secundum semper a primo et a ter tio ostendatur et de secundo tacuerunt. Monstraui namque quod in multis libris antiquis taliter fecerunt. Ypocrates tamen eos in hoc excessit: verum si quis ea uoluerit audire legat libros nostros in quibus multa de his scripta sunt. Reuertor ergo ad ea que superius dixi.

¶ Capitulum .II..V. in quo agit de causa uulnerum pessimorum secundum propriam opinionem.

DIco quod uulnera que quodam respectu diligenter curan tur et non sanantur a medicis debeant pessima uocari et necessario diuturna effici si medicus ea secundum hoc solum quod uulnera sunt curauerit: quod in preterita particula dictum est. Sed eorum diuturnitas monstrat ea pessima esse: et membra in quibus sunt pessimitatem quandam habere: que si bene perscrutatus fueris quomodo curare debeas agnosces. ¶ Unde si interrogaueris me qua liter hanc sit faciendum. Respondebo: si solum membrum uulneratum malam qualitatem habeat sibi soli cura sit adhibendamadhibenda. ¶ Quod si corpus quod libet malis humoribus habundet prius purgetur humor: nam diuturnitas uulneris malam materiam indicat. Scientia tamen quomodo cura sit impendenda: nequaquam a uulneris prolixitate cognoscetur sed a mala materia. ¶ Igitur cum cursus horum trium ordinatus est unum enim alterum imittatur id est sgnificationis cause et curationis significatio. Namque diuturnitas uulnerum causa est pessima mate ria: cura autem est ablatio huius materie. Item plurimum inuenimus antiquos medium dimittere: et primum cum tertio coniungere sicut fecit Ypocrates cum diceret quod uulneribus vetustis et diuturnis oportunum sit ut sepe saciasfacias ab eis sanguinem fluere dum uides tempus ad hoc fa ciendum utile esse. ¶ Ergo cura uulneris non sui diuturnitate sed a malitia sanguinis denotatur: quod testificatur ex dictis Ypocratis que postea dixit: prohibet inquit sanari uulneriauulnera putrefactio sanguinis: nam materia illorum uulnerum sanguis mutatus est. ¶ Post hoc cum inciperet disputare de uulneribus que non solidan tur neque cicatrizantur ait: cum nigrescunt circundantia uulneris propter putredinem sanguinis aut propter uarices que sunt super mem brum illius mitentes sibi materiam huiusmodi uulnus non sanabitur ni si prius loca illa curantur: tunc ostendit curationem uaricis. ¶ Deinde ostendit quomodo totum corpus uulnerati sit purgandum cum farmatia: si membrum incipiat corrumpi vel rubicundum fieri: aut aliter: vel roditiua fiant uulnera. ¶ Item dixit omne uulnus habens erisipi lam: oportet totum corpus cum farmatia purgetur. ¶ Unde si uis li brum eius quem de uulneribus constituit uidebitis eum non tractauis se curationem eorum nisi ab essentia morbi Aliquando quoque inuesti gauit tempus ut cognoseret morbum. Quod si uis hoc certificare le ge initium sui libri: dixit enim omne uulnus non oportet humefie ri: cumque causam huius rei vellet declarare ait siccum uicinum esse sa- no et humidum non sano. Item dixit uulnus humidum est et membrum sani siccum. Ideoque intentio totius sui libri una est in curatione. id est desiccare: et ex hoc tractauit omnia particularia consequentia neque dimisit quin plurimum nominaret hanc intentionem cum diceret: uulnera que fiunt cum incisione acuti gladij possibile est ut ex medicina cicatrizativa prohibeantur ne saniem colligant eo quod per ea desiccent. Item cum fluit a uulnere sanguis sit siccius. ¶ Item uulnus quod est optimein margine: alias oportune [without anchor in main text] mundificatum et caro in eo incipit gene rari non sanabitur nisi fiat siccius nisi propter contusionem sit. ¶ Item uulnus in quo caro non potest generari causa sue humidita tis impeditur: que omnia dixi ut recorder eorum que superius dixi. Dixi enim quod cura omnium uulnerum in hoc quod sunt nulnera sit tempe- rata desiccatio: que in preterita particula plane dictum est. ¶ Sed si uulnera composita fiant cum alio morbo studium in il lo alio poni est utile. Unde cura uulneris non fit secundum se solum cum primitus sit: secundum llud quod est cum eo deinde facienda secundum uulnus Uerbi gratia. Si contigerit carni uulnerate calidum apostema vel nigredo: aut sanguis de vena exiens clauditur infra cutim aut sit in ea erisipila aut ironia: vel undimia non oportet primum medicari hoc: omnes enim scimus quia uulnera in hoc tempore non solum mi nus quam oportet curantur: sed etiam in augmento sui sunt: quia si caro lo corum circumdantium putrefiat: vel aliud quid habeat primum et proprie curabimus accidens illius uulneris cum certum sit non posse sanari nisi circumdantia sanentur. ¶ Ideoque cum Ypocrates vellet hec nobis in memoriam adducere memoratus est eorum que initio sui libri dixit. ¶ Item uulnus quod fit ex incisione acutarum rerum possibile est ut curemus cum desiccatiuis medicinis putredinem prohiben tibus. Sed si ictus carnem contuserit. oportet ut faciamus saniem fe- stinanter: nam si sanies celeriter generatur timor erit minor. Item necessarium est ut caro contusa putrefiat et saniem faciat et dissoluatur. deinde caro noua generetur Quibus ex verbis ostendit nobis quod passionem membro uulnerato superueniente de siccari non debeat si putredinem festinanter in eo generare ve limus. Sanies autem non generatur nisi ex quadam putredine et omne quod purrefit necesse est ut sit calidum et humidum. ¶ Pro pter hoc omnem passionem cui necesse est saniem fieri: curari oportet cum cataplasmate pollinis ordei et calefaciamus et humectemus ea quia farina ordei et aqua mixta: et fomentum frequens aque calide: tetra farmacum quoque et omnia calida et humida festinan ter saniem in eo generant. Ideoque omnes antiquos omnem tumorem his appositis curabant: sed si nimius pulsus est ut desperes de eo rum sanitate siue sanie hoc primum indicat nobis Ypocrates cum pre- cepit membra desiccari que sunt fixa sine contusione. Idem quo que uulnus quod non mundificatur sicut oportet: et caro in eo generatur: necessario carnem superfluam habebit. Sed uulnus quod opor tune mundificabitur si caro in eo superflua fuerit: necessario non sanabitur nisi siccius efficiatur: quod contingit dum non est contu sum: horum etiam plurimis caro superflua non generabitur. ¶ Contusam autem ideo addidit ut recorderemur illud quod de uulneri bus dixit Ypocrates quod omnia debeant uulnera desiccari preter contusa. Quoniam membra quibus calida sunt apostemata cataplasmanda sunt calidis et humidis: hoc tamen non fit qui secundum primam intentionem: sed ut mitiget et alleuiet eorum accidentia. Nam ea cum quibus calida cu ramus apostemata uirtutem habent desiccatiuam: quod testificatur ex verbis Ypocratis cum diceret cataplasmata que conueniunt calidis apostematibus circa uulnus existentibus fiunt de filio filo- nio cocto et crisolon non cocto et pollio: hec enim desiccativa sunt sicut in libro dictum est quem fecimus de simplici medicina. Cunque curam cum hijs fecerimus membrum circa quod calida sunt apostema- ta cito sanatur. Quod si ad paruissimum quid redeant et in saniem conuertantur aliam faciamus medicinam acutam uidelicet ut mate ria illa purgetur. ¶ Item si cutis illius loci subtilis fuerit et veli mus festinare in sanando infirmo incidatur. ¶ Cataplas- ma vero pollinis ordei in calido apostemate: non est nisi me dicina mitigatiua et non destructiua morbi: quorum differentiam prolixe dicam. ¶ Cum autem Ypocrates precepisset omnia uulnera desiccari et hec sua extitisset intentio que ab essentia morbi et non tempore demonstratur: uidetur mihi quod bene eam explanauissem. ¶ Sed si alicui non sufficiat legat librum eius de uulneribus: illic enim aperte uidebit hoc que dixi: curam enim omnium uulnerum uniuersaliter ait unam esse quam ego in preterita particula ostendi. Item fir mat nullam sigificationem curandi a tempore cognosci. Nec uul neris nec apostematis: nec alicuius morbi. ¶ Item oportet te intel ligere: qui Ypocrates non solum de hijs dixit id est de simplicibus uulneri bus quod debeant desiccari: sed etiam de propria cura omnium acciden tium que cum eis possunt esse: ait enim in omni uulnere necessario aut materia defluit aut cessauit. Si autem cessauit: oportet in membro solo studium impendi: et inquiramus utrum sit uiride: aut nigrum aut rubeum: quo taliter existente sanguinem scalpellis aductis extrahamus: et mox spongiam siccam et non humidam imponamus Intendit enim Ypocrates quod sicca melior sit quam humida: deinde curen tur cum desiccatiua medicina: tandem si iterum necesse sit sanguinem extrahi fiat sicut ipse dixit quousque sanetur. Quod si labra uul- neris fuerint dura et petrosa incidantur. ¶ Sed si uis ver ba eius audire ausculta: horum inquit uulnerum que sunt rotunda et concaua secundum rotunditatem: oportet ut incidas partes remotas: aut secundum totam rotunditatem aut secundum medium circuli in longitudine corporis. ¶ Uerum ego ostendi quid sit faciendum uulneribus: si apostema calidum vel uarices contingant: et causa sui impedimen ti sint. Simul si materia a toto corpore defluit ad uulnus Ypocratis iu bet totum corpus cum farmatia purgari: nullam tamen harum signifi cationum secundum tempus consideremus. Unde nescio quid sit de ridendum et uituperandum de eo cum uidelicet tot significationes diuersas et aliquando oppositas credat ab uno quodam sumi debe re. ¶ Quod si concedamus tempus significationem quandam osten- dere: oportet ut interrogemus quid significationis det: et constitua mus eam uniuersale fundamentum sicut fecimus nos et etiam thesilus. Nam morbus quem ipse uocat constitutio nihil ampli us nisi quoddam unum significat id est constringere: et morbus quem appellat dissolutione unum insinuat id est dissoluere. Similiter uulnus putridum debere mundificari et concauum impleri et equum cicatrizari et superfluam carnem uulneris auferri. Et in his om nibus nos et methodoyci concordati sumus. Dic ergo nobis thesile quam ex his significationem habes: scio quod nihil habes quid respondeas: Sed dices quod uetusta uulnera oportet incidi. Unde respondemus quid sapiens dicit quod hanc significationem a tem pore sumpsisses. Item dices cataplasma debere fieri cum sinapi deinde uomitum cum radicibus dari et ultimo elleborum: de qui- bus omnibus prolixe disputabo ostendens quod tempus nullam signifi- cationem in curando morbo ostendit: sed et aliquando est notitia morbi.

¶ Capitulum .VI. in quo docet curare uulnus a molestia eius.

UNde uolo reuerti ad fontem veritatis scilicet Ypocratem ¶ Dico ergo quod miror inuestigationem tanti hominis: eo quod nihil eorum que adiutorium in denotandis sensibus accommodant inuestigauit: quod quidam non solum in uno verum etiam in omnibus morbis fecit sed maxime studium eius fuit in intentio ne que sumitur a periculositate morbi: hoc enim non solum me- thodoyci postposuerunt: sed etiam plures logici et methodoyci Nam methodoyci cum dicant experimento cognosci: quod pur- gatio prosit ei in quo coadunationes accidentium apparent ple nitudinem significantes: monstrant quod hoc non intendit nisi ex- quibusdam alijs que in infirmo apparent. ¶ Sed tamen uolo ad eos dicere quod purgatio cum farmatia sit quedam species inanitionis neque ostendam ei accidentia que coadunantur. Sed dico ad eos quod aliquando cohibet nos flobotomia plenitudine corporis non apparente. ¶ Uerbi gratia. si morbus est fortissimus et mo lestissimus et si uirtus infirmi sit fortis: non dubitamus de flobotomia. ¶ Quod sic testificatur. Inuenimus enim methodoy cos contusione in aliquo membro eueniente festinare floboto- miam: cum corpus prius esset sanum et salubre et nulla plenitudi nis significatio in eo apparebat: ergo intentio eorum in hac flobotomia non fit ex coadunatione accidentium plenitudinem si gnificantium: sed ex molestia morbi et sanitate uirtutis. ¶ Pue ri tamen extra hanc intentionemin margine: aliter rationem [without anchor in main text] sunt. ¶ Item ex alio hoc certificatur si in quodam sano plenitudinis significatio appareat non est ne- cesse ut flobotometur: cum aliquando abstinentia cibi sibi sufficiat: et al teri paruitas cibi. alij vero mollities ventris: et aliquantis far matia. Nonnulli vero asuefactio balnei: aliquantis exercitium et quibusdam fricatio. flobotomia ergo non in omnibus fit ne- cessaria. Similiter emperici idem sentiunt. ¶ Item sicut flobo tomia propter molestiam morbi est facienda: similiter farmatia et uomitus danda sunt: propter multitudinem alicuius materie et molestiam morbi. ¶ Flobotomiam autem in alio libro ostendi: postea tamen dicam de ea. De solutione autem ventris et uomi- tu presentialiter dicam. ¶ Dico ergo non debere dari licen- tiam infirmis sumendi uomitum: vel catarticum: ut solum humo res purgentur. sed ut materiam a superioribus inferius: et ab inferioribus superius mutemus. Similiter Ypocrates in li- bro quem fecit de uulneribus et in ceteris suis libris dicit de bere inuestigari solutionem ventris et uomitum in molestia morbi: cum diceret quod solutio ventris cum farmatia prosit uul neribus capitis et ventris et articulorum et eis de quibus non su mus securi quin eorum apostema ducat ea ad spachilos uulne ribus que sunt sumenda et corosiuis et de ambulantibus et se dilatantibus eis: que propter alia quelibet diuturna efficiuntur Ilis quoque que ligari confert: omnibus his prodest solu- tio ventris et uomitus. Unde dico Ypocrates patenter in hijs di ctis ostendere quod solutio ventrlsventris et uomitus iuuent omnia uul- nera que sunt molestiora. ¶ Sed cum morbi non sunt mole sti et timorosi nisi tribus modis: non solum hoc verum etiam omnes alij hijs tribus modis molesti efficiuntur: uno si membrum infirmum sit nobilissimum: et molestissimum. Alio si passio sit pes sima et maligna. tertius autem si passio sit magna id est magnum uulnus. Que tria uidemus ab Ypocrate dicta fuisse: nam cum diceret: uulnus capitis et ventris: monstrauit nobilia et mo- lestia membra. Nam per ventrem et superiora et inferiora de bemus intelligere: quia omnis concauitas que est inter collum et coxas diuiditur in duas magnas concauitates: quarum una pectus circundat: alia vero pellicule que uentris inferiora cir cundant id est si fac. Sed omne uulnus quod penetrat usque in conca uitatem pectoris aut in pelliculas ventris maximam infirmo molestiam dat et suspectionem maxime si quedam uiscera incidan- tur. Item omne uulnus quod contingit concatenationi vel articu lis cito deueniet ad pessimam molestiam. In hoc nullus medi- cus dubitabit neque aliquis eorum qui cognouerit hoc cum experi mento vel naturam membrorum. Hij enim student in cognoscen da natura corporis quoniam in quocumque loco corporis coadunan tur corde et nerui et vene et paupertas carnis in eo sit et mul ta ossa et uulnus sit in eo: infirmus molestissimus et in suspe- ctione adeo erit: quod fiunt ei uigilie: dolor spasmus et alienatio ¶ Sed si uulnus necessario est suendum aut ligandum: conuenit ut fiat solutio ventris et uomitus maxime si uulnus magnum sit. ¶ Item uulnus de quo sumus suspecti quod veniat ad spachi los palam intelligimus quia magnum et calidum apostema sequitur illud. Item uulnus corrosiuum pessimum est: et causa eius sunt pessi mi humores. Uulnera vero que repunt et dilatantur fiunt pro pter colericam materiam: et omnia diuturna uulnera non his.in margine: aliter nisi ex his [without anchor in main text] ¶ Proinde Ypocrates bene dixit cum preciperet in his omnibus solu tionem ventris fieri. Item dixit omnibus uulneribus que se- quuntur erisipilam: prodesse folutionemsolutionem ventris: sed secundum eadem loca que conueniunt uulneribus. ¶ Postea vero tractauit secundum diuersitates et differentias horum omnium in libro quem fe cit de humoribus cum diceret: oportet inquit ut extrahamus materiam ad loca que sunt opposita locis unde fluunt. appellans ea an tifrasim id est oppositam detractionem: et ducamus materiam a lo- co in quo fuerat ad alium locum: ab uno scilicet latere ad aliud id est neru chatisisneruchatisis cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 140va: uenchatusin que dicitur portabilis mutatio. Ideoque oportet nos stu dium in omni loco ita habere. Si enim materia adhuc flu- at mutetur ad opposita loca. Nam si nulnus est in superiori bus: venter inferius cum solutione purgetur. Si vero inferius est: superius educatur cum uomitu. Quod si materia non fluat sed constet in membro: oportet eam mutando purgari ab eo loco ad alium iuxta illum: facilius enim est mutari ad loca uicina. ¶ Que disputatio non huic parti medicine pertinet: sed curationi humorum ad quam reuertemur: plane de ea disputantes: hic autem ostendam quod propter fortitudinem morbi suique molestiam: oportet no- stram intentionem poni in flobotomia et farmatia: ostendam quo que quiaYpocrates de his ceteris prius tractauit. Sed tamen ostendam omnes morbos quibus conueniunt: presentialiter tamen di cam de uulneribus quibus sunt facienda. Uerum de purga- tione ventris sufficienter tractaui. ¶ At quia fortitudo et mo lestia morbi tripliciter existit: aut quia membrum ubi est nobi lissimum est et suspectibile. Aut quia morbus maximus et fortis est: aut quia pessimus et malignus: que tria ab Ypocrate dicta sunt eoeo (?), cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 140vb: ad purgationem ventris precipiente. ¶ Sed forsitan aliquis dicet cur Ypocrates dum solutionem ventris preciperet: non aliquando nominauit flobo tomiam. ¶ Sed mihi uidetur quod ipse preciperet breuiter tamen cum verbis que interpretari necesse est: sicut erat sua consue tudo et ceterorum antiquorum. Quod uidelicet si cognoscere uolue ris quere sua dicta: cum dixisset omne uulnus recens excepto uulnere uentris oportet ut sanguinem siue multum aut modicum emit tat: nam si sanguis manauerit uulnus et circumdantia uulneris minoris erunt tumoris: quibus perlectis recordare eorum que di cit in quibusdam suis libris. Iubet enim quod non solum sufficiat medico ad naturam se assimulari et eius actionem sequi. Uerum etiam oportet eum assimulari ad ea que post ipsa inueniuntur:in margine: aliter veniunt [without anchor in main text] prodest enim: qua de re certum est quod Ypocrates precepisset flobotomiam fie- ri in fortibus et magnis uulneribus: nam si sanguis qui ab aliquo uulnere necessario fluere deberet non fluat: oportet id quod minus est a te perficiatur. Item dum diceret quia in uulnere uetusto sangui nem sepe fluere conueniat: secundum quod medicus arbitratur tempus suum esse siue ab ipso uulnere siue a circumdantibus locis: ab utris que intendere poterit quod sanguinem minui precepit: nam cum prius dixisset quod ab omni uulnere recentem sanguinem oporteat fluere: ni si vetusta subdidisset: uideretur quod solum in reeentibusrecentibus hoc pre- cepisset. ¶ Igitur quia didicimns ab eo quod donec materia ad locum uulneris defluit: oportet ut de loco ad locum oppositum moueatur. Et si fixura est in ipso loco uel ab eo erit purganda: uel ad ui cina loca Palam igitur est facile posse tractare de minutione san guinis secundum hanc rationem. Unde oportet nos sanguinem a remotis lo cis infirmi membri detrahi in initio: nouissime a membro uulne rato. Nam si recordatus fueris quod Yporates precepit purgari ma teriam que habundat insinuabit tibi quod aliquando sanguinem trahe- re debeas: et aliquando aliam materiam cuiuscumque generis sit. Sed scias quod nullum horum que diximus pertinet medicine uulnerum in eo quod uulnera sunt: cum siutsint medicamina eorum que cum uulne ribus adsunt id est male materie plenitudinis calidorum apostema tum et similium. ¶ Preterea aliquando accidentia que consocia dicun tur sunt nobis significationes. sicut et magna uulnera: que omnia in precedenti dicta sunt. Sed de magnitudine et mo lestia morbi que sint significationes purgandi: nullam men tionem feci quia in hijs maximam demonstrationem dare debemus. NccNec etiam ibi promisi nisi ea que toti corpori pertinent cum uulneribus demonstrare. Quantum tamen de hijs necesse est hic dici in presenti particula ostendi.

¶ Capitulum .VII. in quo docet curare solutionem continuitatis per sen sibilitatem membri et nobilitatem et compositionem membri.

