The Great Introduction (transl. HC)

TRACTATUS ABUMA'XAR ALBALACHI HERMANNI SECUNDI TRANSLATIO ( Liber Introductorius in Astrologiam Albumazar Albalachi )

<Proœmium>

Apud Latinos artium principiis quedam ars extrinseca prescribi solet, librorum autem initiis non scripto ullo auctentico quod ego in ea lingua invenerim, sed doctorum tantum sua cuiusque sententia aditum paratur. – Apud Arabes contra. Duorum siquidem primum nec advertisse videntur unquam, tametsi particulatim unquam ac sparsim assumant, nostro tamen iudicio non parum necessarium. Secundum vero commentitium quod illis nec scripto dignum visum est tamquam egregium aliquod munimentum scripture commendarunt.

Ab hoc igitur secundo genere huius operis auctor incipiens: "Septem inquit sunt omnis tractatus initia: auctoris intentio, operis utilitas, nomen auctoris, nomen libri, locus in ordine discipline, species inter theoricam et practicam, partitiones libri. – Quod apud nos quinquipertito sufficeret: operis videlicet titulo, auctoris intentione, finali causa, modo tractandi et ordine. Que omnis fere tam tractatus quam orationis exordio et necessaria et sufficere videntur. Suam tamen singulis reddit causam.

Que cum ego, prolixitatis exosus et quasi minus attinentia, cum et hunc morem Latinis cognoscerem preterire volens, ab ipso potius tractatu exordiri pararem: tu mihi studiorum omnium specialis atque inseparabilis comes rerumque et actuum per omnia consors unice, mi Roberte, si memor es, obviasti dicens: "Quamquam equidem nec tibi pro more tuo, mi Hermanne, nec ulli consulto aliene lingue interpreti in rerum translationi- bus a BOETII sententia quadam ullatenus divertendum sit, ita tamen alienum iter sequendum videat ne precurratur. Presertim ne qui librum hunc in arabica lingua legerit, si in latina non ab exordio suo quam primum legentis intuitus incidit inceptum videat, non industriam sed ignorantiam putans, et operis forsan integritatem detrimenti, et nos devie digressionis arguat". –

Parui quidem, cum ipsum etiam laborem tuo potissimum instinctu aggressus sim, ut si quid ex hoc nostro studio latine copie adiciatur, non mihi maius quam tibi meritum rependatur, cum tu quidem et laboris causa et operis iudex, et utriusque testis certissimus existas, expertus quippe tu nichilominus quam grave sit ex tam fluxo loquendi genere quod aput Arabes est latine orationi congruum aliquid commutari, atque in his maxime que tam artam rerum imitationem postulant. – His habitis, ne longius differatur, ab ipsius verbis tractatus initium sumamus.

Intentionis inquit expositio rei summam breviter et absolute propo- nens discentis animum attentum parat et docilem. – Utilitatis promissio laborem allevians, internum animi quemdam affectum adaptat. – Auctoris nomen duabus de causis necessarium: tum ut opus auctenticum reddat, tum ne alii, dum vagum et incerti sit nominis, inmerito ascriptum iniustam pariat gloriam. – Libri nomen intentionis testimonio accedit. – Locus in ordine discendi animum discentis quo lecto quid legendum sit instruens, ad disciplinarum intellectum non inconsulte dirigit. – Scientie genus, particionumque numerus et expositio attentum item reddunt et docilem. Quoniam igitur inter omnes huius artis scriptores nullus hactenus inventus est qui vel contradicentibus responderet, vel approbantibus argumentum daret; adhuc nec ullus qui plenarie totam scriberet artem: nostra quidem in hoc opere intentio et illis resistere, et his firma- mentum dare et integram divino auxilio artem tradere. Unde non minimam hanc utilitatem consequi manifestum sit ne qui deinceps operam huic artificio dederint quia diversa ex diversis operibus adminicula necessaria sint vel desistant vel deficiant. Tantum igitur opus certis et auctoris et libri nominibus confirmari necessarium duximus quen titulum prescriben- tes dicimus: INTRODUCTORIUM IN ASTROLOGIAM ABUMA'XAR ALBALACHI. Qua de causa etiam post astronomiam in astrologia primo loco legendus sit, in theoricam scilicet huius artis partem principaliter atque generaliter editus, viii. particionum numero discretus, quaque suis differentiis subdivisa. –

PARTICIONIS Ie capitula v.

Primum. De inventione astrologie.

Secundum. De siderei motus effectu.

Tertium. De effectus qualitate.

Quartum. De confirmatione astrologie.

Quintum. De utilitate astrologie.

Capitulum primum. De inventione astrologie.

Primum itaque nobis que causa, qua ratione hominem in terra positum ad celestis consilii decreta scrutanda primum excitarit, deinde provexerit exponendum videtur. Nec enim motu quoquam improviso, aut repentina qualibet inpulsione tantum iter arreptum, nec sine supremo studiorum inpendio transcursum videtur.

Partimur igitur omnem siderum stellarumque scientiam gemina specie: in motus celestium, ac motuum effectus. – Prima quidem species mathema- tica universalis sapientia vocatur. Integram enim perspectamque tradit scientiam quantitatis et habitudinis circulorum motuumque celestium in se cuiusque primum, deinde ad alios, tum usque ad terre globum. Terre siquidem corpus rotundum, globosum, circulus supremus divina virtute perpetuo ambiens ceteros infra contentos, suis cum speris die noctuque ab oriente per occidentem integro circuitu convertit. Unde Solem per diversas terrarum partes diversis nationibus nunc oriri simulque occidere, aliis nunc converso; sicque aliis diem, aliis interim noctem esse necesse est.

Circulorum etenim inter supremum et terram motus aliis cum supremo aliis contra. Stellaris vero motus omne fere genus contra. Supernorum namque motuum quantitutis et qualitatis pars humanis sensibus patuit, unde omnis scientie primordium, partem rationi tribus ex locis: compoto, proportione et mensura argumentum necessarium infert ut qui huic sapientie non concedant et sensu debiles et rationis alienos esse consequens – Hanc igitur universalem sapientiam PTOLOMEUS post HA<K>IM quemdam tradit in libro suo Almagesti. Post quem et ego (ait ABUMAXAR) fi zichene elkebir (in tabulis nostris maioribus) celestium discursus prosecutus sum. (Nos quoque hodie sequimur).

Secunda vero naturalis in suo quidem genere non minus universalis, stellarium corporum naturas et proprietates in se primo, tum accidentium inferioris mundi ducatus partim crebris quibusdam sensibilibus experimentis, partim naturali speculatione quadam insequitur. – Ex eo siquidem quod varios stellarum discursus diverse elementorum in rebus elementatis alterationes solito certaque lege consequuntur, id non sine aliquo naturali illarum in his motu fieri necessarium habere videtur argumentum. Est igitur huius scientie pars quedam per se constans, partem minus manifestam ratio nature quodam ductu consequitur. Ut qui huic scientie contradicant nec multe eos in his experientie, et rerum nature parumper conscios esse constet.

Partis igitur manifeste lumina principaliter, ut omnium celestium notabiliora sunt certa gerunt signa. Ac primo loco Sol. Nemo siquidem ignorat anni temporum legitimos successus elementa mundi usitatis alter- ationibus afficientes ordinatos Solis per circuli quadrantes itus atque redi- tus consequi. Deinde per singulos etiam dies atque horas nonnichil novi variique motus in rerum accidentibus Solem sequi videmus. Quibus siquidem oritur, ascendit, descendit, occidit animantibus, germinibus, metallis per singulos motus aerem, terram, aquam ipsorumque naturas et status calore, frigore, siccitate, humore inter generationis et corruptionis, augmenti detrimentique alterationes alterat, usque adeo quod motus tam hominum quam ceterorum animalium previum Solis iter sequantur. Sole siquidem oriente surgunt et progrediuntur, ascendente cursu addunt, descendente minuunt, occidente revertuntur ac tamquam motus absente duce quiescunt, ad exitum illius iterum exituri. – In germinibus quoque Solis virtus manifesta: quorum generationes, incrementa, maturitas Solem maxime commitantur. Apparet in quibusdam manifestius ut in solsequio et eleinofar herba, quam ARABES ketel annamla, i.e. necem apium vocant. – Nam nec metalla hanc legem evadunt. Quedam enim absentia Solis coagulantur, quedam radiis conformantur. Cuius virtus manifesta est in heliotropia gemma, necnon quibusdam unionibus ac margaritis. In hiis igitur huiusmodi vis et effectus solaris manifestus.

Post Solem Luna rerum testimonio accedit. Nonnullis enim vel de vulgo haud dubium est lunares accessus ad Solem et recessus, ortus etiam et occasus, incrementa Lune et detrimenta aurarum, marium, etiam in animalibus et germinibus et metallis qualitatum et quantitatum motus commitari, ut in menstruis animalis substantie humorum incrementis et detrimentis. Marisque cotidianis seu per septimanas lunationis accessibus et recessibus. – Nonnulli etiam numerosis optinent experimentis ex diversis Lune mansionibus diversa tempora variis qualitatibus affici, ut ex hac ventorum, ex illa nubium, ex alia pluviarum atque id genus.

Post Solem et Lunam stellarum etiam omnium quidam effectus certi preter quod vulgo non adeo sunt ut luminum virtus approbati. Nequaquam tamen vel vulgo ignotum est qualitates temporum inter augmenta et detrimenta stellarum quadam cum Sole et Luna participatione alterari quorum motuum nisi hec participatio causa existeret nec estas estate calidi- or umquam fieret nec hyemps hyeme frigidior. Certum igitur est quibusque nationibus per omnia climata rerum generationes et corruptiones temporum alterationibus moveri. Alterationum autem huiusmodi causam existere Solem et Lunam stellarumque adminicula, primo quidem antecessorum longeve vite vigilisque indaginis experimentis usque ad posterum memoriam reservatis, secundo ex eis que constabant ad ea que minus paterent cognata rerum collatione ingenium provehente.

Cum itaque rationi quidem ingenium promtius concedat experimen- torum etiam causas in rerum indagine non ineptas esse adstruendum videtur. Habet enim omne artificium in suo genere de transactis ad ea que sequantur experimentorum fidem. Sic equidem agricola sic pastor sic nauta suo quolibet officio ex quarumdam stellarum locis horas commodas vel incommodas, agricola quidem sementi et insitionibus, pastor commiscendis gregum armentorumque sexibus ad conceptus stabiles atque partus sanos, nauta nichilominus ventos amicos atque inimicos preteritorum experimentis previdet. Quibus omnibus stabilis et curiose indaginis per elementorum mo- tus temporum alterationes Solis et Lune atque stellarum cursus experimenta fidem faciunt. – In insitione siquidem ex hora temporeque insitionis prenoscit agricola inter arborum genera has incremento addere, illas fructus accellerare, alias fructibus indulgere, alias aliter atque aliter. A quo si tanquam argumenti locum exquiramus experimentorum usum nichil ambiens pretendet.

Haud secus obstetricum vaticiniis quibusdam experimenta fidem gerunt. Presciunt siquidem experimento primum utrumne gravida sit, secundo sexus discernunt. Deinde et ex primogenitis quos partus virgin- ales vocant, utrumne amplius ea mater paritura sit previdentes, ipsos etiam partus futuros prenumerant. Habita namque suspitione pregnantis, cum id experimento discernendum fuerit, mamillarum capitella notant. Que si suf- fusa et exampliata vident ipsamque colore variato, oculis profundis, acie oculorum acuta albugine plena atque turgida, gravidam esse ratum habent. – Ad sexum statim discernendum uterum pregnantis tractant. Quem si plen- um, rotundum, habilem, durum senserint, ipsamque colore mundo, masculum predicant; oblongum, laxum, ineptum, ipsamque colore maculato feminam, testantibus mamillarum capitellis in masculo ad rubeum, in femina ad fuscum colorem trahentibus. – Alio quoque modo: acceptum enim inter digitos lac pregnantis, si spissum viscosumque sentitur, masculi signum, rarum et liquidum femine. – Item alio. Lac namque pregnantis speculo ferreo superfusum sicque ad radios Solis equabiliter locatum, si per horam confluit in similitudinem unionis, masculum fert, diffluens et expansum feminam.

Pariente vero qua primum proles super terram decidit ad caput infan- tis respiciunt. Quod si pilorum congerie quasi cirritum videant masculum deinde parituram presciunt sique geminis cirritis gemellos. Nam et domini fortune prospere signum aput illas quotiens cum folliculo sano partus egreditur. Deinde future generationis numerum metientes umbilicum infan- tis primogeniti vulve matris inherentem antequam solvatur pertractant in quo quot tanquam nodos seu quasi calculos invenerint, tot partus futuros numerant. Quibus non inventis, nichil deinde parituram prenoscunt, nichil in horum aliquo dubitantes nisi forte prius aborsu confusa fuerit.

Ad hunc itaque modum cum vulgaribus ingeniis experimentorum usus tante sit auctoritatis, tum apud medicos etiam experimentorum certitudine firme cure sue previdentia est. Prevident etenim hii quibus firmior eius artis experientia est inter naturalia et contra naturam per anni tempora, terrarum climata quod humorum genus in corporibus humanis ceteris autem cui ceterorum parti queque ad quantum prevaleat, deinde quid cui salubre, quid noxium, ipsius etiam incommoditatis corporee augmenta, de- trimenta, statum, alterationes iuxta quod cuiusque naturam eorum que nature contraria sunt passivam vident, non naturalium inter utrumque genus mediante collatione certis terminis metiuntur. Id autem est per temporum alterationes elementorum motu alterationum motusque causas vires stellarium motuum experto memorantes, ut vim Solis calorem vim Lune humorem motus utrorumque stellarum et siderum cum his permixtionem.

Hoc igitur artificiorum genus quanto vulgaribus dignius tanto huic nostro propinquius. Est enim medicine in parte digniori officium primo corporum materias, elementorum scilicet naturas, subtiliter perspicere, dein- de in corporibus servata proportionalitate commiscere, commixtionum demum ex naturalis necessitatis accessu atque recessu accidentium motus tractare. Officium autem astrologie in parte secundaria, ex motu stellarum elementorum motus temporumque alterationes indeque, tum mundi ipsius, tum partium eius hic generaliter hic specialiter accidentium motus metiri. Ut ergo medicus sensibilibus primum experimentis instructus deinde ad nature proprietates provectus specierum hanc calidam, hanc frigidam siccamque vel humidam morborum huic vel illi accomodam ratum habent, sic astrologus ex sensili quadam experimentorum institucione ad naturales celestium corporum vires provectus Solem calidum, Lunam humidam sicque stellarum et siderum suam cuiusque vim et naturam effectuum ratione certam habet. – Itaque vulgaria quidem artificia particularia, medicina vero et astrologia magis universalia videntur eo quod sui queque generis integritatem amplectitur. Nisi quod astrologiam tanto altiorem quanto ma- terie dignioris existimamus. Medicina siquidem in elementorum naturis et alterationibus corporumque ex eis compositione, statu et accidentibus exercitatur [sic], astrologia vero in celestium corporum motu et naturis atque per mundum inferiorem effectibus tota consumitur. Medicus quidem elementorum alterationibus operam dat, astrologus stellarum motus sequitur elementarie alterationis causas. – Sic igitur et omnibus artificiis siderum stellarumque scientia quanto celestia terrenis prestant et genere nobilior et dignitate celsior invenitur.

Que cum ita sint quid terreat sapientem stellarum motus sequitari vel motuum effectus speculari ut, cum antecessorum crebris experimentis, philosophorum argutis assertionibus stellarum motus iuxta naturas earum- dem mundi accidentia consequi ratum habeat, quando ex celestium consiliis rerum generationes seu corruptiones imminere videat, tamquam aliqua reverentia retentus vel credere non audeat quod certum habet, vel enuntiare quod palam monstrare potest? Quemadmodum enim elementorum motus temporumque alterationes atque generalia mundi accidentia celeste consilium palam sequuntur, sic singulos etiam quorumlibet individuorum per omnem mundum inter generationes et corruptiones, augmenta et detrimenta omniumque alterationum motus ex eadem origine ordinari familiaris totius ad partes cognationis ratio habet. Que omnia experimento- rum primum fundamento posito cognata collatione studiosa indago tandem secuta est, ut si quando vel hiis intercidat error, non artis integritas sed artificis ignorantia potius seu negligentia arguatur.

Restat enim artis professori quociens artificium susceperit ut stellarum siderumque motibus locis per gradus et puncta, naturis etiam et affectioni- bus omnino instructus accedat, nichil intermittens de rerum etiam naturis, qualitatibus, ordinibus, habitu, locis, temporibus omnique aptitudine stellarum habitudini proportionata. Quibus si quid defuerit inperfectum, aliqua in parte labi nichil mirum est.

Hic igitur error unde caveri possit insinuemus. Videtur enim duabus de causis principaliter incidere: tum ex parva cognitione rerum habitudinis in quibus iudicandum est quid rerum cui siderum ascribatur, tum ex minus sana celestis consilii conceptione, ut plerumque permixto confusoque ducatu accidit ne leviter eligi possit quem pre ceteris sequamur. Que cum ita sint, nec in hoc, nec in aliis artificiis que ad provi- dentiam pertinent ei qui omnia consequi non potest, pars quam obtinuerit relinquenda est. Modice namquescientie non modica plerumque fruges est maxime in eventuum providentia. Videmus autem et medicos et alios id genus in suo quosque artificio nonnunquam decipi, nec tamen ideo vel opem illorum recusari, vel artem displicere, quamquam aliorum omnium artificum error quam astrologi incuria ad perniciem proclivior. Medici siquidem fallacia mortis sepe causa est, naute interitus. Astrologi errorem ad maximum inscitie reprehensio consequitur. Cum igitur ex artis huius et veritate maius commodum et fallacia minus incommodum sequatur nec displicere cuiquam artem convenit, et professoribus summo opere studen- dum ne ob culpam cuiusquam ars innocens infesta reddatur.

Capitulum secundum. De siderum motus effectu.

Nunc astrorum effectus speculari convenit, premisso quod in omni tractatu fieri debet ut inter initia disponatur quid de quo agitur. Sequemur igitur a primordio tractatus stellarum ducatus per mundum inferiorem ad omnem rerum generationem et corruptionem. Succedit speculatio sideree nature omnisque habitus et affectionis. – Cohercemur autem iiii. terminis omnium rerum scientiam circumstantibus. Primus quidem quo queritur inventumne est quod tractatur necne. Secundus quid. Tercius quale. Quartus quare. Omnis igitur inventionis origo prima sensuum: movet enim sensus opinionem, unde ad rationem intellectus ducem fit ascensus. Est ergo, ut docuimus, inventionis astrologie prima causa visus, secunda ratio consecuta est ut hinc etiam ad altum quemdam celestis secreti intellectum artis perfectio conscendat. Omnis vero philosophie superneque indaginis auctori- tate et ratione constat substantiam stellarium corporum nec ex aliquo ele- mentorum huius mundi effictam, nec ex pluribus vel omnibus congestam. Si enim ex hiis elementis esset, eam elementarie prolis necessitas consequeretur: generatio, corruptio, augmenta, detrimenta, resolutio cetereque id genus alterationes. Que cum illic aliena sint, tam circulorum celestium quam stellarium corporum substantiam ex quinta quadam alia na- tura consistere ratio concludit. – Qualitas autem horum corporum in forma est: sunt enim corpora sperica, perlucida, naturali motu degentia. Quorum motuum eam necessariam intelligimus causam ut superioris essentie motus inferiores naturas agendo misceret, que commixtio ad omnem generationem necessaria erat. Unde philosophia tandem intellexit inferiorem mundum su- periori necessitate quadam ligatum qui naturali motu volutatus hebetem hunc traheret. Superior etenim mundus inferiorem perpetuo ambiens cum sibi alligatum trahat, motus mundi materias agitans actus et passiones miscet generationum omnium causas.

Motus autem celestibus non nisi circularis aptus erat, nec enim perfectus est nisi circularis qui, cum tam principio quam fine careat, nescio qua parte quietem admittat. Aliis namque motibus cum sit principium, et finem habent, quo cum perveniant sistere necesse sit. Inferioris autem mundi corporum duo sunt motus. Alter rectus finem habens quo cum perducantur sistant: ut ignis et aeris sursum, terre et aque deorsum. Alter vero circularis qui resolutiones et alterationes ex alteris in altera, rursumque ex illis in hec circum agitat. Hunc itaque motum ambientis mundi motus trahens in rerum generationes et corruptiones agit. Sunt enim generationes in elementis potentia, resolutio vero ex alteris in altera genituram actu instaurat. Verbi gratia: in ligno fumus potentia quem ignis in lignum agens actu ipso generat. Haud secus generatio quidem et corruptio in elementis potentia, quas motus siderum elementa alterando in invicem resolvens in rem ipsam producit.

Omnium autem huius mundi corporum alterius in alterum actus bipertitus reperitur: aut amborum contactu aut inter utrumque mediante a- lio. Contactu quidem, ut ignis in materia exustionem facit. Mediante vero alio tripertitus. Primus arbitrio: ut cum alterum movetur ab altero per medium utrumque extremorum simul contingens, aut inter utrumque intercedens. Secundus natura: ut cum ignis aquam mediante vase calidam reddit. Tercius intrinseca proprietate quadam: ut magnes ferrum trahit per medium aeris intervallum eo quod et lapidis nature id agendi virtus inest, et ferri natura eius acationis passiva. Quod nichilominus fit vel alio corpore interposito ut lamina cuprea atque id genus, sed et contactu acciditque dum lapis ferrum trahit, et materiam aliam plerumque ferro coherentem trahi. Hicque modus alterum in alterum nature proprietate qua- dam agendi in multis tam herbis qua lapidibus invenitur: ut colofonium ignis oliten oleum novit. – Hoc igitur modo celestis essentia in inferioris mundi naturam agere omnino videtur, quoniam et illius nature huiusmodi virtus inest, et huius natura eiusmodi virtutis receptiva, ex quo actu et passione mundi materiarum permixtio fit generationum omnium mater. Cum igitur astra generationis rerum causa sint, ea generationis eiusdem ducatum obtinere consequens est.

Sunt vero nonnulli qui quod ab alio quodque propter aliud fit idem putant nec quicquam ab alio per distancie intervallum fieri posse autumant – Contra quos sunt huiusmodi motuum tres diversitates. Primum quod facit. Secundum quod faciente fit. Tercium quod ex alio consequitur. Facere vero duobus modis: arbitrio et natura. Arbitrio ut ire, stare, sedere; natura ut ignem urere. Fieri quoque similiter arbitrio item et necessitate. Arbitrio ut litteram scribi; necessitate ut materiam igne aduri. Quod vero propter aliud fit ab hiis diversum. Nec enim faciente alio fit, sed alio precedente nature quadam cognatione sequitur ut verecundiam rubor, timorem pallor, musica modulamina animi corporisque motus consoni. Ad hunc igitur modum celestia corpora cum super hunc mundum motu naturali ferantur, consequuntur alligati sibi inferioris mundi elemen- torum motus naturales generationes rerum et corruptiones producentes. Ex- empli gratia: Sole primum circuli quadrantem peragrante, elementa calidis et humidis qualitatibus temperari videmus, sicque terram et arbores herbis et foliis vestiri, floribus adornari rerumque aliarum generationes, aliarum corruptiones. Atque ad hunc modum non ex Solis aliqua deliberatione, sed divinitus iniuncto officio eundi atque redeundi per circulum, rerumque natura eiusmodi adapta.

Postremo Philosophi sermonem subiungimus: "Quoniam circulus move- tur, causam moventem habere necesse est, quam nisi inmotam intelligamus ad infinitum deducemur. Circuli vero motus infinitus, quapropter virtutem moventem infinitam esse cumque infinitam et incorpoream. Sic igitur omnis alterationis et corruptionis extraneam esse consequens est."

Capitulum tercium. De siderei effectus qualitate.

Quatuor sunt genera, extra que nulla inferioris mundi rerum species. Quibus expositis facile pateat quid siderum vires de huius mundi acciden- tibus elegerint. Sunt autem hec: forma, materia, compositio, compositum. Utemur igitur loquendi genere apud philosophos usitato quo formam humanam dicunt eam qua omne speciei eius individuum homo dicitur, equinam qua equus. – Materia vero seu natura quaterna: terra, aqua, aer, ignis. – Compositio autem elementorum in corposibus armonia. – Composi- tum vero quod huiusmodi compositione effingitur qualia sunt omnia ani- mantia germinum metallorumque corpora. In omnibus igitur corporibus hiis que sentimus iiii. hec genera inveniuntur: primum quod compositum est, secundum compositio, tercium nature iiii., quartum species.

Hiis ita dispositis, tum Philosophi sermonem subiungimus: "Omnis geniti genitricem causam antiquiorem esse, genitumque ad cause deprehen- sionem ducere." Verbi gratia: sustento sustinens antiquius, ut terrena terrenis corporibus. Sic ergo compositis cum materie antiquiores sint – erant quidem genera et species animalium, germinum, metallorum in natura potentia, actu vero tandem ubi compositio successit. Nec vero com- positio nisi componente aliquo, estque natura vetitum ne compositum sui componens aut sibi sit materia. Que cum ita sint, necesse est habere genitorem omne genitum, omneque compositum compositorem discernentem inter genera et species omnium rerum. Hinc ergo constat opificem genitoremque universitatis Deum sidereis motibus nature ducatum commendasse: celestis siquidem motus virtutem compositionis huiusmodi atque differentie causam esse ex ante dictis collectum est, Sole quidem in compositione individuorum atque differentiis specierum prepotente, utpote specialiter anime corporisque armoniam conciliante.

Cum igitur omne compositum ex forma et materia constet, forma tamen prior quasi compos sortis adaptam sibi materiam exquirit. Unde in Philosophia: "Forma quidem artifici, materia vero instrumentis comparatur". Ut enim diversi artifices suis quique instrumentis operantur nichil alienis egentes, opus autem non instrumentis sed artifici ascribitur, sic diverse forme ut homo, belua, avis. Quod enim de natura homini aptum alienum est belue sicque aliud belue aliud avi. Assumit enim humana forma de naturis calidum humidum, sicque de ceteris quod subtilius aptumque recipiende anime rationali motibusque erecte standi, sedendi atque id genus. Ferina vero calidum siccum unguibus dentibusque bellacibus atque asperitati aptum. Bestie forma frigidum siccum calci, ungulis atque tibiis ydoneum. Sic omnis forma quod sibi de materia paciente congruum est trahit. Itaque omne compositum non materie sed forme auctoritati principaliter ascribitur.

Hinc igitur ut cognitis omnibus que in rebus compositis huiusmodi principia pariunt facile intelligatur quod aliunde obveniat quod stellarum virtuti relinqui necesse est. Primo naturarum iiii. proprietates tribus diffe- rentiis distinguimus. Prima est qualitatum contrarietas ut caloris et frigoris, secunda est alterius in alteram resolutio ut terre in aquam, aque in aerem, aeris in ignem sicque converso. Tercia est augmenti detrimentique receptio: est enim aeris pars parte humidior, terre pars parte siccior. – For- me quoque tres alie proprietates ab his diverse. Prima: quod nulla forme inest contrarietas: nec enim homo in eo quod rationalis mortalis est irrationali vel inmortali contrarius. Secunda: quod non resolvitur altera in alteram: nec enim homo unquam fit asinus. Tercia: quod nec augmenti nec detrimenti capax: nec enim homo homine magis minusve rationalis mortalis.