UErum dicturus sum de significationibus que de magnitu dine morbiin margine: aliter membri [without anchor in main text] considerantur: et de hijs que sumuntur ab etate et curationibus humorum et mutationibus eorum ad bonam qualitatem: de illis quoque que curam infirmorum mebrorummembrorum monstrant: hic enim non dixi nisi illas significatio nes que sumuntur a natura membri id est sui complexione et sub stantia: significationes autem que sumuntur a complexionein margine: aliter compositione [without anchor in main text] mem brorum et a creatione: iuuamento et sensu nondum ostendi: unde quantum hoc sufficiet presentialiter de eis disputabo. ¶ Di co ergo quod membrum sensibilissimum oportet curari cum eis que ual- de sunt remota ab actione doloris. sed in quibusdam libris meis dixi ea que dolorem non faciunt. sed doloris mitigatiua sunt. Eis vero que grauis sensus sistunt possumus fortem me dicinam dare: si morbo conueniat. Eorum vero membrorum que no bilissima sunt: oportet ut custodiamus uirtutem: sicut prolixe di- cemus in tractatu calidorum apostematum. Quod si membrum igno bile fuerit poterimus mollitiua tribuere: de quibus prolixe in futuro disputabo: hic autem quarta particula finienda est. ¶ Uolo tamen dicere significationes que sumuntur a com- positione membrorum et eorum creatione. ¶ Dico ergo si uulnus fuerit in ventre: medicina que infirmo dabitur in si mul accipiatur. ¶ Si autem in meri paulatim et in diuersis tem- poribus sumat: meri enim non iuuatur nisi ex transitu medici- ne: ideoque oportet medicinam esse uiscosam et crossam quod sumimus a sui compositione et creatione: quia cum meri sit uia cibi et po- tus: necesse est ut ingeniemus medicinam esse uiscosam ut in eo annecti ualeat. ¶ Uulnns autem si sit in crossis intestinis scilicet ut plurimum argalia fieri oportet et inferiori: quia pluri- mum hec intestina sunt ano uicina. Quod autem contingit in subtili- bus medicina conuenit ex utraque parte eo quod adeo sunt a su- periori parte remota quemadmodum ab inferiori. ¶ Item si ce tera membra interiora id est uiscera: sunt uulnerata ostendunt eam medicinam et cibum sibi conuenire que sibi sunt similia et assue ta. In uulneribus enim exterioribus possumus dare ea qui- bus non sunt assueta: nec cum eis quandam habent similitudinem sicut est erugo eris es lustum chatimia: litargirum: tucia: et cerusa. hec enim non conueniunt uulneribus que sunt interio ribus ventris: quarum medicinarum naturam in tertia parti cula libri complexionum ostendi: et in libro simplicium medicina rum. ¶ Cibaria ergo necesse est ut sint ritiga et uiscosa cum uo lumus cicatrizare et solidare uulnera interiora.in margine: aliter stiptica [without anchor in main text] Si autem mun- dificari necesse sit: dabimus ea que parum sunt collatiua. Nescio tamen qui horum melius sit melle non cocto. ¶ Po cula vero et cibaria stiptica omnibus nota sunt. Stiptica autem intendo ea que stringunt. ¶ Sed pontica sunt ea que ual de constipant. ¶ Que igitur iuuant interiora uulnera preter ullum nocumentum erunt. Ypoquistida: balaustia: galla: cortex malorum granatorum: terra sigillata: scemus id est lutum stellarum: succus sumac: aqua rosata: accatia: et similia: hec omnia sunt iuuatiua uul nerum que fiunt in ventre preter ullum nocumentum: oportet quoque ea dari cum aqua in qua cocta sunt stiptica: sicut cotana: rami arboris masticis: lupuli extremitates uitis: et mirtus autem de tur cum potibus stipticis. ¶ Item oportet te cauere uinum dum apostema calidum est. In alio vero tempore non. Oportet quo- que hoc cum predicta decoctione temperari et misceri cum eis dra gantum et gummi maxime si uulnus meri velis medicari. ¶ Item si uulnus meri sit in gula aut in brancis: oportet de his gar- garisma fieri. Si autem in canalibus pulmonis infirmus suppi- nus iaceat et medicinam in ore teneat et lacertos gule latos dimitat: si hoc fecit aliquanta pars ipsius medicine ad canales pulmonis defluet. Testificatur hoc eo quod in sanitate quedam fluunt ad pulmonem quasi desudando. Unde sicut necesse est ut non multa quantitas de hoc ad pulmonem descendat quia fa cit tussim et quasi nodum. Ita in infirmitate debemus inspice re ut ne ad pulmonem ex ea multum descendat. Nam si pau latim humor ad eum defluit uelut aqua suauiter per super ficiem meri non facit nodum. Si autem peruenerit ad cana lem spiritu ei obuiante: facit tussim et quasi nodum. Que omnia non sumuntur nisi compositione et creatione membrorum. Si militer mel misce in omnibns medicinis pulmonis et pecto ris quia si hoc sola stiptica dabimus moram facient in stomaco neque poterunt penetrare: mel etiam iuuat alio modo eo quod non nocet uulneribus. Quod si uulnus sit in renibus vel vesica mel cum eorum medicinis miscendum est et ea que urina prouocant. ¶ Scientia vero uulnerati membri ab essentia ipsius: eius actione iuuamento creatione compositione palam potest cognosci et si a me non dicatur que plane dicta sunt in libro interiorum.interiorumredundant period membrorum ¶ Dico tamen quod compositio et creatio membrorum signi ficet et ea que superius dixi et alia multa. Nam ligare membrum uulneratum prout oportet non potest cognosci nisi aut ex com positione membri: aut eius creatione: aut ex utroque. ¶ Si militer canale clisteris in ano mitti non potest sciri nisi ex com- positione et creatione membri: quia aliquando uolumus cliste rimare vesicam per uirgam. Illa vero argalia que caratinus uocatur que facit eos mingere qui stranguiriam habent non potest ab aliquo sciri nisi sciat compositionem et creationem uesice quomodo sit: palam ergo est quoniam membrum infir mum ostendit nobis quomodo curare debeamus. ¶ Fixu- ra uero que fit in carne in medio lacerto existente: multis mo dis figuraturin margine: aliter significatur [without anchor in main text] quoniam a sua compositione ostditostendit uulnus in concautate corporis esse. Unde demonstrat nobis non ean dem in his facere medicinam que fit in illis que uisu compre- henduntur. ¶ At quia necessario fluxus sanguinis manat de fixura uene et clauditur infra cutim: et aliquando cum fixura carnis contusio accidit fit significatio eius secundum medicinam multiplex: quia numerus priorum accidentium fit secundum numerum morborum de quibus in tractatu calidorum apostematum disputabo. Nam fortiora conueniunt uulneribus interioribus quam eis que ex- terius sunt ne medicina illorum antequam ad ea deueuiat defi- ciat: unde debemus eam adeo confortare quod in uia non pos- sit deficere. Sed omnis sanguis qui de suo loco egreditur et infra cutem coadunatur ipsa intentio indicat ut purgetur. ¶ Proinde necessaria est sibi medicina calefactiua ut disol uendo exiccet et parum desiccatiua. nam si multum fit desiccati ua ab initio et detur magis desiccabit quam parum desiccatiua. par tim tamen uulneris indurabitur et petrificabitur: de quibus plene in alio loco dicam. ¶ Item medicina que humefacit et calefacit que mollificatiua uocatur et ea que aliquantulum pertinet siccitati medicantur sanguinem de loco suo exeun tem et intra cutim permanentem: et confortabis tamen ea sed quod locus remotus est. ¶ Item ventosa iuuat in hoc loco quia medici ventosas ad hoc inuenerunt ut sint instrumentum extrabendi ea que non possunt extra duci nisi cum quadam uirtute. ¶ Cumque sanguis intra cutem existens dissoluatur: tunc necesse est contusionem cum fortio ribus desiccari: et dabis omnia que scis esse solidatiua et cicatri zatiua. Si autem sanguis ille cito dissoluitur uulnus cito soli dabitur et cicatrizabitur. Si vero non et moretur et diu exi stat nimia putrefactio in ipsa contusione generabitur et in ter labra fixure manens ea prohibet solidari: propter hoc fit deterius quam fuerat. Nam hij infirmi ex modico frigidi. aeris uel crapulositatis: et balneo: forti labore: et motione illius mem bri ad id quod habuerunt reuertentur. Nam labra uulneris non fuerunt solidata: sed unum alteri appropinquabit secundum uicinita tem sui. Ideoque ex paruo quolibet separauturseparantur et spacium ex humoribus replebitur. Quid ergo aliud arbitramur in hijs nisi quod sanguis de suo loco egrediatur sepe et intra cutim co adunetur sicut prius exibat dum fixura erat: sed tamen quod modo fluit subtilis sanies est. Illud vero sanguis erat: propter hoc istud le uius illo poterit dissolui. ¶ Oportet enim at quia ea que curis uul nerum conueniunt in presenti particula diximus: oportet at hanc particulam in hoc loco finiamus. ¶ Explicit liber.liberredundant period quartus.

¶ Liber qiuntusquintus de ingenio sanitatis incipit.

¶ Capitulum .I. in quo epilogat ea que in duabus particulis dixerat.

DIctum est in duabus precedentibus particulis uulnera non posse secundum quod oportet curari: nisi prius elementa et fundamenta quibus membra simi lia constituta funt inuestigentur: nam nisi hoc perpendantur nullus morbus artificialiter curari potest. ¶ Mon strauimus etiam quod nullus eorum qui de secta thesili sunt in curando quolibet morbo artificialiter ualeat. Nam omnes antiqui me- dici preceperunt uulnera diuersorum locorum: diuersis medica- minibus esse curanda. hec animaduertentes propter diutur nam assuefactionem quam circa experimentorum inuentionem ha buerunt. ¶ Sed secta thesili cum peritissimi sint dicunt quod omne uulnus in quocunque loco corporis sit: uno medicamine sit curandum. Dicunt enim omnia uulnera concaua carne re pleri debere: et equalia esse cicatrizanda: et carnem superfluam habentibus incisiua poni atque nouis et sanguineis uulneri bus solidatiua apponi. ¶ Scientiam namque artificialem uide licet curationis hoc modo credunt esse ignorantes quod in huiusmodi scientia cum uulgis comunitatemcommunitatem habeant: nullus et enim ignorat talia uulneribus esse necessaria. ¶ Uerum quomo do caro in uulneribus concauis sit generanda: et equalia uul nera sint cicatrizanda et quomodo cetera fiant: uulgis igno- tum est: eo quod hoc scientia medicis pertinet: aut ea cum experimen to uel ratione: uel utroque considerantibus. Unde oportet me iterum de uulneribus disputare. ¶ Dico ergo a me fuis se ostensum quod omnibus uulneribus desiccatiua conueniant sed tamen si sunt concaua minus quam in alijs uulneribus de- siccatiua sunt applicanda: necesse est tamen ea esse mundificatiua. ¶ Eis uero que solummodo solidari oportet multum desiccatiua nihil mundificationis et parum stipticitatis habentia conue- niunt. ¶ Que autem sunt cicatrizanda stipticis et desicca tiuis etiam opus habent: in his quibus superfluitas carnis adest: roditiua et incisiua sunt imponenda que necesse est ut sint calida et sicca. ¶ Quod si alius cum uulneribus morbi exti terit: curationis intentio ab essentiali ipsi morbi natura incipi enda est: ut ex ea quidem intentione uirtus: rerum subuenien darum patefiat. Uerbi gratia si uulnus minus est putrefac tum expedit ut ea inducatur medicina que putredinem eius mun dificet. Unde necessario monstratur quod oportet minus mundifican tem eam esse: uulnere uero multum humiditatis habente: con fert medicamen multum esse desiccatiuum:in margine: aliter spei [without anchor in main text] Ita tamen ut sue spei nature quantitatem non admittat. Nam ubi con uenit cicatrizari medicamen deficcationem stiptici est inducen dum: ubi autem caro restituenda est mundificatiuum desic catuum confert: sic et in ceteris intelligendum est. ¶ Quod si ca ro uulneris malam complexionem habuerit: primitus eam cu rari oportet. Nam si in siccitatem uersa fuerit humectetur: si uero in humiditatem desiccetur. Si autem in calorem uel frigiditatem refrigeretur uel calefiat. Ea quoque complexiones habente compositas: medicina quoque composita constituenda est que sit opposita illis duabus qualitatibus. Quod uniuersaliter ne- cessarium fit omnibus que extra naturam sunt: dum non pos- sunt in sua natura redire nisi per ea que uirtutibus eorum ne- cessariain margine: aliter contraria [without anchor in main text] sunt. ¶ Item inuestigandum est utrum mala com plexio hoc sit in toto corpore an in quodam membro et an no cumentum sit illi membro propter colligantia: quoniam primitus id quod agit oportet curari deinde effectus eius transeuntes: hoc enim necessarium est. ¶ Item ostendi quod quedam significationes a uulneribus considerande sunt et alie a membro uulnerato quia licet sit uulnus quoddam extra naturam monstratur tamen quod operatio similis existat. membro enim sicco siccior medi cina conuenit. aut minus sicca si parum siccum fuerit. Simi liter intelligendum est si calidum uel frigidum extiterit. ¶ Item oportet nos inuestigare que ex membris sint nobilia et que ignobilia: que quoque sensibiliaque minus sensibilia: quorum omnium in prece denti particula mentionem feci. Restat igitur nunc ut de iun cture separatione quod residuum est dicamus.

¶ Capitulum .II. in quo determinat de causis facientibus scissuram ad fluxum sanguinis.

DIco ergo quod separatio iuncture non est solum in sim plicibus membris sed etiam in compositis efficitur: que ani me sunt instrumenta. Unde significationes que in similibus considerantur Alie sunt quam hee que de compositis membris perpenduntur: quapropter si quis medicus doctrinam Ypocrates imita- tur: notitia harum utrarumque significationum sequatur cum be ne cognoscat naturam simplicium et compositorum. ¶ Se cta autem archistrati et erofili solas significationes que a co positiscompositis membris habent agnoscunt: iccirco nullam curandi signi ficationem a membris calidis: humidis frigidis: et siccis possunt habere. ¶ Item in scientia membrorum secundum compositionem nobilitatem et sensum: errorem incurrunt: quod poteris cogno scere cum ab inuestigandis membris exordium incipiemus. ¶ At quoniam intentio mea in his uulneribus extitit que fiunt in carnosis membris: necessarium est ut de uulneribus uenarum arteriarum neruorum et omnium uiscerum disputem: et uni- uersaliter de eis que fiunt in omnibus membris compositis ¶ Dico ergo quod si findatur uena pulsum habens seu non necessario statim sanguis multus fluit: sed si uulnus in ue- na non pulsante fiet difficile solidabitur. Si autem in pulsante non solum dure solidatur sed etiam incurabilis erit sicut dicunt qui dam medici. ¶ Ideoque de uno quoque horum sigillatim dispu tabo prius tamen dicendum de fluxu sanguinis: postea quali- ter solidetur. ¶ Sed tamen cum sanguis quandoque fluat eo quod ora venarum sunt aperta: uel quia desudant et cura eorum communis est. bonum est ut hic dicatur: quamuis uideatur hic esse morbus alterius speciei. ¶ Sanguis enim de venis et arterijs egre- ditur aut quia extremitates earum aperiuntur: aut quia pellicule earum scinduntur: aut quia desudant sanguinem: pellicule autem scinduntur uel propter incisionem:in margine: aliter propter rosionem [without anchor in main text] vel propter fracturam vel rosu ram: vel propter fixuram. Extrema aperiuntur aut propter venarum defectionem: aut quia multus sanguis subito ad eam manauit aut quia aliquid acutum ea tetigerit exterius. ¶ Sanguis autem ab eis desudando emittitur propter raritatem suarum pellicularum et sanguinis subtilitatem: et aliquando quia ora subtilium venarum sunt aperi untur. ¶ Unde oportet nos de unaquaque earum passionum sigilla- tim disputare. inchoandum est tamen de fixura pellicularum vene. ¶ Dico ergo causam punctionis esse aliquod acutum: et causam contusionis aliquod durum et ponderosum: et rupturam esse propter aliquid eam quasi extendens: quod multis modis fit. aut enim fit propter nimium et fortem laborem vel propter multitudinem humorum venam ultra quam pati potest conculcantium: vel propter ca- sum de alto loco: vel propter aliquod corpus graue et durum super eas irruens:in margine: aliter innuens [without anchor in main text] nam si huiusmodi corpus supra venas inanitas aut parum sanguinis et spiritus habentes ceciderit franget eas quod si plene extiterint scinduntur priusquam contusio in eis fiat Quod poteris uidere in utre et uesica dum plena in terra initiun tur vel cum lapide percutiuntur: quod euim contingit ex lapide utri id corpori in terram cadenti fiet. ¶ Similiter quibus uena in pulmone ex magna et alta uocis emissione erumpitur non fit propter aliud nisi quia fortem operationem operatus est. Similiter si aliquod pondus graue in collo feratur: aut si quoddam gra ue a terra leuetur vel si flatum diu retineatur: aut si fortis fi at ascensus: vene causa horum necessario scindentur. hijs enim omnibus monstratur nimia in vena fieri extensio: sicut ac- cidit cum a fune nimis aliud extendatur. ¶ Item vena que am- plius capere non potest: necessario crepat: maxime si cum hu more fuerit ventositas: sicut uidemus fieri in utre qui musto est plenus: uter enim undique extensus nimium musto qui- dem bulliente necesario amplius extendi non potest: un- de crepat.

¶ Capitulum .III. in quo docet resistere fluxui sanguinis.

QUod si huius crepatura fuerit propter uocem vel ca sum aut propter contusionem: causa eius ablata est. Si autem et propter plenitudinem possibile est donec plenitudo fuerit crepatura fieri non cessent. Unde festinandum est in purganda sanguinis multitudine: deinde fluxu sanguinis retento uulnus medicemur. Causa ergo eius non existente incipiamus fluxui resiste re: deinde uulnus curetur. ¶ Sanguis autem retinetur si ingeniabimus qualiter crepatura opiletur et extrema ve- ne coniungantur et sanguis ab ea ad alia membra dirigatur quia si sanguinis fluxus in eodem motu permaneat: morietur eger prius quam posset restringi. ¶ Uulnus autem coniungi tur si remote uulneris extremitates coniuugantur aut si lo cus crepature opiletur. ¶ Extrema autem coniunguntur cum manu aut ligamento si in manifesto fuerit. Item cum stiptica et frigida medicina. ¶ Uulnus autem quod est in artaria vel vena non potest sui sicut quidam arbitrantur eorum qui dicunt nullam significationem a substantia et a natura membrorum sumi debere. ¶ Item uulnus opilatur cum crosso sangui ne dum in uulnere coagulatur: quolibet extrinsecus super illud apposito uel inducto sicut est caro uulnus circundans et ea que sub cutim est: et cutis: licinium quoque et medicina crossa et uiscosa. Item ingeniandum est ut cortices in uulnere fiant aut cum incensione ignis aut cum aliquo eiusdem uirtutis exi stente: antiqui enim cum huiusmodi rebus uulneris aditum o- pilabant. ¶ Hee sunt cause omnes quibus uulnera clauduntur Fluxus autem a loco subitoin margine: aliter solito [without anchor in main text] ad alia membra duobus modis deriuatur. quorum unus dicitur neruchatosis id est mutatio pur- gationis. Alter vero nuncupatur antifrasis id est per oppositionem purgatio que ab Ypocrate inuenta est: hec enim uniuersaliter omni nimio fluxui undecunque sit subuenire uidentur. Sed primus deriuationis modus id est mutatio fluxus fiat ad uicina loca. Al tera vero fiat ad opposita: Uerbi gratia si sanguis ab ore flu at mutandum est ad loca uicina sicut nares. Si autem ad op posita mutari conuenit fiet ad inferiorem partem. Quod si san guis ab ano exierit vertatur ad uuluam vel ad superiora mem bra attrahatur: quod quandoque natura per se facit. Unde Ypocrates si mu lier uomat sanguinem menstruis superuenientibus uomitus cedit: propter hoc dum nimis menstrua habundauerint: aut de uul ua sanguis non secundum menstrua exierit: eum ab inferiori ad su periora deriuamus ponentes magnam ventosam sub ma- millis: quod ab Yocrate inuentum est. ¶ Similiter sangui- nem de naribus multo exeunte ventosa in latere inducen da est sed tamen si fluxus de nare dextra manauerit ponenda est super epar. Si vero de sinistra super splenem inducatur: Si autem de utriusque et in epate et splene magne ventose im- ponantur. ¶ Quod si eger nondum defecerit et uirtus adhuc custodiatur sanguis minuatur de vena brachij quod nari unde sanguis egreditur oppositum est sanguis tamen paulatim ex trahatur duabus vel tribus uicibus secundum uirtutem infirman tis. ¶ Similiter est faciendum in omni materia in quedam corporis loca fluente: mutanda enim est: vel ad uicina vel ad opposita loca. ¶ Item uniuersaliter dico materiam ad ven trem defluentem et cum egestionibus exeuntem ad urinalem adi- tum uel menstrualem mutandam esse: similiter que per urinam vel per menstrua egreditur ad intestina mouenda est: quod si materia ad aures vel ad oculos: aut in superiores partes oris occurrerit mutetur ad nares eius et cum mutabili purga- tione purgetur. ¶ Opposita vero detractio sic efficiatur: si materia inferius descendat ad superiorem partem trahatur et econuerso: si autem ad dextram moueatur ad sinistra et econ uerso. Item de interioribus ad exteriora: et de exterioribus ad interiora. Ideo si calidissima medicamina in locis ubi ma- net materia imponatur: aut quelibet fortia ligamina erunt causa remouendi materiam ad opposita loca. Similiter si uia locorum oppositorum aperiatur: cuius quidem uirtutis medi camina in libro quam de medicinis fecimus scripta sunt: in hoc tamen libro de omnibus que fluunt tractabo. De sanguinis tamen fluxu disputare inchoabo. ¶ Dico ergo quod ea quibus ora fixure continentur multa sint ligamenta uidelicet quibus vene per quas sanguinis exitus fit ligande sunt: digiti quo que venam sustinentes et ligamentum in toto membro fixu- re existens: sed tamen licet istud ligamentum non sit velut id quod venas circundat iungit tamen utrasque extremitates fixure corporis: etiam quod super eas est. Ideoque dicimus istud esse unum ex constringentibus sanguinem. ¶ Item hoc etiam membrum ubi fixura sit oportuna compositione componatur. ¶ Et hoc dupliciter: uno uidelicet ut dolor non generetur. Alio ut os fixure superius existere ualeat: quia si fixura uersus inferiora sit aut dolorem habeat: sanguis quoque ipso iam cessato et constricto manabit. unde oportet ut hec duo in memoria habeas. ¶ Item si sangui nem propter percussionem ab aliquo membro fluere uidebis eo quod vena est fixa: primo digitus in loco fixure ponendus est: deinde eam paulatim cum digitis constringe sic ut nihil doloris inferatur. propter hoc enim tria efficiuntur: unum quia fluere cessabit et eo quidem constricto pars quedam illius sanguinis coagulabitur et dura effi cietur uiam opilans. ¶ Quod si vena que fixa est multum in interiori bus sit: oportet ut certius cognoscas locum eius: et quanto magni tudinis sit: et utrum pulsum habeat nec ne. Quibus certificatis eleua eam cum uncino et torqueatur paululum: unde si sanguis propter ve ne torturam restringi uideatur et vena sit ex pulsantibus: pote ris sanguinem absque ligamine retinere cum qubusdamquibusdam medi cinis sanguinem stringentibus: quibus laudabilior est uiscosa et coagulatiua id est conglutinatiua: sicut gumme contrite: et subtilissimum puluerem molendini. Gipsasteron et similia. ¶ Si autem fi- xura fuerit in vena pulsante sanguis non potest constringi nisi duobus modis: aut forti ligamento: aut cum incisione ve- nam per medium separante. ¶ Item aliquando cohibet nos liga- re uenam licet non sit pulsans: sed magna sit. ¶ Item plurimum per latitudinem eam incidimus: quod facimus cum uena non pul sans uidelicet ab inferioribus recto quidem itinere ascendit et maxime per stricta loca: aut cum est in nobilissimo membro. nam si per medium incidatur unaqueque pars incisa corrugatur et de siccatur et a corpore quod super ea est cooperitur qua de cau- sa fluxus constringetur. ¶ Donum est tamen ut partes in cise ligentur hoc modo: uena ligetur in duobus locis aliquod spa- cium habentibus: deinde spatium illud abscindatur. ¶ Hec tamen faci enda sunt in fundamento uene: fundamentum autem intendo eam partem colli que secundum epar et cor est id est inferiori parte colli: et superio- ri parte manuum et pedum. ¶ Similiter in ceteris corporis locis est faciendum secundum quod anothomie indicio cognoscetur. Secta ta men thesili non credit anothomie.