Hec igitur omnia omnibus corporibus ex hiis inesse principiis cognosci- mus. Quod enim in rebus contrarium, resolutorium, crescens, decrescens reperitur, ut homo nunc calidus nunc frigidus, nunc ex calido in frigidum transiens, nunc magis nunc minus calidus vel frigidus, ex materia est. Quod vero oppositum his in suo genere ex forma est. Quod itaque nec ex materia nec ex forma inest, tamen quia nichil est cuius ortum legitima causa et ratio non precedat, nec preter hec in inferiori mundo quicquam quod cause locum optineat superstes, id celestem potentiam consequi necesse est. Id autem est ut generis a genere, speciei a specie, individui ab indivi- duo divisio et distantia, ut anime corporisque armonia aliaque accidentia innumera ut sexus discretio, forme et habitudinis decor vel turpitudo, stature inequalitas, varii colores, diversi mores atque id genus. – Omne igitur individuum ex tribus principiis constat: proprietatibus forme, proprietatibus materie, siderum effectu.

Ea vero que siderum effectu adveniunt diversos eorum ducatus sequun- tur, alios proprios, alios communes. Ut Sol dux singularis vite generalis omnium animantium, Mercurius hominis. Cum itaque stelle rerum singularis ducatus concesserit, tum in communibus officiis aliarum participationem assumit. Ut hominis unius, cum generalem substantiam Sol singulariter ducat, specialem Mercurius, tum in communibus perficiendis ceterarum consilia assumunt. Erit ergo Solis in uno homine proprius ducatus substantie animalis, communis vero cordis et cerebri. Mercurii singularis ducatus substantie humane, cum participatione vero oris et lingue. Tum ceteris in participatum assumptis splen Saturno Iovi epar Mar- ti sanguis sicque cetera ceteris concedunt, sicque in omnibus corporibus su- as queque partes et qualitates omnesque proprietates et accidencia gemino ducatu vendicant. Que si ex diverso ducatu non consisterent, nec ex diversis ea partibus, qualitatibus, proprietatibus aut accidentibus constare possibile esset.

Nunc autem in rerum ducatu cum stellarum alii genus, alii species, alii individuum ipsum, aliis atque aliis qualitatum, quantitatum ceterorumque accidentium aliud atque aliud concedat, hinc est quod complexionum etiam in individuis ipsarumque naturalium proprietatum, alias aliis preesse videmus. Quod nequaquam formalis materialisve potentie, sed sideree virtutis intelligitur, non connatalis sibi alicuius seminis origine sed archa- ne cuiusdam proprietatis motu.

Sunt enim qui putent nichil nisi ex nature sue seminis resolutione procreari. Contra quos est bipertita procreandi lex. Cum enim omne corpus ex iiii. elementis compositum constet, aliud tamen ex generis sui semine origine sumpta in natura sua procreatur, ut homo ex homine in homine, arbor ex ramunculo insito, arista ex grano recepto. Aliud non ex aliquo sui semine genereve suo sed materie coeuntes pariunt: ut gramina, arbusta idque genus gemme quoque ceteraque metalla que ex diversis vaporibus congelantur, animalium etiam nonnulla tam ex aeriis quam aqua- ticis et terreis, ut sunt musce, rane, pulices atque id genus. Que omnia ele- mentorum quosdam motus temporumque vicissitudines, non ex aliquo generis sui in natura sua semine procreata consequuntur.

Capitulum quartum. De confirmatione astrologie.

His ad hunc modum ordinatis nunc in astrologiam ratio danda simul- que contradicentibus respondendum videtur. Sunt enim qui sidereis motibus vim et efficaciam negant, decem sectis dissidentes.

<1> Prime quidem sententia est nullum penitus stellis ducatum esse ad ullos effectus aut corruptiones rerum mundi sublunaris. Quibus omnis antique auctoritatis ratio respondet. Omnis siquidem substantie gemino inpulsu agitate motum naturalem in re altera cognatis vinculis ipsi alligata naturalem resolutionem facere necesse est. Quod cum ita sit, eum motum eius resolutionis causam, ipsamque eius cause effectum esse consequens est. Hoc etenim modo ignis motus naturalis in materia cognate receptionis naturalem resolutionem facit exustionem dico. Est igitur ignis quidem exustionis causa, exustio vero huius cause effectus. Ad hunc itaque modum corpora celestia cum mundum inferiorem gemina volucione ambiant, naturalem eorum motum in elementis huius mundi naturaliter illis annexis, circularis alterius in alterum resolutio generationis omnis et corruptionis mater naturaliter consequitur.

Cum itaque motus celestis elementarie resolutionis causa sit hec autem resolutio effectuum et corruptionum, eosdem etiam effectus et destructiones previos celestes motus consequi necese est. Quod enim alterius corruptio, idem alterius est generatio. Ligni siquidem exustio carbonis effectus est, carbonis corruptio cinerem generat. – Unde apud Phi- losophos verbum usitatum: "Stellarum motus naturalis perpetuus, nature effectus perpetuus".

<2> Secunde secte opinio: Stellas quidem ducatum habere ad res generales atque universales, ut genera et species rerum, ut temporum alterationes, ut elementorum resolutiones atque id genus, non autem ad individua resve singulares earumve partes aut proprietates singulas.

Contra quos quod in omni philosophia ventilatum est quod omne huius mundi corpus ex iiii. elementis compositum constat. In omni siquidem corpore sentiuntur stellarum motus cum illis presint et hiis preesse necesse habent. Cum enim motus celestes elementarie resolutionis causa sint, reso- lutio vero generationum, easdem generationes eorum etiam motuum effectum esse consequens est. – Item quoniam nichil generibus aut speciebus convenit quod individuis alienum sit cum, ut concedunt, ad animalis hominisve substantiam, proprietates et accidentia ducant, necesse habent et Socratis et Tullii substantie, abitudini, colori, habitui, affectioni ducatum prebere, cum ad omnium genera et species ducatum gerant.

<3> Tercia secta subtilioris opinionis vel argumentorum similitudine quadam omnem astrologie efficaciam eripere laborat, quod ex parte assumens stellis ad utrumlibet effectum negat. Id ergo cum assequi nequeat, evenit ut utroque infecto inefficaci labore fatigata deficiat. – Nos enim exposita primum opinione eorum qui utrumlibet negant, eidem statim opinioni contradicentes utrumlibet affirmabimus, deinde stellares motus ad utrumlibet ducere demonstrabimus.

Aiunt enim qui, utrumlibet assumentes, astrologiam inanem reddere conantur quoniam omnium huius mundi rerum tres modi sunt: necessarium ut ignem esse calidum, inpossibile ut esse frigidum, utrumlibet ut hominem scribere. Nec stellarum effectus umquam utrumlibet esse potest, astrologie officium supervacuum et inane. – Huic propositioni cum nonnulli astrologorum primi seculi ob minus firmam nature cognitionem satis respondere non possent, conclusionis incommodum diffugientes inducti sunt ut nichil utrumlibet crederent, sicque dum minus fugerent, in maius incide- runt, cumque alterum alteri causa esset, gemino aggere erroris cumulus accrevit. Visum est igitur illis duos tantum modos esse: necessarium et inpossibile. Quicquid enim, ut aiunt, fit vel futurum est inter sic et non est: sic vero ad esse, non autem ad non. Esse igitur necessarium est, non esse impossibile. Esse namque et non esse contradictoria circa idem simul nunquam vera sed alterum semper verum alterum semper falsum. Quod ergo sic est necessarium est, quod non impossibile. Unde nichil hominum deliberationi relinquitur, sed vel necessitate coactos facere, vel inpossibilitate prohibitos non facere.

Quibus Philosophus obvians, primum verbositate eorum validis argumentis confutata, argumentosam utrumlibet affirmationem subiungens ait omne utrumlibet aut necessarium quidem, aut impossibile consequi. Cuius in utrumlibet confirmatione hec argumentatio prima. Quoniam necessarii omnis et inpossibilis cognitio naturalis tribus temporibus discer- nitur: preterito, presenti et futuro. Ut ignem scimus et semper fuisse calidum et esse et semper futurum, nec frigidum umquam fuisse nec esse nec umquam futurum. Accidentalis <cognitio> vero non ita: scimus enim hominem scripsisse vel scribere, non vero scripturum scimus, fieri namque potest scripturum fierique non scripturum. Id ergo nec necessarium nec inpossibile, fieri namque potest et non fieri. Est igitur utrumlibet. – Secunda argumentatio est: Necessarium et inpossibile in omni genere et specie equaliter sunt. Omnes siquidem homines equaliter mortales, totusque ignis equaliter non frigidus. Utrumlibet vero non ita, ut homo ambulans homo non ambulans. Item, nec necessarium nec inpossibile alteratur, utrumlibet vero mobile, ut de motu aud quietem et econverso. – Tercia argumentacio est: Quoniam in eis que proponit quisquam, primum cogitat ac consulit utrumne faciat aut vitet, deinde quando, qualiter, ubi atque id genus. Omniaque primum cogitatione atque imaginatione prescripta, tum demum actu ipso deliberationem auctoris consequuntur. Necessarium autem et inpossibile nec consilii nec deliberationis egent. Nichil enim ullo studio adiciente natura ipsa certum dat ignem cremare nec umquam frigere. Utrumlibet esse consequens est. – Quarta raciocinatio est: Quod omni necessario et inpossibile una tantum vis et simplex: alteri quidem esse tantum, alteri vero numquam esse. Rebus autem quamplurimis vim gemi- nam videmus ut esse vel non esse, aut ita esse aut non ita: ut aura nunc ca- lida nunc frigida, nunc magis nunc minus. Est igitur utrumlibet. – Quod ergo Philosophus diffinivit omne utrumlibet necessarium vel inpossibile consequi, huiusmodi est: quoniam omne quod in arbitrio et deliberatione est, ut ire aut non ire, antequam fiat utrumlibet est, factum vero iam necessarium. Inpossibile quoque in parte altera similiter.

Cum ergo constet utrumlibet, constabit etiam sidera tribus rerum modis ducatum prebere: necessario, inpossibile, utrumlibet. Ut enim omne huius mundi corpus ex iiii. elementis constat, in omni siquidem ut dictum est inveniuntur, omne vero elementum et ex altero in alterum solvitur et augmenti et detrimenti capax necesse est etiam ipsa corpora hoc modo esse resolutiva, augmenti atque detrimenti receptiva. Cum ergo sidera elementorum motibus presint, et corporum alterationes ducere consequens est. Ut cum homo ex anima rationali et naturis iiii. constet, stellarum quoque substantia, ut Philosophus intellexit, viva ex anima ratonali motu- que naturali legem habent sui generis animas conformibus sibi corporibus aptare utrorumque genitoris instituto, itaque vis anime rationalis arbitrium et deliberatio, vis vero corporis ad utrumlibet procliva. Cum ergo sidera anime corporisque armoniam moderentur, tam necessarium et inpossibile quam utrumlibet ducere consequens est, ut postremum hominis fatum, ut ipsum volatibus ineptum, ut nunc sanum nunc egrum.

Atqui id est quod astrologie officium maxime prestat. Nec enim astrologus previdendum assumit utrumne moriatur homo, certum enim habet id esse invitabile [sic]; sed utrumne cras aut perendie. Cum itaque siderum ducatus rerum proventus precedant, ante quidem in sideribus po- tentia sunt, post eventum ad necessarii vel inpossibilis terminos concedunt. Ut in igne antequam urat urere quidem potentia, demum necessarium. – Quod igitur utrumlibet bipertitum est: in deliberatione anime rationalis, et in nature compositione pro temporum commutatione. Mundi vero elementa huius secundi receptiva, cetera omnia tam animantium quam germinorum metallorumve corpora ad hoc secundum spectant. Solus homo utrique aptus ex primo, i.e. deliberatione rationalis anime corporisque adapti motu secundum vel consequitur vel evitat. Nam nec sidereis corporibus licet rationalis anime deliberatio vel ad consequendum aliquid quo egeant vel ad effugiendum que timeant necessaria.

<4> Quarta secta gradus celsioris, ex hiis videlicet qui universali sapientie operam dant, plane autumant sidereis motibus rerum huius mundi nullos esse ducatus exceptis temporum alterationibus. Quod cum inconsulte proferant nec se cum ipsis stare videntur. Quis siquidem vim sideream temporum alterationibus prestituere possit dum eam eis que tem- porum alterationes consequuntur eripere conetur? Absurdum est! Certum namque nature consciis temporum alterationes elementarie resolutionis fo- mitem esse et causam, illam vero generationum et corruptionum auctorem. Sic ergo sidereos motus a temporibus ad elementa, ab elementis ad rerum proventus continuari necesse est. – Preterea quod in omni philosophia post primam illam ex celestis sapientie species usitata est. Universalis siquidem philosophorum sententia prime illius omnem fructum in hac secunda reservatum. Quid enim, aiunt, prodest stellarum circuitus variosque discursus insequi nisi ad quid tendant quove ducant assequamur? Unde huiusmodi homines recte assimilari videntur eis qui preciosas radices et se- mina rerumque species utiles inutiliter servantes bono quod habent uti nes- ciunt. Qua de causa non modica eos inscientie reprehensio consequitur quod cum due scientie continue unum totum componant, alteram sciant alteram ignorent.

<5> Quinta secta eiusdem ordinis, de eis scilicet qui priori scientie student, hanc ex toto inficiantur, id in argumentum assumentes. Quoniam nichil ratum cui experimentorum usus fundamentum nisi sepius iteratum. Idque in sidereis motibus humane vite impossibile. Nullam enim stellam ut nunc in hoc loco cum hac ad alias habitudine reperitur infra mille annos in eo loco reperiri possibile est: astrologie studium inefficax et inane.

Contra quos quod antique solertie indago non hac ope siderum vires experta est. Est enim celestis ducatus alter particularis manifestus, alter universalis. Particularis quidem ut Solis in calore, Lune in humore, stellarum in cotidiana aurarum variatione. Universalis vero, ut in revolutione annorum seculi annorumve nati, diversitatum ducatus inter elementorum qualitates earumque temperiem atque mundi accidentia inter sanitatem et egritudinem fortunasque hominis. Que licet minus constantia, potuit tamen philosophus inter accidentia mundi hominumque negotia breviori spatio experiri in variis stellarum discursibus per signa ignea, terrea, aeria, aquatica. Sic enim agebant et in eorum parte qui stellarum motus secuti sunt. Nullus quippe stellarum reditus ad m. aut d. annos expectabat, sed qui vite sue spatio stellarum loca observaverat scripto posteris relinquebat. Transactis deinde aliquot annis cum postera etas alia atque alia stellarum loca reperiret, inter utrosque tam locorum quam temporum terminos dimensio habita est. – Sic enim Ptholomeus acceptis stellarum locis atque motibus ab Ha<k>im quodam pariter cum inveniendi ratione, et suo tempori stellarum motus atque loca rationabilibus artificiis renovavit et postere etati comprobatum sequendi deinceps viam paravit. Si ergo Ptholomeus aliorumve quilibet accepta stella in certo loco circuli retrogradationis, pariter in loco notato circuli excentris, sicque dimisso expectaret donec ad eadem pariter utriusque circuli loca rediret tum iterum studium instauraret, nichil umquam perfectum esset, nec deprehensi essent diversi stellarum circuli circulorumve diversitates, absides videlicet, digressiones, retrogradationes atque id genus. – Ad hunc itaque modum in nostra quoque parte ex locorum per signa ipsarumque stellarium virium parte temporum continuatione rationabili ordine ad totam scientiam perventum est. Cum enim antecessorum experimenta nonnulla ad posterum memoriam scripta perducerent, postera etas suo quoque tempore stellarum vires experiens paternumque inventum adaugens sequenti seculo utrorumque inventa relinquens, si quid utrisque defuerat, preparata via facile complendum relinquebat.

<6> Sexta secta suo ipsius errore in astrologie errorem seducitur. Sunt enim homines stellarum conpoto dediti qui dum a via libri Almagesti qua universalis sapientie veritas integra continetur deviantes ex particularibus ziget stellarum collocatione sumpta ex aliis atque aliis stellarum alia atque alia loca reperiuntur, errore propria in geminam astrologie blasfemiam inducuntur. Altera quippe quod aiunt vera stellarum loca raro posse inveniri propterea quod in ziget unde earum collocatio sumitur, tam in mediis stellarum quam rectitudine secundarum atque terciarum sequentiumve minutiarum augmenta sive detrimenta longo tempore non parum subcrescentia stellarum loco vel post se relinquunt vel longe promo- vent. Altera quod astrologici veritatem iudicii non nisi ipsam stellarium punctorum veritatem consequi. Hii ergo proprie inscitie errorem arti innocue deputant.

Quibus gemina ratione respondemus. – Primo loco quod astrologus ex stellarum proprietatibus, signorum naturis, domiciliorum affectionibus communia rerum accidentia iudicat. Gradus autem singuli ad proprios magis singularium rerum habitus spectet. Punctorum seu gradus etiam integri error et raro, nec multum impedit. Secundo, quod iudicis quidem, ex eo quod hec vel illa stellarum in hoc vel illo circuli signive loco fuerit id vel illud de rerum accidentibus consequi. Ea vero loca certa veritate deprehensa tradere compotiste officium est. Unde cum astrologus pro locorum naturis stellarum affectus in rerum iudiciis sequitur, si interdum fallitur, non astrologi sed astronomici culpa videtur. – Quod hinc nimirum accidit quod hominum eius studii nonnulli generalis sapientie veritate omissa cum ad particularia divertuntur contenti plerumque fiunt compoto quolibet debilis radicis unde ex longo tempore longum erroris inpendium accrescere consequens sit, ut hinc stellarum collocatione sumpta, vel per signorum loca certa, vel per coniunctiones aliquarum determinatas instrumentis veracibus, vel etiam visu aliter esse deprehendatur. Quapropter et ipsis astrologis iniungimus ut omissa vaga at- que incerta particularis compoti auctoritate, stellarum tam errantium quam stabilium loca integre sapientie veritate quam Almagestin certis dimensionibus atque artificiosis instrumentis firmat quam studiosissime sequantur.

<7> Septima secta scientiam hanc ea de causa infestant quod cum ipsi eius officio studuerint non omne statim quod affectant assequi valent cumque desperati desistant, artis studio deditis invidiose detrahentes eos qui ipsorum inconstantie atque inperitie defuerant a studii efficacia elongant. Id igitur quod obiciunt cum rationem approbandi non habeant, vacuis sermunculis respondere et supervacuum est et indignum videtur.

<8> Octava secta MEDICORUM est. Non ex eis medicis qui multam eius artis experientiam habent. Illi siquidem in arte sua non parvam astrologie necessitatem experti, eam ipsi studio suo sponte preferunt. – Sed plebei quidam medicine professores quibus, ut Tulliano verbo utamur: "facilius quis medicinam adimat quam astrologiam concedat". Hii ergo agresti intentione ducti nichil expetendum preter opum sarcinas autumantes dum astrologiam degradare laborant omne studium lucrandi facultatibus postponunt. Unde proprio testimonio cognoscendum tribuunt se tam artis sue ignotos quam ceteris omnibus scientiis alienos, mentisque inanes more iumenti ad esum proni fortunis deditos. Si enim in arte quam profitentur noti essent, nec astrologie summam opem ignorarent. – Quod Ypocras attestans in libro quodam, post cetera: "Que diximus inquid de aeria mutacione de astrologia sunt, nec enim astrologia parvam in medicina partem obtinet". Qua sententia Phisicus ei artificio addictos instruit temporum altetiones motusque naturarum sidereos cursus consequi ut precipuum sit medicis astrologie fore participes quatinus artis sue fundamentum et principium recognoscant. Cui quantum astrologia prestet facile perpendi potest. Cum enim previderit astrologus cui medendum sit ac quare et quando tum demum medicus utiliter accedit. Eiusdem siquidem previdentia similiter et laborem inutilem precavet. Adeo namque siderum virtus in medicina prepotens ut etiam criticos dies, quibus omnis egritudinis variatio deprehenditur omnino Luna vendicet. Unde tam Ypocrati et Galieno quam ceteris fere omnibus phisicis compertum astrologiam plane phisice ducatum obtinere, ut qui astrologiam dampnet, phisicam necessario destruat.

<9> Nona secta VULGUS est. Qui quoniam omnis sapientie alieni sunt, astrologie dignitati detrahere presumunt. Nec enim apud eos beatum est nisi opibus affluere, nec sapere nisi lucrari. Sicque maior pecunie dignitas quam sapientie. – Qui nisi tam obscena comparatione abuterentur inter fortune lu[di]cra et naturale animi bonum quod cum omnem sapien- tiam infestet, nec astrologiam nimirum preterit, eiusmodi agreste hominum genus nec responsione dignum esset.

Quibus id primum occurrit quoniam comparatio rei extra genus suum inepta est. Quod ergo inter opes et scientias comparationem faciant, nichil mirum videri debet cum eiusmodi rerum discretio intentionis eorum pro- pria sit. Cum ergo fortunam sapientie preferant, nobis quid intersit exponendum videtur. Fortuna quidem ceca, nec probum nec inprobum nec ullam hominis dignitatem aut ordinem discernens, se vel citius perversis moribus animoque ignobili quippe ad votum eius procliviori concedit. Sapientia non ita. Nec enim inhers ingenium animumve degenerem patiens, vix summo studio, curis atque vigiliis perpetuis consequendam se prestat. Illa quidem in parte affectionis est, hec in habitum concedit. – Ad hec quod cum multis in rebus bestiis inferiores simus, hoc solo maxime excellimus quod sapimus. Quantum igitur homo a sapientia recedit, tantum ab homine alienatus nature bestiarum aproximat. Quanto vero sapientia sequitur tantum a brutis elongatus in hominis statura excellit. Multo ergo magis ea sapientie pars appetenda que hominem etiam supra homines efferens, supere nature quam proximum reddit. Hanc autem astrorum cognitionem esse plane intelligendum materie dignitas et ordo tribuit.

<10> Decima secta ceteris aliquando iustiorem causam habere videtur. Ex eo siquidem quod plerosque huius artis professores minus peritos in officio suo nonnunquam errare vident artificis culpam arti imponunt. Qui certe minus culpandi viderentur nisi tam ineptam facerent translationem. Hic itaque removende tantum culpe ipsam erroris causam exponere sufficiat. Sunt enim nonnulli huius hominum generis qui debilis ingenii, tenuis intellectus, cum sese huic arti addiciunt, tam tedio tanti laboris qua ingenii inopia ante perfectionem desistunt. Qui solo nomine gloriantes aliquotve tamquam signis artis contenti cum petentibus tum propter nomi- nis reverentiam tum propter emolumenti spem responsa negare non audeant plerumque vel plus quesitis promittentes falluntur et fallunt. Qui ergo rerum iura sano iudicio tractarit nequaquam huiusmodi erroris culpam arti innocue ascribendum censebit.

Capitulum quintum. De utilitate astrologie.

Hactenus diversos hominum errores astrologiam calumniantes quam breviter potui redarguisse opinor. Nunc quantam humanis necessitatibus frugem hoc artificium fert asserendum videtur. – Sunt enim qui contradicentes aiunt: tametsi vera firmumque sit astrologicum artificium certa de rerum proventibus iudicia tribuens, quid tamen interest futura antequam fiant prescire? Si enim bonum futurum est, quid adicit prescientia quamdiu non sit? Si vero malum, etiam ante adventum mali prescientia ledit. Atque his quidem domesticus error involvit ut tantos providentie fructus ignorent cui tamen operam dare non desistunt nomenque rei, non rem ipsam dissimulant. Omnis enim homo rationis compos naturaliter habet ut providentie rerum operam det. Quas si utiles prescierit provido consilio commodum plerumque adauget; si adversas, previa cautela noxam nonnumquam imminuit.

Sunt igitur huiusmodi providentie tria genera. Primum experimentis, quod vulgare est. Secundum temporum alteratione, quod medicorum est. Tercium effectu siderum, quod astrologus ministrat, omnium communis cura ut venturis bonis accomodos reddant, adversis cautos.

Vulgaris itaque providentie non parvam utilitatem videmus que cum sepius exper<imen>to diversas elementorum qualitates successuras prenotarit contrariorum ope antequam superveniant premunit, ut contra frigus locis atque usibus calidis. Cuiusmodi cotidianus est hominibus usus. Ut previsa plerumque nube nimbosa ante pluviam, ad tectoria confugiunt. Ut preaudito nonnumquam hostium insultu, ante superventum aut ad repellendos preparantur aut saltem effugiunt. Hec itaque providentia nequaquam rem ipsam inpellit aut mutat, sed cautela data, rei vim quidem aut prohibet aut saltem alleviat. Hocque genere omne vulgus, ut nauta, pastor, agricola in suo quisque officio fungitur.

Medicorum quoque providentie non negligenda utilitas, que cum ex temporum alterationibus, naturarum motibus, humorum in corporibus generationes, corruptiones, augmenta, detrimenta certis in terminis consequi prescribit, naturalem preparat opem que influentibus obvia, superfluos im- minuens, deficientes adaugens temperatos medio statu conservans dissolutione repulsa naturam consolidat. Hinc enim est quod vernalibus farmatiis adversus estivas coleras hinc flebothomo hinc ventosis contra sanguinis putredinem atque apostematum molestias utimur.

Atque ad hunc modum multa phisice providentie in conservanda sanitate utilitas est, in egritudine quoque provide inter vitam et mortem discretionis non minus est commodum. – Que cum ita sint in hiis, tum in astrologica providentia vel multo maior atque certior apparet utilitas.

Astrologice vero providentie v. sunt species, quarum prima publica, iiii. magis private. – Prima quidem est que cum futuros rerum eventus preterminarit poterit eorum noxa repelli poterit non repelli: ut bellum publicum generalis fames universales terremotus exustiones eluviones communis hominum seu bestiarum pestilentia. Cuius providentie locus annorum seculi revolutiones . Huius igitur hec manifesta utilitas quod cum prescierit homo pestiferum aliquid huiusmodi regioni seu provincie toti futurum, poterit aliquando vel locorum mutatione vel aliquo id genus ingenio pestem evitare. Quam si penitus effugere nequeat, consulto saltem interim et consolato previsi superventus tollerantia multo levior est quam his quos inprevisus atque repentinus terror percutiens, non solum consilii, sed plerumque mentis animeque inanes reddit. Secunda species, de privatis prima, eiusmodi rerum eventus prescri- bit quorum noxia ex toto vitari potest ut egritudo ut hostis hisque similia. Cuius providentie locus in Genezia, Annalibus aut Questiones talis fere utilitas in vulgari medicorumque providentia exposita est. – Tercie speciei sunt rerum eventus quos cum prescierimus, partim evitare poterimus quales sunt egritudines que iam ex toto evitari nequeunt sed previso tamen earum tempore, preparatur ut et mitius sentiantur et citius terminentur sicque de similibus incommodis. – Quarta species rerum eventus inevitabiles sed transitorios metitur: ut de morbo item aut carcere inevita- bili. Cuius magnum hoc proficuum quod cum et ipsum et terminum eius prescierimus, et ad tollerandum preparamur, nec de termino eius desperamus. – Quinte speciei sunt postremi rerum eventus generaliter inevitabiles: ut de morte hominis. Cuius providentie utilitatem cuilibet perpendendam relinquimus.