¶ Capitulum .IIII. in quo agit de regeneratione carnis post restrictionem fluxus.

CUnque talia feceris cito stude et labora in generanda carne: prius tamen quam ligamentum ceciderit: nam nisi caro festinauerit nasci ut locum fluxus impediat quo- dam in eo inanitionis spacio remanente: quedam passio fiet ibi ea que emporisma uocabitur. Alij vero dicunt eam mater san guinis: qui tumor est mollis tactuique cedens et sanguine ple nus: Unde dum ligabitur sanguis cessat: dum autem solutum fue rit mox fluet. ¶ Melius est igitur ut ponatur medicamen opi lans et inuiscans quam illud quod incidit et cortices facit: hoc enim carnem in uulnere cito generat. et est preter ullam molestiam: sed incensiua dubia est ne corticibus quolibet modo cadentibus: sanguinis fluxus redeat. ¶ Laudabilior tamen in hijs omnibus medicinis est illa quam operamur in sanguine de pelliculis ce rebri fluente id est hus cuiusdam ponderis existens et aloes medij que puluerimata et cum albumine oui temperata donec ad mellis spissitudinem ueniant et in pelle leporina inducta super uulnus impo natur: ita tamen ut multe quantitatis sit. ¶ Deinde ligamentum quater uel quinquies in loco uulneris reuoluatur: et sic iuxta initium uene inducatur: hoc tamen in locis quibus fieri potest faciendum est: nam in omni lo co preter pelliculas cerebri potest fieri. ¶ Post tres autem dies solua tur. Quod si medicamen uulneris uidebis esse conglutinatum ne moueatur. Sed de eadem medicina super inducatur conglutinatiua Quoniam inducta ea que conglutinatiua est humefaciet tandem iterum ligabis eam si medicamen in tertio die per seipsum ceciderit: in quire cum digito utrum in eo sit: deinde aliquid de eadem medicina impone: est enim hoc faciendum donec caro generetur: stude tamen ut mem brum uulneratum taliter aptetur ut uulnus semper superius sit ita tamen ut dolorem non generet: a nullo enim adeo sanguinis fluxus effici tur uel apostema sicut a dolore. Uerum hanc medicinam diuerse facio. Nam aliquando pone partem unam aloes et duas thuris. aliquando equa le pondus: aliquando tamen plus de thure: et aliquando uice thuris pono puluerem et cortices eius: cum cortices stiptitiores sint thure: thus tamen melius est in solidando et inuiscando. In corporibus enim duriori bus maius aloes pondus inducatur quam thuris In mollioribus uero econuerso. harum tamen una est uiscosior alia et stipticior. Unde cum uis medicamen uiscosum et opilatiuum facere: elige thus gummo sum et album quod non frangitur dum dentibus comprimitur: sed conglutinari uidetur sicut mastix. quod licet pertineat libro de compositis me dicinis tamen non possumus facere quin aliquando particula- ria in hijs de quibus disputamus interseramus. Nam si de solis uulneribus disputabimus eiusdem disputationis doctri na inutilis erit ¶ Uerum de hac medicina ideo prolixe disputaui: quoniam meliorem inuenire nullatenus potui: miror quoque si melio rem aliquis inueniret: ideoque cum ea sanguinem de pelliculis cere bri fluentem semper curaui: et eum qui de uulneribus colli semper fluebat. Illum etiam qui de faucibus egrediebatur: nullum in eis liga men imponens. ¶ Oportet tamen ut non festines ad hanc medicinam sicut me dici faciunt stulti: sed primitus digito in uulnus immisso compri matur: deinde cum altera manu medicinam impoasimponascf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 143vb: impone ligans eam a supe riori descendens uersus inferius: et non ab inferiori uersus su- perius: sicut facimus in manibus et pedibus ligamentum: non de- bet duci nisi uersus initium uene quatenus sanguis prohibeatur ¶ Preterea sunt alia medicamina inuiscantia nullum nocu mentum inferentia. Nulla tamen earum creat carnem uelut ista: inten tio enim nostra est ut caro priusquam ceciderit medicamen ge- neretur. ¶ Eorum vero que cortices faciunt nullam carnem generabunt Cumque cortices ceciderint fluxus sanguinis maior quam fuerat existet: quia cortices illi non sunt nisi quoddam corpus quod est su per venam: et versus illam que modice incense sunt: sicut caro cuius ignis extinguitur: ea nondum cocta existente. Ideoque cum caro uul neris eiusdem minuatur secundum quantitatem illorum corticum: locus quo dammodo inanitus erit: Unde plurimum contingit incessabilis fluxus sanguinis: corticibus uidelicet abscissis. ¶ Igitur qui ar tificialiter uult operari primitus omnia sanguinis fluxus sedan tia inquirat: deinde eligat ea que secure et preter ullam molestiam sangui nem constringunt. ¶ Reliqua vero quadam necessitate coactus in hijs opere tur quibus necessaria sunt. Uerum ignoro locum in quo coacti rem incensiuam vel ignem imponamus nisi dum sanguis exierit propter rosu- ram uel putrefactionem. unde cum totum membrum in quo putrefactio est in cidatur utile est ut incidatur cum igne aut cum incensiua medicina: propter hoc in verendorum et ani passione coacti cum medicina incen siua vel foco festinamus eo quod putredo in hijs locis festinat. Causa quia calor in eis naturaliter dominatur et sunt uie superfluitatum exeun tium ¶ Incensiua tamen medicina non solum absolute sit calida: bonum enim est ut sit stiptica. sicut est calcantum: uitreolum: calcathorios:calcantum: uitreolum: calcathorios cf. Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 144ra: calcatonos uitriolum calcantum hec etiam aliquando incenduntur aliquando non. Medicamen vero quod fit ex calce uiua fortius ceteris est: non tamen stipticum est: unde cortices quos generat super uulnus cito cadent. Illi vero quos illa alia generant: morantur su per uulnus inuiscata. Ideoque laudabiliora. Corticibus enim super ora uulneris morantibus caro festinabit prius quam cadent: iccirco ne fe- stines eos auferre: eo quod dubium est quin sanguinis fluxus ipsis ante tempus ablatis rumperetur. ¶ Non debent igitur se moueri nisi in illis locis in quibus necessarium est ignem propter eorum putredinem apponi. Quam passionem omnes medici uocant rependo manducans. Igno ro tamen qua alia intentione nomen hoc imposuerunt: nisi quia ab infirmis mem bris rodendo transit ad sana: sed hoc nomen ab inseparabliinseparabili sumptum est ac cidenti et non folum ab essentia morbi. Uerum omnia medicamina hijs per tinentia dicta sunt in libro quem de simplicibus et compositis medicins intitulaui. ¶ Causa .V. in quo docet specificare curam de fluxu sanguinis propter fixuram. et primo quando fluxus est ad exteriora et post ad interiora. HIc aliam vero artificialis curationis tibi notitiam ostendam: per quam exteriorem sanguinis fluxum restringere ualeas. de inde interiorisinterioris cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 144rb: intentionis fluxus industriam demonstrabo. ¶ Dico ergo sanguinem vene non posse constringi nisi alia materia ad eum ve- niens cesset aut fixura vene claudatur. ¶ Fluxus autem materie si ces sat aut ueniente sincopi: aut cum materia ad opposita loca extra hatur: aut cum de uno loco ad alium mutatur: aut cum totum corpus refrigeratur: maxime membrum fixure. Unde secundum hanc ratione sanguis una potatione aque frigide restrigitur. Similiter si aceto mixto fixura infundatur vel ex aqua frigida: aut poetico uino: omnibus etiam stipticis et refrigeratis ¶ Item fixura opilatur aut per se cum partes eius constringantur: aut cum fi- xura corrugatur. aut cum refrigeratur: aut cum ex ligamine constringetur ligamen autem aut fit in eo membro fixure: aut in fixura sola. Opilatur fixura: aut ex aliquo interiori: aut exteriori: de interiori sicut sanguine in eius ore coagulato de exteriori sicut ex vellere leporino lana li cinio: et spongia atque corticibus super uulnus existentibus ac medicina uis cosa: et opilatiua. Item aliquando opilamur ex aliqua parte sui membri. que qualiter facere debeas: sigillatim in preceden tibus ostendi. ¶ In sanguine vero de interiori vena manan te: cum ex nullo horum supradictorum subuenire ualeamus: oportet sanguinem vel ad opposita loca: vel de loco in locum moueri: et cum cibis: et potibus uiscosis: et opilatiuis constringi: atque medicinis stipticis: et refrigeratiuis. ¶ Preter hec tamen oportet inuestigari diuersorum membrorum proprietatem: et compositio nem. quoniam secundum hanc rationem: alia in uulua facienda est arga- lia: et alia in vesica: et alia in crossis intestinis. In uulua enim facimus argaliam cum medicinis ei conuenientibus. In vesi- ca vero cum ea argalia: que uocatur anatiros: et uideamus ne foramen eius largum sit. sed raro sanguis ab hijs locis fortiter fluit. unde propter continuam moram sui exitus mole stiam infert. In quadam enim muliere fluxus sanguinis qua tuor diebus moratus est. cum nulla quidem medicina potuit constringi. tunc curauimus eam cum succo arnoglosse: et fluxus cessauit. hijs enim succus sanguinis ualet propter rosuram exun ti. Consuetudo tamen mea est: miscere in hoc succo huic pas sioni: dando aliquas medicinas fortiores. aliquando unam: aut aliam: et hoc secundum quod ex notitia passionis intendo. unde sem per ante mentis aciem: passionis cognitionem habeas: et ne tibi facile leueque uideatur. verbi gratia. si sanguis fluat de vesica vel intestinis: oportet quantitatem ipsius fluxus consi- derari: et totam passionem inquiri. Nam si fluxus sit ex fixu ra magne vene: et fortiter emanet: necesse est ut curetur sti pticis medicinis: sicut balaustia: ypoquistidos: sumach: succo acerbarum uuarum. accatia. galla immatura: et cor ticibus malorum granatorum. si autem de parua vena fuerit: et sanguis paulatim exierit: constringatur ex puluere thuris: corticibus cipressi: terra sigillata: fructibus egyptie spine: croci: ematite: memit: et similibus: hec omnia donentur cum uino stiptico: et nigro: quo non inuento: neque succo arno glosse: neque solatri: cum hec sint optima: oportet ut tollas extre mitates ramorum lupuli: et mirtus arboris masticis: et lu puli qui dilatantur super arborem. vniuersaliter etiam dico: quod fructus extremitates: et frondes stipticorum arborum conueniant. Simi liter aqua in qua decoquuntur stiptica mala: et maxime coctana: vel mirtilli: et nespila.

¶ Capitulum .VI. in quo docet curare fluxum sanguinis propter rosuram: et desudationem.

SI autem fluxus sanguinis sit propter rosuram in quolibet membro: non erit fortis: sed paruus: paulatim exi ens. vnde oportet dari trociscos andronij: et thesimij: pollidis: et eos quis ego feci. hij enim fortiores sunt illis: cum rosuram sedent: et mitigent. Sed tamen non habeas negligentiam in studio totius corporis. Nam si fluxus fortis sit: stipticis- sima danda sunt cum trocissis predictis: et succis: et apozima tibus superius nominatis. Quod autem super membrum de quo fluxus fit: exterius apponitur: vel cum refrigeratiuis scilicet vel stipticis existens absolute non laudo: sicut quidam medici faciunt: in hoc loco errantes. cum aliquando nostre rationiin margine: alias intentioni [without anchor in main text] contraria sint. eo quod san guinem ad interiora corporis remittunt. et interiora vena rum replentur. Quosdam enim homines noui: sanguinem ex pulmo ne screantibus emittentes: qui cum eorum pectora frigidis inficerent: nimium lesionis incurrerunt. Similiter quidam alij: stomacho sibi refrigerato: nimis lesi sunt. Sic etiam sanguine de naribus fluente: caput refrigerari: multotiens nocet. propter hoc predico tibi ne absolute infrigides circum dantia fluxus sanguinis. nec etiam indiffinite: nec in omni tempore sed mutato iam sanguine de loco ad locum. verbi gratia. si sanguis fluit de naribus: prius minues venas sicut di xi tibi: et fricabis manus et pedes: exprimens eas et ligans: deinde ventosas in latere ponas. post hoc non festines medicinam super frontem: et caput imponere: nisi prius san guis ad opposita loca vertatur: cum ventosa in puppi capitis impo sita. Sanguis enim a naribus fluens: duobus modis ad op- posita loca mutatur. Uno si attrahatur a toto corpore ad infe- riora. Alio si mutetur ad puppim. Nares enim cum sint superius et locus earum in anteriori parte: inferiora unde superius est sibi sunt opposita: et posteriora eo quod in anteriori loco sint. ¶ Passio vero que uocatur desudatio sanguinis: palam intel liginus: quod figidis et stipticis medicinis indigeat. Quod si subtilitas sanguinis causa eius sit: curetur cum incrossantibus sanguinem: quod quomodo fiat dicturi sumus ¶ Reuertor ergo ad ostendendam passionis supradicte noticiam. ¶ Dico ergo si uul nera sint in venis non pulsatilibus que sunt extrinsecus: necesse est ut curentur cum medicinis que uulneribus in carne prosunt: de quibus utrisque in precedentibus particulis in tentionem feci. Illic enim dixi quoniam si fuerit ex percussione: et ui- cini temporis: studendum est in eis solidandis cum ea quidem medicina que sibi congrua sit. Quod si sint secundum rosuram: oportet ea curari cum hijs que superius pessimis dixi ualere uulneribus. Simili ter dum venam ligaueris: aut eam cum medicina sanguinis con strictam curaueris: aut cum incensione: aut cum ignis adusti one facere uolueris: eo quod intentio tua carnem in labris uul neris generari fuerit: fac eam medicinam quam ab artificiali concauorum uulnerum curatione didiceras.

¶ Capitulum .VII. in quo agit generaliter de causa arteriarum.

UUlnera vero que sunt in pulsu dictum est quod a quibus- dam medicis non posse solidari credantur. alij vero asserunt experimentum sibi in huiusmodi sufficere. nonnul li sue credunt intentioni:in margine: alias rationi [without anchor in main text] dicentes. quod quia una ex pelliculis pul santium venarum dura sit cartilaginosa: et durum corpus non posse sollidari: eo quod consolidatio non sit nisi in teneris cor- poribus quod testatur: lapis a lapide non posse solidari: neque later a latere. Similiter: et membra corporis. non enim uidemus cartilaginem cum cartilagine solidari: nec os cum osse. Ossa namque non coniunguntur secundum consolidationem. sed secundum id quod super eis fit: et coagulatur quod a medicis uocatur os siua coagulatio. ¶ Incipiam igitur ab eis que experimento co gnouimus: et que uidimus: et alijs palam ostendimus. ¶ Dico ergo me pulsantes uidisse venas esse solidatas: et carnem circa eas generatam. In pueris quidem et mulieribus in fronte: et oculis. et planta:in margine: alias et palma [without anchor in main text] et rasceta manus. Quidam enim iuuenis ru sticus dum vellet sanguinem minui vere quidem existente: sicut con suetudo multorum est: ligato humero: pulsus est tumefactus quem uulnerauit putans eum venam esse. Erat enim iuuenis non multum assuetus in medicina. ulnus tamen non magnum extitit sed mox sanguis egressus est clarus: rubeus: lucidus et calidus: resiliendo egrediens in modum pulsus. Cumque ta- lia uiderem ego et quidam medicus senex mecum existens: mox pre parauimus medicinam conglutinatiuam et uiscosam: et oppilati uam: tenens quoque fortiter utraque uulneris labra: et desuper de hac medicina apponens. super medicinam quoque mollem spongiam imposui ligans eam quod minutor me aspiciens miratus est: nequaquam me interrogans. Cumque foras exiremus dixi ad flobotoma torem qui eam quam minuerat venam pulsantem esse: precipiens ei ne dis solueretur vena ante quartum diem: neque sine me. post quar tum autem diem soluto brachio: venam perfecte solidatam inueni. tunc de medicina supponens: et spongiam superius ligans: multis diebus ligatum dimisi: donec uulnus omnino sanum factum est. In hoc tamen solo: uulnus huiusmodi sanari perspexi. sed reliquis omni bus quibus vene pulsantes fuerant incise: passio quedam que eporisma dicitur orta est: quam mater sanguinis medici ap pellant. In quibusdam tamen magna. in alijs vero parua erat: de cu ius curatione disputabo: cum de apostematibus et tumore extra na turam faciam mentionem. ¶ Redeam igitur ad consequentiam prioris rationis Dico autem naturam vene pulsantis ostendere pelliculas eius du ras: et difficiles esse ad solidandum. Non est tamen necessarium quod non possint dissolidari. propter hoc non oportet te desperatum esse de sui solidatione: maxime si uulnus sit paruum: et corpus naturaliter molle. uidimus enim multotiens venas pulsantes in pueris incisas et mulieribus: propter eorum mollitiem consolidari. ¶ Hec tamen difficilis alijs venis solidantur: licet medicine eorum unius speciei sint. non enim diuerse sunt: nisi quia medicinam pulsantium sicciorem oportet esse: secundum quod pulsantes non pulsantibus venis sunt sicciores. Quod si necessarium sit carnem circa uulnera ge nerari: fiet secundum quod ostendimus in concauis uulneribus. ¶ Uulneribus vero arteriarum: et venarum uulue: vesi ce: et intestinorum: et si eadem que fit in alijs medicina conue niat: necessarium est tamen instrumentum id est argalia per quam uul uam clisterizamus que dicitur canatiros largum. Quod si neces sarianecessaria cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 145rb: necessarium fuerit intestino iunctum est cum auoano. possumus clisteri zari cum liquida medicina et tepida. cum vesica uidelicet ca lamo in ore eius ligato. quatenus medicinare recte possit introire. Ideoque propter diuersitatem argaliarum: liquor medicaminis diuersus efficiatur. nam non possumus eam que et crossi liquoris est medicinam per id deponere. unde oportet fie ri liquida et temperate calida. utilior tamen ceteris est ea que dis soluta dicitur maxime si sicca sit: hoc est cito poterit misceri cum succo arnoglosse et similibus. Medicinam autem hanc dico es se crocum: thutiam: et aloem: et ea que dicuntur capitis medicina. cumque caro incipit creari utile erit terra sigillata.