Omnium igitur communis utilitas quod subitorum et inprovisorum casuum occasionem prohibeant. Est enim omnis vehemens et inprovisus adversitatis eventus terroris, turbationis atque confusionis occasio, ut eiusmodi confusio nonnumquam mortis repentine causa existat, atque eventuum consequentia ipsis eventibus plerumque sint graviora. Hec ergo futurorum providentia si eventus ipsos prohibere nequit, saltim eventuum consequentia pellit. Sidera namque cum ad eventus ducant, ducunt etiam ad ingenium quod eventuum noxam vel prohibeat vel saltim alleviet.

Utemur itaque sermone vulgari intellectui propinquo in eos qui futurorum providentie non solum utilitatem negant, verum etiam gravium curarum occasionem inponunt. Si enim vitande cure et deliberationis causa homini futurorum prescentiam negligere convenit, eadem de causa nichil inquirendum, nichil penitus aggrediendum restat. Si enim iter instituas, pergendi cura, vie timor, reditus expectatio sequuntur, sicque in ceteris id genus. Quapropter nec sperandum umquam aliquid cum spei communiter accidentia sint cupiditas, gaudium, timor, dolor. Que ut vites, conducit ut sine omni providentia et consilio, nichil deliberatione agente, fortune te ad omnes casus equum exponas. Sicque ratione cassa nichil homini supra bestie naturam relinquatur.

Item in eosdem qui huic providentie fructum adimunt, ex eo quod cu- ras spei vel timoris afferat. Si enim omne quod curam affert quodque animi passiones consequuntur fugiendum est, nec voluptatum aliquod umquam oblectamentum appetendum relinquitur. Si enim musici modulaminis dulcedinem intro conceperis animi passiones consequi necesse est. Eademque de causa nec pocula sapida, nec dapes lautas, nec formosa mulierum corpora cultuque venusta vel attingere umquam licet, ne cum usu eorum defuerit dolor sequatur. Sed cum necesse fuerit quam deterrimo victu quamque spurcissima venere potius utendum, que cum defuerint, nec curam sui post se relinquant.

Quod cum nature hominis insit ut ratione et consilio vel evitare studeat quod timet vel assequi quod sperat, summe necessariam astrologie provi- dentiam opinor. Si enim evitandum prescierit, timor cessat. Si assequendum gaudium, certitudine acumulatur. At vero si vel inevitabile vel non assequendum, illic tollerantia, hic dolor tamquam consulto et consolato tanto levior est quantum adibitarum frustra facultatum penitentia acumularet.

Liber IIus

SECUNDI LIBRI CAPITULA IX.

Primum. De numero stellarum et inequalitate atque nominibus numeroque ymaginum universi celi.

Secundum. Quare xii. ymagines inter omnes alias rerum ducatum optinuerint.

Tercium. Quare hee ymagines numero xii. sint.

Quartum. De compositione nature harum ymaginum.

Quintum. Quare ab Ariete inchoent.

Sextum. De tropicis, firmis et bipertitis.

Septimum. De quadrantibus circuli causaque mobilium, firmorum et bipertitorum, causaque numeri signorum ac quare ab Ariete inchoent, signorum quoque naturis et trigonis iuxta quod Hermes tradit post Abidemon.

Octavum. De signis masculis et femineis.

Nonum. De signis diurnis et nocturnis.

Capitulum primum. De numero stellarum et inequalitate atque nominibus numeroque ymaginum universi celi.

Inter omnes antique auctoritatis viros qui Ptolomeo principe ce- lestis orbis dimensiones, qualitates et abitudines prosecuti sunt plane cons- tans est eum circuitum terre globum undique versum ambientem medio conclusum cohercere, illumque ita constipatum sicque inmotum celestis circuli quasi centron. Quod qui perdiscere voluerit Almagestin legat.

Inter supremum autem orbem terreque globum medios alios circu- los stelliferos contineri. Que stelle cum innumere sint, electe sunt ex omni multitudine notabiliores mxxix. – E quibus vii. velociores cursusque dissi- milis Saturnus, Iupiter, Mars, Sol, Venus, Mercurius, Luna suis queque circulis feruntur, quapropter et erratice dicte sunt. At vero mxxii. stabiles, quoniam unius omnes motus eiusdemque circuli singulos gradus centenis fere peragrant annis.

Omnes igitur hee mxxii. per vi. ordines disposite sunt. Que namque reliquis omnibus lucis sue quantitatis notabiliores extiterant in primo resident ordine, suntque numero xv. – His minus lucide in secundo ordine xlv. – Infra has in ordine tercio ccviii. – In IIII.o, cccclxxiiii. – In V.o ccxvii. – In VI.o demum xlix. – E quibus preter has, v. nebule similes unde et nubecule dicuntur, ix. vero tenebrose, quarum una oblonga tamquam caudata.

Ad hunc modum ordinate omnes hee mxxii., demum in xlviii. yma- gines omne celum permeantes composite sunt, quas grece latineque fabule diversis nominibus assignaverunt. Arabes vero nichil in fabula spe- rantes, nec de nominum ratione disceptantes, rem ipsam amplectando eas via Solis tres earum terminos in utrumque polum discriminante hoc ordine disponunt:

(I) Ex omnibus mxxii. stellis ccclx. a via Solis ad boream sumpte figuras XXI. constituunt. – E quibus primo loco ii. sunt Arctos, mediusque Draco tercius. – Quartus Flammiger, quem Cefeum dicunt (quem Arabes Domi- num Solii). – Quinta Casiopea. – Sexta Corona. – Septimus Hercules cum pelle leonis et clava (quam formam Greci Engonasin dicunt, Arabes) Elgetiale rukbatei (i.e. Genuflexum). – Octavus Ledeus Olor, qui et Vultur cadens. – Nona Gallina. – Xus Arctophilax seu Bootes quem Arabes Pastorem vocant. – XIus Perseus, Hamil raz Algul (i.e. deferens caput Gorgonis. – XIIus Auriga qui et Ophiulcus – XIIIus Anguitenens. – XIIIIus ipsa Anguis. – XVus Orpheica Lira. – XVIus Aquila, qui et Vultur volans. – XVIIus Delphin. – Octavus decimus Primus Equus. – XIXus Secundus Equus. – XXus Andromeda. – XXIus Trigonus (quem Greci Delton vocant).

(II) His ordinatis, tum in ipsa via Solis circa medium limitem infra geminos terminales circulos cccxlvi. stelle circumducte XII. signa producunt Arietem, Taurum, Geminos, Cancrum, Leonem, Virginem, Libram, Scorpionem, Sagittarium, Capricornum, Aquarium, Pisces. – His via Solis per medium sectis.

(III) Tunc hinc ad austrum relique cccxvi. segregate XV. figuras perficiunt. – Quarum primus est Magnus Cetus. – Secundus gladio succinctus Orion. – Tercius Nili vel Eridani fluvius, cui cauda quasi cauda piscis. – Quartus Lepus. – Quintus Maior Canis. – Sextus Minor Canis. – Septimus Argos Navis. – Octava Ara. – lXus Crater Liberi Patris. – Xus Apollineus Corvus. – XIus Chiron Centaurus. – XIIus Ydra. – XIIIum Turribulum. – XIIIIus Australe Sertum. – XVus Piscis Australis.

Nominum itaque rationem formarumque effigies et fabulas ut Abuma'xar Arato, sic nos et Arato et Igino relinquimus, a quibus etiam quot stelle singulas componant ymagines exquiratur. Apud nos non tanto- pere necessarium qui celestis potentie ducatum per inferioris mundi accidentia secundumque non causas commentitias, verum effectus necessarios insequimur. Presertim cum ymaginatio potius quam res ipsa celum huiusmodi formas inpingat. Illud tamen pretermittendum non est quod in sequentibus dicturi sumus quando de signorum proprietatibus trac- tabimus, quid harum ymaginum in singulis signorum decanis oriatur. Unde que earum stelle quos signorum gradus occupent per astrolapsum invenitur, naturis et effectibus earum alias tractandis.

Capitulum secundum. Quare xii. ymagines inter omnes alias rerum ducatus optinuerint.

Hiis ad hunc modum ordinatis consequens est ut qua ratione ex omni celo XII. signa rerum ducatus pre ceteris obtineant exponamus. Quamquam etenim ut dictum est XLVIII ymagines omne celum perficiant, XII. tamen que celi terreque medium ambiunt contractis ad se aliarum viribus iure ce- teris potentia prestiterunt.

Sunt enim qui dubitent: que ratio inter omnes alias harum XII. poten- tiam tamquam nichil agentibus ceteris prestituerit? – Quibus ita sufficienter respondere opinor quod nemo huius artis auctorum vel ceterarum ullam omnis in mundo officii prorsum immunem vel autumat vel asserit. Sed has XII. universales communesque rerum ducatus obtinere ceteras singularibus quibusdam et privatis rerum proprietatibus aclines. Quod pluribus diversisque rationibus constat.

Primo quidem loco, quod quoniam circulus signifer medium mundum ambiens cotidiana conversione centrum eius, i.e. terre globum medium cir- cuit, quem circuitum iuges rerum generationes et corruptiones consequi vi- demus, ceteris ymaginibus in utramlibet partem ab hoc medio semotis, vel iure XII obtinere videntur, ceteris iuxta circuitus sui modum non prorsum inmunibus, in singularibus tamen; nam illis universalis rerum cura concessit. Est enim universale quidem ut in communibus generum specie- rumque accidentibus, singulare vero ut in singulis individuorum proprieta- tibus. – Secundo loco, quoniam Solis ortus et occasus rerum accidentia sequuntur, Solis autem iter per hec XII. tantum, vie Solis principatum, ceterarum celi partium viribus eodem ascriptis commendarunt. – Tercio, quod Sole circulum hunc perambulante anni circulus peragitur, per anni vero tempora rerum generationes et corruptiones ceterique motus perpetuo continuantur ut per singula etiam signa Solis gressus temporum alterationes seu status mundi accidentium causas alternet. – Quarto, quoniam et Luna cetereque vage eandem Solis viam sequentes, nec preter latitudinem alias divertentes, per singula item signa temporum alterationi- bus rerumque accidentibus nonnichil addiciunt. – Quinto, quod nullius alia- rum ymaginum nisi proportionalis sibi signi cui quodam modo apendicia est consortio producente ducatus appareat.

Hiis itaque de causis hisque rationibus cum circulus hic ex omni celo generalis ducatus principatum optinuerit, primum equalibus xii. interstitiis que signa vocamus, ceteris non ita sectis. Deinde ccclx., quos gradus dici- mus equipartibus divisus est, succedentibus aliis atque aliis partium subdivisionibus in arte necessariis: signum quippe xxx. graduum, gradus lx. punctorum, punctum lx. secundarum, secunda sexaginta terciarum, sicque per quartas, quintas, sextas usque ad x.as vel xii. vel eo amplius quantitatis generum, alterius detrimentum alterius augmentum infinitum subcrescit. Inter numeros etenim xii., xxx., lx., ccclx. facillime quasdam sectiones admittunt ut trientem, quadrantem, quincuntem, sextantem et deinceps. Que stellaris cursus compoto per hunc circulum insequendo necessaria erant.

Capitulum tercium. Quare hee ymagines numero xii sint.

Nunc quare nec plures quam xii. necessarie, nec pauciores ad rerum ducatum sufficere videantur exponendum est. Ad quod primum Arati auctoritas accedit qui, cum xlviii. figuras celi describeret, inter cetera vie Solis XII. signa discernit.

Preterea ut in Philosophia legitur, quoniam quicquid in hoc mundo nascitur et occidit ex iiii. elementis compositum constat tribus interstitiis deductum: principio, medio, fine; que tria in ea iiii. producta xii. producunt; quibus xii. ea signa signorumque numerus ducatum prebent. Cum igitur ei numero signorum numerum respondere conveniret, xii. fore conveniebat. Presunt equidem hec signa iiii. elementis eorumque tribus in- terstitiis. Signa quippe stellarum sunt loca, non sua seorsum substantia generationes rerum et corruptiones moventia, sed oriendo occidendoque super mundum inferiorem stellasque discurrentes recipiendo. Sic etiam elementa non per se ipsa resolvuntur rerumve generationes aut corruptiones producunt, sed temporum alterationes elementorum resolutiones genera- tionum cause consequuntur.

Sic itaque circuli signa mundi iiii. elementis eorumque tribus inters- titiis ut re, et numero convenire necesse erat. Quod expositione planius constabit. Preest enim Aries igni, Taurus terre, Gemini aeri, Cancer aque. Deinde initio repetito: Leo item igni, Virgo terre, Libra aeri, Scorpio aque. Itemque reiterato ordine: Sagittarius igni, Capricornus terre, Aquarius aeri, Pisce aqua. Primus igitur signorum ordo elementorum primum sortitur interstitium, i.e. geniture initium, secundus ordo secundum quod medium est, tercius tercium. Sunt ergo de signis tria ignea, tria terrea, tria aeria, tria aquatica.

Preest enim Aries calido sicco vegetativo, ad vitam et incrementum atque nutrimentum animantium et germinum apto. Leo minus temperato maturantique rerum status, Sagittarius nocivo corrumpenti dissolventique animantium et germinum compagem. – Taurus frigido sicco geniture amico ut agro fertili germinumque et animantium nutrimentis. Virgo inutili et in- epto ut sunt agri steriles et id genus. Capricornus nocivo et dissolutivo quale est scenum et terra gravis. – Gemini calido humido temperato, suavi, rerum geniture fomentisque adapto quales sunt odores suaves et confortativi. Libra grosso et turbulento ut sunt venti et vapores pingues Aquarius gravi et corrupto ut vaporibus fetidis gravique aeri. – Cancer hu- mido frigido, temperato, nichilominus dulci, rerum nature et nutrimentis idoneo quales sunt humores sustentativi. Scorpius minus habili quales sunt humores salsi animantium germinumque inutiles. Pisces corrupto distemperato et dissolutivo ut lacune et paludes obscene. – Quatuor itaque rerum generationibus presunt, iiii. medio inter generationem et corruptio- nem, iiii. corruptioni. Habent itaque singula XII. suas queque vires et proprietates in diversis rerum accidentibus ex quatuor elementorum tribus interstitiis.

Capitulum quartum. De compositione nature harum ymaginum.

Deinceps signorum naturam tractare convenit. Mirantur enim nonnul- li de his qui naturali scientie operam dant: cur inter signa, naturali ordine intermisso, post signum igneum non statim aereum sed terreum succedit? – Quibus huiusmodi ratio non inepte respondet. Quoniam elementa simpla calor, frigus, siccitas, humor et ipsa quidem corpora non sunt, sed ut omni- um corporum sic horum que vulgo elementa dicuntur terre, aque, aeris, ignis substantialis compaginis origo sunt. Quorum quodque licet ex pluribus illorum congestum sit, singula tamen in singulis exsuperant. Sic in igne quamvis calido sicco calor tamen superat, sic in terra quamquam frigida sicca siccitas tamen, sic in aqua frigus, humor in aere preponderat. Sunt igitur elementorum calor et frigus activa, siccitas et humor passiva. Activorum autem ut contraria sunt, calor quidem rerum generationem, frigus corruptionem. Passivorum quoque ut et ipsa opposita sunt siccitas tamen magis est actionis receptiva. Cum igitur elementorum huiusmodi virtus sit et modus quare in signorum compositione ab igne sumatur initi- um pluribus rationibus constat. – Primo quidem loco quod quoniam calor in igne superat, nec generatio motusve animantium nisi ex calore est, vel iure extremitatum prima obtinuit, alteram autem aqua in qua frigus preest. Ut enim generationem vitamque animalem calor administrat, sic contrarium ei frigus genituram corrumpens vite internicies est. – Secundo loco, quoniam calor generationis elementum, frigus autem corruptionis, primaque in rebus generatio, postrema corruptio, merito primam extremitatem ignis, aqua secundam sortitur. – Tercio, quoniam omnes animalis vite passiones inter principium et finem sunt, activa principii et finis extremitates, passiva medium obtinere debuerunt. – Quarto, quod cum omnis in hoc mundo generationis celestia corpora causa existant, eis autem corporibus in ordine elementorum ignis primus, primum esse debuit elementum caloris, frigoris autem, quod contrarium erat, ultimum. Cum igitur activa calor et frigus extrema sint, passiva, scilicet siccitatem et humorem in medio relinqui necesse erat.

Quoniam vero ut in igne calor sic in terra siccitas habundat, post sig- num igneum statim terreum succedere duabus de causis oportet. Prima est elementorum cognatio. Est enim siccitas caloris cognatione quadam conse- quens. Secunda est ex utriusque principalitate. Ut enim inter activa calor, sic inter passiva siccitas virtute quadam precedit. Cum igitur in signorum ordine primum locum ignis quartum aqua possideat post ignem autem se- cundo loco terra succedat, aeri tercium relinqui necesse erat. – His itaque de causis in signorum compositione primum est igneum, secundum terreum, tercium aereum, quartum aquaticum. Unde est quod Arietem calidum siccum, Taurum frigidum siccum, Geminos calidum humidum, Cancrum frigidum humidum dicimus atque ad hunc modum per ordinem.

Capitulum quintum. Quare ab Ariete inchoent.

Deinde quare signorum ordo ab Ariete incipiat insinuandum. In qua parte eis respondetur qui, quoniam circulus nec principium habet nec finem, non magis ab Ariete quam undelibet inchoandum putant. – – Primum igitur exponamus necessarium quidem aliquod circuli principium, fuisse, deinde id ipsum pre ceteris.

Cum enim elementa simpla corporum omnium principia sint compo- sita, partim generationem partim corruptionem agunt. Generationum autem et corruptionum spacia diversa ex diversis anni temporibus metimur. Qua- propter ad temporum continuationem metiendam que Solis iter sequitur, a certo aliquo circuli loco inchoare necesse erat. Aptius autem a nullo alio quam a quo temporis sit initium elementa generationum moventis, utrumque siquidem activorum utrilibet passivorum permixtum generationem agit aut corruptionem, ut calor cum humore nature compagi- nem, motum vitalem, generationem et incrementum. Idem cum sicco natu- re solutionem viteque corruptionem et interniciem. Item frigus cum humore nature consentaneum, cum sicco inimicum. Que omnia non sine legitima temporum vicissitudine continuantur. A Solis etenim in primum Arietis punctum introitu tempus ex calido et humido temperatum ad om- nem genituram aptum inchoans, per sequentia tria signa, signa Arietis Tau- ri Geminorum – continuatur ut diei incremento terminato, Sole ad principium Cancri migrante, ex aeria temperie in igneam calidi et sicci naturam temporis fit alteratio, primique quadrantis incremento diei, detrimentum equaliter per ordinem rependens usque ad finem Virginis suc- cedit. Qua equinoctio transacto Sole in Libram transeunte, frigidum et sic- cum tempus succedens, noctis incrementum usque ad finem Sagittarii perducit. Unde in Capricornum descendente Sole frigidum et humidum tempus consequens, hinc augmento hinc detrimento diei noctisque vicissitudinum ad equalitatem redactis in fine Piscium equinoctium celebrat.

Emensis itaque ccclx. gradibus in ccclxv. diebus ac quadrante minus ccclx. parte diei, ut Ptholomeo visum est, annum peragit quem solarem dicimus xii. mensium iuxta XII. signa circuli. Nam et ad circuli cognationem quadaripartitus est <annus>: est enim ver aerie qualitatis cali- dum humidum genituras producens nutrimenta prestans, estas ignee nature calida sicca geniture minus apta rerum statum ad corruptionem inclinans, autumpnus frigidus et siccus geniture inimicus, yemps aquatica vernalium partuum fomentum. Suntque singulis tria intervalla: principium, medium, finis per singula circuli signa deducta. Ex signis siquidem in quibus tempo- ris alteratio fit initium sumitur, ex secundis medium, ex terciis finis. Ergo necesse erat circulum certum habere principium, idque pre ceteris quod caput esset temporis generationum elementa moventis.

Capitulum sextum. De tropicis, firmis et bipertitis.

Consequens est ut signa unde temporum intervalla distinguuntur certis nominibus atque proprietatibus discernamus. – Cum enim iiii. circuli quad- rantibus iiii. anni quadrantes ordine respondent, utque circuli quadrantes trinis signis, sic anni quadrantes trinis intervallis numerantur, singula singulis necessario respondere videntur. Fit enim temporis initium cum Sol principium quadrantis ingreditur. Quapropter id signum tropicum vocatur, sequens vero quo eiusdem temporis status firmatur, firmum, tercium biper- titum, cuius prior medietas eius temporis est, secunda ad sequentis qualitatem vergens. Sunt igitur Aries, Cancer, Libra, Capricornus tropica, Taurus, Leo, Scorpius, Aquarius firma, Gemini, Virgo, Sagittarius, Pisces bipertita.

Capitulum septimum. De quadrantibus circuli causaque mobilium, firmorum et bipertitorum, causaque numeri sigorum ac quare ab Ariete inchoent, signorum quoque naturis et trigonis iuxta quod HERMES tradit post ABIDEMON

Hic Iocus Hermetis sententie post Abidemon de circuli quadrantibus, signorum formis, numero, initio, natura, trigonis. Cuius ipsa verba ad inte- gritatem in medium adducimus:

"Quoniam scimus", inquit, "universalem particionem particulari anti- quiorem rerumque principium accedens et crescens, finem autem recedentem et decrescentem, res postulabat signorum primo numerum de- terminare, deinde naturas tractare. Quod ne sine ratione fieret, certum om- nium principium ante omnia necessarium erat. – "Primum igitur omnem circulum equidistantibus iiii. punctis equaliter intersignamus. Quo facto, prima occurrunt equinoctialia duo, quorum altero in fine Piscium transacto, cum Sol in primum Arietis gradum transcenderit ascendens in circulo incrementum diei prefert alter<um> in fine Virginis Sol ad Libram transiens descendit noctis incrementum preferens.

"Quoniam ergo Solis ascensum lucisque augmentum rerum accessus atque incrementa, descensum autem recessus et detrimenta sequi videmus, ab Ariete circuli principium instituimus. Consequuntur autem circulum per iiii. designata puncta iiii. anni tempora, per singula vero tempora trini lum- inum coitus, trine forme trineque vicissitudines opposite diversitatis: id autem est diei mutatio, digressionis alternatio, temporis alteratio. Diei quidem mutatio ab incremento ad detrimentum et converso, digressionis alternatio ab ascensu ad descensum et converso, temporis alteratio a princi- pio ad medium, a medio ad finem. Itaque forma in quam cum Sol intrat tempus in aliam qualitatem convertit tropica vocatur, in qua vero eiusdem statum firmat firma, namque bipertita cuius prior medietas eius temporis, sequens sequentis. Quoniam itaque singulos quadrantes trini con- ventus, trine forme trineque vicissitudines numerant, ex quater ternis XII. confici necesse erat.

"Determinato igitur signorum numero, tum demum naturam tractare consequens est. Quod ut ordine fiat convertimur ad quadrantium circuli rationem. Quorum quoniam primus calidus humidus, secundus calidus siccus, tercius frigidus siccus, quartus frigidus humidus, in medio secundi, i.e. XV.o gradu Leonis fortissimus calor maximaque siccitas sentitur, depre- hensus est itaque Leo calidissimus et omnium siccissimus, cuius nature Arietem et Sagittarium idem trigonus socia cognatione astringebat. Nichil autem calidius siccius igne. Sunt igitur Leo, Aries, Sagittarius ignea. – Quoniam vero ut temporum iiii. primum calidum humidum, postremum frigidum humidum est primum trigonus licet igneus sit postremum i.e. Can- cri, Scorpii, Piscium trigonum aquaticum optinere naturam conveniens erat. – Ad hunc modum Ariete et Cancro eorumque trigonis perspectis, ad Tauri et Geminorum naturam tractandam transimus. Quoniam ergo nichil calidum idemque frigidum, nec duo eiusdem nature continua esse possibile est nec vero calidum siccum calidus humidus, ymo frigidus siccus naturali affinitate sequitur, Taurum eiusque trigonum frigidum siccum esse consequens erat. Quibus ita dispertitis, quartum quarto relinqui necesse est". Sunt autem nonnulli de huius artis studio qui Arietem calidum humi- dum potius fere debere ex huiusmodi raciocinacione assumunt. Cum enim postremum anni tempus frigidum humidum, postremum quoque diei qua- drans necessitate consequi videtur primi temporis anni, cuius caput est Aries, primique quadrantis diei ratione potius calidum humidum fore, totius circuli caput. – Contra quos duobus ex locis argumentamur. Primo quoniam ordo compositionis signorum si a primo anni tempore inciperet, aut primo diei quadrante, id quidem ita conveniret. Nos autem non hinc sed a medio secundi temporis atque a medio diei qui omnibus climatibus idem est quoque per omnia signorum motus idem, sideree nature ordinem inchoamus. A die namque potius incipiendum erat qui rerum omnium motus agitat. – Secundo, quod cum in vere humor exsupe- ret, si in Ariete calorem minus habundare videremus, id ita concedi posset. Quod cum aliter sit, que dicta sunt invicta relinquuntur.

Capitulum octavum. De signis masculis et femineis.

His ita pertractatis, deinde signa mascula et feminea distinguenda. Cum enim quicquid in hoc mundo fit maris et femine coitu conceptum nascitur, omnium vero generationum signorum virtus principium et causa existat, ne- cesse erat inter signa tamquam sexuum huiusmodi diversitatem distinguere. At vero quoniam actio masculi est, passio femine, atque inter elementa duo superiora ignis et aer activa, inferiora vero duo passiva sunt: ignea atque aeria signa mascula, terrea vero et aquatica feminea fore con- veniebat. Hac itaque ratione Aries masculum, Taurus femineum, sicque Ge- mini masculum, Cancer femineum est, atque ad hunc modum per ordinem.

Sunt vero nonnulli qui hanc discretionem inter orientia adhibent ut oriens masculum, secundum femineum, tercium item masculum ac quartum femineum dicant, sicque deinceps. – Nos vero, quoniam sexus dis- cretio in rerum natura non accidentalis est, eam non per accidentalem si- gnorum motum, sed per naturalem ordinem deducimus.

Capitulum nonum. De signis diurnis et nocturnis.

Postrema est signorum inter diem et noctem discretio. Cum enim si- gnorum ordo cotidiana conversione mundum ambiens diei noctisque vicis- situdines alternet, dies vero calide, nox vero frigide sit nature diesque pre- cedat nox sequatur semperque nullo medio vicissim continuoque sese comitentur: Arietem diurnum, Taurum nocturnum, Geminosque item diurnum, Cancrum nocturnum esse ratio postulabat. Sicque deinceps per ordinem. Sunt autem qui signa iiii. Arietem, Cancrum, Leonem, Sagittarium diurna, iiii. his opposita nocturna, iiii. reliqua indifferenter ponant, i.e. die diurna, nocte nocturna. – Qui quoniam quedam mascula diurna, quedam feminea nocturna, atque idipsum sine omni ratione ponunt, nec responsione digni videntur.