¶ Capitulum .VIII. in quo agit de cura uulnerum pulmonis.

QUe autem sunt in pulmone: difficilius alijs uulne ribus curantur. quidam tamen fatentur ea non solum difficile posse curari. sed etiam incurabilia esse: quod affirmant cum experimento: et ratione. Cum ratione quoniam pulmo propter hanelitum eius in motu semper existit. sed membrum cuius est curandum uulnus oportet quiescere: et silere. Cum experimento: eo quod uulnus expertorumin margine: alias experimentorum [without anchor in main text] uidit aliquem ab hac passione euasisse. Sed ego dico certum non posse fieri in experimento. plures enim uidi subito nimia tussi commoueri: et hoc vel propter garrulita- tem: vel propter casum ab alto loco: aut propter percussionem qui tussiendo sanguinem screauerunt. Quidam ad modum unius co ralli. Alij duorum. et nonnulli plures. aliquanti etiam nihil dolo ris senserunt. Alij vero in pectore dolorem habuerunt: hij tamen non subito: neque multum sanguinem emiserunt: parum colo- risin margine: alias caloris [without anchor in main text] habentem: quibus monstratur sanguinem a remotis locis venisse. Sanguis vero sine dolore exiens subito: et mul- tus extitit: nimium ruboris: et caloris habens. unde nobis ostendit se non a remotis locis descendisse. hijs igitur rationibus ostenditur dubium esse quod per experimentum horum certitudinem habeamus: et maxime quomodo sanguis a pectore descendens per canales pulmonis diuisus emittiur. Inter multos enim me dicos litigium haberi conspexi dicentes sanguinem non posse pelli culas pulmonis circumdantes: penetrare: et per eius cana les diuidi. ¶ Unde dico quod nisi uidissent plures dolorem et hec apostema habentes venisse in saniem et eam expuisse quibus credunt passionem in pectore extitisse: possent exrahere san- guinem a pectore ad canales pulmonis nullatenus posse venire. Nunc autem quoniam ex intentione hac vel ratione cohibentur fateri hoc esse verum: credunt sanguinem a pectore ad canales pulmonis descendere. ¶ Incipiunt tamen inquirere uiam: non tamen eam que tendit per pelliculas pulmonem circumdantes qua quidem inuestigatione coacti: rusticum et infame quoddam proferunt cum manifestent quod sanies que coadunatur in pectore sit clausa inter pectus et pulmonem: palam aspicientes eam que de pulmone tus siendo sallire. Sed ego clare uidi: quod dum collectio in pecto re extitit: ipsa putrefieri incipiente: pars ossium pectoris cum ipsa putrefiet. Sed mellicrate in pectore iniectum: a scendit sine tussi. ¶ Porro notum est tibi hanc passionem pe ctoris plurime fieri: propter fluxum cuiuslibet meri: et maxi me in ciuitate rome: qua vero coacti: partem ossis putrefacti incidimus: et aliquando id incidentes uidimus pelliculam inter costas existentem esse putrefactam. Quare dum huiusmodi passio nem curauimus: consuetudo nostra fuit: mellicrate in uulne ribus inijcere: precipientes infirmo ut super latus infirmum iaceret: et tussiret: et aliquando leuiter mouimus eum: et aliquando quod ex mellicra- te in uulnere remansit: cum argalia extrahimus: quod dicitur eductio sa niei. Cumque arbitraremus totam saniem esse extractam: misimus me- dicinam. Sed tamen si aliquanta huius passionis humiditas inter pectus et pulmonem remanserit: mox uidebis eam cum tussi sal liresalire. Unde miror de hijs qui dubitant de uia per quam sanguis a pectore penetrat ad pulmonem: per canales pulmonis se diuidens: cum magis debeant dubitare de sanguine crosso per cutim exeunte: dum ossa fracta sunt. Nam crossities huius sanguinis non est parua per comparationem ad sanguinem na turalem. Cutis enim multo magis est dura quam pellicula que pul monem circundat. ¶ Unde dum alicui fractura in aliqua ve na pectoris ex acuta uoce nimioque causatu contingerit: et sine dolore sanguinem multum et calidum atque rubeum subito cum tussi emiserit: oportet ut credas uulnus esse in pulmone. Et cu rabis eum sicut multotiens curauimus: nequaquam errantes nisi raro. precipe ergo infirmo ne fortiter hanelitum emit tat: sed quiescat: et sileat: et mox minue sanguinem de basi lica vena cum duabus vel tribus apoforesibus: et corpus et pedes fricabis: ligabis quoque corpus a superiori usque in ferius. ¶ Cumque talia feceris: da ei ad bibendum multum ace tum commixtum ut si forte sanguis sit coagulatus liquefiat quod bis et ter dari potest trium horarum interuallo. ¶ Deinde da medicinam uiscosam: et conglutinatiuam: et stipticam: primo cum aceto multum commixto: aut cum apozimate cotanorum vel mir tillorum: et similium stipticorum. vespere similiter. Et prohibe ab omni cibo si fortis est. si vero non: da solum ius prout sufficit. ¶ Quod si parum sanguinis in prima die extraxisti: in secunda iterum trahe: si uirtus permiserit: et utatur predicta dieta: et me dicina usque ad quartum diem: Et inunge pectus cum coc canoleon: et rodoleon: si estiuum tempus sit. si vero yems cum nardi leon. ¶ Quod si velis eum curare cum medicinis que mittun tur in emplastris poteris ea inuenire: illa uidelicet que ego feci: et que composita sunt ex bitumine iudaico et aceto. Sed misce cum his medicinas que a medicis uocantur peri tidon id est nigra unguenta. dicunt enim quod uirtute eorum solidantur uulnera retentia sanguinolenta. Si vero infirmus sit puer siue mulier: et uniuersaliter dico si sit teneri corporis suf- ficiet tibi que fit ex calcatorijs cuius medicine dignitatem in prima particula libri de compositis medicinis dixi. multos enim secundum huius ordinis curationem curaui. ¶ Sed quod ma gis est necessarium huic rei est istud quod dico tibi. quod semper studiose ante oculos tuos pone id est festina ut fissura vene cicatrizetur: et solidetur cum suo sanguine: priusquam tumefieri in- cipiat. nam si uulnus tumefiet: et curatio eius prolixa efficietur et forsitam sine spe curandi fiet. Caua quia cessante tumore neces se est uulnus lauari a sanie et putredine. sed si sint in uul ua: seu in vesica per se lauantur eo quod sunt uie purificationis. In pulmone vero impossibile est fieri. Restat ergo quod omnia uulnera pulmonis non possunt mundari nisi cum screatibus per tussim emittendis. sed silere et quiescere: et paruissime hanelare: et non loqui: in solidandis sunt utilia. Igitur non spero sanita tem eorum restaurari: ipsis tussientibus. Quocirca hanelitus et continua motio eorum: non erit causa impossibilis uulneris pulmo nis curationem impediens. sed ex hoc quoniam putredo et sanies non possint mundificari. propter hoc in pulmone uulnera si velo citer solidentur et cicatrizentur: sana efficientur. Quod si negli gentia adhibita tumefiant dura efficientur: et de eis despera tus eris: quia sanies et putredo non purgantur de pulmone secundum quod: oportet et quanto magis ex tussi commouentur: tanto uulnus largius efficietur. ¶ Fixura vero que fit in pectore facilio- ris curationis tribus modis est. Uno quia vene pectoris par uiores sunt eis que sunt in pulmone. Alio quia sanies uulne rum pectoris fluit ad suam concauitatem. Tertio quia pectus carnosius est pulmone: quoniam pulmo multas canalium diuisi ones habet quorum substantia non est carnosa: sed sicca: in quibus aliquando fixura contingit. ¶ Quod si fixura in quadam vena fuerit: et non in canalibus: et canales sint salubres sanguis ab ipsa vena exiens: in diuisiones penetrat pulmonis: et non in ca nales eius: propter hoc sanguis qui emittitur cum screatu non est rubeus: neque calidus: neque multus: quibus in initio monstra tur non esse periculosum. non enim medicus neque infirmus timorem habebit eo quod non est multe quantitatis. verumtamen ego dico istum molestiorem: et deteriorem esse: quoniam incisio non soli datur propter sanguinem qui in ea coagulatur: eo quod non inue nit largam uiam per quam ad canales pulmonis transeat: et cum tussi egrediatur.

¶ Capitulum .IX. in quo agit de cura uulnerum diafragmatis.

SImiliter uulnera que fiunt in diafragmate nisi interius penetrauerint: facile solidantur si in car noso contigerint: neque prohibentur solidari cau la sui motus. uulnera vero que fiunt in neruosa parte dya fragmatis: incurabilia sunt. et etiam que sunt in carnosa ali quando dure curantur: maxime si tumefiant: ipsis nondum solida tis. Item si fiant post dyafragmata id est retro quantum dya fragma retrouertitur. Unde oportet te studiose ea desiccare si ue de exterioribus: siue de interioribus cum eis que bibun tur cum aqua vel tenui uino. laudabilior tamen ad hoc opus est ea medicina que a medicis dyaspermatio uocatur: et ea quam usi sumus dare in uulneribus pectoris que fiunt cum cassia: que omnia in libro compositarum medicinarum scripta sunt.

¶ Capitulum .X. in quo docet contradicere methodo- ycis et thesilicis.

REdeamus igitur ad priora ostendentes qualiter quidam errent in curis uulnerum uniuersaliter consi leratis: et in diuersitate membrorum uulneratorum. Hoc autem duobus modis adiuuat. uno ne in curis morborum erro rem incurramus. secundo ut audaciam methodoycorum co gnoscamus refutantes eos. nam uocant se artifices stu diosos: et scientes: qui deum testor: longe sunt a verita te: et a recta uia. derident tamen antiquos libros: et contra eos fece runt ut eis repugnarent. In suis quoque libris ostenderunt se esse contra eum a quo omnis nostra auctoritas et lumen est. per quem rectam et artificialem uiam habuimus. methodoyci autem dicunt no bis: quod omnia que cum ratione cognouimus ipsis solo cum experimen to notificatain margine: aliter nostra [without anchor in main text] sunt: cum alia tertia medicine non sit intentio Sed hec secta neque hoc neque illud imitatur. uocant tamen se sci entes: et artifices. ostendunt nobis igitur curam uulnerum unius cuiusque membrorum: et concedunt omnia unum medicamen postulare tunc uideamus utrum dent nobis aliquas inuestigandi signi ficationes: et an precipiant nobis cicatrizare. uulnera que equalia cum superficie corporis: et carnem in concauis uulner ribusuulneribus creare: et recentia solidare uulnera. Nam si hoc prece perint: dicemus quomodo poterimus tractare medicinam cica trizatiuam: et uulnerum recentium solidatiuam. Qui respondent. cur in huiusmodi uultis laborare: cum hec medicamina diu inuenta: et tem ptata sint. Respondemus vere ex longo tempore hec fuisse temptata. sed nescimus utrum bene temptata fuerint: forsitam non bene. cuius rei causa uulnera aliquando velin margine: aliter ut [without anchor in main text] non sanantur: vel diuturna efficiun tur: vel dolorem patiuntur. Nullum enim uidemus aliquod nouum temptare nisi quod temptatum est ultra laudet. Unde ducam in ex emplum uulnera pulmonis: cuius impossibile est notitiam habere preter anothomiam: et scientiam sue actionis que utraque negant utpote fugientes ab eis. Concedamus tamen quod tota secta the sili uulnera pulmonis cognoscat: non est tamen concedendum ut sci ant utrum sint concaua vel pura. vel non pura. sed forsitan cum quadam reuelatione eis hec notificata sunt: aut persomnium debemus. Debemus ergo eos de hijs interrogare: aut dimit- timus illos stulte infirmos curare. Ego autem putrida uul nera prius mundifico: et in mundis carnem restituo. Sed qua litur hec uulnera ab hijs curari possint ignoro: cum in libris thesili: nihil de talibus inueniatur unde stultitiam eius hominibus ostendam: et diuersitatem disputationis sue in qua sibimet contrarius extitit. quoniam autem dixi ea que non oportet dici eo quod falsa sunt: aut repugnauit contra eum qui veritatem locutus est. unde dico quod inue stigatio uulnerum huius membri: sit sumenda ab eiusdem mem- bri natura: suique compositione: et creatione: puto eos tamen scire quod uulnera pulmonis sint: vel putrida: vel concaua: vel mun da. sciunt tamen quoddam quod uilissimum est ad sciendum. sed nesciunt quomodo fuit inuentum: et istud sciunt: quoniam quedam uulnera non mundifican tur nisi cum uirido unguento: et quod dicitur marciatio: et id quod uo- catur effisios. Dicant ergo quid faciendum sit in uulneribus pulmonis an datis infirmo uiridi aliquid ad propinandum. nam si hoc facitis ponetitponetis uos in ridiculum. Ite si hoc concedant: dicite tamen quomodo descenderis in pulmone: quod licet cognouerint: nesciut tamen utrum uirtus illius seruetur velut fuerat ea nondum accepta. Qui bus autem omnibus notificatis sibi non possunt in hoc nullum habere refugium: quin dicant medicinam uulnerum pulmonis alia esse quam illa que fit in uulneribus coxe: uulnera namque coxe lauant cum aqua. sed uulnera pulmonis cum melle. Concedatur iterum uulnera pulmonis crossam habere saniem: dant ego ad propinandum uiride unguentum: an mel. dicant ergo unde tractauerunt hoc: non enim fatentur mel subtiliatiuam: et incisiuam uirtutem habere. neque uolunt methodoycos imitari: dicentes se uidisse per diu turnitatem experimenti mel iu hac passione lauatiuum esse. Illi quoque uituperant methodoycos eo quod metodoyci dum talia uide rint: accidentia dicunt se nescire: quis morbus sit in pulmo ne. unum tum manifestant sc scire: quod hec medicinain margine: aliter morbo [without anchor in main text] in hoc membro iuuatiua sit: hoc scientes ex longinquitate experimenti sed the silus dedignatur uim experimenti morbi quem ignorat: sed secundum scientiam essentie morborum. Qua de re non potest negare: quod medicine non sint diuersande secundum membrorum diuersita- tem. Quoniam in hoc quod putrida uulnera uulue cum mellicrate per argaliam iniecto curamus: et ea que sunt in pulmone: melli cratis bibitione mundificamus: et ea que sunt in superficie: la uamus cum spongia apparet curatio no esse unius speciei. sed diuerse. que diuersio facilis est. diuersitatis enim difficilis sunt hec que dico. Uulnera vero vetusta sine tumore in di- uersis membris si fuerint. sicut oculis: auribus: naribus: ore: coxa: stomacho: uulua: ano: veretro: et sibiin margine: aliter sunt [without anchor in main text] equalia: dicat secta thesili: quomodo possunt cicatrizari. an dicitis ea cicatri ari cum medicina que fit de cathimia. sed mihi uidetur quod ipsi ita credunt: quoniam hec perfecte cicatricem in uulneribus coxe inducit. unde interrogamus eos: utrum dicant quod est in con- cauo auricule per hoc cicatrizari: quod quicumque audiuerit in odio habebit: eo quod a nemine fiat. ¶ Deus scit quoniam quodam tempore cuidam imperatori obuiam veni: qui de secta thesili erat. medica batur autem vetustum uulnus auris cum hac medicina. sed auris cepit putrefieri: et vermes habere: priusquam cicatrimazetur: quem ego multis diebus talem curam impendere dimittens uidi pu tredinem in aure quaque die magis ac magis generari: et au rem de sanie repleri. Tandem aspexi eum: quiddam incredibile fa cere. Nam cum arbitraretur in concauitate auris esse apostema: cura uit eum cum tetrafarmaco. Unde per hanc medicinam auris ma xime imputredinem versa est: eo quod hec medicina non desiccat uulnera. sed maturat apostemata. Cumque medicinam qualitati auris oppositam apponeret: in uno die sanies: et in tolera- bilis putor apparuerunt. Unde famuli domini coacti: medicum ne ultro ad eum appropinquaret prohibuerunt. Ille vero ma xima frontuositate precipiebat ut permitteret licinium ex te trafarmaco in uentum apponi: et desuper captaplasmari mol litiuis: et noluerunt. tunc incepi eos rogare quatenus eam medicinam apponerent: eo quod sciebam putredinem et fetorem in au re hijs appositis multiplicari. Quibus mee obsecrationi obedientibus contingit ex predicta medicaminis impositio ne: velut cogitaui. Tunc errorem ipsius asini sibimet dete- gere cepi: dicens: putauisti quod in concauo auris istius esset apostema. ideoque cum mollitiuis illud curauisti. respondent vere. nam non potest aliter esse nisi prout arbitratus sum. Cui ego dixi: ui disti unquam uulnus cum apostemate ex aceto: et memithe curatum fuisse: Respondit non: tunc dixi: si aliquis sumens trociscos an dronij cum aceto et unxerit aures istius infirmi: quid tibi fo re uidetur: Respondit spasmum fiet. Cui ego dixi si sumat me dicinam fortiorem quam trociscos andronij: et temperetur cum aceto: uulneribusque apostematis imponatur: certificas eum venire in spas mum. si apostema in aure est cum is locus multum sit uicinus cerebro quod audiens ipse et qui illic erant: crediderunt verum esse ¶ Tan dem dixi ad eum: cum notum sit mihi medicinam nimis desicati uamdesiccatiuam huic loco conuenire: nisi locus ipse diu a te mollifica- tus fuisset: mox eandem facerem. sed quoniam consuetudinem conserua ri oportet membrorum quod a te mala consuetudine diu versum est ad contrariam oppositionemin margine: aliter dispositionem [without anchor in main text] subito mutare non ualeo: quia tu et thesi lus consuetudinem ignorati sicut et naturam membrorum: non eam con sideratis. nos autem non. Ideoque hunc infirmum primitus cura- bo cum aceto: et memithe. Item secundo cum trocissis andro nij: in tertio cum fortioribus: tribus vel quatuor diebus: hoc faciens deinde si uidebo uulnus fortioribus indigere: ea applicabo. neque apponam in capite infirmantis auris molli tiuum captaplasma sicut tu fecisti. sed medicamen nimis de siccatiuum ungens aurem de exterioribus cum trocissis andro nij: aut cum siccioribus. nam si membrum curandum siccissimum sit: necesse est ultimo desiccari: quoniam sicut passio eius ostendit quod medicamen debet esse contrarium: sic necesse est membrum infirmum cum similibus curari. Si in hijs sanus factus est: non indi- ges alijs fortioribus medicinis. ¶ Alijs tamen fortiora con ueniunt: eo quod uulnus in quibusdam est annuum:in margine: alias annuale [without anchor in main text] in alijs vero ul tra annum. Ideoque curaui eos: cum medicinis siccioribus quam ea quam nominaui id est ferrugine subtilissime trita: et cum ace to ad mellis spissitudinem mixta: vel stercore columbino de cocto. Quantitas autem aceti sit maxima que sufficiat ad fer- ruginem: que omnia in libro compositarum medicinarum inueniuntur. sed hic non ostendimus nisi artificialem curationis canonem. Qua propter cum auris sit siccissiua: necesse est ut medicina ultra modum sicca sit: preter cetera uidelicet membra. ¶ Si autem uul nera sint in oculis: curabimus ea cum granis que fiunt de thure. Que autem sunt in naribus: curamus ea cum medi- cina magis sicca: quam ea que fit in oculis: minus tamen ea que sit in auribus. ¶ Uulnera vero que sunt in ore: si fierint sa niosa et infusa: necesse est curentur cum fortiori medicamine sicut de thure:in margine: alias dechucors [without anchor in main text] siue solo: siue cum melle: vel dulci uino. ¶ Iohanniculus autem declarans inquit: tria sunt genera specierum. unde est lapis methallinus. aliud fex que remanet ubi es funditur. Tertium de marchisite incenso. ¶ Item iu uat uulnera oris succus sumac: et succus uue acerbe: et simi lium desiccatiuorum. ¶ Si autem uulnera oris: minoris humi ditatis fuerint: prosunt ei medicamina parum desiccatiua sicut ea que sunt in consuetudine: uocari medicamina oris id est mora: lupulus: cortices nucum: et sapa: nuces cipressi: et similia. Si vero sint humidissima: et uicina ossibus non su mus securi quin putrefient. unde necesse est siccissima imponi quantum natura ossis siccissima est. Ideoque accipiens unum ex pre dictis trocissis puluerizatum loco uulneris solum aspergo.

¶ Capitulum .XI. in quo docet curare uulnera penes compositio- nem membrorum: et complexionem eorum: et naturam morbi et hoc maxime circa pulmonem.

SEd genus medicinarum uulneribus vesice uul ue et intestinorum atque pulmonis conuenientium su perius dictum est. Hic uolumus nominare secundum naturam membrorum et morbi. Sed quomodo medicina sit tractanda: ex compositione et creatione membrorum cognoscimus. quoniam no titiam diuersorum argaliorum unius uidelicet: propter medicinam in aurem mittendam: et alius propter anum: et istius propter uuluam: illius propter vesicam non habemus nisi ex membrorum compositi one et creatione. Similiter ex eorum compositione et creatione ostensum est nobis quod uulnera que sunt in pectore: et stoma cho: et pulmone: sunt curanda potibus et cibis. Similiter si uulnera sint in intestinis que uicina sunt stomacho: cum cibis et potibus curantur. Si autem in inferioribus: cum clisterijs. quoniam medicina quam mittimus in anum non potest ad stomachum ascendere. et quod datur per os non potest sic inferius descendere: ut uirtus eius permaneat: propter hoc uulnera que sunt in pectore: et pulmone: difficilius curantur: quam ea que sunt in stomacho: et cum sint remota uirtus medicinarum priusquam ad ea perueniat deficiet. unde eorum medicamina fiant for tiora: quam si debeant dari propter stomachum. ¶ Ideoque medi ci pectus et pulmonem de sanie mundificare uolentes dant fortissimam medicinam incisiuam uidelicet quam adeo fortem consti tuunt: quod noceret si uulneribus stomachi daretur. Item saniem illorum cum tussibus mundificari debere ex membrorum compositione et creatione cognoscimus: cum hec membra non habeant uiam per quam eorum abundantia egrediatur: sicut habent: et uulua: et intestina: et vesica: et stomachum: aures: et nares: et similia. Ideoque stomachum ex utraque parte mundificare presumimusin margine: alias possumus [without anchor in main text] per superiorem partem: cum uomitu per inferiorem secundum cursum nature. Que quidem significationes et earum similes non co gnoscuntur nisi ex membris in hoc quod sunt composita. ¶ Si- gnificationes vero ostendentes membra desiccari debere osten duntur ex natura membrorum in hoc quod sunt similia. sed signi- ficationes que sumuntur a morbo: sicut a uulnerein margine: alias ex uulneribus [without anchor in main text] monstrat nobis quod debeant desiccari sicut dictum est. ¶ Quod si uulne- ra fuerint in stomacho: et ea de sanie mundificare uolueri mus sicut mundificamus eum de flegmate uiscoso cum oxi melle de radicibus: erit actio nostra inutilis et molesta: eo quod non sumus securi: quin in futuro malum quid eueniat. bonum est igitur saniem eius mundificare cum rebus eam per in ferius deponentibus. nam in uomitu non sumus securi: quin uulnera dilatentur et moueantur: et peiora efficiantur: et tra hant malam materiam a uicinis locis ad se. ¶ Propter hoc uulnera pulmonis difficilia sunt ad curandum sicut dixi- mus: quia non mundificantur nisi cum tussi. sed infirmo tussien te uulnus dissoluitur. unde a malo ad peius decidunt. quoniam si in eo qui dissolutus est loco apostema conuertatur: necesse est ut apostema secundo maturetur: et eo maturato necesse est ut secun do sanies eius expellatur. Quocirca ex omni parte deterio- ra sunt quemadmodumin margine: aliter quoniam [without anchor in main text] ea que ipsis conueniunt illuc non ita possunt peruenire ut uirtus eorum custodiatur: velut si ad sto machum essent itura: quoniam itineris longinquitate uirtus eo rum deficiet. Sed motus pectoris et pulmonis cum hane litu et tussi commouet uulnera: dilatans ea et prohibens ne so lidentur quorum causa uulnera pulmonis incurabilia fiunt. Unde si uena in pulmone scindatur: nisi festinantur solidetur. priusquam apostema in ea efficiatur: veniet ad tale quid quod in curabile efficitur.

¶ Capitulum .XII. in quo docet curare uulnus quod fit in canalibus pulmonis.

UUlnera vero que sunt in canalibus pulmonis in interiori uidelicet pellicula: et maxime in ea que uicina est gutturi: aut in gutture possibile est ut curentur. Multos enim huiusmodi habentes curauimus: et sanita ti restituti sunt. ¶ Sed quod magis ex sanitate in eis perspe xi istud est quod nunc: dico cum magna mortalitas fuerat de qua deum deprecati sumus: ut a nobis amputaretur. Quidam iuuenis ad me venit ostendens mihi plurimas pustulas in eo esse in nono die apparentes: sicut apparuerunt in ceteris eorum mortalitatem illam euadentibus: et tunc temporis cepit modica tussi vexari. deinde secundo die ipse balneum egrediens: for tius et plus tussiuit: excreans cum tussi quedam: quasi corti- ces: et sensit uulnera in canalibus pulmonis esse in loco qui uicinus est gutturi: tunc ore illius aperto: aspexi interius: qua tenus possem ea uidere. Cumque diu aspicerem: nihil passio nis in ea reperij: tunc arbitratus sum quod dolor et angustia cibis et potibus introeuntibus in gula sentiretur si passio in ea fuisset. Hac inuestigatione mihi non sufficiente: dedi sibi cibum cum aceto et sinapi: quatenus quod arbitratus fue- ram certificaretur: nihil tamen doloris vel angustie sensit. Unde credidi uulnera esse in pulmone. eger enim ibi quandam sen tiebat angustiam qua commouebatur ad tussim. tunc precepi ut inquantum posset studium ne tussiret imponeret: et fecit. Quod aspiciens cepi laborare in cicatrizando in uulneribus ta lia faciens: posui ei in eo loco exterius uidelicet desiccati- uam medicinam: et prostraui eum supine: dans ei siccam medici nam ad huiusmodi: egritudinem ualentem:in margine: alias uulnera [without anchor in main text] precipiens ut eam teneret in ore: quatenus paulatim in canalem pulmonis descensum haberet: tunc infirmus cepit dicere: se stipticitatem medi cine sentire: ad canales pulmonis descendentem: et qualiter de loco ad locum usque ad canales pulmonis descendebat. Infirmus enim non erat quemadmodum hij qui nesciunt medi cinam. sed exercebat se in arte medicine secundum methodoycos. Ideoque descensum medicaminis a canalibus ad pulmonem percepit eum ad tussim commouentem. sed inquantum poterat a tussi se constringebat: qui ultra .IX. dies quibus passus est ro me tribus alijs ibidem moratus est. deinde misi eum in na- uim portans eum per flumen usque ad mare tunc. in quarto mit tens eum in nauim iuit per mare usque ad castrum quod dicitur sta bium: et bibit lac: lac enim huic passioni optimum est. non enim in uanum laudatur. ¶ Unde dicam quomodo lac dandum sit et non solum lac illius terre: verumetiam omne lac quoniam non solum in ita lia cura oportet nos impendere. sed etiam in toto orbe terrarum. ¶ Sed lac illius loci multarum bonitatum est: quibus omne lac precellit. Quarum una est locus altissimus alia est aer quia siccus est ter tia quia pascua animalium de quibus lac extrahimus sunt bona et iuuatiua. ¶ Possumus tamen in alijs locis bona pa scua facere: plantantes bonas herbas lac optimum et sti pticum generantes: de quibus que sunt bone mentionem faci emus. Sed aerem nequimus preparare: nisi qualis ille sit. Alium tamen locum inquirere ualemus in quo aer est siccus: qua si aer stabij existens. Is enim ei vere assimulatur: qui bonitates predictas habere uidet id est temperatam altitudinem: et longitudi nem a mari quasi .XXX. guilguis id est stadijs: aut parum minus. sta bium vero ex parte maris est uicinum cuidam ualli que est inter sir rentum et perthonopem. locus tamen eius est coniunctus cum sirren to. Unde enim mons est altius et longius extensus usque ad ma re ratusi. Is etiam mons parum est oppositus occidenti: neque re cte extenditur erga meridiem. Ideoque uallis predicta custodi tur ab eo quatenus non infundatur a uento qui dicitur eurus et vento qui dicitur epilindos et boreas. Item ex parte uallis est iun ctus cum alio maximo monte qui secudum libros antiquorum ro manorum et a presentibusin margine: alias precedentibus [without anchor in main text] uocatur pusari. sed hodie thesius dicitur: ab omnibus etiam nostris rusticis cognoscitur eo quod ignis ha- betur in eo. Is tamen iguis a uentre terre ascendit. Sed di co magnum in desiccando illius aerem eiusdem loci adiutorium ab eo prestari. sed tamen licet ignis non extitisset: aer tamen siccus esset: quoniam hec uallis non est uicina lacui: vel paludi vel ma gno flumini quibus nutriatur: et ab omni vento septentriona li cooperiatur. Item ex hoc monte cinis ascendit usque ad mare ex eo quod incrematur quibus omnibus aer siccus efficitur. Sed tamen si aliquis uoluerit alium montem eligere: querat eum qui siccus eodem modo sit: et non sit remotus a mare neque multum altus. sed sit oppositus ictibus ventorum: neque pati atur a fumo de lacubus et paludibus adscendente: et non sit oppositus septentrioni: nec a sole cooperiatur: sit etiam in ter ra temperata quemadmodum terra stabij. nam si hec habuerit bonus est. ¶ Item necesse est ut nascentia istius montis id est her be sint agrestes: ut locos uirga pastoris melo sucanos: et similia. Nascentia vero que sunt inter herbam et arborem sunt thymum mastix: et utrumque genus lupili: crostos: et si milia: que si in monte predicto non inueneris: montem ut di cturus sum preperabis. ¶ Uerum quia animalia stabij sunt uacce: et lac uaccinum est crossum ad comparationem asinini lactis precipio ut uacce: capre: et asine: in hoc monte ponantur causa pascendi. Cumque crosso lacte opus habebis: dabis uacci num. si autem subtile: asininum. si mediocrem caprinum. ¶ Sed an tiqui precipiunt ut habentes uulnus in pulmone id est ptisici: mammillas mulieris sugant: quod laudo: eo quod lac quod magis est similem: humane nature elegerunt: et ingenianites pri- usquam ab aere corrumperetur in stomachum descenderet: quod in me moria tua semper sit. studendum enim est ut lac mox ut ab ube ribus animalium emunctum sugatur neque quomodolibet ab aere tan gatur. misce tamen cum eo aliquantulum mellis. Nam mel custo- dit ne coaguletur in stomacho: quod si uis ut facile in stoma chum descendat: mitte parum salis in eo. Nam iuuenis ille quem dixi uulnera in canalibus pulmonis habere: hoc modo perfe cte euasit. ¶ Alter quoque iuuenis .XVIII. annorum existens multis diebus catarrum habuit: et deinde screatibus: et tussicu- la calidum sanguinem: et rubeum: non tamen multum emisit: tunc eie- cit partem pellicularum interioris canalis pulmonis: illam pelliculam dico que tendit usque ad gulam: os et palatum cooperi entem. Cumque crossitiem illius pellicule uidissem: et infirmus dolorem sentiret arbitratus sum partem illius corporis esse: quod est intra guttur quod enim ostensum est ex loquela et uoce infirmi que corrupta erant qui longo temporemedicatus euasit. ¶ Sed mihi uidetur quod illi qui in pestilentiali morbo sunt ideo alijs facilius curentur: quantum eorum corpora ex pestilen tia desiccata sunt. nam multi ex his patiuntur uomitum: et solu tionem. Cumque corpora eorum hijs solutionibus mundificentur subito in totis corporibus eorum qui futuri sunt ad sanita tem: pustule nigre apparent: que in quibusdam sunt uulne rose: in omnibus tamen sicce: quod arbitratus sum: quod causa horum sit id quod ex sanguine putrefacto: et incenso in eorum corpore pre- sentibus febribus remansit: natura erga cutim eum expellente sicut multa alia per eam expelluntur. In his tamen pustulis: non conueniebat medicina: eo quod per seipsam sanabantur hoc modo. Qui enim in exterioribus erant cortices emittebant et post duos dies vel tres sanabantur. Que autem non extri secus egrediebantur: quoniam scabiosa erant: corticibus ab eis ca dentibus sanabantur: igitur non est mirum quod uulnera que erant in pulmone restituta sunt sanitati: propter siccitatem: et hoc quoniam secundum pestilentiam fuerant. nam quod in uulneribus: a nobis erat exhibendum illud totum pestilentie tempus id est sccitas exhibuit. ¶ Experimento igitur testatur: et ratione affirmatur: quoniam una in curandis uulneribus intentio est id est desiccare. hijs modis sanguis ex pulmone cum screatibus exiens curatur.

¶ Capitulum .XIII. in quo docet curare fluxum sanguinis de pul- mone propter catarrum.

SEd cum dixissem quomodo debeat curari fractura ma gnarum venarum propter casum: aut magnam uo- cem: aut pondus intollerabile: aut propter durum et ponderosum corpus super eum incidens: ostendendum est quomodo curentur hij quibus sanguis propter catarrum screatibus emittitur. Unde narrabo uobis de quadam nobilissima quam ego rome curaui que quodam tempore meam audiuit disputatio nem quam feci propter eos qui sanguinem ex pulmone excreant propter fortem catarrum: aut nimiam tussim. Hic nanque cum parum sanguinis screatibus emisisset: cito in media nocte mandauit ut ad eam irem dicens mihi: omnibus preceptis tuis ero obediens: et quecumque dixeris faciam. audierat enim a me: cum disputarem de uulneribus pulmonis quoniam nisi curentur priusquam tumefiant: et apostementur: nullo modo sanari pos- sunt nam ex hoc omnes pereunt. ¶ Cumque ad eam fuissem: non precepi ut minueretur: qua propter catarrum quatuor diebus non comederat: nisi paruissimum quid: tunc precepi ut cli- sterizeretur: et manus et pedes cum calido medicamine diu fricarentur: et manus et pedes fortiter alligaui. deinde pre cepi ut caput raderetur: et medicinam super illud poneret que sit de stercore siluestris columbi: et moraretur quasi tri bus horis. deinde misi eam in balneum precipiens ei ne caput alioquo oleo infunderet. Cumque balneombalneum exiret cooperui caput eius ex temperatis rebus secundum quod natura corporis erat. ¶ Deinde nutriui eam cum iuribus: et postea cum stipticis fru ctibus: ad horam autem dormiendi dedi ei triacam que quatuor mensium erat que quoniam cum nouitati esset uicina: virtutem habuit opij. Unde huiusmodi tiriaca: somnum ducit: humores fluentes desiccat: et aliquantulum incrossat. ¶ Cumque catarrus ces saret: intendi quod pulmo deberet mundificari. hoc ex eius hanelitu atque uocis emissione percipiens. in secundo tamen die non incepi eam mundificare: sed custodiui eam in quiete: et si lentio: fricans manus: et pedes eius. et ligans eos: precepi etiam ut omnia preter caput membra fricarentur. calidum enim erat propter predictam medicinam. deinde vespere dedi ei tiriacam in mo dum fabe. In prima tamen uice maiorem dedi ei quantitatem. Unde suauiter dormiuit. In tertia vero die mane dedi sibi mul tam mellis quantitatem cocti: precipiens ut quietem: et silentium seruaret. In augmento autem diei: dedi sibi ptisanam cum paucissimo panis In quarta autem die diluculo: tyriacam vetustam: cum multo mel- lis sibi tribui: et de medicina supradicta supra caput eius apposui. deinde misi eam in balneo: qua exeunte: bonum cibum ei porrexi. In quinta die cepi per pulmonem eius fortius mundificare: et cum quodam interuallo: cerotum capiti eius superposui quod fit ex affodillis studium in eius corpore pre stans sicut egritudinem exeuntium: equitando: ambulando: fricando: a balneis abstinendo et parum cibi sumendo bo- num sanguinem generantis. Unde euasit: nec habuit neces sitatem bibere lac. ¶ Item alius iuuenis habens tussim non ex catarro: sed propter frigiditatem in spiritualibus mem bris euenientem screauit sanguinem mensura unius cotili.in margine: alias medii id est 3.4. et .5. [without anchor in main text] quem mox minui de vena sanguinem duabus apoforensibus detrahens. Similiter etiam in secundo die faciens: manus et pedes eius fricui: et eos alligaui: vespere autem prime diei dedi sibi de medicina nostra que fit desperantibus. In se cundo autem die post flobotomiam super totum corpus eius posui cerotum quod fit ex affodillo: vespere autem illud abstuli ne corpus ultra modum calefieret. Item in tertio die illud apposui: dimittens ipsum quasi tribus horis. deinde intro duxi eum in balneum: et cibaui eum in duabus primis die- bus cum iuribus. In tertio autem die dato ptisano primitus dedi pisces leues et faciles digeri: et simpliciter coctos. Sed in secundo trino quoque die: de medicina que desperanti bus conficitur vespere accepit: quoniam somnum prestat: dolorem mitigat: humores desiccat. Cumque membra spiritualia ad sue complexionis temperiem mutarenturet totum corpus eius mun dificaretur: et nihil suspitionis in eo remansisse uideretur per quod apostema in fractura vene quomodolibet generaretur: cepi eum mundificare dans ei tyriacam vetustam: et mandaui eum ad sta bium. ¶ Sic que multos huiusmodi curaui ad me venientes in prima die.

¶ Capitulum .XIIII. in quo docet curare uulnera pulmonis ual de difficilia.

EOrum autem qui post duos vel tres menses ad me ve nerunt: non omnes euaserunt. In quibusdam enim eorum apostema factum est incurabile: Eorum vero quibus apostema uulnus conuersum est cum febrem: nullus ad sanitatem redijt. Hij tamen qui rectam uiam secuti sunt: eo quod uulnera eorum fuerunt desi cata: iuuantentum humerunt: quoniam eorum uulnera nec dilatari nec magnificari: ultra ualuerunt. Ideoque longo tempore extiterunt ui ui. Sed mihi uidetur quod hijs solum uulnera sint incurabilia: quibus mali humores reditiui sunt hij uidelicet qui quod expuunt: sapo rem sentiunt aque marine: quia in curandis malis humoribus longum tempus est necessarium. Unde tempus prolongato: neces sario unum ex hijs duobus contingit. aut enim uulnus desic catur et induratur: fitque incurabile: aut putrefit et cum eo totus pulmo et hoc in longo tempore. Uerum multi habentes ma los humores: eos cum screatibus et tussi emiserunt: sangui nem: tamen minime screauerunt. In quibus studium nos imponentes ad sanitatem pristinam eos duximus. ¶ Unde oportet ut quantum cumque poteris studeas ne aliquo modo tussiant velin margine: alias ne [without anchor in main text] aliquid a capite ad pectus descendat. Que possunt seruari tribus modis. Primo cum catartico. Secundo cum diaspermate. Tertio cum captaplasmatibus capitis. ¶ Laxatiuum autem fi at ex medicinis diuersarum virtutum: sicut sunt pillule quas nos fecimus ex aloe: et scamonea: colloquintida: agarico: et bdellio: et gumma. Nam hee diuersos humores a ca- pite descendentes purgant. Quod si postea conueniat coleram nigram purgari purgetur. ¶ Caput autem curetur cum ceroto quod fit ex affodillo: et hoc in initio. ¶ Postea vero stude in infir mo velut si conualescens sit. Nutriatur enim cum bonis cibis bo num sanguinem generantibus fricetur: quoque et moueatur ambulet et balnetur. Quorum artificialem uiam in competenti loco dicturus sum. Hic vero scias quam lac utilissimum est huic in firmo: in quo si negligentiam habuerit fiet incurabilis. ¶ Flobotomiam autem sic facias qui parum sanguinis ha bent oportet ut eos regas sicut prius ostendi. dixi enim quod primitus humores boni efficiantur: deinde flobotometur. postea nu triatur et eis nutriti si necesse est flobotomum adhibeas. Hos enim dico quibus sanguis est turbidus: et crossus et fe- tulentus. sed fortes et multum sanguinis habentes: oportet vt in initio minuantur.

¶ Capitulum .XV. in quo reprehendit antiquos.