Liber IIIus

TERTII LIBRI CAPITULA IX.

Primum. Quare vii stelle communes rerum ducatus pre ceteris optineant, simulque de singularum effectu in iiii. elementis.

Secundum. De terminis Astrologie et Astrologi.

Tercium. De proprietate ducatus Solis in temperie aeria, et nature compositione, ac stellarum cum Sole participatione.

Quartum. De proprietate ducatus Lune in marium accessu et recessu.

Quintum. De causa accessus et recessus.

Sextum. De augmento et detrimento aquarum.

Septimum. Quod Luna causa est accessus atque recessus maris.

Octavum. De modo marium et forma eorum que accedunt atque recedunt et eorum que non, necnon effectu Solis in mari.

Nonum. De ducatu Lune in animalibus, germinibus et metallis, augmento atque detrimento.

Capitulum primum. Quare vii stelle communes rerum ducatus pre ceteris optineant, simulque de singularum effectu in iiii. elementis.

Ut ex omni siderum numero XII. signa communes rerum ducatus pre ceteris obtinere demonstratum est, sic qua de causa ex omni stellarum multitudine VII. planete generales rerum ducatus pre ceteris sortiantur ex- ponendum videtur.

Sunt enim qui mirentur: Cum tanta nature et affectus cognatione ce- tere his VII. communicent – moventur enim et hee de signis ad signa, oriuntur et occidunt super mundum inferiorem, orientales etiam fiunt et occidentales, variarum etiam hee complexionum – quid tamen nichil agentibus ceteris has VII. in rerum ducatu prefecerit? – Quibus antique auctoritatis universa de stellarum effectu ratio ita plane respondet. Cum enim quicquid in hoc mundo nascitur et occidit signorum stellarumque motum tamquam efficientem causam sequatur, signorum autem ordo, ut in secundo libro comprobatum est, elementorum nature presit, stellas per ea signa dispositas eis que elementa generant preesse consequens erat. Excepto quod interest quoniam hee VII. cum per ea signa celerius varioque discur- rentes crebrius eant atque redeant ad rerum motus et effectus promptio- res erant. Unde hiis quidem generalis rerum ducatus concessit, illis pro modo suo privati rerum officii nequaquam inmunibus.

Quod hinc etiam constabat quod vel ipsarum discurrentium quanto quelibet velociori motu vario distrahitur, tanto pluris in rerum effectu officii reperitur. Unde est quod Luna omnium citissima inter omnes rerum effectus frequentius satagit. Nam stelle firme ad privatas stabilesque vel tardas singularium rerum proprietates ducunt. Deinde quidem cum celestis circulus cum omnibus stellis mundum hunc perpetuo circuitu ambiat de quibus stelle stabiles per eundem omnes circulum eodem fere motu tardo eademque a terre globo distantia feruntur, septem vero multe diversitatis multo velociores suo queque circulo suoque motu diverso quale est nunc iter rectum, nunc stacio, nunc retrogradacio, ascensus et descensus, augmen- tum cursus et detrimentum; atque ut numquam planetarum huiusmodi cur- sus desistit, sic numquam mundus a generatione et corruptione rerumque alteratione cessat, intellectum est tantam mundi accidentium varietatem tante planeticorum motuum diversitati merito magis apendiciam ut non iniuste communem rerum ducatum privilegio quodam obtinere videantur discreta singulorum in sibi connaturali elemento proprietate. Sol enim et Mars ignee nature acclines, Saturnus et Mercurius terree, Iupiter et Caput aerie, Venus et Luna atque Cauda aquatice. Est autem et inter ipsos complices quedam discretio. Quamvis enim Sol et Mars ambo calidi sicci, Solis tamen calor vitalis, Martis corruptivus, sic frigus et siccitas Mercurii nature consentanea, Saturni inimica. Iovis quoque temperies nature fomen- tum, Capitis complexio non satis amica, Venus etiam et Luna geniture accommoda, Cauda minus apta.

Capitulum secundum. De terminis Astrologie atque Astrologi.

His ita positis cum huiusmodi celestium virium scientie infinita fere materia videatur, et artem determinare, et artifici suos prescribere terminos convenit, ut ex utroque utriusque finis facilius atque certius intelligatur. Quod ut ratione fiat, ipsa primum et nominibus propriis discrevimus. Huiusmodi namque scientie nomen Astrologie, doctum namque Astrologi nomen adornat.

Est igitur Astrologia scientia virium stellaris motus ad tempus diffi- nitum atque ad consequens illud. Est enim scientia genus Astrologie, cetera differentie eius ab aliis eius generis speciebus. Nam quidem stellaris motus vires commemoramus contra eos qui nullius rei extra se ducatum aliquem concedunt: ut fulgura, tonitruus signa quidem pluvie, non tamen ipsa pluvie sunt, fumus ignis non ipse ignis, multaque huiusmodi. Ad hunc itaque modum stellarum motus ad rerum effectus longe a se distantium ducunt. – Ideo vero ad definitum tempus atque ad consequens illud dicimus quoniam callidus astrologus inprimis rerum proventus in suo tempore spectat, deinde rerum finem metitur.

Astrologus autem est sideree potentie viriumque stellarium sapiens. Deinde, cum tametsi siderei stellarumque motus singulos omnium huius mundi accidentium ducatus prebeant, humanum tamen ingenium et studium haud ad omnem singulorum integritatem consequendam sufficiat, stellarum ducatus tribus terminis discriminamus. – Primo quidem sunt res sive actus in sidereo ducatu adeo subtiles et profunde quoad nec ipsos stel- larum ducatus consequi, nec quo ducunt pervenire humana facultas sufficiat. – Secundo, sidereos ducatus usque ad rem ipsam quidem consequimur, sed ante quantitatem emensam et qualitates deprehensas deficimus. – Tercio, sunt res et actus quos et ipsos et quantitatem atque qualitates eorum celesti ductu consequimur.

Itaque primi termini inpossibilitas est ut integra omnium specierum sub cunctis generibus omniumque individuorum sub quacumque specie divisio: ut harene maris numerus calculorumve ruris, ut cotidiani momentaneive mensura incrementi sive detrimenti singulorum corporum ut omnium motuum atque accidentium differentia per singula individua que cum eiusdem generis, unius etiam speciei sint, singularibus tamen interstitiis differunt. Ut cum duo vel plura individua albedine vel nigredine, longitudine seu brevitate, vultu simio vel aquilo, oculorum colore et figura, oris amplitudine aut angustia, anhelitus odore, animi cor- porisve suavitate vel asperitate, hisve similibus communicent. Quorum ne- que generalis aliqua, neque specialis habetur differentia. Singulis igitur omnium intervallis licet sidera ducatum prebeant, non tamen omnia consequi humane facultatis est.

Secundi termini defectus est ut numerus inter populos duarum plu- riumve civitatum, licet utra pars maior sit ex stellarum ducatu certum ha- beamus. Ut numerus granorum frumenti per agrum determinatum, ut desertorum longitudinis atque latitudinis mensura. – In his igitur hisque similibus licet rationem stellaris ducatus habeamus ad quantitatem eorum et qualitates, non tamen facultas nostra ad eas consequendas sufficit. Que omnia quia nec humane possibilitatis sunt neque usus humani nec Astrologo necessaria sunt.

Tercii termini facultas est certus siderum ducatus ad genera et spe- cies humane inventionis, ad anni temporum alterationes, ad motus elementorum mundi et resolutiones rerumque generationes et corruptiones quantitates et qualitates usus humani multeque similitudinis. Quod ut breve faciam dico: stellarum siderumque diversos motus et vires ad singula quidem rerum omnium accidentia ducere, verum eiusmodi ducatus pars constans in rebus humani intellectus, pars excedens in rebus adeo subtilibus et profundis quoad inpossibilitatem humanam secedant. Que quo- niam hominem effugerunt, nec indago eorum Astrologo necessaria. Verbi gratia: Solis per circuli quadrantes itus atque reditus diversa reducere tempora, variis elementa motibus efficere constans, sed et per signa gradusve singulos solares gressus usitatos temporum motus consequi certum est, alienum autem ab hominis intellectu, ut quantum Solis motum seu proprium seu circularem per secundam unam aut terciam aut decimam temporum aut elementorum varietatis aut animalium seu germinum affectus consequitur. Sicque de ceteris stellis.

Determinatis itaque tam artis materia quam artificis officio, demum sex huius artificii circumstantie disponende sunt: artis videlicet initium, ra- dix, rami, argumentum, fructus, finis. – Est igitur artis initium studium sci- entie rerum proventus, radix celestium motuum scientia, rami ex celestium corporum motibus rerum motus iudicia, argumentum iudiciorum usitatus effectus, fructus imminentium seu conse- quentium providencia, finis huiusmodi providencie utilitas.

Capitulum tercium. De proprietate Solis ducatus in temperie aeria, et nature compositione, ac stellarum cum Sole participatione.

Nunc a Sole incipientes, proprietates eius in nature temperie et rerum compositione, stellarum quoque participationem cum Sole tractabimus. In qua parte primum eis respondendum videtur qui nature temperiem rerumque compositionem solari stellarumque virtuti negantes propria quadam substantie sue vi choalescere putant. Nec minus et his qui ex causis quidem extrinsecis rerum compositionem mutuantur, verumtamen Solis stellarumque viribus negant.

Primum igitur illis occurrit quoniam nichil compositum sine compo- nente compositum est. Impossibile vero aliquod seipsum componere. Si en- im id ita esset non elementorum aliquod in aliud resolveretur sed in se quodque inmutatum semper maneret. Videmus autem ea in invicem resolvi: in rebus siquidem compositis reperiuntur nec enim quisquam se ipsum resolvit. – Item si res queque non aliunde mote seipsas generarent conveniret nempe ut ex quo res queque nata esset numquam inde finitu- ram <fore>. Nichil enim est quod proprie nature contrarium seipsum destruat. Quod cum absurdum sit, patet generationis atque corruptionis rerum alias extra se causas existere rerum nature capaci assentaneas. Deinde quidem consequens est quod Solem et stellas cum Sole naturarum temperiei rerumque compositioni factor omnium Deus tamquam efficientes causas prestituit. Ut enim ignis propria virtute urit causaque exustionis est, sic diurnum lumen Sol lucis et caloris universalis auctor naturalis rerum compositionis divinitus data virtute efficiens causa existit. Quod effectus ipse probat. Loca namque terrarum quibus Sol plus equo accedit vel recedit, omnino tam animantium, quam germinum sterilia man- ent. Verbi gratia: loca terrarum ab estivo Solis tropico in septemtrionem lxvi. gradibus distantia, cui numero tota Solis digressione i. e. gradibus fere xxiiii. adiectis xc. fiunt. Hec inquam loca longinqua Solis distantia perpetuo gelu concreta omne tam germinum quam animantium alimentum negant. Ex quo namque Sol in australia signa descenderit, per vi. integros menses ea loca eius ortu carent. Unde totis aquilonum viribus exposita tam estate quam yeme insolubilia rigent. – Quod et Armenicum Mare firmat. Quod a Cancri tropico gradibus xxi. remotum adeo quidem est ventis validis fervidum aurarumque obscuritate cecum quoad nec navim umquam patiatur. Quod quamquam propinquius Soli brumalis tamen hor- ror intractabile reddit. – Idem boreales Armenie termini testantur qui quamdiu Sol australia signa graditur nivium mole obruti per integros vi. menses non apparent ut infra eos vi. menses et multa eorum animalia frigore pereant et pleraque volatilia in nidis suis per integros iiii. menses frigoris metu conclausa maneant quamquam ab equabili linea non multo plus xlv. gradibus distent. – Haud secus et Sirum Mare a principio Scorpionis usque ad caput Piscium absentia Solis succedente frigoris flatu navigium negat atque id quidem ad boream. Ad austrum vero infra xix. ad equabilem lineam gradus nimie Solis vicinie intollerabili estu locis ter- rarum exustis nec animalium item nec germinum alimenta relinquuntur. A quinto siquidem Virginis gradu usque ad oppositum in Pisce solaris super ea loca gressus continuo torrore cuncta subiecta fervent, ut siccitate steriles harene inter quas Nilus occultatur. – Ut Ethiopicum Mare nec navium patiens nec animalium ferax, vicino desuper Solis ortu subtiliores eius aque partes naturali tractu hauriente ut quidem relinquitur concepto valido calore adeo densum atque amarum ut etiam efferum atque intractabile permaneat. – Unde media inter Solis accessus et recessus nature compositioni et alimentis temperies apta relinquetur. Ex his itaque patet quod si Sol vel usque ad aplanem speram sublimatus esset vel usque ad lunarem orbem humiliatus esset, vel inde frigore vel hinc calore nimio mundum stare non posse. Quamobrem providus auctor omnium Deus Solem tamquam universalis corporee vite fomitem in media mundi regione medium posuit. –

Invenimus autem et in ipsa habitabili zona terrarum loca prout acce- dunt ad Solem et recedunt multa dissimilitudine variata. Ut SCITE vel PARTI quoniam a solari circuitu ceteris remotiores sunt multa nive validoque frigore et humore in ea terrarum parte superante quia humor multam nutrit carnem, frigus autem albedinem, habitudine carnosa, colore albo, capillis planis, animo inmiti, ingenio obtuso ceteris differunt. – ETHIOPES autem sive MAURI quoniam eas terrarum partes habitant su- pra quas fertur Sol in Ariete Tauro et Geminis, nimio calore et siccitate in natura eorum superante colore nigro, capillis crispis, habitudine tenui, animo levi, memoria debili ceteris distant. – MEDIE vero ut quarti et quinti climatis et contigue hinc inde NATIONES ut equo et mediocri Solis accessu atque recessu fruuntur natura temperata apta habitudine pulcro co- lore, nobili animo, subtili ingenio, sana memoria ceteris presunt. Que licet in his proprietatibus generaliter communicent sunt tamen et inter ipsas pro locorum diversitate speciales quedam differentie usque adeo quoad singulis etiam civitatibus et provinciis licet propinquis et contiguis nonni- chil tam in formis hominum quam moribus et habitu atque usu diversitatis intersit tam pro Solis accessu et recessu quam pro stellarum stabilium natura et habitudine super eas orientium. Quod autem hee ipse proprietates singulis annis inter augmenta et de- trimenta ceterasque alterationes variantur cum hoc nec a Sole quidem nec a stellis illis esset, promoto speculationis intuitu compertum est huiusmodi variationum Solis nunc cum errantibus nunc cum stabilibus conventus ipsarumque in invicem permixtiones causas existere. Unde intellectum est Soli stellas in rerum natura et compositione, generumque et specierum divisione communicare, nisi quod principaliter Sol rerum nature animan- tium vite germinum metallorumque generationibus preest stelle vero magis singularum provinciarum privatis moribus atque tenori. Communicant tamen in aeria temperie. Nam aeris illuminatio luminum est quorum ortus accedendo, occasum recedendo sequitur. Ut vero Sol aerem calefacit purgat et attenuat sic pro modo suo Luna et stelle, unde Ypocras in Libro Ebdomadum: "Nisi Luna et stelle, inquit, nocturnam densitatem attenuarent ceca visibus, inpenetrabilis aeris pinguedine, corporum omnium vitam corrumperet". His itaque de causis cum Sol universali rerum omnium necessitati solus sufficere nequiret, associavit Creator Deus stellas ministras officio solari secundaria virtute communicantes. – Quoniam igitur Solis per XII. signa gressus temporum alterationis causa est temporum autem alteratio elementarie resolutionis, elementaria demum resolutio generationum omnium et corruptionum, eumdem Solis per ea signa gressum omnium causam esse consequens est que certis temporibus discreta Solis motum comitantur alia quidem annuis alia mensurnis alia di- urnis. Ut in vere gramina herbe et arborum folia atque pleraque animalia in estate frumenti grana et arborum fructus, in autumpno vernalium, in hyeme estivarum generationum corruptio. Que cum discretis temporibus continuentur, discreta etiam Solis loca sequuntur. Quod ergo non omnibus annis omnia eadem qualitate et quantitate succedunt cum Sol singulis annis per eadem loca redeat stellarum cum Sole participatio causa est. Si enim solus per se cuncta ministraret nec hyemps hyemi nec estas estati umquam dissimilis foret. Que vero cotidiano successu per mundum administrantur, ut cotidiani hominum et animalium conceptus partus incrementa magis universalem totius mundi superioris ambitum alligatum sibi hunc inferiorem naturali motu agitantis consequuntur.

Capitulum quartum. De proprietate ducatus Lune in marium accessu atque recessu.

Post aeriam solaris effectus temperiem consequens est lunaris in aqua- rum motu mariumque alternis accesssibus et recessibus ducatus. – Ut enim apud philosophos constat, lumina duo iiii. elementorum ordinem ita parti- untur ut Sol ignem et aerem, Luna terram et aquam ducat. Duabus enim de causis et fortior et manifestior in hoc mundo luminum quam stellarum ducatus est. Prima quod Sol quidem omnium stellarum maximus, Luna vero celestium omnium citima. Secunda quod stellis quidem lumen inest, non autem radii (i.e. splendor) effectusque earum magis in motu luminibus autem radii non parum in hoc mundo efficaces que motu suo mundi superioris vires collectas inferiori mundo per radios suos transmittunt. – Nam et Ypocras celestium atque inferioris mundi corporum mediatricem Lunam illorum vires his mediando transferre asserit. Ut ergo Sol in natura temperie rerumque compositione prevalet, sic Lune in aquarum motibus corporumque statu et accidentibus, germinibus fructibus odoribus idque genus vis efficacior quorum enumerationem ab alternis marium accessibus atque recessibus exordimur quorum ut diversa sunt augmenta et detrimen- ta, ita diversas diversis nationibus opiniones generant.

Sunt enim qui a separatione luminum usque ad oppositionem accessum asserant, hinc usque ad conventum recessum. Omnibus vero certum singulis etiam diebus ab ortu Lune maris cui oritur accessum, eam usque ad medium eius regionis celum, indeque recessum usque ad occasum eius sequi. Cuius in Indico Persarumque Mari qua versus Ethiopiam accedit, necnon in Esperis Occeani Insulis cotidianus usus.

Alterna vero accessuum atque recessuum continuo succedentium spacia huiusmodi sunt. Cuius namque maris orizonti Luna primum emergit eius statim accessus incipiens eam usque ad celi cardinem crescendo sequitur. Quam lineam ubi primum transcenderit ad occasum vergens recessus suc- cedens eam quoad occumbat decrescendo commitatur. Post occasum statim accessus iterum incipiens usque ad cardinem terre crescit, a quo recedente Luna recessus item usque ad orientem succedit. Fiunt itaque singulis diebus gemini accessus geminique recessus, temporibus prout diurnus Lune cursus addit variatis per diversas marium partes diversis lunaris ambitus cardinibus subiectas. Cum enim ut terram globosam maris sinuosus orbis cir cumfusus ambit, sic lunaris ambitus cotidiana conversione circueat semper Luna aliquibus tam marium quam terrarum partibus in aliquo cardine est, aliisque pariter in alio. Ut eadem hora unoque momento his in oriente illis in occasu aliis in celi summo aliis sit in cardine terre. Unde etiam eo- dem pariter momento aliis accessum maris aliis recessum esse con- sequens est.

Non tamen omnibus uno modo. Illis etenim qui medium equoris pe- lagus interim navigio sulcant accessus initium imo quodam undarum fervore sentitur, qui funditus ebulliens valido aurarum inpulsu procellosos flatus agitans omne pelagus contristat cuius relaxatione recessum sentiunt. Multo aliter hi qui littora interim habitant. Nec enim huiusmodi flatus aut fervor, sed aquarum tantum tumor et exundatio quedam usque ad eos pervenit. Tantaque est inter ea loca horum motuum diversitas, ut nec Lunam huius rei causam esse nonnulli existiment.

Nec enim incipit accessus nisi in loco profundo et amplo, multas et densas aquas continente, fundi asperi et montuosi atque vie lunari propinquo. Unde cum super se orientis lune vi naturali concitum repercuti- tur, contiguas primum impellit aquas, exitque paulatim aquarum impulsus quousque extremis littoribus inundet quo incipientis momento statim per- venire impossibile erat.

Capitulum quintum. De causa accessus atque recessus.

His habitis causas accessuum atque recessuum scrutari convenit. – Dicimus igitur quod numquam huiusmodi accessus et recessus nisi trium rerum conventu gignuntur: loci videlicet natura, aquarum habitudine, motu Lune. – Loci natura est ut sit aquarum locus profundus longus et latus vix temporis impendio transfretandus, montuosus, asper et durus, qua levi quolibet motu acriter repercusse multe unde tumidos flatus concipiant. – Aquarum habitudo est tantas in huiusmodi loco longo ex tempore aquas esse confusas ut nec influxu fluminum nec excolacione fontium augeri vel minui sentiantur. Que tanto tempore condensate, salebre, calefacte densos vapores agitent qui terre vaporibus permixti agitandis undis aspirent. – Motus autem Lune desuper orientis atque occumbentis sepius repetitus cognata virtute eiusmodi aquas trahit, quem tractum sponte sequentes quousque illa accedit accedunt usque adeo quoad diffusius efferventes loco suo minus contente extremis inundent littoribus. Nec enim aut locus tener mollis, planus propter aquarum discursum, nec aque discurrentes ut flumina et amnes propter subtilitatem minus densis vaporibus aptam huiusmodi conveniunt officio.

Causa vero quare ab occasu usque ad terre cardinem, sicut ab ortu ad summum Lunam accessus sequatur triplex est. Primo quod orientis et occi- dentis linee equidistantes sunt, quantumcumque ab ortu ad summum sumitur, tantum ab occidente ad terre cardinem sumptum illi equidistans est, sicque totus orientalis quadrans toti occidentali equidistat estque uterque accedens. Secundo quod in omni climate signorum per celi terre- que cardines ortus recti circuli ortibus equales sunt. Ut enim ortus atque occasus, sic et horum cardinum linee equidistantes sunt. Unde in quoto graduum numero signum quodlibet oritur, in toto oppositum eius occumbere necesse est. – Tercio, quod cum ab orizonte semper ad celi medium Lunam accessus, a medio vero celi ad orizontem recessus sequatur, sicque et occasus linea similiter orizon et terre cardo similiter celi medium conveniens est ut in orientali, sic in occidentali quadrante accessum, sicque in ceteris duobus recessus lunares accessus et recessus commitari.

Sunt autem quibus nichilominus in quibusdam etiam aquis dulcibus accessus huiusmodi atque recessus fieri videatur ut apud quasdam Ethiopie quasdam etiam Gallie seu Germanie civitates maritimas quos vicinia maris decipit. Hee siquidem aque mari influentes marinis undis contigue, cum maris accessu exundante repulse pleno alveo illabantur, accedere videntur. Est autem accessus quidem aqua calidior, recessus frigidior. In accessu namque ex imis abyssis ebulliunt, in recessu forinsecus expanse infrigidan- tur. – In accessu igitur aque Lunam sequuntur, in recessu vero etsi non commitentur Lunam, naturaliter unde exierant ad maria revertuntur.

Sciendum vero quod naturaliter Luna tam super terram quam sub terra precedenti accessui sequentem recessum tenmporis spacio coequat. Sed quo- niam Lune super terram arcus numquam subterraneo equalis est nec hi qui super terram fiunt accessus atque recessus subterraneis umquam equales esse possunt. – Quotiens ergo metiri placuerit horas accessus aut recessus emisperii superioris, notandus erit primum gradus cum quo orietur Luna, deinde cum quo occidet, nec latitudine eius neglecta. Deinde sumendum quantum interest ab ortus gradu usque ad gradum occasus per eius climatis ortum, totumque per quindenos gradus dividendum. Quota ergo divisio fuerit, tot erunt equales hore totius temporis utriusque spacii. Si quid vero minus xv. superstes fuerit, pars hore est. Totius itaque numeri dimidium alterutrius temporis spacium est, naturalis videlicet accessus sive recessus Luna superius hemisperium obtinente. Sub terra namque converso ab occasus gradu ad ortus gradum subterraneus Lune arcus, accessus scilicet et recessus inferioris spacium more sumitur. Que qui certius depre- hendere studuerit latitudinem terre certam habeat certumque in ea latitu- dine signorum ortum.

Capitulum sextum. De augmento et detrimento aquarum.

Inter supradicta assertum est quod naturali quidem vi accessus et re- cessus utriusque hemisperii in sua quique parte more equales sunt. Nunc quod accidentaliter interdum nonnichil inequalitatis intercidit disserendum videtur. Hec enim inequalitas licet alterutrius hemisperii accessum et reces- sum inequali temporis quantitate metiatur uterque tamen unius pariter utri- que alterius simul temporis spacio coequatur ut quanto hemisperii superioris accessus suo recessu longioris breviorisve more fuerit, tanto inferioris accessus suo recessu longior fit vel brevior. Est enim hec more inequalitas inter aquarum augmenta et detrimenta circa horam unam plus minusve, ut si multa sit aquarum habundantia accessus more supra nume- rum recessus hora una plus minusve accrescat. Contrario similiter.

Tota igitur hec inequalitas viii. ex locis sumitur. Primo quidem est Lune a Sole distantia luminisque augmentum et detrimentum. – Secundo rectitudinis Lune ad medium eius adiectio et subtractio. – Tercio locus Lune in circulo excentri. – Quarto locus in circulo digressionis. – Quinto inter austrum et aquilonem. – Sexto dies quos marinos vocant, quos Egyptii et Occidentales dies augmenti et detrimenti aquarum dicunt. Qui locus non lunaris proprietatis est. – Septimo longitudo diei vel noctis aut brevitas. Qui locus solaris proprietatis. – Octavo loco est quantum ventorum vis adicit.

Sunt itaque lunaris a Sole distantie iiii. loca inter aquarum augmenta et detrimenta discreta: primus est Lune cum Sole conventus, secundus est primus tetragonus cum sit dicothomos, tercia est oppositio qua plenilunium fit, quartus est secundus tetragonus. – Est igitur in conventu luminum maris accessus validus et spaciosus, recessus contra. Addit enim Sol coniunctus in his Lune viribus. Est enim et Soli in accessu maris nonnulla vis. Sicque quotiens Luna stellis humidis iungitur. Hora siquidem qua Luna Soli coniuncta succumbit, ut a rerum fomite rerum semina concipiens conceptas vires statim in subiecti elementi motu, i.e. maris attractu manifestius demonstrat. Longe namque efficacior est Lune cum Sole quam cum stellis naturali Solis in Lunam privilegio conventus. – Ab hac ergo conventus hora quantum recedit Luna vis accessus decrescit, recessus vero augetur usque ad primum tetragonum. Hic, detrimento finito, versa vice accessus augmentum usque ad plenilunium pervenit, hinc usque ad secundum tetragonum detrimentum, indeque ad conventum item decres- cente recessu accessus incrementum, excepto quod interest quod in oppositione, idest plenilunio, vis Lune tamquam maturos iam conceptus primos edentis efficacior, sicque in tetragono primo quam secundo. Ut igitur infra mundi conversionem, id est diem unum, cum diurno Lune pro- gressu gemini accessus geminique recessus, sic infra Lune reditum, id est mensem unum, gemina accessus et recessus incrementa geminaque detrimenta fiunt, illic inter celi, hic inter Lune a Sole cardines.