UErum omnia que a me dixi et eam in quibus uiam ypocratis secutus sum a me tota fuerunt inuesti gata et temptata: et ego ipse direxi eos: qui dum suam actionem in aliquibus uidebant non preualere eos postpo nebant: illos uidelicet dico qui studiosissimi erant in medi- cina: quoniam uerba que vera sunt: non sunt sicut sophystica. Sed cur sophystas hic uolo nominare. ¶ Preterea uidi eos qui dicunt se peritos et studiosos medicos esse libros de scre atu sanguinis fecisse. In quibus multa scripserunt: par- ua et inutilia bene tamen dictata: nihil dignum et utile in eis in terferentes:in margine: aliter intentiones [without anchor in main text] nec etiam expergefiunt intendentes quoniam ea scrip serunt quibus mors aliquantulum prolongari solummodo uide tur. Neque cognouerunt quod ex predictis tribus sanandi sa nantur id est flobotomia: farmatia. et medicinis confortantibus caput. Sed de flobotomia postea tractabo: cum de curis hu morum disputabo. Quapropter non oportet nos incipere a par uis et minimis medicinis: ut ex hijs intendamus: ea que illi intendunt: dicentes quod a paruis et minimis medicinis oportet fieri initium: quibus non preualentibus: fiunt fortia et ma gna. sed hec congruunt passionibus in quibus patientes securi sunt. sed in hijs ex quibus infirmus moritur si in pti sim inciderit exordium a paruis medicinis non est conce dendum cum sit inutile: quod testantur dicta ypocratis in afforis mis: ad ultimas quidem egritudines ultime curationes ad per fectionem sunt potentes. Cumque talia sub ypocrate sint dicta: quid est hoc quod dicit archistrates: ut in initio huiusmodi passionis ne gligentia adhibeatur et prolongetur. deinde curandi studi um in ea ponatur: in eo uidelicet tempore quod congruum est. Nam in sanguine cum screatibus exeunte: non festinat cum flobo tomia: neque corpus mundificat cum farmatia: neque desiccat caput. Unde si hec postponantur in hijs qui preparati sunt ad ptisim licet alia que conueniunt fiant: nequaquam tamen pro sunt. ¶ Item archistratus prohibet flobotomiam preci- piens manus et pedes ligari ut sanguis a pulmone illuc attrahatur: et intendit sanguinem debere seruari in tempore apostematis: nec tunc temporis ex sanguinis paruitate co actus: cibum siue velis siue nolis dones: nonne securus est quod aliquid sibi non obuiatur. Quod sapiens si apostema in fractu- ram vene pulmonis festinantur euenerit: nonne despera tus eris in sua sanitate: propter id quod superius diximus. Item cum desperatus sit a uita: quid ad te necessarioin margine: aliter necessitatis [without anchor in main text] habebit: per te namque traditus est ad mortem. Quapropter similis es cui dam naute negligentiam sue naui prestanti usque dum frangi tur. deinde dat unicuique tabulam: iubens ut adiuuet se: qua tenus per eam possit euadere mortem. ¶ Sed forsitam archistratus putat apostema necessario in uulneribus futurum esse. Unde si sic intendit: uidetur laudabiliora et digniora utpote maiora ignorasse. Palam enim est multos ad bellum uulneratos sine apostemate sanos in quatuor diebus extitisse. Multos etiam cu rauimus quibus vena in pulmone fuerat fracta propter ca sum et ictum: necesse priusquam apostema in eo fieret et sani facti sunt. ¶ Quod si dixerit eos apostema habuisse: repugnabit fundamen to sue dictionis. nam impossibile est apostema fieri in nobili et di gno membro cordi uicino febre non existente. ¶ Item im possibile est apostema dissolui et cessare sine screatibus. Audi ergo impossibile namque est uulnera pulmonis apostemate iam existen te solidari. ¶ Item si apostema sit: necessario egri febrem habe bunt. dissoluto quoque apostemate necessario saniem screabunt. ¶ Unde si neque febrem: neque tussim: neque screatum habuerint sicut screant apostematici: quomodo potuit dicere quod pulmo habeat apostema. Sed hec que in curandis hijs passionibus sunt conside- randa: cum digna et laudabilia sint in negligentiam habu it. ¶ Postea non nominauit flobotomiam: nec ullam fortem medicinam precepit: postponens etiam materiam a capite ad pulmonem fluentem et tussim que fit in spiritualibus instru mentis. Quapropter similis est ei qui statuam fecit pulcherri mam et bene ornatam: oculos tamen oblitus est facere. Unde to ta eius pulcritudo nihil extitit cum ceca esset: archistratus igitur et eius secta cum sint periti secundum hoc maximo deten ti sunt errore. ¶ Sed thesilus mirabilis cum nihil medi cine sciat: precabatur omnes homines ut appellaretur ab eis bonus medicus. in hoc tamen tempore uidemus eos qui de secta eius sunt multos infirmos de vena minuere. Uerum deberent in telligere: quod non solis non iuuant. sed etiam sue intentioni sunt oppositi. similiter eos qui sanguinem siue cum uomitu siue cum tussi eijciunt: si fortes sint flobotomentur. Ignoro tamen quan tum hec ab eorum intentione sint diuersa. Eos enim qui san- guinem screant: cum non dicatur in eorum libris: non deberent flobotomari: nisi dum morbus ex genere constrictionis sit. Unde si dimiserunt intentionemin margine: †alias rationem [without anchor in main text] quam fatebantur esse veram. et curam secundum experimentum tractauerunt. Non sunt uocandi logici et rectam uiam imitantes. ¶ Et non solum secundum hoc non sunt laudandi. sed etia secundum hoc quod magis deterius est. dicunt enim inuestigationem diuesitatisdiuersitatis membrorum intemptan- da medicinaintemptanda medicina cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 150ra: intendam medicinam nullatenus ualere: si quis ergo recordatus fue rit eorum que dixi in oculis pectore ore pulmone et vesica: atque uulua et stomachao. palam eorum errorem uidebit. Qui dam enim eorum curauit quendam habentem apostema in ueretro: cum medicina que dicitur medonicon: et captaplasmatibus molitiuis que fiunt de pane et aqua et oleo. Alium etiam in cuius ano uulnera erant cum eadem medicatus est: de qui- bus disputabimus in tractatu apostematum. sed uulnera que sunt in generatiuis membris masculi seu femine: si sine apo stemate fuerint: nullis indigent captaplasmatibus. sed sufficiunt eis cicatrizatiua. virtus tamen eorum non sit velut ea qui bus caro cicatrizatur: sicciorem enim oportet esse secundum quod hec membra sicciora sunt quam caro. ¶ Preterea in quibusdam uulne ribus veretri magis sicciora quam alijs conueniunt sicut cum uulnera sunt in toto veretro: usque ad locum qui glan dula uocatur. Nam nullis autem minus sicca conueniunt: si cut eis que fiunt in preputio. Aliquantis etiam plus sicca: sicut eis que fiunt in cute veretri. ¶ Quodam enim tempore quidam horum me dicorum ex secta thesili existens qui artificialiter uiam ignora bat: curabat humidum uulnus huius glandule: cumque non id posset sanare: quesiuit a me quid ei competeret. sed medicina eius erat ex cicatrizatiuis. Cumque audiret quod huic membro sicca conuenirent secundum quod ipsa alijs locis erant sicciora: primi- tus mihi non credit: tandem coactus nostram medicinam fecit sanans eum in tribus diebus. Sed uidi eum magis trista ri ex hoc quod fere totam uiam suam in nugis attribuit quam de infirmo quem sanauit. ¶ Nam hec uulnera non sanantur nisi cum medicinis que fiunt de carta incensa et cucurbita in censa quam in consuetudine habemus. similiter ex alumine incenso et alijs similiter puluerizatis et desuper aspersis. sed eis que nondum sunt diuturna aloes sufficit. Item uulne ribus ani prodest cathimia lota cum uino: litargirum quoque quod sine dolore est iuuamen accomodat: thucia etiam ¶ Quod si uul nera sint humida curentur cum corticibus zaphyni incensis necesse est tamen ut sint ex paruis arboribus. Similiter ex emathi te:in margine: †alter mastice [without anchor in main text] Quod si uulnera sint concaua ipsis prius cum hijs medicinis desiccatiuis misce parum thuris in eis secundm quod sufficit in ge neranda carne. que nullus methodoycorum considerauit. Cogi tauit enim quod hijs et omnibus uulneribus una conueniat medicina: nec intenderunt quod quedam uulnera debeant sui sicut ea que fiunt in ventre: de quibus quomodo fieri debeat in subsequen ti particula dicemus.

¶ Incipit liber .VI. de ingenio sanitatis.

¶ Capitulum primum in quo premittit quedam antecedentia doctrinam huius libri.

LIcet mihi ipsi notum sit a multis reprehendi eo quod de uno genere mor bi late prolixeque disputaui. dico tamen potius eos qui ypocratica dicta uituperauerunt reprehendi debe re: et maxime cum ea penitus igno rent eos uidelicet quibus solum unum uulnus curari non potest quantominus omnia. Quorum quidem unum genus est cuius species siue uulnera siue separatio iunctu re: seu quolibet alio nomine nuncupetur: non nocebit. ¶ Sed nos artificialem curandi uiam et ingenium secundum significationes ab essentia morbi sumptas uniuersaliter diximus haberi. A mem bro tamen diuerse significationes apparent. Nam si morbus in carnoso fuerit membro uulnus appellabitur. Item in cura unius morbi una sit uniuersaliter intentio id est cum sit extra naturam oportet eici et expelli. Sed tamen alius est intentionis modus: quoniam cum sit mor bus debet expelli per contrarium. habet quoque aliam proprietatem que propria eius est. Unde est fixura: ostendens quod debeat coniungi scilicet et con solidari sicut antea: quia is morbus non est aliud nisi fixu- ra: et quedam corporis disiunctio. ¶ Ideoque si in osse conti- gerit: fractura uocabitur si in ea parte nerui que cum lacerto con iungitur: dicetur contusio: de quibus mentionem in preceden tibus feci. ¶ Uerum multotiens dixi quod studium in nominibus co gnita significatorum essentia: non debeat imponi: eo quod ex no minibus conuenienter impositis nullum infirmis medi camen uel iuuamen inferatur. Sed ex medicinis sibi conue nientibus. ¶ Unde intentionem thesili nondum obliuioni com mendo: qui cum nullum curandorum uulnerum ingenium artificiali ter haberet: arbitratus est se omnem artificialis curationis aditum ostendisse. Nam omnibus uulgis est notum uulnera concaua carne necessario debere repleri et equa superfi- cie solidari. Sed substantia qualiter et quibus illa repleantur et hec solidentur: non nisi solum medicis in ea studentibus ma nifestum est. nam qui scit de nondum tractatis tractare: et tra ctata operatus secundum rationem fuerit: is re vera medicus est.

¶ Capitulum .II. in quo agit de cura simplici puncture in neruo facte.

INcipiamus igitur de ea que huius rationis cosequentia sunt. Concedatur ergo quod quidam ad me venisset puncturam habens cum acu solam cutim penetrantem. Unde dico quod si caro il lius bona fuerit: et uulnus eius preter ullum medicamen solitum est sanari. dico puncturam eius nullo apposito pos se solidari: sed si caro mala sit: et uulnus eius difficile sa- nabitur primitus in loco uulneris dolorem habebit: dein de pulsum et tumorem quem methodoyci cum interrogatione cognoscebant. Nos vero cum experimento: et cum significatio nibus ostendentibus corpora: quibus sunt boni vel mali humores: acutus vel non acutus sensus plectora vel tem perata habitudo. Item scimus que corpora sint plena vel malos habent humores aut acutum sensum: siue hec in simul sint nec ne. Quoniam mox ut punctura in huiusmodi corpori bus fuerit: locus tumefiet. In contrarijs autem non. Cumque talia cognouerimus non ponimus in foramine puncture soli datiuum medicamen: sed mollitiuum et doloris mitigatiuum Nam si fixura magna sit: oportet ut studium in coniungendis et solidandis uulneribus partibus imponamus et hoc cum sicca medicina. Si vero foramen sit cum acu ante omnia studendum est ne locus tumefiat. ¶ Ergo cum diceret thesilus quod recen- tia uulnera debeant solidari: nihil ostendit nisi id quod notum est uulgis. Scire enim quid sit faciendum non est eorum: sed quomodo et cum quibus sit faciendum: magnum est ad sciendum. Quod testatur nauis quam nos nescimus facere. Scimus tamen ubi debent esse temones: prora quoque et pupis. Item nescimus domos fa- bricare. scimus tamen quod fundamentum prius fieri debet. dein- de parietes: et postea tectum. Hec enim nescimus cum manibus construere: eo quod non sumus fabricatores neque nauigatores Uerumetiam soli thesilo sufficere uideturin margine: aliter ostendunt [without anchor in main text] scire tantum quid sit facien dum. Nos vero initium scientie dicimus id esse quod a uulgis cogni tum est quoniam significationes quibus omnes artes cognoscuntur: omni bus sunt naturaliter note. Unde si hee sole nobis sufficerent necessario nauim domum et omnia alia sine ullo magisterio con stituere possemus. sed non est verum aliquem esse medicum: eo quod sciat separationem iuncture cuiuslibet membri solidari de- bere: medicus enim est si scierit cum quibus solidatio fiat. Item non solum hec sufficiunt cum oporteat sciri quomodo hec debe ant operari. sed secta thesili ostendit ab his posse fieri id quod im possibile est. Cuius rei studio: possibilia penitus ignora uerunt. Quidam enim homo ex uicino tempore cum stilo punctus est in manu et penetrauit usque ad neruum sub cuti existentem: tunc qui dam de secta thesili veniens posuit in eo unguentum quod ma gnorum uulnerum initium esse conspexit. arbitrabatur enim omnibus uulneribus in quocumque loco sint unum medicamen prodesse cumque uideret locum uulneris tumefieri: apposuit ibi capta plasma: ex farina tritici. Unde manu eius ex eo putrefacta: ante septimum diem martirizatus est. multi quoque in benedictis manibus eorum mortui sunt: spasmum incurrentes. Que omnia contingebant: eo quod imitabantur doctrinam sui magistri dicen tis quod omnia uulnera recentia: uno debeant curari medicami ne. ¶ Non enim inuestigabant notitiam diuersorum membrorum: quod non est ars certa: cum certa ars sit tractare de meliori- bus medicinis de quibus antiqui periti tractauerunt: et quomodo debeant fieri. ¶ Ideoque nullus eorum qui puncturam habu erunt in neruo in spasmum cecidit ex nostro medicamine ad iutus. Quoniam punctura in neruo existente: dolorem nimium ex membri nobilitate futurum expecto. deinde apostema. nisi dolor mitigetur: et apostema venire prohibeatur. Quod cum ita sit bo num est fixuram sicut est dimitti studium inducens ne qumodolibet so lidetur vel claudatur et ab ea eruginosa desudatio fluat et mun dificetur totum corpus ex humoribus ingeniando ne locus in tumorem deueniat. ¶ Iccirco multa medicamina inue stigaui: quein margine: aliter quatenus [without anchor in main text] utraque haberetur id est ut dolorem mitigarent et locum aperirent ut erugo exiret. ¶ Purgabis quoque in hijs totum corpus cum flobotomia: cum virtus hoc permiserit. Sed tamen si mali in eo sint humores cum farmacia eiciantur. hec vero festinantur ante omnia sunt facienda. ¶ Sed aqua calida que mitigat dolorem omnis apostematis uitanda est in omnibus uul neribus nerui: quia substantia nerui est facta ex humana materia propter frigiditatem coagulata. Unde hec et similia dissoluun tur et putrefiunt ex calidis et humidis. Ideoque si quis in ner uo uulnus patiatur prohibeo eum ut ex aqua calida non infunda tur. sed locus ex oleo fomentetur monstrans quod frigidum oleum corporis poros opilet: calidum dissoluat et aperiat: fugiendum tamen est omne oleum ponticum. laudabile est subtilitatiuum sicut oleum quod dicitur sepinum: bonum: etiam est ut sit duorum vel trium annorum: eo quod ma gis sit quam recens dissolutiuum. Unde quanto vetustius efficitur tan- to dissolitiuius erit: dolorem tamen non adeo mitigabit. ¶ Item studendum est ut medicamen sit substilatiuum et temperatum in calo re: siccitatem prestans sine dolore. nam huiusmodi medicamen sine alia commixtione eruginem ab interioribus uulneribus at- trahet sine dolore et angustia. ¶ Propter hoc primum quod reperi terbentina fuit: dans illud simpliciter: et aliquando cum pauco euforbij: solum in mulieribus et pueris et tenera cor pora habentibus: cum euforbio in siccis et duris corporibus. Similiter feci ex fece mellis: dans eam solam: et aliquando cum pau co euforbij. Quod si siccum fuerit: temperetur cum aliquanto oleo in siccissimis corporibus addatur serapinum aliquando cum oleo aliquando cum terebentina. Idem faciendum est de oppoponaco. Et ut mihi uidetur eiusdem iuuaminis est assa: quia cum similis est speciei: que cum euforbio miscetur. hoc tamen non sum expertus sicut feci de alijs. Nam oportet ut primitus secundum rationem consi deranda considerentur. deinde cum experimento certificentur ut ratio per experimentum confirmetur. Qua ratione: ostenditur sulfur non infectum ex igne nec ex genere lapidis existens sed subtilissime tritum uulneribus nerui prodesse. ¶ Sed misceatur cum oleo aliquando confectum in modum stercoris columbi ni: vel in modum mellis si corpus est siccum. ¶ Similiter calx non extincta cum oleo temperata iuuat: melior tamen erit cum aqua marina lauetur in estiuo uidelicet tempore id est canicularibus die bus. Item si bis vel ter lauetur melius erit que omnia in libro de simplicibus medicinis scripta sunt. Quamuis nullus meorum magistrorum has medicinas qui neruorum sunt opera retur: nec in neruis nec in aliquo membro cui conueniebat: nec etiam in libro qui dicitur dinamidiedinamidie cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 151rb: dinamidis id est experimentorum inueni tur. Nam egomet ex natura rerum eas inuestigaui. Istud etiam pertinet medico uiam artificialem imitari uolenti. ¶ Sed thesilus mirabilis de nullo horum tractauit. Dixit enim medicinam ab antiquis esse notificatam cum tu uideas mul ta a nobis esse inuenta: que non solum thesilo verum etiam omnibus antiquis et modo existentibus ignota sunt. ¶ Quodam namque tempore quidam inuitauit me: cui uulnus erat putre factum ex medicamine quod a secta thesili fit. Cumque uiderem me dicos captaplasma ex polline tritici uulneri applicare quamquam tunc temporis nullum medicamen quod conueniens esset potens inuenire Rogaui famulos ut afferretafferrentcf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 151va mihi aquam luti. nam iu xta domum eius erat lutum quod allatumin margine: alias aliquantulum [without anchor in main text] coxi cum iure ordei prohi- bens ne captaplasma pollinis ordei et olei ultra imponere tur tunc locum de hoc captaplasmate liniui. quod faciens ter libe raui infirmum a uulnere neruorum quod erat tumidum et putre factum ex medicamine horum stultorum. Sed de tumore et pu tredine membrorum in alio loco huius libri dicemus. ¶ Pre terea punctura quam neruus patitur predictis medicinis ualde subuenitur. plures tamen non nisi unam ex medicinis quas inueni faciunt id est emplastrum quod fit ex euforbio: cera et ratinoratino sc. rutino (?), cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 151va: ratini nescio tamen qua ratione quiddam in eo adiungunt. Quidam enim addunt magaram. alij couculas marinas: nonnulli florem salis qui est in flumine egypti. Que quidem faciunt ut solum eius colo- remin margine: aliter calorem [without anchor in main text] immutent. qui ab omnibus quid sit non cognoscatur. Sed pos sibile est ut quidam ignorantum aliquid cum eis misceant quod sue uirtuti noceat. Ego autem non feci eum nisi ex cera: terbentina pice et euforbio: mittens unam partem de cera et de hijs me diam ut quantitas horum sit equalis quantitati cere. Sed possibile est ut in quidam tempore plures de hijs debeat mitti. terbentina quidem non inuenta mitte ratinum Gumma autem pini non est miscenda nisi dum corpus siccissimum est. In teneris autem non est admiscenda. Quod si in medicinis liquidam gummam misceas: euforbium subtiliter tritum misce cum ea quando liquida est. Cuius quantitas sit .XII..XII. sc. duodecima (cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 151va) pars cere. nisi fortius velis illud facere. ¶ Quod si gumma fuerit sicca sicut ratium: parum olei cum euforbio miscebis. postea cum aliquanto olei miscebis illud: ut fiat sicut stercus columbinum et ne gum me incendantur sed ut liquefiant aliquantulum aque ponas: que in libro simplicium medicinarum inueniuntur: hic tamen pauca causa re cordationis ascribo. Reuersurus postea ad priorem inten tione id est curationem nerui fixuram vel separationem iuncture ha bentis. Dico quod huiusmodi cura fiat: cum medicinis modice cali dis et siccissimis: quarum substantia subtilissima et attractiua. Ingenium autem curationis non solum in experimentandis medici nis auxilium prestat. verum etiam in eis que ex parte sunt: ut eorum qualiter facienda sint habeatur notitia. Nam qui medicinam non artificialiter operatur non poterit aliquod eorum operari prout oportet. Item quantum medicina debeat desiccare vel calefacere vel refrigerare: vel doloris augmentum mitigare. nemo ni si artificialis sit cognoscere ualebit: is enim virtutem medica minis prout oportet minuere vel augere non ignorat. ¶ Qui dam namque medicus in punctura nerui de medicamine eufor bij quod probauerat ponens in tertio die duxit egrum ad me: pun cture mihi locum ostendens: quem aspiciens tumorem in eo inue ni cum maximo dolore. Sed hoc ignorabat: cur medica- men non proderat. Tunc egrum interrogaui: qualiter esset in primo die: et utrum calorem quasi tepidi solis apposita me- dicina senserit et dixit non. Tunc reuersus ad medicum que- siuit quantum tempus esset quo medicamen illud construxerat: et quos cum eo curauerat: Respondit quod per annum transisset et pueri et unus iuuenis cum eo curati fuissent. Item quesiui que iuueni ipsi esset figura: respondit albus erat et mollis. Quod au dinesaudiens sciui euforbium minus esset quam oportebat complexioni illius iuuenis: et mox precepi ut parum ex illo medicamine mihi afferret: et modicum euforbij accipiens euforbium secundum quod uidebam sufficere: dedi ut subtilissime tereretur et cum unguento misceretur: deinde sumens oleum quod dicitur sepinum temperate illud calefeci et infundens ex eo totum membrum uul neris et uulnus eo constrictum erat: dilataui medicamen su per illud inducens. Sed precepi ut abstineret a cibo. Ius si etiam medico ut vespere uulnus dissolueret et cum oleo pre- dicto membrum madefaceret. mane vero egrum quietum inueui et tumor et dolor dissolutus est. Unde quicumque uidit hoc: credi dit quod nullus in aliquo loco medicamen ponere possit ni si artificialis sit quod nullus ex secta thesili facere ualuit.in margine: †aliter uoluit [without anchor in main text] Item secta archistrati: ceterisque corporis elementa: non inuesti gantes: talia facere non possunt. Sufficiat igitur quod ex hac ratione dictum est.

¶ Capitulum .III. in quo agit de cura solutionis nerui prout contrahi tur ad fixuram et contusionem et incisionem.

IN neruo vero cui non est solum punctura: sed etiam aperta fi xura oportet te fixuram intueri utrum sit per latitudi- nem vel per longitudinem et quantitatem fixure cutis ¶ Concedatur autem tantam esse fixuram quod nerui appare- ant et fixura sit per longitudinem. ¶ Dico ergo medicamen quod fit de euforbio neruis appropinquare non debere. Quoniam hoc membrum cum sit discoopertum: fortis medicine virtutem non patietur: sicut facerent cuti mediante. Unde bonum esse dico si calx multum lota et cum oleo temperata super uulnus indu catur: aut medicamen quod fit ex thucia cum oleo rosato. bonum est tamen si oleum istud fuerit sine sale. nam intentionem tuam sic oportet esse ut medicamen neruorum discoopertorum eos desiccet si- ne dolore et punctura quod raro inuenimus. Unde bonum est cal cem multotiens cum dulci aqua lauari. similiter thucia et alia metallica. nam omne metallinum medicamen oportet lauari si desiccare quid uolumus sine dolore et punctura. Item bo num est unguentum quod fit cum melle si mel bonum sit et cum oleo rosato. Caue tamen ne salem habeat. Item cera lauetur et terben tina et alie gumme quonam lauando pungitiua erugo expellitur. Si autem infirmus sit fortis et corpus mundum: cum fortiori poterit curari: sicut in qudam tempore feci. Quidam namque iuuenis rusticus fixuram in callo manus habebat: corpore bone complexionis existente: nisi quod ex sole quidem estiuo erat incen sum. Tunc accipiens trociscos pollidos cum sapa. eos su- per calidam aquam temperaui et licinium in eo in fusum plage imposui: Iubeo tamen ei super omnia ut nihil frigidum fixure uul neris apropinquetur cum membrum infirmum sensibilissimum sit et iunctum cum nobilissimo membro. quod est fundamentum et initium ex quo multa corpora diriguntur. Item comple- xio nerui frigidior est alijs propter hoc frigiditas cito in eis agit que actio ad cerebrum ducitur. Quod si neruus iunctus fuerit cum lacerto cito spasmum generabit: quia lacer tus ut diximus instrumentum uoluntarij motus est. Simi- liter si iunctus est cum corda. Cumque medicamen in uulnere iuuenis predicti posuissem: cepi infundcreinfundere aliam eius spa tulam et collum et caput cum oleo calido. Et in prima die mi nui eum de vena: in quarta die melior extitit et uulnus mi nus et desiccatius apparuit. Tunc arbitratus sum nihil aliud usque in diem septimum fieri debere. Unde sanus in se ptimo die factus est. Uerum huiusmodi uulnus non oportet infun di maxime si secundum hoc medicamen curetur quoniam oleum contrarium est huic. Item uulnus putrefacit et maculat: aliud enim facit in discooperto neruo ex cuti operto. Ideoque oportet mundari ner- uum ex sua sanie et putredine. Siccari enim decet cum lana in stilo imposita. Quod si uis eam infundere: eo quod asperitas tollerari non potest infundenda est cum sapa. quam nostra tes id est asiani uinum coctum appellant: quod necesse est ut fiat te pidum. ¶ Si autem omnia sicut arbitratus es contingerint et uis infundere lanam ex dulci uino: non erit malum. Oportet tamen uinum illud a punctione remotum esse: sicut illud quod dicitur sclophitos id est spalermi et palermos. Quod autem est dulce et rubeum sicut palameos: non est bonum in hoc loco quoniam hec uina calida sunt ultra temperamentum. ¶ Quod si uulnus pro quinquumpropinquum sit ad cicatricem: uinum album subtilissimum aque commixtionem non substinens. neque ullius odoris existens: ceteris melius est. ¶ Aquam vero quantum poteris fuge in curandis neruis: si fixuram vel puncturam habeant. Similiter mol litiua captaplasmata. Item medicina de calcatharion: crocum quoque. ¶ Sed hec cum sint apponenda in estate cum oleo rosato. in hyeme cum oleo sepino. de quibus mentionem in prima particula compositarum medicinarum feci. Trocisci vero po lidos omnibus noti sunt: quibus non inuentis quere troci scos andronij aut pession: aut medicamenta que fecimus forciora ceteris existentia. Dictum est in fortibus fortia: et de bilibus debilia conuenire que secundum veram artem tractata sunt et ab experimento firmata. ¶ Thesilus vero posuit se super excelsum tronum inter homines quorum emicatio fuit ac si essent pecudes: sicut ait corchides testans cum sui sapientia et ma gnitudine quod omnibus uulneribus recentibus una curandi si gnificatio sit: et non esset necessarium significationem ex na- tura membrorum perpendi. ¶ Uerum quidam de sua secta mi- rabilem in punctura nerui medicinam tractauere. Punctu- ra nanque alicui contingente mox neruum incidebant et se parabant: nihil consilij ab egro sumentes. Unde dico eos contra suam intentionem tunc fecisse: quoniam secundum suam intentionem opor teret eos omnem venam et neruum et artarias et membra incide re cum punctura in eis est: aut nullum horum incidere. Qua ratione monstratur hic facere quod alibi thesilus negauit quoniam velit no lit secundum diuersitatem membrorum diuersas operatur medicinas. ¶ Uerum hijs omissis incipiamus de incisionibus ner- ui que fiunt per latitudinem cum hee molestiores sint: citoque spasmum generantes. Nam tumor incisum et non incisum locum continet quod causa spasmi est. Sed hic curabitur sicut si per longitudinem esset his tamen sanguis preter nimium minuatur et subtilibus dietentur: nimium quoque quietem custodiant: iaceant in molli et plena culcitra. Ala et colum oleo calido infundatur hec tamen fiant cum neruus in manu sit incisus. Si vero sit in pe de infundantur inguina cum multo oleo calido usque ad os sa dorsi colli et capitis. ¶ Si autem neruus fuerit contusus et cum eo cutis contusa sit et uulnerata: intentio nostra erit ut medicamen sit siccissimum et ut partes diuerse constringan tur et coniungantur. Quod si contusio soli neruo sit oportet eos se pius infundi ex oleo calido virtntemvirtutem dissolutiuam habente: et in corpore sicut superius dixi studium imponamus. puto enim quod semel quemdam ex hoc curaui eum ex oleo calido et dissolu- tiuo infindens. Sed neruum cum cuti contusum multotiens uidi. Quoniam hoc sepissime laborantibus et maxime athtelisathletis contingit. In quibus experimentatores captaplasmata apponunt ex farina fabe aceto et melle quod medicamen optimum esse dico. Sed si dolor cum contusione fuerit adde picem liquidam minus co quens eam cum his: et apponatur calidum. Quod si uis ut magis desiccetur pone farinam orobi. Si vero maxime farinam oro bi mittatur: studium enim in toto corpore unum esse debet. ¶ Item si neruus incisus et separatus fuerit nullam suspicionem vel timorem eger habeat et curabitur sicut cetera uulnera. Sed tamen membra que mouebantur per ipsum neruum motum amit tent. De apostematibus autem que uulnus nerui sequuntur postea tractabimus in sui propria particula.

¶ Capitulum .IIII. in quo determinat de ligamentis que non ha bent sensum.

LIgamenta vero licet sint corde similia: possunt tamen pati fortem medicinam quia non sunt iuncta cum cere- bro nec sensum habent. Quoniam neruorum alij sine medio procedunt a cerebro alij mediante spondili medulla. Similiter corde cum substantia earum ex neruo et ligamento sint composite: necessario procedunt a cerebro. Unde spasmantur sicut neruus. ligamenta vero ab ossibus oriuntur. Sed quod cumque eorum fuerit rotundum sicut neruus rotundus licet in du ritia differunt ab eo. Sed tamen eo quod est album sanguinem non habens et solidum multisque modis potest diuidi: neruo et cor- de simulatur propter hoc si ligamentum rotundum seu corde quamlibet patiantur passionem: putat aliquis neruum pati eo anothomiam ignorante. cum non intelligat ligamentum esse durius neruo. Quod si passio sit in lato ligamento sciunt illud a neruo secernere. Sed tu cum horum trium neruorum cognoscas essentiam eorum quia loca uulnerum noticiam siue sint in neruo vel ligamento vel in corda facile poteris habere. Uerum si ligamentum uulnus patiatur quod duorum ossium est con iunctio nulla ex medicaminis acumine molestia generabitur. ¶ Si vero ligamentum patiatur eorum scilicet qui coniunguntur cum lacerto molestum est et non preter suspectionem erit nisi caute et diligenter curetur. Quorum omnium notitia et signifi cationes a memborum essentia debere sumi omnibus non creden tibus penitus ignota est. simimilitersimiliter et ab hijs qui igno rant naturam membrorum quam diximus esse ex complexio ne elementorum. Sed licet talia nesciant: sciunt tamen quid si gnificationis ex compositis membris habeatur. Quorum nec unum a secta thesili cognoscitur unde tibi quandam similitu dinem proponam. Similiter si venter adeo uulneretur quod intestina foris exeant necesse est ut medicus sciat qualiter intus redigi debeant. Quod si quedam pars zirbi egrediatur quem greciin margine: aliter regredi [without anchor in main text] uocant efflos: necesse est ut sciatur utrum debeat incidi: necne: aut si oporteat ligari vel non. aut si uulnus debeat sui vel non. Item si oporteat sui: sciendum est quomodo sit faciendum. Que omnia secta thesili penitus ignorat. Nos etenim ea nesciremus nisi natura membrorum nobis cognita fuis- set per anothomiam. ¶ Quapropter oportet me demonstra re qualiter et ex quibus fuit composita. Dico igitur his corporibus locus qui tactus lenis est qui arabice metamera(?), cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 153rain margine: aliter mirach [without anchor in main text] dicitur compositus est ex cuti superiore: et excuti subtili in feriore que quasi pellicula est que amorica uocatur. post hanc vero sunt due extermitatesextremitates lacerti qui sunt neruo- se et subtiles quasi pellicule: quas omnes anothomici non di- cunt duas esse. sed unam eo quod sunt coniuncte: diuidique diffi cile:sdifficiles nam ultra modum sunt subtiles. Item post hoc sunt duo lacerti carnosi: a pectore usque ad pectinis ossa descenden tes. Qduorum omnium unus cum alio et alius cum alio coniunctus est. Sed periti eleni cum vellent ostendere qualiter uulnus ven tris sui deberet. his omnibus compositionibus unum nomen imposu ere id est epifastorion id est mirac. et quod est post inferiorem ven- trem peritoneon uocauerunt id est siphac. qui totum ventrem circundat. ¶ Arbitrantur quoque siphac corpus esse non compositum quod non est ita. duplex enim corpus est utrunque non habens sanguinem. Sunt etiam neruosa. horum tamen unum est ex tremum duorum lacertorum supra ventrem per latitudinem exten sorum. Alterum vero quedam pellicula subtillissima quasi aranee tela quod pro certo uocant peritoneon. hec est compositio epife storeon in medio ventre. Sed compositio per latitudinem dextrosumdextrorsum et sinistrorsum existens aliter est. Spatium enim eius a medio erga sinistram vel dexram partem men sura quatuor digitorum est. Nam post cutem ventris in utraque parte sunt ambo lacerti quos dixi id est torti. Quorum unus a pectore descendit. alter a pectinis osse descendit. Item post hos lacertos sunt alij lacerti per latitudinem tendentes. post hos quoque stat peritoneon. ¶ Ideoque si hec loca uul nerentur: securiora sunt quam medium ventris: eo quod nullam extremitatem neruosi lacerti habent: medium autem ventris dif ficile est ad suendum: et molestissimum. Quam multa quanti- tas intestinorum ab eius uulnere egreditur que difficilia sunt intus redigi. Quoniam ea quibus intus retinebantur carno si lacerti erant quos a pectore ad pectinis ossa descendere diximus. ideoque cum is locus uulneratur necessario egrediun tur ea que post ipsum sunt. Nam ab utrisque lacertis qui sunt in latere uentris coguntur egredi: et nullus fortis lacertus in medio uentris est per quem exitus prohibeatur: maxime si uulnus magnum sit. Eo namque sic exeunte multa quanti tas intestinorum exibit. Unde difficile possunt reuerti. Item uulnere paruo existente: dure quodam alio modo reuertuntur quoniam nisi cito intus redigantur inflationem et tumorem ha bebunt propter uentositatem in eis generatam. Ideoque per strictum aditum intrare non possunt propter hoc medio cre uulnus quod in medio uentris fit laudabilius ceteris est. ¶ Hec sunt cognoscenda de uulnere uentris. ¶ Sed quomodo et quibus debeant curari nunc dicam. Sed licet thesilus dixe rit uulnera recentia et adhuc sanguinolenta solidari de bere. nullus tamen rationabilis ignorat quod solidatio sola huic loco non sufficiat: cum et alia multa conueniant. Uno ut in testina ad locum proprium reuertantur. Alio ut uulnus su atur. Tertio ut conuenientia superius inducantur. Quar to ut studium in principilibus membris ponatur ne quodlibet eorum nocumentum a uulnere patiatur. QuopropterQuapropter a primo horum quatuor incipiamus ¶ Cum huiusmodi uulnus tribus modis sit in quantitate necessario secundum unumquemque modum propria est significatio uiam medicandi nobis insinuans. verbi gra tia. Si uulnus adeo sit paruissimum: quod intestina iam infla ta: nullatenus possint intrare: oportet nos alterum ex hijs du obus facere. Aut eorum uentositas est disoluenda aut locus dilatetur. Sed primum si fieri potest laudo. non enim fiet nisi pre mitus causam ipsius inflationis auferamus: Causa autem inflationis est frigidus aer. Unde oportet calefieri. Quapropter decet inte stina fomentari cum spongia in aqua calida infusa et ex pressa: aut in uino calido et poentico hoc enim magis quam aqua calefacit et intestina confortat. Quod si post hoc inflata per manserint et reintrare non possint uulnus dilatetur ut in tus redigi possint. ¶ Compositio vero infirmi taliter apte tur ut si uulnus est in inferiori superius emineat: si in su periori inferius. Intentio quam tua semper ad hoc sit ut nul lum intestinorum reliquorum incidat super hoc que intus redi ta sunt ne ab eis comprimantur. Quapropter si uulnus in dexra fuerit: infirmus erga sinistram moueatur et econ uerso. Semper enim stude ut locus uulneris alijs locis omni bus altior sit quod communiter utrisque speiebus uulneris pertinet. Cumque intestina intus missa fuerint uulnere magno existen te: sic custodiantur. necesse est enim ut seruiens sit studiosus. teneat enim totum uulnus cum manu sua paulatim illud di- scooperiens ut suatur. Item quod suitur cum altera manu con stringatur: hoc faciat donec totum uulnus suatur. Unde quomodo suendum sit ostendam. Dico cum intentio nostra sit iungere mi- rac et siphac: oportet ut incipias cutem suere mittens acum ab exteriori ad intus: cumque acus cutim penetrauerit et etiam lacer tos omnes uentris qui sunt in longitudine tunc mittatur ex interiori parte siphac et extracto filo mittatur ex exterio ri parte alterius cutis et fac priori modo usque dum fuerit tota suta. ¶ Spacium vero punctorum suture sit breuissimum eo quod membra que postea sunt iungere et constringere uolumus et ne ex nimia constrictione scindantur spacium mediocre fieri oportet quod communiter omnibus uulneribus est considerandum. Item si filum durius sit qua oportet cutim rumpit si molle rumpitur priusquam ex tremitates coniungantur. Similiter si acus in extremo cutis mittatur scindetur. Si vero profunde extrema solidari non possunt medium igitur eligatur. ¶ Item medicamen horum uulnerum sit solidatiuum quod in preterita particula diximus omnium uul nerum esse solidatiuum ligamentum quoque eis necessarium est. ¶ Quartus autem modus intentionis itidem in hijs velut in omnibus uulneribus considerandum est: preterea oportet nellus in tepido oleo infundi et circa alam et inguina apponi: bonum est etiam in firmum clisterizari: quod si uulnus usque ad intestina peruene rit et aliquod eorum uulneratum fuerit fiat clistere cum uino ni- gro et postico tepefacto: crossa tamen subtilibus facilius sanan tur. Ieiunum tamen est incurabile quod fit propter multas et magnas venas in eo existentes et subtilitatem sue substantie: et uicinitatem eius ad naturam nerui et propter puram coleram que ad illud fluit et quoniam uicinius est epati quam alia. ¶ Inferiora ventris que sunt de genere carnis: securi sumus quod possunt curari et non solum ex hoc. sed etiam quia medicine possunt in eis manere sed in ore stomachi et meri non manebunt. Unde uulneribus eorum in solo transitu contingit. Item os stomachi sensibilis simum est. ¶ Quapropter quicumque uult curam ypocratis intelligere quam in uulneribus ventris ceterorumque locorum impen dit libros eius legat. hunc enim librum ideo feciut solus hominibus sufficiat cum querenda sint ypocratica dicta qui primus omnium rectam uiam ostendentium existitin margine: aliter extitit [without anchor in main text] licet non omnia perfecerit: mul ta enim absolute dixit et non definite quedam etiam minus conti nentia: alia occulta. Unde coactus occulta explanaui non dif finita diffiniui et minus continentia perfeci. Ideo oportet te exer cere circa hunc meum librum. deinde lege libros ypocratis qui sunt de uulneribus. hoc enim faciens poteris libros eius intellige- re. ¶ Qua ratione certissime scias sectam thesili remo tam esse ab artificiali uia curandorum uulnerum. Similiter et eos logicorum qui uolunt esse medici sine noticia elementorum si milium membrorum cum rationabilis singulorum membrorum curatio eis ignota sit. Nesciunt enim nisi curam compositorum membrorum Ideoque de uulneribus ventris hic de quodam multum parum di sputabo cum huiusmodi contra sectam thesili sit. Di co ergo si siphac incidatur multotiens pellicula que ex suis dicitur sinus id est zirbum exiet. quod secta thesili nescit utrum sit nobile membrum vel ignobile molestum vel non molestum. nec etiam quibus sit compositum nec cuius actionis vel iuuamenti sit. Unde uolo audire quid eo exeunte faciant et utrum abscin dant quod uiride vel nigrum efficitur an intus illud reducant Quod non possunt scire nisi vel cum experimento: vel cum ratione Sed utrumque fugiunt experimentum enim fugiunt quia superbi sunt rationem quia eam ignorant. Nesciunt nanque substantiam mem brorum nec eorum actionem vel iuuamentum quoniam anothomiam odio habent: eo quod putant ipsam non esse iuuatiuam propter hoc ignorant utrum zirbum sit ex membris que necessaria sunt in per manenda uita: necne: aut sit nobile: ant non. Item utrum ali quod nobile membrum eo patiente necessario patiatur an non et utrum eger periat si sanguis de venis vel artarijs eius fluat: an non: et utrum uiridis abscisio sanum debeat ligari ut san guis non fluat aut si hoc non fiat molestum sit aut non cum uideatur esse de genere nerui proinde qui naturam eius igno rat timet illud ligare ne spasmum generetur: igitur cum nul lum horum que dixi congnoscantcognoscant non poterunt scire quid faciant de zirbo cum uiride uel nigrum efficitur. ¶ Nos vero quonam sci mus zirbi substantiam compositam esse ex pelliculis subtilibus re latis ex uenis et artarijs ex mago cordis artaria et ex ma gna uena que in epate est procedentibus caute intuemur ne sanguis qumodolibet ab eis fluat uel nerunsneruus ex eius pas sione patiatur. Unde bene ligamus super locum nigrum. dein de incidimus eum extremum fili: extra uulnus dimittentes ut cum putrefiet possimus illud extrahere. deinde uulnus suimus cumque in eo sanies fieri incipiet filum extrahimus uulnusque curamus. Sufficit quod de membris corporis dictum est.

¶ Capitulum .V. in quo agit de cura fracture ossis.