Secundo loco, primum Luna collocanda est. Quo facto, quamdiu rec- titudo Lune medio eius adicitur vis accessus prevalet; quamdiu vero de- trahitur, vis recessus prepotens, idque iuxta rectitudinis quantitatem. Cum vero nec additur quicquam nec detrahitur, nec accessus nec recessus vis hac ex parte crescit vel decrescit. Hi vero motus etiam in aquis dulcibus, fluviis ac fontibus hoc Lune ducatu precedente sequuntur. – Tercio loco, quamdiu Luna ab abside circuli sui utralibet ex parte xc. gradibus distiterit vis accessus prevalet, infra xc. recessus – Quarto loco, quamdiu Luna in la- titudine ascendit vis accessus augetur, quamdiu descendit vis recessus. – Quinto loco, quamdiu Luna borealia signa graditur borealium marium accessus augetur, australium recessus. Quamdiu vero in australibus est, commutata vice australium accessus prevalet, borealium autem recessus quantum ad hoc genus attinet. Magis autem inter hec pariter post primum tetragonum Luna compoto addente atque in inferiori circuli sui parte ab orizonte maris emergente, in signis humidis cum stellis humidis atque descendentibus. His enim omnibus adunatis non solum marium accessus habundant, sed etiam amnes ac fontes accrescunt.

Sexto loco, sunt dies lunacionum quos marinos appellavimus. Est enim lunacionis mensis dierum xxix. ac fere dimidii quibus quadripartito divisis singulos quadrantes dies septem ac fere dimidii complent. Igitur a xxvii. mensis die usque ad quarti dimidium sequentis mensis dies diminutivi nuncupantur. Sequentes vero vii. et dimidius augmentativi pro- pterea quod in illis quidem accessus detrimenta quedam in his vero augm- enta sentiuntur. Atque ad hunc modum sequentes duo quadrantes inter hos duos motus usque ad xxvi. dies vicissim succedunt. Id igitur hoc modo Egiptiis atque Occidentalibus compertum.

Orientalibus autem omnium maris affectionum peritis non in totis his quadrantibus augmenta et detrimenta visum est hoc modo alterari, sed inter vii. dies quos illi diminutivos dicunt, unum vel duos detrimenti, inter augmentativos totidem esse incrementi dies. – Constat tamen apud Memfiticos inter hos lunationum quadrantes etiam aquarum dulcium inter augmenta et detrimenta quidam alterationum motus. Nonnulli vero de ma- ritimis lunationum dies inter augmenta et detrimenta tripartito numerantes primis aiunt x. diebus accessus incrementum, ultimis x. detrimentum, mediis vero medium sentiri statum.

Septimo loco est quantum Solis etiam adminiculum huiusmodi mo- tuum viribus addit. Licet enim Lune quidem proprius sit accessuum et re- cessuum ducatus in augmentis tamen et detrimentis eorum nonnichil tam Sol quam stelle adiciunt. Compertum enim est per diversa maria in quibus hii motus apparent certis anni temporibus inter dies et noctes horum motuum inter augmenta et detrimenta vim alterari. Quod a Sole inter signa australia et borealia accidere videtur. Quamdiu namque dies nocte longior est diurnus maris accessus nocturno prevalet, converso simili- ter. Horum itaque motuum quantum ad hoc genus attinet ad puncta equinoctialia utriusque equalitas, ad solsticialia vero alterius augmentum alterius detrimentum maximum sentitur.

Est igitur huius horum motuum alterationis causa duplex. – Primum est quantum Sol inter diei noctisque vicissitudines adicit. Cum enim dies nocte longior est Sol diucius super terram aquas calefaciens caloris viribus ex imis abyssis undas evocat, unde diurnos aquarum motus nocturnis prevalere necesse est. – Secundo loco est quantum Lune longior in superiori hemisperio mora superaddit. Cum enim nox die longior est, Luna nocte super terram quia diutius orientia signa obtinet, nocturnos motus di- urnis more spacio preficit. – Hinc igitur ut per singulos dies bini accessus binique recessus, sicque per singulos menses bina utrorumque augmenta, binaque detrimenta fieri supra dictum est, sic nunc etiam per singulos annos eorum motuum totidem augmenta et detrimenta fieri apparet simili- tudine quadam illis concordantia. Ut enim nocturnus accessus Luna super terram Sole in Sagittario existente eorum conventus accessum incrementi similitudine imitari videtur, sic oppositionis accessum diurnus Sole Geminos Luna superius hemisperium occupante. Sicque ceteri de annuis ceteris mensurnis incremento similes, non vero equalitate quam comme- tiri facile sit. – Hec itaque testimonia si quando omnia conveniant valida et spaciosissima aquarum incrementa consequuntur, atque omnino illorum numero quantitatis horum mensura succedit.

Sunt hii ergo vii. ducatus naturales. Nam octavus accidentalis quantum videlicet aquarum motibus venti magnum per inane coacti pelagus omne concitantes adiciunt. Ventorum igitur omne pelagus agitantium duo sunt ge- nera. Alterum quidem quod alte maris unde supernum ad motum scopuloso fundo repercusse, indeque ad supera efferventes ex imis, ut supra dictum est, abyssis in auras evomunt. Alterum vero per auras coactum terre marique commune desuper irruens ac marino illi in equore conveniens furibundos pelagi motus exagitat. Primi ergo generis spiritus ge- mini tantum equoris confinia permeantes raro usque ad littora perveniunt. Secundi vero flamina diversis ex locis spirantia totum terrarum orbem pervolant. Aliis namque loca principalia sunt, aliis secundaria. Ac principalia quidem sunt in iiii. mundi cardinibus, secundaria vero sunt inter iiii. hec media. In his igitur quantum huic attinet negotio id principaliter attendendum quod cum Lune motum ab ortu ad occasum maris accessus commitetur, venti quidem orientales accedendi viribus favent, occidentales obsistentes recedendi vires promovent, sicque inter meridionales et septemtrionales quique suis partibus aspirantes contrariis obstant.

Quod ergo supra dictum est naturalem utriusque hemisperii accessum consequenti recessui more spacio equum esse, id quidem ita est nisi quantum ex accidenti, ut dictum est, inequalitatis intercidat. Huius ergo accidentis duo sunt genera. Alterum proprium cuius naturales quas disposuimus vii. sunt cause alterum alienum quod scilicet ventorum vis ad- icit. Ex his igitur viii. locis omne accessuum et recessuum augmen- tum atque detrimentum variatur. – De ipsis autem accessibus et recessibus hec universalis sententia quod accessus quidem primus motus effectum Lune naturali affectu sequitur, recessus vero naturalis aquarum unde exi- erant ad maria reditus. Cumergo accessus mora longius producitur augmen- ti fere quantitate sequentis recessus spacium breviatur converso similiter. Accidit preterea nonnichil inequalitatis ex littorum etiam interdum oportunitate: cum enim accessus extremis inundat littoribus, si forte vel rupium concavis vel vallibus aut foveis altis influat, parte relicta minus redire necesse est. Sic etiam qua contra fluvios mari influentes accessus ni- titur ex retentis aquis recessum prevalere consequens est.

Capitulum septimum. Quod Luna causa est accessus atque recessus.

His explanatis, nunc hiusmodi accessuum causam Lune asserendam opinor. Quod ratum relinquitur si contradicentium opinionem infirmemus. – Aiunt enim nature maris inesse non aliqua Lune potentia ut imo fervore quodam undas exagitet, hisque diffluentibus accessum fieri. Si enim desuper ambiendo maris accessum agit, cur non amnium etiam ac fontium aquas iisdem de causis eisdem motibus exagitat?

Quibus iiii. ex locis respondemus. – Primo quidem quod si accessum maris nulla vis aliena sed proprie nature vigor amministraret, numquam aliquid inequalitatis assumens eodem semper modo eodem tempore eadem- que spacii quantitate fieret. Nec enim proprium nature opus aliquid alieni patiens ab eodem nature sue habitu ad alterum aliquid umquam recedit. Videmus autem hec quantitate qualitate locis et temporibus semper alterari alterationes vero lunares motus maxime commitari. – Secundo vero loco, quod cum aque defluentes ad extrema discurrant, maiori nimirum quam qui continet loco opus est. Si ergo mare ex seipso in ampliora loca defluit qua iterum vi ad non sufficientem sibi locum repellitur? Id enim in natura non est ut qua retineri nequid aliquid sponte consistere velit. – Tercio loco quod cum aque natura deorsum semper atque in profundum tendat, quid est quod in accessu aquas non deorsum sed contrario motu in altum efferri atque ad superiora conscendere videmus? Quod cum in natura aque non sit, extrinsecam rei causam aliquam esse necesse erat, que preter Lunam nulla alia reperitur. – Quartus locus rationi eorum obviat qua eisdem de causis ad eosdem motus etiam dulcium aquarum transire sibi vi- dentur. In quo loco maris atque dulcis aque differentia sufficit. Sunt enim maris aque conflue, dense, salebre, fluminum autem atque id genus difflue, subtiles, dulces. Que cum ita sint non omne quod alteris acciderit alteras consequi necesse est.

Capitulum octavum. De modo marium et forma eorum que accedunt vel recedunt et que non, necnon effectu Solis in mari.

Cum igitur in natura maris tanta sit Lune virtus, consequens videtur ut inter ipsa maria eorum que lunarem potentiam sequuntur a ceteris fiat discretio. – Ut enim apud philosophos constat Luna quidem in nullo mari prorsus inefficax, sed eius vis et efficacia alias quidem manifesta magis alias minus non equidem ipsius aliquo impedimento sed maris habitu minus adapto. – Est igitur omnis marium habitus triformis. Sunt enim marium alia quorum nec accessus sit nec recessus, alia in quibus fiunt quidem hi motus sed non apparent, alia vero in quibus et fiunt et apparent.

Primorum itaque duum generum terne species. In primo genere prime speciei sunt aque ille que non primevo confluxu nec longi temporis stacio- ne condensate nec salebre, sicque nec ventorum eos motus citantium feraces hoc officium proprie nature inpotencia recusarunt. Ut lacus atque paludes que ex aliqua eluvione in aliquo receptaculo in similitudinem maris confuse, hyemali tempestate accrescunt, estivo torrore decrescunt. – Secunde speciei sunt maria in tantum a Lune circuitu remota ut usque ad ea Lune vis pertingere non possit. – Tercie speciei sunt aque quarum fundus mollis atque labilis, qui cum aquarum inpulsibus cedat, nichil est quod eas repercussas in accessum cogat, quod circa promunctoria et insulas frequentius accidit.

In secundo genere prime speciei sunt maria quorum littora seu tanta ab invicem latitudine distant, sive tantum ab hominum habitacione remota sunt ut, licet accedant et recedant, non adest qui motus illos iudicet. – Secunde speciei sunt maria quorum littora nec adeo ab invicem distant nec inhabitabilia sunt, sed adeo sublimia sunt et infesta prorsusque planitie carentia ut, licet ita moveantur, non habent quo effluant. – Tercie speciei sunt aque aliis influentes; hee namque accessus hora quibus influunt accedunt.

Tercii generis sunt maria primevi confluxus vix temporis impendio transfretanda, lunari circulo propinqua, quorum fundus altus, asper, scopu- losus, littora plana et habitabilia. Ut Fretum Indicum, Persicum, Sciticum, Gallicum et his similia que non per se sed Lune quodam officio, ut expositum est, ita moventur. Demonstratum enim est inferioris mundi corporum motus previos celestium itus atque reditus archanis quibusdam nature vinculis trahentes sequi, ut inter ipsa etiam terrestria corpora exem- plis superius patefactum est. Ad hunc itaque modum et Luna maria nature sue congrua, ad equum distantia, archana quadam cognatione trahit.

Habet autem et Sol in maris natura nonnichil virtutis. Verbi gratia: Indicum et Persicum contigua, unum quidem mare sunt, habent tamen proprietates contrarias solaris ambitus sequaces. Persicum enim fretum a principio Virginis usque ad caput Piscium ventis pervium, procellis turgi- dum, omni navigio intractabile permanet; a Pisce vero usque ad Virginem contra: mite scilicet, quietum et patiens. Usque adeo quod in principio Sagittarii validissimus furor eius seviat, in primo Geminorum contra patientissimum quiescat. – Indicum contra. Quamdiu namque Persicum fu- rore sevit Indicum quiescit; contrario similiter. Usque adeo quod in primo Geminorum Indicum maxime seviat, in principio Sagittarii suavissimum sit. Tantaque est eorum discrepantia ut Persici natura melancolica, Indici vero colerica iudicetur. – Quorum integram distantiam notissimi nautarum certis etiam terminis emensi sunt. Persicum etenim fretum ex parte orientis ab interfinio insularum Crises et Argires inchoantes occiden- tem versus ad Sabeos Arabumque terras perducunt usque intra portus Advara, unde ad Egyptum et Siriam fit commeatus. – Indicum autem ex orientis parte ab ultimis Nubie finibus inceptum, indeque Tamprophanem Insulam circumfluens, sicque diversas Indie atque Ethiopie provincias ad- luens usque ad orientalia Persici freti littora protenditur.

Hec itaque maria pro diverso littorum habitu diversas etiam affecti- ones sentiunt ad solaris ambitus diversitatem spectantes, cuius vir- tus nichilominus in ceteris quoque maribus sentitur. Quod in parte demonstrasse sufficiat.

Capitulum nonum. De ducatu Lune in animalibus, germinibus, metallis, augmento et detrimento.

Hactenus singularem Lune virtutem in natura maris et aquarum quan- tum necessarium erat exsecuti sumus. – Deinceps et in ipsorum inferioris mundi corporum variis affectionibus lunaris ducatus sequendus est. Nec en- im in elementorum tantum motibus verum in cotidianis etiam rerum usibus lunaris virtutis frequens ministerium. – Sunt namque plurima rerum genera que quamdiu Luna crescit atque super loca eorum ascendit incrementis largius indulgent, quamdiu decrescit atque a locis eorum descendit incrementa retrahunt idque in animalibus, germinibus et metallis. Sic enim crescente Luna in corporibus animalium humores habundant, dec- rescente attenuantur. Ut etiam humani corporis vene illinc pleniores hinc laxiores reperiantur. Quod in egrotantibus clarius apparet. Qui enim in priori lunationis medietate decumbunt, natura eorum fortior morbo validius repugnat in sequenti debilior levi succumbit. Cotidianas etiam egrotantium affectiones cotidiane omnino Lune applicationes ad primum locum trigone, tetragone, opposite et reditus metiuntur. Ob quod privilegium hii dies inter ceteros certo nomine discreti sunt. Nam et naute inter hos dies discernentes ventorum, nubium et pluviarum modum deprehendunt.

Inter hec est et illud quod quociens homines noctu sub Lune luce conversantur pigritia et laxitate quadam afficiuntur. Illud quoque quod animalium carnes noctu Lune luci exposite tam odorem quam saporem quodam modo inmutant. – Quicquid etiam in animalibus frigidum et humidum est, ut lac, cerebrum, medulla, crescente Luna habundat, decres- cente attenuatur. Haud secus et albumen ovi in prima lunationis medietate concepti atque editi habundantius est. Imitatur eadem omnia tam die quam nocte inter circuli quadrantes diversis locis ascendendo et descendendo. – Nonnulla quoque piscium genera per diversas aquas in prima lunationis medietate de speluncis suis prodeunt, in sequenti inclusa remanent. Sic etiam ascendente Luna ad superiora efferuntur, descendente ad ima merguntur. – Haud secus et vermes atque reptilia, fere quoque et ancipitres in prima lunationis medietae venatu acutiores et ferventiores sunt. – Insitiones etiam Lune crescentis atque ascendentis et incrementis indulgent et fructus accelerant, minus vero decrescentis et descendentis. Pleraque autem germina, ut linum, Luna exsiccat et adurit. Cuius quanta sit virtus in germinibus, herbis, seminibus et radicibus apud eos qui horum culture dediti sunt usitatis experimentis probatissimum constat. – Sed nec metalla lunaris virtutis immunia sunt que cognitores crescente Luna digniora, decrescente minus digna reperiunt. Suntque multa huiusmodi in rebus mundilunaris ducatus officia que, ut omnia consequi inpossibile est, sic nec enumerare singula quisquam frustra laboret.

Liber IVus

QUARTI LIBRI CAPITULA IX.

Primum. De vii stellarum natura iuxta Ptolomeum.

Secundum. De earumdem natura simulque fortuna et infortunio iuxta quosdam plebeios astrologos.

Tercium. De eis qui stellarum naturam, fortunam et infortunium ex coloribus earum mutuantur.

Quartum. De inventione fortune earum et infortunii philosophica indagine.

Quintum. De discretione inter fortunatas et infortunia.

Sextum. De diversitate habitus utriusque stellarum generis, transituque alterutrius in naturam alterius.

Septimum. De natura stellarum et mutatione effectuque in temporum motibus.

Octavum. De stellis masculis et femineis.

Nonum. De diurnis et nocturnis.

Capitulum primum. De vii stellarum natura iuxta Ptholomeum.

Post Alexandrum Macedonem Grecie Reges Egypto cclxxv. an- nis imperasse narrantur, quorum X. continuo succedentes omnes uno Ptholomei cognomine vocati sunt. Ex quibus unus ex Philadelphia ortus in Egypto regnans Astronomie Librum Almagesti ionica lingua scripsit. Eidem nonnulli et Astrologie Tractatum Quatuor Partium, plerique uni cuilibet ex aliis, quod vel ita confirmari vel aliter esse nostra nichil interest excepto quod cum in eo libro stellarum naturas disserat minus accurate rerum

causas exsecutus est.

A Sole siquidem incipiens eum experto ut est calidum esse affirmat. Accedendo namque calorem affert recedendo frigus relinquid. – Lunam hu- midam, quod terre vicinia ascendente vapore eius inficiatur. – Saturnum frigidum siccum, quoniam et a Solis calore et terre vapore longe remotus sit. – Martem calidum siccum prout color igneus firmat, quoniam Soli propinquus subpositi calore ascendente fervet. – Iovem temperatum, quod inter Saturnum et Martem medius sit. – Venerem etiam calidam humidam illinc pro Solis vicinia, hinc pro terre vapore usque ad ipsam perveniente. – Mercurium autem nunc siccum nunc humidum, prout nunc ad Solem ascendit, nunc ad Lune circulum devergit.

Quam nonnulli rerum naturam altius rimati, tanti viri tam inprovisam enunciationem sine admiratione transire nequeunt. Constat enim ex Libris intervallorum celestium corporum Lune circulum qua terris proximus est a terre superficie cxxviii. miliarium milibus ac fere xciiii miliaribus distare, singula miliaria ex ternis cubitorum milibus. Philosophus autem mensus est terre vapores a superficie eius non plus quam xvi. stadiis exaltari, sta- dium vero quadringentorum cubitorum, que sunt duo miliaria et stadium. Que cum ita sint, que est tanta Terre Luneque vicinia quare hoc ait naturam Lune vaporibus infici? Si enim Luna terre vaporum capax esset, consequi eam necesse foret que corpora terre vaporum capacia consequuntur: illis scilicet infectis corruptio et dissolutio.

Deinde cum Martem subpositi Solis ascendente calore fervere asserat, opinari videtur Solem eandem vim superiori mundo inferre qua in inferio- rem potentia utitur. Infert autem Sol inferiori mundo calorem, ignis scili- cet virtutem, estque ignis sublunaris mundi elementum, sic ergo et celestia corpora horum elementorum capacia esse consequens est. Cur itaque nec Mars continuo caloris effectu nigrescit, nec Saturnus inmedicabili frigore pallescit, aut hic incessabili flamma quandoque non comburitur, aut ille perpetuo gelu non interit: que in corporibus harum virium capacibus naturaliter consequi videmus?

Sic igitur Venus quoque nec ex terre vaporibus humorem nec ex Solis vicinia calorem trahit. – Sicque nec Saturnus frigidus siccus pro eo quod ab utroque longius distet, cum propinquis contrariorum causa non existant. – Similiter et Iupiter si ex Saturni frigore Martisque calore hinc inde obviantibus medius temperatur, si quidem he qualitates aliunde obvenientes naturam eius conficiunt ex accessibus eorum et recessibus unde contrahuntur alterum quandoque succumbere necessse est. Quod accidens in rebus horum capacibus corruptio atque solutio consequi solet.

Eadem ratio nec Mercurium eis de causis quas exponam nunc siccum esse, nunc humidum sinit. Si enim corpora stellarum has qualitates aliunde contraherent, eorum substantias earum qualitatum in sese capaces esse ne- cesse foret. Sunt autem hee qualitates elementarie. Ergo stellarum substan- tias ex his elementis compositas esse consequens esset, quod inter primordia tractatus reprobatum est. Nec enim celestia corpora ex his elementis composita, verum ex alia quadam essentia, simplici forma, simplici efficacia, naturali motu horum accidentibus ducatum prebent.

Capitulum secundum. De earumdem natura simulque fortuna et infortunio, iuxta quosdam plebeios astrologos.

Quoniam itaque stellarum naturam fortunam et infortunia tractare proposuimus, primo loco minus aptam quorumdam sententiam exponi convenit. Deinde quid contra sit. Postremo quid noster intellectus, iuxta philosophicam indaginem apportet.

Hic igitur quoniam imperitos sequi nos oportet quorum opinionem retractamus, tam elementorum iiii. quam eorum in corporibus commixtionum naturas et proprietates minus subtili raciocinacione quadam ac sermone plebeio insequimur, eorum ingeniis concordi. – Aiunt enim om- nem antiquam sapientum sapientiam in eo plane intellectu convenire quod omnium videlicet sublunaris mundi rerum sub his duobus generibus numerus comprehendatur, que sunt scilicet elementa iiii., atque ex commixtione eorum composita corpora. Suntque elementa ignis aer aqua terra. Commixtiones vero colera sanguis flegma melancolia. Deinde quod elementis natura quidem inest et proprietas sua cuique non autem color neque sapor que rebus elementatis insunt. Nam color qui in igne videtur non ignis est sed materie ardentis, cuius natura calor, proprietas adustio. Sic aer etiam cuius natura humor, proprietas generativa temperies. Sic color aque non equidem est aque sed rei continentis aquam cuius natura frigus proprietas rerum alimentum, terre quoque varii qui videntur colores diversorum eius vaporum sunt, cuius natura siccitas, proprietas rerum sustentatio. – De sapore non aliter, cuius ignis et aer manifeste inmunes, terre vero et aque loca diversa diversos ministrant sapores.

Atque huiusmodi quorumdam quidem, non omnium est opinio. In par- te siquidem omnes concordant, in parte dissident. In naturis quidem et pro- prietatibus conveniunt, colores autem et sapores alii elementis omnibus negant, alii quibusdam concedunt. Quorum alia subdivisio. Alii namque aliud inter sapores et colores, alii elementorum <scilicet> his nec illis. Utrumque igitur aque et terre concedunt aquam colore albam sapore dul- cem asserentes terram colore fuscam sapore acidam. – Quidam autem terre saporem dulcem ea ratione asserere sibi videntur quod nisi dulcis esset, germinare non posset. Igni vero saporem negantes colorem rubeum concedunt. Cuius rationem tam ex hoc igne quam ex fulgureis flammis mutuantur. Aeri vero ut saporem negant, sic colorem tollunt quo- niam contrariorum capax sit, nunc albi nunc nigri nunc mediorum.

Complexionum autem ut naturam et proprietatem, sic colorem etiam et saporem suum cuique distribuunt. Ut ergo colorem visu, saporem gustu consequimur, sic naturas earum i.e. calidum siccum frigidum humidum per colorem et saporem deprehendimus, proprietatem vero per effectum cum res alie alias contingunt. – Est itaque colere color igneus, sapor amarus, na- tura calida et sicca, virtus exurens. Sanguinis color rubeus, sapor dulcis, natura calida et humida, virtus generativa. Flegmatis color albus, sapor salsus, natura frigida humida, virtus nutritiva. Melancolie color fuscus, sapor acidus, natura frigida sicca, virtus retentiva.

Hec sunt que de elementis eorumque commixtionibus locuti, ad stella- rum corpora transeunt quorum naturas ex coloribus tantum mutuantur non ex saporibus quos deprehendere nequierint gustus inpossibilitate. – Stellarum itaque naturas calidas siccas frigidas humidas iuxta colorum diversitates deprehendisse sibi videntur iuxta quod putant rerum naturas per colores earum se consecutos asserentes rerum ab aliis ad alias cognati- one quadam intellectum pervenire, a propinquis videlicet ad longius distantes. Sic igitur ab elementis eorumque commixtionibus ad stellas progredientes naturas earum per colores iudicant. Cuius enim stelle, ut aiunt, color huius vel illius elementi sicque huius vel illius complexionis est eam stellam eiusdem naturam sortiri necesse est cuius vero stelle color complexionum coloribus diversus, commixtione facta commixte quoque nature est. Ut cum terre atque melancolie color fuscus naturam frigidam siccam indicet, cur non Saturni quoque idem color eandem naturam eandemque proprietatem atque virtutem indicet? Sic Martis quoque, sic et Solis naturas igneas cuius in Sole approbationi etiam effectus usualis acce- dit. Veneris autem color inter album et glaucum medius, cum nullum simplicem complexionis alicuius colorem simulet, ut ex colera et flegmate mixtus est sic naturam eius inter calidum et frigidum temperatam i.e. calidam humidam representat. Sic Iovis etiam color album simulans natu- ram eius temperatam virtutem eius geniture congruam demonstrat. Lune vero colorem album cum fuscus maculet, pro fusco frigida, pro albo humida eius natura intelligitur. Mercurium autem quia discolorem cernimus ut nunc viridem, nunc grisium, aliquid vel ab his diversi dicimus pro varii coloris receptione, nature quoque varie.

Hac ratione stellarum naturis deprehensis discretione habita, quas sive calidas humidas seu frigidas humidas reperierunt, quoniam hee qualitates geniture et nutrimentis accomode sunt fortunatas iudicarunt. Quas vero calidas siccas vel frigidas siccas pro eo quod hee qualitates corruptive et interemptorie sunt, infortuniis addixerunt. Quam autem varie nature cogno- rant eam prosperam cum benivolis adversam cum noxiis discreverunt. Hac itaque ratione Saturnus et Mars in partem noxiam secesserunt, Iupiter Venus et Luna in partem meliorem, Mercurius vero promiscuus. Sol quoque, licet ut Mars igneus, quia generalis caloris fomentum est, interdum fortunatis accedit, nonnumquam infortuniis.

Capitulum tercium. De eis qui stellarum naturam, fortunam et infortunium ex coloribus earum mutuantur.

His expositis, nunc quid hoc modo deceptas opiniones infringat ad- hibendum est. Videntur autem omnino quadrifaria ratione contaminari.

Primo, quod Saturni tam terreo quam melancolico diversus color potius plumbeus est. At Iovis color si glauco inficitur, quomodo ad album trahitur cum album alio quolibet colore infectum album esse desinat? Veneris autem color manifesto subalbidus. Cum vero Solem Marte calidiorem esse nemo dubitet, si color ad naturam spectat, Solem Marte magis rubere necesse est. Quod aliter esse nec eorum visibus dubium est. Ne vero Mercurium pro variis coloribus variis afficiant naturis, varietatum colorum eius non naturas eius sed visus nostros causas esse discant, qui quoniam non nisi iuxta orizontem apparet, varii terre vapores medii visus nostros intercipientes coloribus suis inficiunt. – Lunam denique nemo qui sano lumine fruatur albam iudicat. Secundo loco quoniam comparatio diversi generis nulla est non ideo quod hos colores corpora stellarum representant his qualitatibus earum naturas infici necesse est, cum id in huius mundi corporibus accidat, nec enim sunt eiusdem generis, quorum differentias nemo notus ignorat. Tercio loco, quod nec terrestrium nec celestium corporum naturas, ut putant, per colores eorum deprehendimus cum plurima eiusdem coloris di- verse tamen nature noverimus, ut ecce nix et calx viva, ambo quidem et eque candida sunt, alterum tamen calidum siccum, alterum frigidum humidum. Sic opium et aloe coloris fere eiusdem, nature vero contrarie. Suntque multa huiusmodi. Sed et converso, nonnulla quorum natura effec- tu potius quam colore innotuit. Quarto loco, quod cum eas stellas fortunatas iudicent que elementis conveniunt ex quibus aliquid gignitur, ex omnibus autem rerum generatio fiat singulasque singulis convenire asserant, omnes esse fortunatas consequens est.

Capitulum quartum. De inventione fortune earum et infortuniis philosophica indagine.

Nunc qua discretione philosophica indago fortunatas et infortunia disparet insinuari ordo postulat. – Omnis philosophie purior intellectus omnium huiusmodi rerum ut primum cuiusque naturam inter commodum et noxium perspexerit, statim inter fortunam et infortunium ordinem dis- tribuit, singulasque ordinis sui generali nomine appellandas censuit. Unde inter omnia rerum genera quod geniture atque temperamento, elementorum commixtioni, corporum compositioni, vite spacio, saluti commodis atque dignitatibus tam animi quam corporis accomodum extitit, id iure melioris fortune vocabulo secerni debuit. Quod autem omnium ho- rum detrimentum, corruptionem et interniciem intendebat, id etiam non inmerito in partem contrariam secedere conveniebat.

His intellectis memorandum est quod a primordio tractatus explana- re intendimus, modum scilicet et qualitates stellarum motuum effectus per hunc mundum illi naturali quadam affectione ligatum. Nunc autem adici- endum VII. stellarum que omne huius effectus principale ministerium gerunt, quamque singulariter etiam vario discurrere, discursus vero huiusmodi plures ac dissimiles cuiusque circulos causas existere. Quamquam etenim quelibet errantium naturali motu suo nec tardans um- quam nec accelerans medio semper equaliter feratur, retineri tamen illam interdum et promoveri necesse est in circulo retrogradationis, illumque in circulo excentri, atque utrumque in signifero utriusque modum, quantitatem et partitiones dimetiente. Quibus de causis tam motibus earum, immo etiam corporibus diversas inequalitates quam varias coloribus dissimilitudines perpetuo alterari necesse est quas inequalitates natu- rarum quoque et proprietatum stellarum multam varietatem consequi ratio habet.

Naturas itaque stellarum Philosophia determinat, qua corpora speri- ca, motu circulari mundum perpetuo ambire describit. Proprietates vero ex horum motuum per hunc mundum effectibus mutuata. Cum partem rerum geniture et alimentis accomodam, partem ad rerum corruptionem et interniciem inclinem videret, iure partem fortunatam partem infortunii nomine notandam inter nos censuit. Nec enim in essencia sua alterutrum umquam fortune genus percipiunt, sed in nobis semper utrumque represen- tant. Unde est quod naturam et natum discriminari necesse erat, quorum alterum ex altero, causa videlicet ex effectu deprehenditur.

Quicquid enim genitum est, antequam gigneretur in natura quidem erat non actu sed potentia, quod speciales differentie coeuntes in actum produxerunt sidereo desuper ambitu concitante. Hunc itaque motum si qui- dem hic mundus huiusmodi casibus subiacebat in effectu rerum huius mun di in alterutram fortune partem concedere necesse erat. Homo siquidem et asinus in natura animalis indifferenter sunt: neutrum altero magis minusve animal, aut in materia rerum aliud hominis corpus, aliud asini. At ubi speciales differentie accesserunt protinus alterum bipes, erecto ad sidera vultu, ratione et intellectu venustum prodiit, alterum quadrupes, pronum, sensu irrationabili contentum. Tum speciebus singulares individuorum proprietates accite, singula denique mundi corpora effingunt quorum cum aliis vita stabilis, habitus decens, forme dignitas vires accomode hisque similia, aliis vero contraria contingant, genitrices causas citantium motuum partem fortunatam, partem noxiam censeri consequens erat.

Has ergo qualitates omnes ex celesti potentia tribus modis mutuamur. Primo pro ipsius stelle cuiusque motu, secundo pro alterius in alterum effectu, tercio pro receptione elementaria huiusmodi actuum. Quicquid enim ex illis et his gignitur illorum actus consilio horumque passionis mo- do propria generatione respondet. Cum igitur ex huiusmodi coitu apta per- fectaque generatio prodit, et illa nimirum commode egisse, et hec amice consensisse concipimus, eamque partem fortunatam intelligimus. – Infortunia vero que natura abhorrens atque invita patiens vel felicium aborsum patitur, vel in infaustos partus erumpit. Est igitur huiusmodi geni- ture trina proles: prima in specierum divisione secunda individuorum ter- cia in eorumdem propriis et accidentibus.

Capitulum quintum. De discretione inter fortunatas et infortunia.

Quoniam inter stellas quasdam fortunatas alias infortunia esse demons- tratum est nunc inter ipsas que fortunate que infortunia sint discernendum est. – Omnis rerum compositio ex elementorum consensu quodam procedit quem consensum temporum temperies administrat previos quarumdam stellarum motus consequens. Quecumque ergo stella ad huiusmodi temperiem atque generationes rerum et vitam proprio motu ducit, huic mundo ut est fortunata nuncupatur. Que vero ad naturam dissensum, gene- rationis impedimentum et corruptionem declinat, merito infortunium ap- pellatur. Hac itaque ratione vetusta indago in stellarum numero fortunatas et infortunia calidas, frigidas, siccas, humidas, masculas, feminas, diurnas, nocturnas ceteraque id genus tandem discrevit. Nec enim in se aliquid huiusmodi sunt quod huius mundi est sed effectus eorum huiuscemodi apud nos constans est.

Stellarum igitur in alteratione temporum effectus bipertitus: alter singuli singularis cuiusque, alter cum Solis communione. Singularis quidem, ut Saturnus quotiens ducatus annui principatum sortitur sine Martis aliarumve respectu per universas boree vicinias hyemale frigus ex- asperat usque adeo quoad earum regionum et animalium pleraque interimat et germinum sicco frigore plurima impediat; magisque in circulo excentri ascendens. Australibus autem locis estu Solis fervidas intantum infrigidat auras quoad huiusmodi temperies eorum et animalium vite saluti viribus, et germinum ubertati nonnichil adiciat. – Similiter Mars annui dominii prin- cipatum obtinens sine Saturni aliarumve respectu borealibus hyemem miti- gat, australibus estatem exasperat in tantum usque quoad nec illis frigoris temperie parum proficiat, et hic estu intemperato plurimum officiat.

Ut autem supra dictum est, solares quidem per circulum itus atque reditus anni tempora sequuntur, unde cum vel estas estati, vel yemps yemi qualitatum suarum augmento vel detrimento dissimilis sit, stellarum cum Sole participatio causa est. Ut Saturnus in quibusdam signis boreales flatus excitans hyemale frigus auget, estivum calorem minuit, Mars contra in qui- busdam aliis amicis austris indulgens ut uterque nec sue parti parum ob- sit, et contrarie aliquantum prosit. – Iupiter autem per anni tempora Soli permixtus nec aliis inpeditus elementa mundi ex calido et humido in om- nem equalem rerum generationem vim et habitudinem sanam temperat favonium atque mites zefiros agens nec aliter annui ducatus principale consilium gerens. – Venus etiam Soli permixta nec aliis inpedita suis anni temporibus maximeque in hieme aut vere annum equa humectatione attemperat ut et estatis et autumpni siccitatem relevet nec aliter anni domi- nio prepotens. – Mercurius quoque Soli permixtus nec aliis interim respectus totum id tempus variis qualitatibus ventisque diversis exagitat, nec aliter anni dominium regens. – Luna vero in primo lunationis quadrante calida et humida, secundo calida et sicca, tercio frigida et sicca, quarto frigida et humida, – singulis etenim lunationibus totum circulum perambulans solaris anni divisiones imitatur – que, cum anni dominio preficitur aut per anni tempora Soli miscetur nec aliis inpedita, anni quadrantes quadripartitis lunationis qualitatibus ordinat. Nonnullis autem visum Lunam a coniunctione usque ad oppositionem calidam humidam, de- inde frigidam humidam qui et annum lunaris dominii eodem modo per medium findunt.

Quoniam Saturnus et Mars in calore et frigore intemperate exsuperant quarum qualitatum superans habundantia rerum corruptionis atque interitus causa, non iniuste infortunia iudicati sunt. Quorum quia Saturnus frigidus siccus utraque qualitate generativis qualitatibus contrarius maius infortunium est. Licet enim quibusdam partibus interdum ex eis temperies veniat, nequaquam id eorum virtutis, sed obviantis Solis accessus aut recessus. – Sol autem cum motus atque virtutis eius elementorum temperies rerum compositio generalis vite sustentatio effectus constent tri- bus his de causis fortunatus et est et memoratur. – Luna vero cum singulis lunationibus zodiacum perambulans annuas Solis virtutes quaternas, in natura temperiem, in rerum effectus et vires ipsius mutacione renovet, ipsa quoque nec inmerito fortunata est. Nisi quod Sol prout fortior est et clarior fortuna maior cognoscitur.

Iovis autem virtus in temperie temporum, in ventis nature congruis geniture accomodis, Veneris vero proprietas item in temporis temperie atque humectatione salubri consumitur. Et he due in partem fortune concesserunt. – Mercurii quoque effectus quoniam in levi temporum commutatione est, ut nequaquam a temperie mutet, et ipse in propria natu- ra fortunatis aggregatur, excepto quod multa motuum varietate inter iter directum et retrogradum tardius celerius continuo distractus, adeo varietatis capax reperitur ut leviter quibusque aliis permixtus minus proprie nature potens in earum affectus concedat. Unde accidit ut promiscuus cum fortunatis benivolus, cum infortunatis noxius, cum mascu- lis masculus, cum feminis femina, cum diurnis diurnus cum nocturnis noc- turnus inveniatur in quocumque signo cum quacumque stella fuerit eius nature accedens. Qui cum omni aliarum respectu carens nec apud se inpeditus est fortunatus reperitur excepto quantum natura signi in quo fue- rit inter utramque partem vel addit vel minuit.

Cum igitur inter has tres fortunas discernere velimus, quoniam Ve- nerem et Mercurium inferiores invenimus ac Venerem xlvii. gradibus, Mercurium vero xxvii. a Sole elongari cernimus, sicque Mercurium magis quam Venerem aduri, Iovem autem superiorem a Sole clxxx. gradibus relinqui: inter eas tres Iovi ut summus extitit maior attribuitur fortuna me- die Veneri minor, infimo Mercurio minima. Sic igitur utroque genere dis- creto Saturnus quidem maius infortunium extitit, Mars minus, in parte vero meliori summa mundi fortuna Sol est, post hunc Luna, deinde Iupiter, Venus, Mercurius.

Ad hunc modum stellis inter utramque fortunam discretis, licet his quidem fortuna illis contrarium adhibeatur multa tamen in utroque genere diversitas invenitur. Ut Mars et Saturnus quamquam in calore et frigore exsuperent, quibusdam tamen locis interdum temperiem pariunt fitque illis ex infortunio fortuna. Sic igitur et contrario fortunate plerumque prout in circulis suis ascendunt et descendunt, stant, retrogradantur adustioni, casui et exitiis incidunt infortunii vicem ineunt.

Quod ergo de stellarum fortuna et infortunio apparet, non equidem ex natura earum est sed proprietate. Si enim ex natura esset, Martis effectus Solem consequeretur. Semper tamen infortunium in proprio statu infortunium est, fortunate quoque in suo quidem habitu fortunate, licet ut- rorumque, ut dictum est, casualis affectionum multa variatio fiat. Exempli gratia: ignis quidem natura calida sicca, proprietas exustio que, si nature eius esset, omne calidum siccum urere necesse foret. Consequuntur tamen proprietatem eius diversi alii effectus. Una eademque siquidem hora ignis urit calefacit siccat stringit firmat solvit humectat vel in diversis vel in eo- dem etiam aliquo corpore vel simul vel continuo que ab exustione diversa sunt. Sic igitur fortuna atque infortunium non natura stellarum est sed proprietas quedam et virtus, sicque utrique generi diversa alia plurimumque accedunt.

Hec itaque proprietas stellarum bipertita est. Altera siquidem veracis atque inmutabilis ducatus, nec Astrologo necessaria: ut effectus fortunate fortuna, infortunii contrarium, idque in divisione specierum sub generibus, individuorum sub speciebus eorumque compositionis qualitate. Hec enim licet concepti spermatis aut sementis aut inscisionis variationem habeat, non tamen variatio hec ad speciem ipsam transmutandam sufficit ut ex hominis spermate in homine aliud quam homo fiat, aut equi in equo aliud quam equus, sicque de ceteris tam animantibus quam germinibus vel metallis. Nullum quippe sidereo ducatu speciem mutat, sed in ipsis et circa ipsa qualitatum, quantitatum, status, habitus, affectionum omniumque tam intus quam extrinsecus accidentium omnis variatio sidereos ducatus sequitur. Altera proprietas astrologici artificii, cuius sunt diversi stelle cuius- que pro diverso habitu atque statu ducatus ad diversa singulorum individuorum accidentia, ut sunt effectus, corruptio, corporis status, quantitas, qualitas, habitudo, forma, color, animi habitus, sensus commoditas extrinsecus accidentium casus hisque similia. In his enim nonnumquam ac- cidit fortunatas ledere, infortunia blandiri pro modo status sui et affectionum per diversa circuli signorumque loca rerumque accidentibus accomoda vel inepta. – Verbi gratia: Saturni proprietas infortunium, qui tamen die super terram orientalis directus tam in se ipso quam in loco suo salvus, in vim fortunate concedit. Sic quoque fortunate contra tam suis quam locorum incommodis depravate.

Itaque stellarum ducatus bipertitus reperitur inter proprium et acci- dens, uterque suo tempore in suo genere firmus. Quorum quinquipertita subdivisio. – Primo quidem loco boni malive effectus proprie stelle virtutis in singulis rebus, singulis temporibus, ut in divisione specierum et indivi- duorum unde alterum altero melius atque dignius gignitur. – Secundo, eodem tempore in rebus diversis effectus diversi: ut Saturnus anni dominus simul aliis terrarum partibus intollerabile frigus infert, aliis blandam temperiem. – Tercio, diversorum effectus in diversis temporibus: ut in borealibus mundi partibus per signa borealia, in australibus per aus- tralia. – Quarto, cum fortunata infortunii vicem suscipit, aut infortunium fortunate. – Quinto, quantum diversi stelle motus rerum diversitati adiciunt. – Hec est igitur utriusque stellarum generis discretio philosophica indagine deprehensa.

Capitulum sextum. De diversitate habitus utriusque stellarum generis, transituque alterutrius in naturam alterius.

His ita discretis, nunc utriusque stellarum generis habitudinum diver- sitas indaganda. Quamvis enim, ut dictum est, alie fortunate, alie sunt infortunia, utriusque tamen generis in alterius proprietatem transformandi duplex causa reperitur: altera quantum in ipso stelle habitu et affectione est, altera quantum loci qualitas adicit. Sic tamen alie infortunio promptiores, alie fortune impensiores.

Est itaque proprius cuiusque habitus atque affectio ut sit calida sicca frigida, humida, diurna, nocturna, orientalis, occidentalis. Inter hec et gradi- endi modus ceteraque eorum que in ipsis sunt. Loci vero qualitas ut domi- cilium, principatus, trigonus, terminus cetereque dignitates vel his contraria. Infortunium ergo si quando utroque genere beatur fortunate vicem suscipit, utriusque vero meliori parte desertum vi propria noxium relinquitur magisque corrumpit. Fortunate contra: utroque scilicet genere dampnate infortunii officium gerunt, liber[o]s benivolentie effectus conse- quuntur magisque fortes. Ut Saturnus in natali orientis trigoni dominus cardinem tenens, tam in se salvus quam loco fortis, nutriture infantis atque vite non incommodus, utroque lesus vel etiam meliori desertus nutrituram negat. Idem questuum atque possessionum dux, prout dictum est, adversus perditionem et dampnum parat salvus et fortis com- modus. – Iupiter etiam nutriture dux, prout expositum est, salvus, et nutriture et vite salubris, corruptus contra. Idem questuum dux, salvus habundantiam aggregat, corruptus detrimenta patitur.

Sic ergo quoniam utrumque stellarum genus mundi rebus nunc amicum nunc adversum reperitur consequens videtur ut habitudinum genus huius- modi alterationes administrans exponamus. – Dicimus igitur quod natura diei temperate calida est, noctis vero frigida humida, stella quoque orientalis quidem calida humida, occidentalis frigida sicca excepta Luna cuius inter oriens et occidens alie affectiones. Itaque quidem Saturnus quamquam in frigore exsuperet, quibusdam tamen locis temperie blanditur fitque illis quasi fortunata, sicque die et in signis diurnis, orientalis, in aliqua dignitate sua, quantumque ex his commodis legerit tantum fortune impendit. Idem nocte in signis nocturnis occidentalis in casu aut exitio suo plenum infortunium est, quantumque ex his incommodis accreverit tantum infortunio accedit. Hic itaque licet inter utramque fortune partem alterne- tur infortunio tamen multo promptior est. – Mars similiter, quia in calore habundat, nocte in signis nocturnis, magisque frigidis humidis, occidentalis, in aliqua dignitate sua fortunate officio rerum saluti accedit. Contrariis affectus pro more suo noxius, estque et hic infortunio magis aclinis.

Iupiter etiam ut cum natura sua temperate calida fortunatum reddens diei nature adaptat, die in signis diurnis, orientalis, in dignitatibus suis plena fortuna est, quantoque liberior atque beatior, nocte in signis nocturnis, occidentalis in loco adverso infortunii vicem patitur, magisque si pariter cum his incommodis etiam circuli loco adverso teneatur quale est octavum, vi.um, xii.um. Hec tamen stella quia fortune impensior est infortu- nio tardius atque minus assentit. Cum autem omnis rerun generationis universalis pater existat Sol, et ipse quidem mundi fortuna est, interdum tamen calore, interdum frigore nimio adeo infortuniis accedit ut et animantium et germinum per plurima loca detrimenti atque interitus causa existat. Est ergo fortunatus quidem trigono et exagono, infortunium vero coniunctione et oppositione, tetragono inter utrumque. Stellarum enim cum Sole coniunctio locis quorum verticalem circulum permeat similis est, oppositio vero quibus longissime recedit, tetragonus locis que in parte anni contingit in parte lon- ge relinquid (sic), mediis vero trigonum et exagonum cuiusquam dies est, die in signis diurnis atque in aliqua dignitate sua adprime beatus probatur, contrario contra. Cuius etiam fortuna maior quam infortunium.

Sed et Veneris quam temperatus humor temperatam reddens nature noctis accomodat nocte in signis nocturnis atque in dignitatibus suis fortu- na manifesta de quibus quantum defuerit tantum fortuna minuitur ut con- trariis affecta etiam in infortunii partem recedat, magisque in adversis circuli locis. Cuius ad fortunam, voluptates et prolem quam ad infortunia ducatus promptior. Mercurius vero prout diversitatis capax est, facile in utramqe partem convertitur. – Luna quoque, ut pro Solis imitatione fortu- nata nocturnumque lumen est nocte in signis nocturnis atque in dignitatibus suis fortuna manifesta est, contrario contra. Estque et hec fortune magis

assentanea.

Hee ergo stellarum habitudines locorumque accidentia inter utramque fortunam augent, minuunt. His accedit quantum et permixtio stellarum adicit cuius alie magis alie minus capaces. Nam Saturnus ut na- ture grosse, motus pigri, cum ad aliquid boni malive ducit in natali aut rerum primordiis, rem in perpetuum firmat ut licet postea alie misceantur parum mutent. – Iupiter quoque quoniam motu piger, a primordiali ducatu suo dum inibi fortis fuerit, non facile deinde permixtione aliqua movetur. – Mars vero non adeo rigidus quanto celerior tanto cuiusque vires facilius admittit. – Sol autem ut temporum alterationes ducatu gerit, quibus alterandis stellarum permixtiones accedunt, receptas earum vires inferiori mundo transfert. – Venus autem ut et celerior est et magis passiva, vel multo facilius permixtis quibuslibet concedit. – Nam Mercurius ut dictum est in quamlibet partem flectitur. – Lune denique ut cotidiani rerum usus vicem gerebat, quam maxime diversitatis opus erat, ideoque ut citius omnium respectus et coniunctiones excipit, ita omnium affectibus facilius inficitur. – Itaque infortunia licet interdum benivolarum vicem gerant non tamen fortunate dicuntur, nec enim infortunii fortunam prorsus nature ip- sius inmunem vel sine multo labore adipisci, vel sine multa animi vexati- one tenere quisquam potest, ut plerumque eorum fortuna et infortunii fiat occasio. Sic fortunate licet interdum ledant non tamen infortunia dicuntur. Nec enim earum infortunium vel adeo grave est vel melioris spem adimit ut ipsum quoque plerumque optatus finis excipiat.

Draconis autem Caput, quoniam ab eo Luna ascendit, et ipsum for- tunatis accedit, Cauda infortuniis a qua descendit. Utrumque tamen utrisque variis de causis permiscetur quas ut de ceteris draconibus in sequ- entibus exequemur.

Capitulum septimum. De natura stellarum et mutatione effectus in temporum motibus.

Nunc itaque stellarum naturas earumque commutationes tractare con- venit. Sciendum enim quod stellarum corpora nequaquam in seipsis quidem calida, sicca, frigida vel humida sunt, sed earum nature prout in ipsarum ducatu comparet ascribuntur. Constat itaque natura singularum stellarum in geminis elementis quorum alterum stabile et inmotum nisi quantum virtus eius inter augmenta et detrimenta pro diversis accidentibus variatur, alterum vero diversis occasionibus mobile.

Ut Saturnus quidem quantum ex ducatu eius compertum est intem- perate frigidus, intemperatum vero frigus siccum est. Sic itaque dicimus Saturni naturam frigidam siccam. In hac ergo natura frigus quidem, ut activum, immobile est nisi quantum interdum augetur vel minuitur, siccitas vero interdum commutatur. Ut enim elementum passivum est, leviter adeo variatur ut plerumque in aliam qualitatem transferatur. Quotiens enim Saturnus a medio absidis sue circulo ascendit, in frigore sic- co viget, sicque in signis et quadrantibus circuli frigidis siccis. Que cum omnia conveniunt, in utraque natura sua firmus est: nam in calidis siccis frigus quidem minuitur, siccitas iuvatur. Descendente autem, ut diximus, atque in signis humidis siccitas minuitur. Hic si pariter et in quadrante humido atque in termino stelle humide simulque a Sole in orizonte humido fuerit, si hec inquam simul omnia conveniant, adeo siccitatem deficere ne- cesse est ut humore succedente natura Saturni frigida humida reperiatur. Viget igitur in frigore humido quamdiu a medio absidis sue descendit, cui si pariter que dicta sunt conveniunt, in humore superat. Qui cum ad oppositum absidis pervenit, frigus eius debilitatur, humor minuitur. Hic si pariter in quadrante calido sicco terminoque stelle calide sicce fue- rit, in ipsa hora consumpto humore siccitas recuperatur ut natura eius fri- gida sicca relinquatur.

Similiter Mars cum pro effectu suo intemperate calidus inveniatur, nec vero calor intemperatus nisi siccus, natura eius calida sicca iudicatur, in qua natura calor quidem, ut elementum agens, inmotus nisi quantum inter augmentum et detrimentum variatur, siccitas vero, ut in Saturno dictum est, interdum commutatur. Ut enim calida loca Saturni frigus imminuunt, sic Martis calorem frigida, siccitatem utriusque sicca iuvant, humida minuunt et commutant. – Iovis autem natura ex calido et humido temperata locis cognatis iuvatur, contrariis in utrumque temperationis ter- minum variatur, calore tamen inmutato. – Sol quoque natura calidus siccus, qui quamdiu in circulo suo ascendit calor siccus prevalet, quamdiu descendit calor humidus, quo vero loca humida accedunt humori addunt. Sicque in parte contraria: nam de calidis et frigidis altera calido altera sic- co favet. – Veneris etiam naturam calidam humidam que de Iovis natura dicta sunt consequuntur. – Mercurii vero natura quamdiu in circulo suo ascendit multum sicca parum frigida, descendente humida cum modico frigore. Sicque omnium quatuor qualitatum capax, facile ad quaslibet permixtiones variatur. – Luna autem ut in circuitu suo iiii. solaris circuitus tempora quadam imitatione renovat, quoniam in primo lunationis quadrante vernalis nature est, si interim in excentri circulo suo ascendit calor humori prevalet, si descendit converso. In secundo quadrante cum ascendit estive nature calorem siccitas effrenat, cum descendit temperatum reddit. In tercio ascendente siccitas fri- gori, descendente frigus siccitati prevalet. In quarto demum ascendens frig- us, descendens humorem prefert. His accedit quantum ut de ceteris dictum est locorum qualitates adiciunt. Preterea superiorum trium stellarum natura ex quo orientales fiunt usque ad primam stationem humida est, hinc usque ad oppositionem Solis calida, inde ad secundam stationem sicca, a qua usquequo adustionem in- trent frigida. – Inferiorum duarum ex quo retrogradando orientales fiunt usque ad directionem natura humida, inde usque ad coniunctionem Solis calida; a qua, ex quo scilicet occidentales fiunt usque ad retrogradationem sicca, unde ad coniunctionem Solis frigida. – Capitis autem natura calida, Caude natura frigida.

Capitulum octavum. De stellis masculis et femineis.