REstat igitur dici de ossibus cum et ipsa itidem pati antur id est separationem iuncture que fraturafractura mul tis modis nuncupatur. Dico igitur quia cum coniun ctio partium ossis separatur: prima intentio nostra est ut eam coniungamus. ¶ Sed tamen si quod intendimus non possit fieri propter siccitatem huius membri uersi ad aliam inten tionem inuiscamus eas cum aliqua re. Item si non possit fie ri dicemus hunc morbum incurabilem esse. eo quod nullum ha bemus aliud ingenium. omnes enim scimus ossa dura esse sicut uidemus in ossibus iuuenum et puerorum perfecte etatis et maxime decrepitorum que ceteris duriora sunt. Unde so lidari non possunt nisi sint molissima sicut ossa adole- scentium. ¶ Fracturam autem ossium possumus quomodolibet modo inuiscare quod ei sicut cola ualebit. Quod autem utrasque partes coniungit et ad inuicem ligat istud est. ¶ Diximus nanque in pluribus locis cibum quem attrahunt membra similem si bi esse quod si uerum est necessario ossa sola crossum attrahunt cibum terrestri nature uicinum. Non est igitur negandum quod ex hoc cibo: quedam pars in eis remanent huiusmodi uiscosita tis causa efficiatur quam rationem experimentum affirmat. propter hoc oportet nos inuestigare quomodo possumus corpus illud ad fractu ram ossis consequenter attrahere ut uiscositas ab eo ge- neretur: nam necesse est ut sciamus quantum et qualiter attra hi debeat cum non sit necesse faciendi fieri absolute sed de terminate. ¶ Item tempus faciendi considerari oportet: uiden dum enim est utrum mox fieri debeat cum fractura sit sicut faci mus in uulneribus statim solidatiua in eis imponentes an non. ¶ Sed hec non possumus tractare nisi per na turam rerum sicut in ceteris diximus. Scientia autem nature rerum sic est consideranda si os fractum fuerit et cum eo aliud quid extiterit nonne ex uno quoque debemus significationem accipere. ¶ Concedatur os fractum esse et partes eius esse oppositas nonne primitus oportet as fieri rectas ut opposi te sibimet sint. deinde et reliqua facienda sunt. Sed tamen hoc non possumus facere nisi unamquamque partem nos ad locum de quo exit reducamus cuius rei doctrinam ab altero sano mem bro possumus cognoscere. nam aliquando pars ossis fracti mo uetur in anteriorem partem: et aliquando in posteriorem partem et ali quando in dextram et in sinistram que in suo loco reducenda est. Sed tamen timemus: eo quod extremitates ossis tracti non habent aliquando quasi dentes quos etiam si admiserint non possunt partes ab scise coniungi bene eo quod dentes abscisi in eis remanserunt. Item si forte emittantur locus eorum uacuus erit. Unde et quoniam in con cauis fiet putredo coadunatur in eo. Qua de re in lon go tempore: et ipse et totum membrum eius putrefiet. Proinde oportet partes abscisas extendi ut una ab alia differat. deinde unumquemque dentem ad suumin margine: aliter in unum [without anchor in main text] locum reducamus quod non potest fieri nisi ambe partes abscise nimium retrahantur. ¶ Preterea si fractura in mauumanu pedeue contigerit: oportet cum manu si in par uo membro sit extendi: aut cum fune si sit in magno: aut cum manu et fune et instrumento quod ypocras insinuauit: parti- bus autem sufficienter extractis ligamentum paulatim laxetur donec dentes in suis locis aptentur: et suauiter manu tangantur ne crossum quodlibet in eo sit. ¶ Semper etiam ad hoc intende ut eger quiescat: sed dum uigilat in hoc fuerit obediens: dum dormierit quoniam nullatenus obseruari idem ualebit. oportet ligamentum taliter aptari ut quamuis in somno moueatur membrum: tamen fractum a mo tione penitus obseruetur. ¶ Ligamentum vero si strictum fieret dolorem generabit. Sed si molle membrum a motu retinere non ualebit: mediocre igitur fiat: laudabilius autem est quod fit ex lato panno: quoniam utramque partem retinebit. Sed hoc in pectore poni potest. In manibus autem et furculis non. oportet igitur in hijs locis subtilem pannum multis reuolutionibus inuolui sicut usque ad partes sanas ascendat. Uerum quoniam omne ligamentum ideo fit ut carnem comprimat et constringat: sic necesse est ut taliter in fractura inducatur: quatenus humores ab ea ad sana loca eiciantur. Ligamentum igitur ab infirmo loco fieri in cipiat tendens usque ad sanum ut humores ligamento infirmi expresso ab infirmo usque ad sanum locum expellantur. nam si aliter ligetur necessario a sano loco ad infirmum deuenient humores. Istud enim ligamentum duobus modis ualet. Uno quoniam nocumentum non infert. Alio quia locum infirmum tuetur ne apostema generetur in eo: in quo maxime studendum est: quoniam non sumus securi: quin caro ex precedenti extensione non sit con- tusa. que est causa apostematis. ¶ Item in factura caro primitus contunditur. Unde siin margine: aliter nisi [without anchor in main text] dicatur fractura speciem apostematis esse non erit reprehendendum: cum ossis fractura non curetur oportu ne: humidius autem quam naturaliter erat efficietur quod uidemus in fractura que cum uulnere fit: fracturam nanque palam uidemus. ¶ Item passio que sphachilos dicitur non accidit fracture ossis nisi ex hijs que diximus: ideoque festinandum est in humiditate ex pellenda omnium membrorum que circa fracturam sunt ne ad eam quomodolibet fluat. Quod fiat cum ligamento a fractura loci incipi ente: et bis uel ter reuoluatur et usque ad sanum locum duca tur: hoc enim sanguinem a sano ad infirmum membrum fluere non sinit: et quod in eo coadunatum est expellit ab eo. ¶ Uerum quoniam ad duo loca defluere potest: fractura in manibus uel pe dibus existente: laudabilius erit si ad superiorem partem eijcia tur materia: quoniam multa et magna membra illic sunt. nam eius extrema nec habent multum quod mandent nec multum quod reci pient. ¶ Ideoque iussit ypocras fracture duo ligamenta conuenire Unum ut humor superius ab ea expellatur: et ne quid a supe riori defluat prohibeatur. Alterum duo impendit. Unum quia uo lutiones que suauiter usque ad sanum locum ducuntur aliquan tulum exprimunt humoris eum inferius emittentes. Aliud ut idem ligamentum alia reuolutione sicut ypocras iussit ab inferiori ad superiorem reuertatur: quatenus cum superiori ligamen to ligetur nam hec duo ligamenta fracturam faciunt esse rectam et eam confirmant et prohibent apostema. ¶ Nostre tamen intentioni non sufficiunt: ideoque ingeniauit ypocras aliud eis inferre subsidi um imponens desuper pluamaceola triangule forme exi stentia et eam cum ligamento ligari. Item ut magis apostema prohibe atur precepit cerotum molle apponi. Preterea non solum de hijs omnibus secundum ueram rationemin margine: nostram intentionem [without anchor in main text] tractamus sed etiam de compositione qua membrum infirmum debeat componi: cum in hoc due signi ficationes quidem uniuersales sint considerande. Una ut mem brum fractum taliter componatur ut non habeat dolorem: ne pro pter dolorem apostema fiat. Ea enim compositio conuenit quod infirmus longo tempore potest quietem substinere. altera ut membrum secundum suam compositionem et naturam ponatur scilicet ut lacertus nerui uena et artaria sint recte et secundum suos modos coaptata sint: quoniam huiusmodi compositio nihil doloris largitur cum in sua naturali com positione sint. Manus ergo conuenienter suspendatur sicut planta uentri ad hereas et substentaculo quolibet regas: pes vero quasi extensus maneat. et non solum naturalem compo sitionem considerari necesse est. verum etiam consuetudinem. ¶ Item cum partes disiunctas extendis caue ut directe secundum membri naturalem compositionem extendantur: quoniam si aliam in extendendo et aliam in quiescendo facias compositionem: necessario mem brum de una: in aliam uersam compositionem cuius causa torquetur: quod poteris intelligere perlectis utriusque particulis quas de motu lacerti fecimus. In eis enim diximus: si membrum de uno ad alium modum componis: necessarium est partem lacerti ex tendi et postea ligamentum constringi et laxum fieri: dum autem pars retrahitur ligamentum comprimit et dolor generatur. Quod autem relaxatur: necessario locus inanitur et ligamentum laxum ef ficietur. Unde fractura sine firmamento manet. Studendum est igitur ut illa compositio et forma que fuit dum extenditur membrum eadem remaneat dum quiescit id est ut sibi sit naturaliter et nullum inferat dolorem. Sufficiant hec in curandis ossium fracturis. ¶ Ligamentum autem omni tertia die precepit ypocras sol ui debere quia non sumus securi quin eger et angustia et ira commoueatur aut propter prudorempudorem ibi euenientem: eo quod cooper tus est non habens hoc in usu. Aut quoniam ea que illic sunt clau sa aditum ei exeundi non habent: quibus remanentibus prudor oritur nociuus: et aliquando sanies eorum corrodit cutim et uul nera generat: propter hoc oportet fomentari cum aqua tepida secundum quod in ipsa materia digerenda sufficere cognoueris. Si autem idem alia uice facere uelis fiat in .VII. die. ¶ Quod si tunc locum ab apostemate liberum esse uidebis eo quod minus carnosum est quam na turaliter: erat pone frustra ferule aut plamepalme. nam in initio cum hoc apostema generaretur humidissimum non fuit utile ut locum cum ferula comprimeretur: nunc autem cum causa postematis sit ablata et nihil nisi sola fractura remaneat: necesse est ut firmetur cum ferula et longo tempore dimittatur: quoniam consolidatio huius mem bri non fit nisi ex cibo qui similis ei sit. Quapropter non oportet te eum dissoluere et fracturam lauare: ne quod causa solidationis est exterius educatur: hoc enim fit si dissoluatur. Item non oportet mem brum diu ligatum manere: ne ignores qualitatem fracture: liga mento namque multo tempore non dissoluto ossi nimia siccitas eue niet. Ergo omni tertia uel quarta die semel fomentetur donec locum rubescere et inflare uidebis. nam si fomentum propter siccitatem efficiatur oportet ante ruborem et inflationem ces sare: Sed loca que nimiam habent humiditatem cum non obediant ligamento: oportet desiccari sicut dixi: aut cum conuenien ti ligamento aut cum suaui uel cum forti fomento. suaue enim cum cessauerit priusquam aliquid fluat ad id quod fomentatur dis soluta que in eo extrinsecus est humiditas: quod intrinsecus latet paulatim dissoluetur. Nam huiusmodi dissolutio iuuatiua est in eiciendo quod cum ligamento expellendum sit. Fortis autem fomentatio magis dissoluit quam attrahat: propter hoc si membrum uolumus quodlibet cum ligamento comprimere ut sua humiditas expellatur extremitates ligaminis aliquan tulum laxe fiant. Item si nutrimentum uelimus ad idem mem- brum cum ligamento attrahere: extrema constringantur. ¶ Uerum quoniam tractauimus quo tempore et quomodo natura sit adiu- uanda in eo generando per quod ossis fractura solidatur. Restat ut de dieta loquamur. ¶ Dicamus ergo in initio subti lissimam conuenire dietam sicut dicturi sumus in curis calidorum apostematum. Ibi enim uidebis quod in initio flobotomia conuenit et plurime farmatia. ¶ Cunque id quod ossium est ligatorium generari incipiet: oportet egrum cibo bonum san- guinem generante et multum nutriente nutriri: nec non nisco sitateuiscositate indigeat: subtilis enim et aquosus sanguis huiusmodi substantiam non generat. Crossus vero et uiscosus et unctuosus existens eam generat. Sed tamen si in longo tempore desiccabitur frange tur. Quantitas autem huiusmodi tanta sit quod sufficiat ligamento et firmamento illius ossis nullam lacertis compressionem uel conculcationem inferens. Unde sepe inquiratur ut si minus habere uideatur natura in eo augendo subueniatur. Si autem plus sit quam oportet adiuua eam ut minuatur. Quorum duorum in genium multis modis est secundum qualitatem et quantitatem fomenta tionis et ciborum et medicinarum extrinsecus imponendarum de fomentis cibis dictum est. Medicinam autem huiusmodi esse dico que inuiscat et constringit tibi si aliquid caloris sit adiuuabit in gene randa materia quam diximus ligamentum ossis esse. augmen tat etiam eam si minus oportuno fuerit. Que vero dissolutiua est minuit hanc substantiam: si modum excesserit. Si autem nec eam mi nuere nec augere uelis sed custodire sicut est medicina et cicatrizatiua utilis erit que comoderate sit desiccatiua neces sario paulatim substantiam que ligamentum est ossis coagulabit ¶ Sufficiunt ergo que dicta sunt de fractura ossis que fit per la titudinem. Fractura vero que fit in longitudine ossium oportet coaptari sicut dixi. sed tamen pars ossis que foris est egressa interius fortiter est reducenda: et forti ligamento est con stringenda. ¶ Item in fractura que diuersa est et inequaliter est et maxime cum uulnere eo quod plurimum contingit: longum pan num ut Ypocras precepit oportet imponi: prius tamen infundatur in uino nigro et pontico et precipue in estate: quoniam si cerotum tunc temporis inducatur causa erit putredinis. Huic enim fra cture sicca conueniunt sicut ypocras dixit diffiniens quomodo sint desiccanda: precepit nanque quod hec medicina sit ex genere eorum que solidant. ¶ Item precepit ut solidatiua non sint in initio infusa. ¶ Unde oportet nos eius preceptum adimplere: non solum in hoc loco sed etiam in ossibus que cum serra se- cari oportet et cum partes alique sunt auferende: et quomodo natu ra in eis eiciendis sit adiuuanda. ¶ Instrumentum autem quod in inferioribus cruribus ypocras imponebat cum fra ctura in eis erat: cum ceteri medici suam ignorantiam in hoc cognouissent: notum est utrum illud debeamus facere nec ne. Dico tamen quoddam laudabile in eo considerauisse. Sed instrumentum quod moderni imponi inuenerunt quod dicitur glotofomion laudo. dico etiam ypocrati fuisse ignotum. sed tamen non uitupero eum inde: de quo scilicet strumento prolixius in tractatu disiuncte concatenationis disputabo. Istud nanque instrumentum laudabile fateor esse et maxime cum eger de lecto in lectum uel aliquo modo mouere. se uoluerit. ¶ Causa .VI. de causa fracture ossis capitis. DE fractnrafractura vero ossium capitis ypocras librum quendam edidit: ostendens in eo quomodo faciendum sit. Unde cum istum perfecero illum exponere in cipiam. Hic autem quoniam uolo tractare de his que indefinite et non determinate dixerat: oportet ut ab instrumento et profun de inciso capiam exordium quod calafison dicitur. deinde dicam de eo qui uocatur lentitium postea de subtilibus et eorum medicina. Dico ergo fractura que est in testa capitis aliquando penetrat usque ad locum qui est inter utrasque par- tes cranei: et aliquando usque ad interiora capitis et nonnunquam pars aliqua separatur. et aliquando sola in eo fit fractura et con tusio. Et aliquando forma fracture: fit secundum formam percussionis. ¶ Que autem penetrat usque ad locum qui inter utrasque par tes cranei est de subtilibus quidem necessein margine: aliter necessitatem [without anchor in main text] habet. diuersa tamen fiunt instrumenta ut primum a lato incipias. deinde a minus lato donec ad subtile de necessitate peruenias Tunc medicinam appone eam uidelicet que composita est de yreos farina orobi: thure: et aristolis. Omnem etiam me dicinam que sine dolore est mundificatiua: quoniam caro que illic generatur fit actione nature: infirmus quoque adiutorio medici non indiget nisi ut caro ossibus conglutinetur et consolidetur quod non potest fieri nisi locus conglutinande carnis mundificetur. Infirmus enim a medicis hoc adiuto rium appetit ut caro generetur et locus generande carnis sit ab omni sanie purus quod omnibus ossibus pertinet cum carnem generari necesse sit. ¶ Fracturam vero que usque ad par- ticulas cerebri penetrat si quiddam frustrum sit separatum oportet radi cum predictis instrumentis. ¶ Quod si contusio in aliqua parte eiusdem loci fuerit oportet ut eam expellas: aut cum ce rebro eam circum circa perforante deinde incidas et extra- has eam aut ab initio abscindatur et euellatur cum instru mento quod dicitur calisifos. Dico enim esse molestum ut is locus perforetur: quoniam aliquando subito penetrat usque ad duram pelliculam que super cerebrum est et subtus craneum. In strumentum autem quod colofosifoscolofosifos (?), cf. 5 lines below: colofoson; cf. MS Vatican, BAV, Pal. lat. 1094, f. 156ra: colofisos dicitur: licet cerebro mo lestum minus sit non est tamen liberum a suspectione: cum ali quando craneum capitis moueatur ab eo: et caput tunc tempo ris necesse est esse quietum. proinde si fractura multas habeat partes et moueantur laudo subueniri cum colo- foson quoniam si in initio fiat: locum incisiuo dabit instrumen to: si fractura dura et firma sit prius perforetur. ¶ Unde qui dam medici propter suspectionem foraminis talia fecerunt instrumenta quatenusin margine: aliter quem [without anchor in main text] non nisi solam ossis quantitatem penetrarent. Quapropter multa et diuersa sunt facienda secundum quantitatem crossiciei uniuscuiusque partis ossis. Nul lum enim medicamen in ossibus capitis utilius hoc cogno sco. ¶ Si vero os totum fractum sit: necesse est ut totum au feratur donec ad sanum denenietdeueniet locum. Si vero neque sit fractum: neque contusum: non totum auferatur: sed quod scis esse nociuum et non posse manere: quod multotiens ego fe ci et non errorem incurri. Uerum significationes quibus taliter faciendum sit insinuatur: non nisi ab essentia mem- brorum sumetur. ¶ Ligamenta que diximus in fractura ossium corporis conuenire non possunt in fractura cra- nei fieri: nec possumus materiam ad illud uenturam prohi bere: neque eam quam habet alias expellere: que duo ni si ab ossibus remoueantur: nullatenus sanari possunt. Uerbi gratia: concedatur os brachij usque ad medullam fractum esse. nec ligatum sicut diximus extitisse: quo sic existente cum sanies extrinsecus sub cuti coadunatur et interius in medulla. dico medullam prius putrefieri: deinde totum os. Quod plurimum euenire uidemus ipso ligato secundum quod oportet existente. Quapropter cum tale quid in osse brachij contingat: quanto magis in ossibus capitis cum non possint ligari. Ideoque fracturam ossis capitis de- siccare non possumus: quoniam cum ligamento com primi non potest. Item si medicamen huius actionis ex istens inquirere uellemus: nullum quod nobis sine ligamen to sufficiat inueniemus. Qua necessitate oportet nos locum fra cture ab omnibus que super os sunt discooperire ut solum os remaneat quatenus putredinem que in eo coadunatur mundificare et desiccare possimus donec sumus securi quod apostema non generetur et locus conuenienter quiescere et de siccari ceperit: tunc incipiamus eum cicatrizare et carnem in eo restituere. ¶ Quod enim dico non simpliciter est intel ligendum cum non sint sine intentione: sicut faciunt sophyste rei veritatem non aspicientes. Inuestigauerunt tamen cum fra ctura non consolidetur. Sed ego dico ossa capitis solidari cum medicina que super ea fit. Uos autem adeo in alienatione quandoque uenitis quod id quod inuentum est dicitis esse quasi non inuentum. Scio namque quoniam cuiusdam caput uidi: craneum cuius fractum erat et os quod tempora dicuntur passum est. Tunc tempora dimittens os quod in craneo erat incidi et eger sanitati est restitutus: et adhuc uiuit. Quod si craneum postponerem: necessario pellicule que sub eo erant: putre fierent priusquam os solidaretur: quia nisi saniem a superiori ad inferius scirem semper esse descensuram: incisio ossis non esset utilis. Dimittam igitur sophystas alienare si cut eorum consuetudo est. ¶ Preterea quendam alium uidi fra cturam in capite sicut prior habentem: tunc arbitrat sum dimittere os quod superius erat et incidere ea que iuxta illud erant: ut sanies locum haberet fluendi. Cumque crossitiem hu ius ossis et duritiem considerarem: uidi magis esse utile ut os quod superius erat abscinderetur: quam ut in sanie studium imponeretur: quoniam timui ne cerebrum moueretur. Item recor datus sum quoniam si latum foramem fieret in ossibus lateraliter existentibus causa huius cerebrum ascenderet: et foras exiret Item multe furcule de nobili neruo cerebri per loca illa sunt expanse: de superiori autem parte cranei nullus neruus oritur. Ideoque prohibui ne loca illa abscinderentur Illud autem quod incidi conuenienter solidaui. ¶ Dicto quod de hijs erat dicendum: restat ut de medicinis ossium capitis disputemus: et qualiter post incisionem sit studendum no tificemus. Dico ergo ut osse capitis inciso: medicinam do loris capitis mitigatiuam imponamus: sicut plures medi ci fecerunt hoc tempore: an aliud huic rei oppositum id est siccis sima quam methos semper laudauit. Similiter quidam se nior in ciuitate nostra solitus est facere: super pelliculas. nanque que sunt sub craneo quas denudabat ab osse: mox ponebat unguentum quod dicitur ethisios: et super hoc un- guento ponebat mel et acetum mixtum. Is quidem senex studiosus erat in hac medicina: nec etiam ab ullo eam in hoc loco fieri uidi: nec ego audatiam habui ut eam facerem: de hoc suus testis ero ante deum: quoniam plures ab eo cum hac medicina curati sunt in asya quam ab illis qui medicinam doloris mitigatiuam ponebant. Quapropter uolui eam probare cum in asya eram. Sed nunc quoniam rome sum eam postposui eo quod secutus sum cirugicos romanos. ¶ Sed cum inquisiui essentiam nature rerum: recordatus sum cuius dam rei quam experimento probaui. Dico ergo foramen aurium ad quod auditus penetrat: non solum ad duram pelliculam a- scendere: sed etiam ad neruum auditum in auriculas ferentem Unde quando foramen istud illi uicinum est pellicule et neruo qui de cerebro oritur: et fortem sustinet medicinam sicut dicimus: non est mirum si dura pellicula ablatis ossibus forte non effugiat medicamen: si magnum non habeat apo stema: quia substantia eius sicissima est.

¶ Explicit sextus liber de ingenio sanitatis.