Consequens est ut inter stellas quarum natura exposita est sexus quo- que discretio fiat. Cum enim quicquid in hoc mundo gignitur primo sexuum coitu conceptum deinde in natura conformatum maturo tandem partu in lucem prodeat omniumque huius mundi generationum stellarum corpora primordiales cause existant, et inter ipsas stellas sexus discretionem fieri conveniebat. Cum autem in sexus proprietate masculi quidem natura calida sicca foret virtus activa, femine vero natura frigida humida virtus passiva quorum coitus, i.e. alterius actio cum alterius passio- ne genitivam temperiem misceret, stellas natura calidas virtutis active ma- sculas, humidas vero atque passive feminas fore iudicium tribuit. – Sic ergo Sol, Mars, Iupiter masculi sunt. Saturnus autem cum sit frigidus siccus, frigus autem elementum activum atque siccitas de genere caloris, et ipse in masculi partem concessit. Qui, quoniam caloris expers est ad mas- culos ducit natura inbecilles modice virilitatis quales sunt mares infrigidati, desides, ignavi, steriles ac Veneris inpotentes. – Mercurium etiam habundans in eo siccitas de genere caloris masculis annumerat. Qui, quoniam tanta siccitas aliena caloris acutum reddit ad masculos ducit ingenii perspicacis alte prudencie neglectos Veneris modice strenuita- tis. Hec itaque siccitas quoniam elementum passivum est leviter ipse inter utrumque sexum alternatur. Unde Venus et Luna femine relinquuntur. Caput quoque ad masculos, Cauda ad feminas spectat. Hec itaque discretio licet naturaliter quidem huiusmodi sit, contingit tamen diversis occasionibus ut de natura dictum est inter stellas etiam sex- uum alternatio: orientales etenim masculi vim gerunt, occidentales femine levitatis sunt. Sicque circuli quadrantes ab ortu ad summum, ab occasu ad imum masculi, reliqui femine vicem sustinent. His accedit quantum et sig- norum atque domiciliorum circuli vis inter utrumque sexum adicit.

Capitulum nonum. De diurnis et nocturnis.

Restat ut inter diurnas etiam ac nocturnas stellas discernamus. Quod enim aliarum natura diei, aliarum noctis nature aptior invenitur, idipsum huiusmodi discretionem exigebat. – Sic ergo Saturnus quoniam, ut dictum est, natura eius die temperatur diurnus est. Iupiter quoque prout natura eius <diurna> diurnus est. Mars autem cuius natura nocte mitigatur, noctur- nus. Sol quoque prout lumen diurnum diurnus, Venus autem prout natura eius nocturna est, et ipsa stella nocturna est. Unde est quod eius occidentalis quoniam ea pars nocturne atque femine nature est inpensior fortuna reperitur. Nam orientalis atque die super terram et in signis masculis minor. Mercurius autem quoniam die(s) calidus, siccitas cognata caloris, in proprio ducatu suo orientalis diurnus est, occidentalis nocturnus, hic fortior quam illic, permixtis tamen stellis in utrumque genus concedens. Luna demum, ut lumen nocturnum, nocturna. Caput quoque diurnum, Cauda nocturna, sicque draconum stellarium capita et caude. – Itaque stelle diurne orientales quidem fortiores sunt nocturne contra preter preter Mercurium qui quamquam diurnus fortior tamen occidentalis, direc- tus enim occidentalis fit, retrogradus orientalis.

Liber Vus

QUINTI LIBRI CAPITULA XXII.

Primum. De stellarum dignitatibus.

Secundum. De stellarum domiciliis iuxta ceteros astrologos.

Tercium. De stellarum domiciliis iuxta Ptolomeum.

Quartum. Iuxta Hermetem post Abidemon.

Quintum. De stellarum principatu iuxta ceteros astrologos.

Sextum. De stellarum principatu iuxta Ptolomeum.

Septimum. Iuxta Hermetem post Abidemon.

Octavum. De stellarum terminorum modis et diversitate.

Nonum. De terminis Egyptiorum.

Decimum. De terminis Ptolomei.

Undecimum. De terminis Caldeorum.

Duodecimum. De terminis Stratonis.

Terciumdecimum. De terminis Indorum.

Quartumdecimum. De trigonorum dominis.

Quintumdecimum. De decanis eorumque dominis iuxta Persas, Babilones et Egyptios.

Sextumdecimum. De decanis eorumque dominis iuxta Indos.

Septimum decimum. De novenis signorum iuxta Indos.

Octavum decimum. De duodenariis signorum singulorumque graduum dominis.

Decimum nonum. De gradibus masculis et femineis.

Vigesimum. De gradibus lucidis et obscuris, rectis et obliquis.

Vigesimum primum. De precipitiis stellarum in signis.

Vigesimum secundum. De gradibus fortune addentibus.

Capitulum primum. De stellarum dignitatibus.

Septem stelle inter celum et terram medie, cum per medium celi or- bem continuo discursu mundum perpetuo ambientes, omnis circuli previis motibus universos ducatus gerant, ex illo orbe tamquam erario celestis po- tentie superna decreta vario infra circuitu collecta subiecto sibi mundo in- feriori eousque porrectis luminis sui radiis ministrare videntur. – Quoniam igitur in transactis hucusque tribus post primum libris singulorum tam signorum XII. quam stellarum VII. suam seorsum cuiusque naturam et virtutem prope modum exsecuti sumus, consequens videtur ut deinceps earum stellarum cum his signis nature et proprietatis communione quadam in rerum effectu societatem insequamur.

Stellarum inter signa principales dignitates V. sunt, in circulo sexta: domicilium, principatus, terminus, trigonus, decanus, gaudium, duo vero singulis contraria: casus et exitium, tercium omnibus oppositum: exilium. Post hec diversi gradus inter utrumque boni malive affectum.

Que non sine causa inrationabili opinione aliqua, verum indubitata na- ture et virtutis cognatione vetusta indago ita distribuit. Longo namque tempore continuos stellarum per signa reditus summo studio prosecuta, cum inter signa stellarum hic naturam vigere, virtutem augeri, illic contra idque tum in signis integris tum determinato graduum numero videret, col- lacione inter signa et stellas habita, dignitatum alias pro simili utrorumque distantia, alias pro utrorumque natura et virtute cognata alias ob aliam atque aliam consensus aptitudinem distribuit. – Id itaque nimirum quod cum omnis stelle in omni signo in rerum effectu inter generationes et cor- ruptiones varias commixtiones videret, inter ipsas commixtiones per diversa loca pro vario utrorumque affectu multam inequalitatem atque dissimilitudinem inveniebat.

Capitulum secundum. De stellarum domiciliis iuxta ceteros astrologos.

Dignitatum itaque distributiones a domiciliis exordientes, minus ap- tam quorumdam sententiam in primis confutamus. – Nemini quidem ambi- guum Saturni domicilia Capricornum esse et Aquarium, Iovis Sagittarium et Pisces, Martis Arietem et Scorpionem, Veneris Taurum et Libram, Mercurii Geminos et Virginem, Solis Leonem, Lune Cancrum. Cause vero non parva dissonantia. Sunt enim qui turpiloquio quodam stellarium circulorum qualitate atque nature proprietatibus abutentes asserant singulas stellas singulis diebus nichil medio suo cuiusque cursu plus minusve umquam isse quousque Soli et Lune aligate in huiusmodi cursus augmenta et detrimenta cogerentur. Qua hora Sol xv. Leonis gradum, Luna xv. Cancri obtinebat. Tum singule sua domicilia iuxta ligaminis sui longitudinem occuparunt. Erat enim ut aiunt Mercurii ligamen graduum xxi. punctorumm xxx., quod a loco Solis per ordinem in vii.m Virginis gradum incidebat, a loco Lune contra ordinem in xxiiii. Geminorum. – Veneris autem graduum xlvii. punctorum xi., quod a Sole in Libram, a Luna in Taurum incidit. – Martis vero graduum lxxviii., unde ad Arietem et Scorpionem pervenit. – Iovis graduum cxx. usque ad Sagittarium et Pisces porrectum. – Saturni cxxxvi. usque ad Capricornum et Aquarium. – Hac itaque de causa domiciliorum huiusmodi partitionem asserunt.

Quibus ita facile obviamus. Si enim hii ligaminum gradus stellarum rectitudinis gradus sunt, contra est quod superiorum stellarum rectitudinis gradus pauci sunt, ligaminum vero quamplures. Item si ligaminum gradus hi sunt quibus a Sole transactis ipsas retrogradari et dirigi necesse est, illud quidem esse posset. Est autem contra quod Saturnus quidem multo ante tot gradus retrogradatur, Mars vero multo post. Sin autem hii gradus sunt quantum stelle a Sole recedunt, erunt superiorum omnium cen- tum lxxx. Si vero earum rectitudinis, non plus quam hec est eas a Sole recedere necesse est. Nec igitur hec domiciliorum partitionis causa est. Sunt autem et alii qui alias atque alias eque ineptas causas representent, quos longius prosequi ociosum esset.

Capitulum tercium. De stellarum domiciliis iuxta Ptholomeum.

His repudiatis, quam huic partitioni causam Ptholomeus tribuat ex- ponendum est. – VII., ut ait, stellarum per signa XII. discurrentium ducatus omnes huius mundi generationes et corruptiones consequuntur inter quas ceteris universalior luminum per universum orbem virtus et ef- fectus constat. E quibus Luna terris citima, cursu citissima, plurime altera- tionis, maxime vero stellarum ducatus apparet cum nobis proxime fiunt. Signorum quoque proxima Cancer et Gemini, sed Gemini signum masculum in quo Sol veris finem terminat, que duo id signum a natura Lune separaverunt, Cancer autem signum femineum estatis initium humi- dum, sicque Luna stella feminea humida ad initia rerum ducens. Quatuor itaque de causis: quoniam ut inter stellas Luna citima sic Cancer inter signa, amboque humida, ambo feminea pariter ad initia rerum ducentia Luna Cancrum obtinuit.

Sol autem quoniam ortu so mundum calefacit anni vero tempus ca- lidius estas cum eum per Cancrum Leonem et Virginem sequens plurimum in Leone vigeat signo masculo calido, Sol quoque stella mascula calida sicca estque Leo medium estatis ut Sol stellarum medius, his de causis et Sol Leonem occupavit. – Vel amplius item: quoniam Sol quidem lumen diurnum Luna vero nocturnun mensurna coniunctione et oppositione re- rum generationes movent vitam sustentant coniunctionis autem et oppositi- onis eorum in his duobus signis effectus manifestior Cancer Lune Leo Soli concessit. Cum igitur hec duo signa estiva luminibus pro ducatu eorum ad generationes rerum et vite sustentationem concesserint merito opposita eis yemalia Saturno contrarii effectus attributa sunt. Sic itaque post lumina ab ultima stella et ultimis signis initio sumpto proximo (vel penultimo) Iovi penultima Sagittarius et Pisces ordinata sunt, apte quidem in amica luminarium domiciliorum figura. Post hec Marti, nec id inepte, in adversa videlicet figura ad luminum domicilia, deinde Veneris in exagono, reliquo <Mercurio> reliqua. – Et quoniam ceteris bina contigerant, luminibus vero singula, ut partes mundi totum circulum per medium partiuntur, habet enim Sol a principio Leonis usque ad finem Capricorni, Luna a principio Aquarii usque ad finem Cancri, in singulis medietatis sue signis dominis suis communicans.

Capitulum quartum. Iuxta Hermetem post Abidemon.

Deinde Hermetis sententie locus est qui in libro suo ipsum Abidemon Indum antiquissimum fere astrologie scriptorem inducens: "Cum, inquit, signorum XII. inter stellas VII. particionem idoneam exigat ratio, adibito studio V. stellarum binas cuiusque figuras diversas invenimus, ut quidem nunc orientales nunc occidentales fiunt, nunc directe nunc retrograde, lumi- num vero singulas nec enim umquam retrogradantur nec umquam Sol orientalis fit nec occidentalis. Unde V. stellarum bina cuiusque domicilia fore, binis adapta figuris intelleximus, luminum vero, ut figure simplicis erant, singula, idque ideo quod in seipsis quidem ceteris stellis fortiora essent ut omne quod simplici forma effictum, eadem natura subsis- tens diverse nature compage firmius est. Propter quod apud veteres: Luna Solis stella nuncupata est, ex eo scilicet quod cum ceterarum nulla alieno lumine egeat, hec quantum lucet a Sole mutuatur, omni fere virtute eius ex eodem fonte derivata. Nec enim ex materia quicquam effingitur sine forma, nec forma comparet sine materia, estque materia forme necessitas, forma vero materie ornatus. Sic ergo cum Luna quidem tamquam materia Solis sit, Sol vero tamquam forma Lune, causa erat ut iure Luna stella Solis vocaretur omni virtute sua vim Solis sequens. Hac itaque de causa tam domicilium Lune solari contiguum esse quam principatus eius statim post solarem, et dies eius diem illius continuo sequi debuit.

His ita premissis particionem domiciliorum inter stellas ad nature aptitudinem distribuimus. Quicquid enim est cognata natura iuvatur, contraria leditur – ut ignem aqua non creat sed destruit, aliter autem rebus nature sue congruis. Universus itaque totius mundi calor quoniam Solis est, hic autem calor in xv. Leonis gradu per universum orbem virtute plena atque integra vi sentiatur, a Sole et Leone incipientes prout in natura sua singulariter et integre conveniebant Leonem Soli dedimus. – Huic vero quia Lune domicilium contiguum erat, sumpto inicio a xv. Leonis gradu atque in utramque partem singulis partibus, i.e. trigenis gradibus, ad singulorum scilicet signorum quantitatem deductis, hinc ad xv.um Cancri, illinc ad xv.um Virginis gradum perventum est. Alterutrum itaque Lune domicilium esse debuit, quorum quia Cancer lunaris nature frigidum humidum erat, ipsum Luna obtinuit.

His ita distributis stellam cuius circulus lunari proximus erat amplec- tentes, a luminum domiciliis gemine hinc inde partes ut ante deducte quo- niam Virginem et Geminos designabant ea Mercurio domicilia dedicavimus postquam cum Veneris circulus proximus esset, a domiciliis Mercurii gemine partes item ut ante producte Libram et Taurum Veneri assignaverunt. Inde per circulorum ordinem producte partes Arietem et Scorpium Marti, reliqua reliquis ut sese sequuntur. – Cuius particionis fir- mamentum quod domicilia Saturni qui maximum mundi infortunium ad rerum corruptionem ducit opposita fiunt domiciliis luminum que summa mundi fortuna ad rerum generationes ducunt, Martis autem ut aliquantum levioris tetragona que figura oppositionis infortunio aliquanto levior esset, Iovis autem ut fortunati trigona que summe amicitie figura erat, Veneris exagona minoris amicitie ut et illa a fortuna Iovis descenderat. Quoniam vero Mercurii corda fere xxx. graduum est, ipse vero minor fortuna Venere, eius domicilia luminum domiciliis contigua sunt ad quantitatem partis fere xii.e. Nonnulli vero contrarietate quadam stellarum domicilia distribuunt ut quoniam luminum lucida sunt Saturnus obscurus eorum domicilia opposita esse conveniat. Sic iovialia mercurialibus quorum alter ad corporis opes, alter ad animi divitias ducit, que quidem opposita esse non ignoramus. Sic martia venereis quorum ille ad bella, iram et horrorem, hec ad voluptatem iocos et mansuetudinem spectat. Sic ergo quamquam di- versi diversas reddant causas, ad idem tamen omnes demum concurrunt, illud accumulantes domiciliorum opposita stellarum esse exitia, atque quod Solis quidem in omnibus signis masculis, Lune in omnibus femineis virtus viget, pro quave forma simplici domicilia singula, ceteris vero bina pro figuris binis, alterum in hoc quod orientales et directe sunt, alterum in eo quod occidentales et retrograde accomodum. – Sic Saturnus in Capricor- no retrogradandi atque occidentalis partis figure adaptus, intemperatum frigus eius natura signi augente in Aquario directi motus atque orientalis partis figure accomodus natura signi eius naturam temperante. Sic Iupiter melior in Sagittario deterior in Piscibus ita Mars in Scorpione aptior quam in Ariete. Venus autem directi motus et occidentalis partis figure in Tauro adapta, sicque Mercurius in Virgine, alteri in ceteris.

Unde stellarium domiciliorum due procedunt partes a luminibus eo- rumque domiciliis sumpte que illa cum his ut stelle sunt, cum luminibus archano quodan nexu ligant. Id autem est ut a gradu Solis usque ad xv. Leonis graduum equalium numero collecto quantum Luna de signo suo transivit adiciatur totumque a signo Lune deducatur. Eadem hora a Lune gradu usque ad xv. gradum Cancri graduum numero collecto, quantum Sol a signo suo transivit adiciatur totumque a signo Solis per gradus equales deducatur. Harum itaque partium utralibet in alterutrum cuiusque stelle domicilium inciderit, alteram in alterum incidere necesse est, sicque in al- terutrum eorum que lumina occuparunt et altera in alterum incidet.

Capitulum quintum. De stellarum principatu iuxta ceteros astrologos.

Deinceps eam stellarum dignitatem quam nos principatum vocamus sive regnum alii, sive potestatem, seu quo alio nomine appellent, prosequi ordo postulat. Nulli quippe, quemadmodum de domiciliis diximus, ambi- guum Solis quidem principatum esse in xix.o Arietis gradu, Lune in tercio Tauri, Iovis in xv.o Cancri, Mercurii in xv.o Virginis, Saturni in xxi.o Libre, Martis in xxviii.o Capricorni, Veneris in xxvii.o Piscium, Capitis in iii.o Geminorum, Caude in tercio Sagittarii. Casum autem cuiusque in op- posito gradu oppositi signi.

Cause vero apud diversos dissone quod vel hec signa vel hos de si- gnis gradus ceteris pretulerit. Nam Ptholomeus de signis conatus et gradus preterit, nec de signis idoneam reddit causam. – Hermes autem utrumque post Abidemon ad purum examinat. Nos igitur utriusque doctrinam in me- dium adducemus, falsa quorumdam opinione inter inicia confutata.

Sunt enim plerumque hominum adeo impudentis amentie ut antequam rerum disciplinam habeant earum doctrinam tradere incipiant, qui dum vaniloquis audientiam tenent, necessario errore coacti in quaslibet opiniones inscientiam consolantes et ipsi deducuntur, et stultum auditorem secum inducunt. Ex hoc hominum genere quidam Astrologiam profitentes in subtilissimis rerum causis frustra fatigati, omisso tanto labore ad primordialem causam simplex inperitie solatium tandem confugiunt. – Aiunt itaque stellarum principatuum eos esse gradus in quibus in prima celi ac siderum creatione stellas VII. Conditor earum Deus primum locave- rit. Cum enim ea corpora aliqua primum occupare loca necesse foret elegit Auctor que nature cognatione proxima erant unde motui suo progressas multis postea seculis non plus vel minus quam medium earum vel nunc est isse, quousque luminibus alligate pro ligaminum quantitate domicilia sortirentur. – Quam opinionem quoniam partim alibi depressimus, hic ex- peditius transire poterimus.

Aie ergo: Si factor omnium Deus cui seculorum omnium infinitas mo- mentum est, primum VII. stellas in principatibus suis locatas omnes eodem modo atque motu sese habere voluit, deinde transactis aliquot seculis tamquam penitens iam voluntatis prime eas relicto munere primo partim alterari maluit quid consequitur? An eius quod deinde facturus esset pri- mum inpotens erat? aut quid natura aptius esset primum nesciebat? Cur autem, si luminibus cetere, ut asseris, alligate in retrogradum iter aguntur, non similiter et lumina ipsis alligata retrogradantur? Si enim ideo quod luminibus alligate motu variantur, quid ergo et quare lumina non eodem semper motu feruntur? – Quod ergo primum in principatibus suis locatas asserunt contra omnes Indos, Persas, Caldeos et Grecos Astrologos est, qui omnes omnium stellarum motus a Capite Arietis inchoantes, cum omni cuiusque diversitate a primordio hucusque circumducunt.

Capitulum sextum. De stellarum principatu iuxta Ptholomeum.

Deinde Ptholomei sententia leviter transacta ad sequentia transibimus. Quoniam invenimus, inquit, Solem ab Ariete ascendere atque diem augere, contra vero in Libra, in altero principatum eius, in altero casum esse intelleximus. Saturni vero natura cum Solis nature contraria existat, contra Solem in Libra principatum eius, in opposito casum esse percipimus. Lune vero principatus in Tauro quoniam cum a Sole in Ariete existente recedit primum in Tauro lucere incipit; casus in opposito. Iovis autem in Cancro cuius sunt venti temperati quos in Cancro plurimum agit. Martis in Capricorno signo australi, quod et natura eius australis, quodque in opposito Iovis esset. Veneris in Piscibus a quo humor vernalis incipit, ut et ipsa temperate humida erat. Mercurii in Virgine a quo autumpnalis siccita- tis initium, ut et ipse in natura sua temperate siccus erat. In oppositis vero singulorum casus.

Capitulum septimum. Iuxta Hermetem post Abidemon.

Nunc Hermetem ut consuevimus ipsum inducemus ne vel unum verbum sermonis eius intermittatur:

"Res" inquit "omnes quibus aliquod initium est a primordio quidem accedunt et crescunt, medio statu vigent, in fine decrescunt et recedunt. Quod in omni tam animantium quam germinum specie constans est. Sic omnis stella in principio signi accedit et confortatur, in medio viget, in fine diminuta vi recedit. Sic cum primum orientales fiunt primumque directe sic medio atque fine. Sunt ergo validissime stellarum vires in mediis signis. Est autem alibi descriptum quod Aries, Cancer, Libra, Capricornus prout circuli quadrantium annique temporum principia sunt primatum inter signa sortiuntur. Unde superiorum stellarum principatus ab eis incepimus. Quorum quoniam Aries et Cancer in parte accessus et augmenti atque alti- tudinis Solis extiterant, Libra vero et Capricornus in parte recessus et de- trimenti atque descensus Solis, in Ariete et Cancro fortunatarum princi- patus intelleximus, in Libra et Capricorni infortuniorum. Nec enim duarum in uno signo principatus, ut nec unum signum duarum domicilium. Quoniam vero Sol ab Ariete ascendens atque accedens incrementum diei prefert, in ipso principatum Soli dedicavimus, vim validissimam in medio notantes, i.e. gradu xv. – Sed quoniam omnis Lune virtus solari continua est Lune principatum in Tauro quod Arietem sequebatur ordinavimus. Cum autem luci tenebras contrarias Solisque lucem Saturni tenebras videremus, a solaris principatus opposito in priore duorum, Satur- num inchoavimus, vi maxima in medio notata. Relinquitur Capricornus Marti secundo infortunio, Cancer Iovi qui post lumina proxima fortuna erat, plena virtute in mediis.

"Deinde sunt inferiorum principatus. Quoniam enim Venus xlvii. gradibus a Sole recedit, eratque Pisces signum humori inpensius ut Venus humidior ipsum Geminis preelegit potius in trigono Iovis quam Saturni, vi maxima in xv. eius gradu. Ut Mercurii in Virginis xv. virtus validissima tamquam de Tauri trigono, cum enim a Sole xxvii. gradibus recedat, Taurum autem Luna preoccuparit, Mercurius Virginem autumpnalis nature sibi cognate obtinuit. Quemadmodum enim ipse minimum a Sole recedit, sic Virgo Ar- ieti magis qua Taurus cognatum tam ex hoc quod dies eorum quam ortus per circulum rectum equales; deinde quidem ut Saturnus contra Solem pro ducatu contrario positus est, sic Mercurius contra Venerem locari debuit quorum hic ad seria intendit, illa ad ludibria.

"Ad hunc modum inventis principatuum signis, deinceps gradus ipsos determinare convenit. Convertimur igitur quo consuevimus unde omnium celi particionum series aptissime orditur, id autem est a Sole, a medio die, a medio celi, a linea equabili, ab Arietis principio. – Sol enim mundi lux et calor, que lux et calor dies est in cuius medio Solis vis integra huius ab Arietis capite Sol ascendens incrementum prefert. Signorum autem ortus cum toti mundo varietur, in medio celi per totum mundum, idem est qui equabilis linee. Sic ergo cum et stellarium principatuum gradus universo mundo idem sint, apte in his ordinandis a recto circulo atque celi medio inchoamus.

"Scimus enim quod in recto circulo ex quo primum Arietis punctum meridianam lineam attigerit, primum Cancri punctum ab orizonte emergit. Unde memor antiquitas nascentis mundi oriens Cancrum extitisse tradit, de quo nullus aptior geniture primordio quam is ipse gradus in quo plena et integra Iupiter virtute viget. Quoniam ergo quacumque in recto circulo is gradus i.e. xv. Cancri, primum ab orizonte emergit xviii. Arietis per me- ridianum transit, in xix.o Arietis gradu Solis principatum firmavimus, cuius in medio celi medio die vis integra. Scimus autem in celo nichil sine iudicio et consilio decretum. Hoc itaque iudicium et consilium cum Iovem in medio mundi oriente locarit Martem per diametrum opponit quorum nature inimice usque hodie repugnant.

"Est enim stellaris principatus officium melioris ducatus eius signum certissimum. Cum ergo distantie inter eos necessarie gradus certos deter- minare vellemus, distantie stellarum a Sole gradus assumpsimus que distantia stellis diversarum affectionum causa est. Hanc autem xii. gra- duum invenimus, infra quos omnis stella debilior, eosque distantiam voca- vimus. Hos itaque gradus cum Martis loco adiceremus, perductus est numerus ad xxviii. Capricorni. Martis igitur in eo gradu principatum designavimus. Nam adiungere maluimus quam detrahere, detractus enim is numerus eum in iiii.o eius signi gradu locaret, in loco videlicet remoto et debili, essetque ita ad oppositionem Iovis applicans applicatione corrumpens. Quapropter a Iove separatum et in cardine sibi apto locari potius erat. "Cum autem Veneris principatus domicilium mercuriali oppositum esset et inter ipsos ne adversa figura contaminarentur distantie gradus de- terminandi essent, loco Veneris distantie gradus adiecimus, perductusque est numerus ad xxviii. Piscium. Quoniam vero cum infortunium in paucioribus quam fortunata est gradibus accedens ledit, Venerem citra Martem lovi propinquiorem locantes, ut ipsum potius bearet quam ab ipso lederetur, principatum eius in xxvii.o Piscium gradu constituimus, in loco fortune eius apto. Si enim distantie gradus detracti essent, in locum mortis nature contrarium incideret.

"Mercurius autem cum idem signum et domicilium et principatus eius extitisset, iure xv.m eius gradum qua fortissimus erat optinuit apte quidem amica figura Iovi ligatus prout uterque fortunatus erat. Si quid enim addi- tum esset, ad oppositionem Veneris appropinquaret, si detractum, inperfec- tus medii virtute nec lovi necteretur.

At vero cum Saturni principatus signum ioviali tetragonum existeret tetragonus autem dimidia oppositio, dimidium distantie, i.e. vi. gradus adiecimus. Unde principatum eius in xxi. gradu Libre terminavimus, apto loco in cardine terre. Qui numerus si detractus esset, ipsum a cardine de- iecisset essetque Iovem dampnans, non Iupiter ipsum beans.

"Lune vero principatus cum in Taurum incidisset gradumque ipsum determinare vellemus, in primis novilunii visione dimensa, quoniam id interdum infra xii. gradus apparet, nonnumquam in xiii. quantum sub equa- bili linea per ortum recti circuli ea visio deprehenditur, ad tantum princi- patum eius a solari elongantes in tercio Tauri gradu fundavimus. Que visio eiusdem quantitatis reperitur cum dimidia latitudine sua australi. Si enim cum latitudine boreali novilunii visionem imitaremur, principatus eius in fine Arietis consisteret. Prohibitum autem erat ne due stelle in uno signo principarentur, eratque primum Taurus Lune dicatus.

"Est autem a Capite Draconis ascensus Lune ut in Geminis altitudo Solis, quapropter in Geminos prout nature cognatio exigebat Capitis principatus incidit. Cuius ipsum gradum captantes is perspeximus quod omnis stella in media latitudine sua quantum ad illud iter attinet in optimo statu est. Unde quoniam Luna in media latitudine sua a Capite per unius signi quantitatem distat, Capitis principatum in tercio Geminorum gradu stabilivimus, Caude in opposito, ut per omnia Capiti opposita est.

"Hec est itaque stellarium principatuum ordinatio, cuius firmamen- tum quod superiorum stellarum principatus cardines obtinent inferiores quoque loca sibi apta quodque fortunate ante infortunia sunt prout rerum generationem primum a fortunatis motam, deinde corruptio infortunii effectus consequitur. – Sunt alii qui ubi nos distantia stellarum a Sole utimur novilunii visionem adhibent similiter xii. gradus numerantes quod illic Luna rerum generationes innovet. Venerem autem ideo minus uno quam Martem gradu locant quia et ante quam Mars apparet et corpus eius corpore Martis uno gradu minus est.

Capitulum octavum. De stellarum terminorum modis et diversitate.

His habitis, terminorum diversitas distinguenda est, quam quinquiperti- tam invenimus. Alii namque sunt Egyptiorum termini, alii Caldeorum, alii Ptholomei, alii Aristotue, alii Indorum. Quorum si certa ratio ha- beretur, nec ipsi quidem incerti essent preterquam quod longevi experimenta studii distribuerunt. Inter ea vero que experimentum probat, quod sepissime rectum invenitur id iure obtinet. Qua de causa inter omnes fere diversarum nationum Astrologos frequentioris usus Egyptiorum termi- ni reperiuntur quod hi soli maiores stellarum annos integre numerent sig- norumque fine infortunia excipiant, principio maxime fortunatas. – Primum itaque differentia prenotata, singulos deinde ordinabimus.

Aristotua quidem terminos signorum inter VII. stellas partitur ratio- nem adhibens nullam inter signa stellis dignitatem esse debere cuius lumina prorsus inmunia fore conveniat. Ceteri omnes eos terminos inter V. tantum stellas distribuunt eo quod stellis omnibus domicilia sua communicent lumina excipientes. Alii siquidem asserunt utrumque lumen in sua circuli medietate in singulis signis dominis suis communicare. Alii Solem in omnibus signis masculis Lunam in omnibus femineis cum dominis suis par- tem habere. Utrumque ratum. Quapropter his contenta lumina terminis su- persederunt, que ratio Egyptiis sufficiens visa est.

Nam alii quidam alias et alias accumulantes aiunt vel ideo lumina propriis carere terminis quod cum inter V. stellas omnis nature diversitas expensa fuerit – de ipsis enim est calida sicca, frigida sicca ut Mars et Sa- turnus de eisdem calida humida ut Iupiter frigida humida ut Venus promis- cuus Mercurius, quoniam itaque Sol marcie nature est, Luna venerie, terminis eorum ut suis contenta remanserunt, equa virtute per eos terminos ipsis eorum dominis. Quantumlibet ergo diverse sint rationes, in re tamen omnium preter Aristotuam consensus lumina terminis prohibuit tametsi alia quedam in ea re generaliter convenientium specialiter sit discordia quod nulli eorum aliis nec in stellarum ordine nec in terminorum quantitate concordant. Preter quod plures eorum signorum fines infortuniis tribuunt a fortunatis maxime inchoantes quod harum quidem initium illo- rum vero finem intelligant inter que signorum nichilominus principia et fines discernunt.

Quos quoniam ut dictum est Egyptii per terminos suos maioris stella- rium annorum numeri observatione precedunt, iure inter ceteros obtinuerunt, quamquam Ptholomeus inter Egyptiorum et Caldeorum terminos conferens, qui sibi rectissimi visi fuerint se invenisse refert in vetustissimo volumine quodam, magno temporis inpendio, partim distracto et interrupto, partim denso cariete exeso, plurimum annosa caligine obcecato, cuius auctoris nomen cum diu lateque sciscitatus rescire nequiret. ne vage auctoritatis incommodum incurreret illos omittens, imitatione suos edidit. – Nec tamen vel hi vel alii, neque vel ante vel post Ptholomeum Egyptiorum terminis aut frequentioris usus aut gravioris auc- toritatis inveniuntur. Quapropter hos primum ordinabimus, deinde ceteros – non quod necessarios habeamus, sed ne illorum nescii hos proferre videamur si prius Caldeorum terminos excusaverimus, Indicorum principiis tantum designatis.

Capitulum nonum. De terminis Egyptiorum. AriesIup. 6Ven. 6Merc. 6Mars 5Sat. 5 TaurusVen. 8Merc. 6Iup. 8Sat. 5Mars 3 GeminiMerc. 8Iup. 6Ven. 5Mars 6Sat. 5 CancerMars 7Ven. 6Merc. 6Iup. 7Sat. 4 LeoIup. 6Ven. 5Sat. 7Merc. 6 Mars 6 VirgoMerc. 7Ven. 10Iup. 4Mars 7Sat. 2 LibraSat. 6Merc. 8Iup. 7Ven. 7Mars 2 ScorpioMars 7Ven. 4Merc. 8Iup. 6Sat. 5 Sagitt.Iup. 12Ven. 5Merc. 4Sat. 5Mars 4 Capric.Merc. 7Iup. 7Ven. 8Sat. 4Mars 4 Aquar.Merc. 7Ven. 6Iup. 7Mars 5Sat. 5 PiscesVen. 12Iup. 4Merc. 3Mars 9Sat. 2

Capitulum decimum. De terminis Ptholomei. AriesIup. 6Ven. 8Merc. 7Mars 5Sat. 4 TaurusVen. 8Merc. 7Iup. 7Sat. 2Mars 6 GeminiMerc. 7Iup. 6Ven. 7Mars 6Sat. 4 CancerMars 6Iup. 7Merc. 7Ven. 7Sat. 5 LeoIup. 6Merc. 7Sat. 6Ven. 6Mars 5 VirgoMerc. 7Ven. 6Iup. 5Sat. 6Mars 6 LibraSat. 6Ven. 5Merc. 5Iup. 8Mars 6 ScorpioMars 6Ven. 7Iup. 8Merc. 6Sat. 3 Sagitt.Iup. 8Ven. 6Merc. 5Sat. 6Mars 5 Capric.Ven. 6Merc. 6Iup. 7Sat. 6Mars 5 Aquar.Sat. 6Merc. 6Ven. 8Iup. 5Mars 5 PiscesVen. 8Iup. 6Merc. 6Mars 5Sat. 5

Capitulum undecimum. De terminis Caldeorum.

Quemadmodum Ptholomeus et preter eum quamplures veteris auctori- tatis viri antiquas seculi historias memoriter retractantes graviter narrant: Ab universali diluvio quod universam terram operiens omni fere prioris seculi memoria deleta, paucas admodum animas superstites reliquit ex om- nibus mundi nationibus in Caldea primum siderei motus atque virtutis concepto studio sapientia nata, deinde successu temporis adolescens paulatim in orbem derivata est. – Narrant quippe transacto diluvio qua primum undis ad priores alveos reversis arida patuit NOE cum filiis super- stitem cum ex Armenia temperatiores auras sequeretur usque qua postea Babilonia surrexit pervenisse. Deinde renascente mundo nepotes eius ab hoc medio undique versum penes Tigrim usque Kascarum, ab Eufrate vero usque Cufam temporis successu diffusos. Inter quos primum, ut aiunt, unus ex filiis S E M seu avita memoria instructus seu divino pro- prii ingenii dono illustratus sidereos cursus sequens effectus mirari cepit, a quo sequentis etatis studium in tantum usque accrevit quoad ex omni celo tam signiferi circuli partium quam stellarum infra discurrentium primo sua cuiusque virtute firmata, deinde communione quadam permiscentes ut ceteras stellarum dignitates, ita terminos a Genezia initio sumpto per anno- rum revolutiones stellarum effectus continuo metientes deprehenderunt. A quibus crescente humano genere postea mundi nationes eam sapientiam mutuate, adibito studio pro ingenii facultate nec nichil emendarunt, et plu- rimum adauxerunt. Inter quas Egyptiis nature aure subtilitas non parum accomodavit. Erant ergo Caldeorum termini ea ratione ordinati ut per singulos tri- gonos singulis modis die, singulis nocte deducerentur. Quos cum Ptholomeus in Tetrastin suo, (quem Arabes Alarba vocant) eis modis ordinaverit, subiungit: non tamen ex autentico precessorum aliquo auctore sumptos. Quamobrem et nos super sedendum eis duximus.

Capitulum duodecimum. De terminis Aristotue <Stratonis>. ArMa 6Sol 4Ve 4Me 5Lun 3Sa 2Iu 6 TaVe 7Me 6Lu 5Sa 5Iu 4Ma 3So 3 GeMe 4Lu 4Sa 5Iu 5Ma 5So 4Ve 3 CanLu 4Sa 4Iu 3Ma 6So 8Ve 5Me 5 LeSo 1Ve 7Me 6Lu 4Sa 6Iu 3Ma 3 ViMe 3Lu 2Sa 2Iu 5Ma 8So 5Ve 5 LiVe 8Me 3Lu 2Sa 5Iu 5Ma 2So 5 ScMa 7So 6Ve 6Me 3Lu 2Sa 3Iu 3 SaIu 9Ma 5So 5Ve 3Me 4Lu 2Sa 2 CapSa 5Iu 6Ma 5So 5Ve 5Me 2Lu 2 AqSa 8Iu 6Ma 6So 4Ve 2Me 2Lu 2 PiIu 4Ma 5So 6Ve 6Me 2Lu 5Sa 2

Capitulum terciumdecimum. De terminis Indorum.

Indi vero primi seculi Patres sive ita primum habuerint, sive Caldeorum inventione postea recuperarint, prout rectius eis visum est stellarum termi- nos aliter ordinantes omnia mascula signa uno modo, omnia feminea uno alio partiuntur. In masculis a Marte, in femineis a Venere inchoantes, mascula in Venere, feminea in Marte finientes. Sunt itaque de Ariete Martis gradus v., Saturni v., Iovis 8, Mercurii v., Veneris vii. – De Tauro vero Veneris gradus v., Mercurii vii., Iovis viii., Saturni v., Martis v. – Ut igitur Aries divisus est, sic omnia mascula; ut Taurus sic omnia feminea eodem ordine dividuntur.

Capitulum quartumdecimum. De trigonorum dominis.

Deinde trigonorum dominos ordinamus. Cum enim XII. signa iiii. na- turas representent per tria intervalla deductas, trina eiusdem nature esse ne- cesse erat ut, sicut signiferum tres limites terminabant, circuli videlicet Arietis, Cancri et Capricornii, sic inter eos infra trigono dividentur. Cuius et alie rationes in secundo libro exposite sunt.

Ex hac itaque nature cognatione stellarum dignitati aliquid accrescere consequens erat. Presunt ergo trigonis masculis diurnis stelle mascule diurne femineis et nocturnis feminee et nocturne que maioris in ea cognatione testimonii atque aptioris haizen (au haliet). – In primis locis igitur ignei trigoni dominorum die primus Sol secundus Iupiter, nocte primum Iupiter deinde Sol, particeps die nocteque Saturnus. – Terrei trigoni die prima Ve- nus secunda Luna, nocte converso, Mars utrinque particeps, Mercurius quo- que in Virgine tantum. – Aerei trigoni die inprimis Saturnus deinde Mercurius, nocte converso, particeps utrinque Iupiter. – Aquatici trigoni dominorum die Venus Martem, nocte Mars Venerem precedit, Luna utrinque participe.

Capitulum quintumdecimum. De decanis eorumque dominis iuxta Persas, Babilones et Egyptios.

Sequuntur decani, (quos Arabes in lingua sua facies vocant) quos eorumque dominos primum prout Perse, Caldei et Egyptii utuntur ordinabimus. Deinde quid Indica sententia diversitatis afferat exponemus.

Sunt enim omnia signa trinis sectionibus divisa, singule partes denorum graduum. Ut ergo stelle ipsa signa equis quantitatibus discreta per ordinem circulorum partiuntur, ita et equas signorum partes eodem ordine prosequi debuerunt. – Igitur ab Ariete incipientibus primum decanum signi dominus Mars occupat, sequentem sequentis circuli stella Sol, tercium tercii Venus. – Secundi signi primum Mercurius, quarti scilicet circuli proximum sequentis secundum Luna, tercium Saturnus. Atque ad hunc modum per ordinem.

Capitulum sextumdecimum. De decanis eorumque dominis iuxta Indos.

Nam Indis aliter visum qui, licet eandem particionem faciant, non tamen eundem ordinem in distributione sequuntur. Tripartito siquidem omni signo singulisque partibus, in sua lingua dirigen vocatis, de singulis signis primam dirigen signi domino tribuunt, secundam v.i domino, terciam ix.i per ordinem signorum trigoni, ut Arietis primam Marti, secundam Soli, terciam Iovi atque in hunc modum. Idque ita recte facere putant ut ternorum per trigonos signorum domini ternis signorum partici- onibus per ordinem imperent. Prior tamen distributio plurimum usu cele- brata obtinuit.

Capitulum septimumdecimum. De novenis signorum iuxta Indos.

His ad hunc modum ordinatis, deinde secundarie quedam stellarum per circulum opes exponende. E quibus prime sunt novene, quas Indi repe- rientes noubaharat vocarunt. Qui post trimembrem signorum divisionem quam inter trigoni dominos distribuunt singula statim signa novies secantes, singulas partes trinis gradibus et triente, i.e. punctis cc. metiuntur. Quas sectiones ideo recte facere videntur quoniam ab omni signo in nono eadem natura reperitur, distribuentes eas inter stellas signorum ordine. Ut de Ariete primam Martis, secundam Veneris, terciam Mercurii sicque per ordinem quoad nonam noni dominus Iupiter obtineat. – Tauri vero primam Saturnus <et> secundam, Iupiter terciam, Mars quartam atque deinceps in hunc modum. Cuius dominii prompta huiusmodi inventio est: ex omni siquidem trigono tropici signi dominus per singula eius trigoni si- gna primas novenas sortitur secundas sequentis dominus sicque deinceps per ordinem. Ut ignei trigoni Mars, terrei Saturnus, aerei Venus, aquatici Luna.

Nonnulli vero has novenas per ordines circulorum distribuunt singu- la signa ab eorum dominis inchoantes, ut de Ariete primam Marti secundam Soli, de Tauro primam Veneri secundam Mercurio terciam Lune quartam Saturno atque in hunc modum. Prior tamen obtinuit.

Capitulum decimum octavum. De duodenariis signorum singulorumque graduum dominis.

Post hec et duodenarie signorum tractande dominique singulorum graduum inveniendi. Ut enim circulus ipse per equa xii. spacia divisus erat sic ipsa spacia singula totidem equis partibus subdividi conveniebat intel- lecto singula signa omnium habere cognationem. Metiuntur itaque singulas partes gradus bini et dimidius, i.e. puncta cl., singulorum primas ipsorum nature, sequentes sequentium per ordinem.

Cuius artificii huiusmodi prompta est inventio: collectum enim quan- tum interest a principio signorum usque ad ipsum gradum cuius duo- denariam querimus duodecies sumetur. Tota ergo summa ab ipsius signi principio per singula signa trigenis gradibus deducta, ubi steterit, in eo signo illius gradus duodenaria reperitur.

Hermes autem eiusque sequaces primi singulorum etiam graduum naturas ita distribuebant ut primus cuiusque gradus ipsius signi naturam traheret, secundus secundi, tercius tercii sicque per ordinem ut xii.o in xii.o terminato, terciusdecimus item ab ipso incipiat, sicque vigesimus quintus atque deinceps. Quo artificio Hermes in libris suis de diversis tam nati quam questionum negotiis plurima tradit iudicia, singulis gradibus cog- natorum signorum dominos prestituens.

Nec vero putandum quodque signorum eedem sint stellarum duode- narie. Nam stella quelibet in quocumque signo fuerit, eius gradibus duodecies acceptis tota summa a signi principio ut ante deducta stelle duo- denariam designat.

Capitulum decimum nonum. De gradibus masculis et femineis.

Que cum ita sint, et inter ipsos gradus masculos et feminas esse con- sequens est. Preponemus itaque diversorum sententias, deinde eos qui frequentioris usus sunt ordinabimus, firmius tamen ubi omnia convenerint. Nam discretionis huiusmodi ea nimirum utilitas est quod cum vel in natali masculorum, vel questione de masculis stelle mascule in signis et in gradi- bus masculis convenerint, ducatum firmant, sicque in parte altera. – Veterum igitur alii quidem de signis masculis primos xii. et dimidium masculos ponunt, deinde totidem feminas, post hos duos ac dimidium masculos, totidem reliquos feminas. De signis vero femineis contra: primos quidem xii. et dimidium feminas, totidem sequentes masculos deinde duos ac dimidium feminas, residuos totidem masculos. – Alii vero per duodenarias sexum discernunt, primas de signis masculis masculas iudicantes primas de femineis feminas alternatim deinde per ordinem usque ad finem. Nunc eos qui restant ordinabimus si prius et aliam gradu- um discretionem disposuerimus ut et illos post hos continuatim ordinemus.

Capitulum vigesimum. De gradibus lucidis et obscuris.

Nam eadem de causa inter eosdem circuli gradus alii quoque lucidi iudicantur, alii obscuri, alii vero media quadam conditione umbrosi, alii vacui. Quorum ea quidem utilitas quod lucidi quippe dignitati rerum acce- dunt, obscuri contra, medii inter utrumque.

Tabula graduum masculorum et femineorum. Arm viif iim vif viim viiitt Tam viif viiim xvtttt Gef viim xif vm iiiif iiitt Canm iif vm iiif iim xif iiiim iii Lem vf iim vif xm viitt Vif viim vf viiim xttt Lim vf vm xif viim iitt Scm iiiif vim iiiif vm viiif iii Sam iif iiim viif xiim vitt Capm xif viiim xittt Aqm vif viim vif vim vtt Pim xf xm iiif vm iitt

Gradus Umbrosi, Lucidi, Clari, Obscuri, Pallidi, Inanes, Vacui. ArUm iiiOb vUm viiiLu iiiiOb iiiiLu vOb it TaUm iiiiOb viiUm iiiVa iiLu iiiVa vLu iiiVa iii GeLu viiUm iiiLu vVa iiLu viUm viitt CanUm viiLu vUm viiiCl viiiOb iittt LeLu viiUm iiiOb viPa vLu ixttt ViUm vCl iiiiVa iiLu viOb iiiiLu viiVa ii LiLu viUm vCl viiiUm iiCl viiVa viitt ScUm iiiCl vln iiiiCl viOb iiiiCl vUm iii SaLu ixUm iiiLu viiOb ivUm viit CapUm viiLu iiiOb vLu viiOb vLu iiit AqOb iiiiLu vUm iiiiLu viiiPa iiiiVa v PiUm viLu viUm viLu iiiiVa iiiCl iiiUm iit

Capitulum vigesimum primum. De precipitiis stellarum in signis.

Postremi sunt varii per diversa signa gradus inter adminicula et obs- tacula stellarum versantes. Quorum qui obstant (arabica lingua) putei stel- larum vocantur, (quos nos precipitia dicere solemus). Qui vero favent ad- dentes fortune ex re nomen traxerunt. – Precipitia quidem eiusmodi officii sunt ut quamlibet stellam tulerint, vim eius imminuant. Itaque fortunatis quidem semper periculosa sunt, infortuniis nonnumquam salubria, dum scilicet noxiam eorum vim inminuant. Quorum veritas cum apud plerosque incerta sit, nos omissis diversorum opinionibus que Perse et Egyptii tradunt ordinabimus, dum scilicet fortune addentium ratione exposita utrosque continuo disponamus.

Putei (precipitia) stellarum. Ariesvixixviixxviiixxixt Taurusvxiiixviiixxiiiixxvxxvi Geminiviiixiiixviixxvixxxt Cancerxiixviiixxiiixxvixxxt Leovixiiixvxxiixxiiixxviii Virgoviiixiiixvixxxxvt Libraiviixxxxxtt Scorpioixxxviixxiixxiiixxvii Sagitt.viixiixvxxiiiixxviixxx Capric.iiviixviixxviiixxixt Aquar.ixiixviixxiiixxixt Piscesiiiiixxxiiiixxviixxviiit

Capitulum vigesimum secundum. De gradibus fortune addentibus.

Graduum namque fortune addentium eam vetustas rationem exper- ta est ut cum stelle pro locorum commoditate ad fortunam duxerint, si vel Luna vel pars fortune hos gradus possederint aut eorum ullus orientis gra- dus extiterit, nati fortune addunt. E quibus sunt quidam ut si stelle duces etiam ad nati casum inclinarint, hii gradus hoc modo adhibiti post casum sublimationem recuperant. – Sunt ergo de Tauro iii: xv.us, xxvii.us, xxx.us – De Leone duo: iii.us, v.us – De Scorpione unus: vii.us – De Aquario unus: xx.us.

Preter quos et alii per singula signa discreti, in quibus nichilominus antiqua experientia convenit quod quotiens vel ipsi orientium gradus existunt, aut die Sole nocte Lunam gerunt in loco circuli accomodo, nato sublimes dignitatum gradus, ut regna vel regnis proximos principatus promittunt.

Hee sunt stellarum per omnem circulum dignitates, incommoda, ad- minicula, obstacula, preter que singulis ex permixtione quoque nonnichil in utrumque genus accedit. Quod suis in locis ut particulatim incidit exequemur. Nec tamen ignorare nos quisquam existimet preter hec Indos aliis atque aliis circuli particionibus stellarumque dignitatibus uti suo quidem artificio aptis, quas quoniam nostro iudicandi modo nec apte sunt nec necessaria, si longius sequeremur dispendii vicium castigatum opus contaminaret.

Tabula graduum fortune addentium. Ariesxx.usttt Taurusviiittt Geminixittt Canceriiiiiixv Leovviixviixx Virgoiixiiixxt Libraiiivxxit Scorpioxiixxtt Sagitt.xiiixxtt Capric.xiixiiixiiiixx Aquar.viixviiixxviit Piscesxiixxtt

Liber VIus

SEXTI LIBRI CAPITULA XXXIII.

Primum. De natura stellarum, queque forme in singulis decanis oriantur.

Secundum. De ortu signorum per circulum rectum.

Tercium. De respectu graduum circuli.

Quartum. De signis amicis.

Quintum. De signis natura congruis atque equidistantia virtute et via.

Sextum. De signis oppositione et exagono convenientibus nec ab invicem

respectis.

Septimum. De convenientibus tetragono.

Octavum. De signorum annis, mensibus, diebus et horis.

Nonum. De signorum ducatu super diversas terras.

Decimum. De signis ad motum et quietem ducentibus.

Undecimum. De signis rationalibus.

Duodecimum. De signorum dominiis in participatione corporis.

Terciumdecimum. De signis ad forme dignitatem, ad largitatem, coniunctionem et complementum, ad accipiendum et tenendum ducentibus.

Quartumdecimum. De signis ad morbos eorumque occasiones ducentibus.

Quintumdecimum. De signis ad honestatem mulierum ducentibus.

Sextumdecimum. De signis multe prolis, pauce et sterilibus.

Septimum decimum. De signis membrorum sectorum, acutis et iracundis.

Decimum octavum. De signis ad vocum qualitatem ducentibus.

Decimum nonum. De signis ad scabiem, maculas, apostemata et calores ducentibus, mutis, surdis, malebarbatis et inberbibus.

Vigesimum. De signis ad oculorum vicia ducentibus.

Vigesimum primum. De signis ad dolos, fraudem, perfidiam ducentibus, sollicitis etiam et obscuris.

Vigesimum secundum. De signis inter volatilia, quadrupedia, reptilia et aquatica discernentibus.

Vigesimum tercium. De signis inter arbores et germina discernentibus.

Vigesimum quartum. De signis inter aquas atque ignis opera discernentibus.

Vigesimum quintum. De plagis signorum.

Vigesimum sextum. De cardinibus circuli, de domiciliis XII. omnique eorum ducatu et causa.

Vigesimum septimum. De quadrantibus circuli corporalibus et spiritualibus.

Vigesimum octavum. De commixtione nature cardinum.

Vigesimum nonum. De quadrantium et domiciliorum coloribus.

Trigesimum. De circuli quadrantibus ascendentibus descendentibus longis et brevibus.

Trigesimum primum. De particione quaterne rerum nature.

Trigesimum secundum. De quadrantibus diei et horis.

Trigesimum tercium. De dominis dierum et horarum.

Capitulum primum. De natura stellarum, queque forme in singulis decanis oriantur.

A primordio tractatus partim singulares nunc stellarum nunc signo- rum naturas partim communes utrorumque affectus secuti sumus. Deinceps universales in hoc quidem libro signorum, in sequenti stellarum ducatus insequemur. Ac primum occurrit ut formarum que per singulos signorum decanos oriuntur rationem exponamus. Vix enim intellectu concepte, ut ab omni sensu aliene sunt, tam gravi ammiratione hominem in tantas opiniones agunt ut vel maxima astrologorum pars cum de ortu harum formarum legerent nec usque ad ducatus earum pervenirent in eam opinionem deduc- ti sint ut rem existimarent aut prorsus inefficacem, aut forsan effectus ab hominis intellectu alieni. Quamquam Persarum Astrologi Hermes et Astalius, Indorum quoque summates in electioribus libris suis proprias harum formarum qualitates atque vires sollerti indagine exquisitas reliquerint, ducatu quidem earum partim figure descriptione, partim nomi- nis proprietate, partim etiam qualitatum expositione legentis ingenio atque intellectui commendato, partem autem ut altius remota erat ut nec ipsi scirent, sic nec sciendam tradiderunt nisi quodam artificio celestem potentiam experiente. Quarum ducatus quoniam huius negocii non sunt alias differimus.

Nec tamen estimandum eorum qui huiusmodi rerum scientiam adepti posteris reliquerunt eam intentionem fuisse qua aliquid eiusmodi in celo esse intelligerent aut sic corporeum quid, aut ita figuratum, aut his qualitatibus infectum quoad eiusmodi forme in ea essentia per singulos signorum decanos super terre faciem orirentur, verum ubi singula circuli loca singulosque signorum decanos varios rerum eventus consequi usque adeo quidem ut nonnulli signis et gradibus circuli omnem rerum ducatum negantes, formas tantum desuper ferri assererent que cognatas rerum inferioris mundi figuras trahendo in varios casus agitent. Cum hec inquam viderent, eiusmodi effectibus formas consentaneas per signorum decanos oriri dixerunt ut affiniore aliquo sermone discentis intellectum dirigerent celique secreta adumbrato sermone et minus peritis occultarent, et sapienti ingenio pleno intellectu designarent. Sicque inter eas et nominibus et descriptionibus variis discreverunt partim quidem generi nostro affinibus, partim inauditis atque ab ymaginatione nostra alienis. Quod genus idcirco adhibuerunt ut inter superioris atque inferioris mundi formas longe discer- nendum indicarent.

Invenimus igitur inter omnes huius artificii scriptores trinam celesti- um formarum diversitatem de quibus partim dictum est, partim dicendum restat. Preter quod nonnulli alias etiam atque alias celo attribuunt et res et formas que quoniam huius negocii non sunt, suis tractatibus relinquimus. De eius vero que assumimus <1> primum exponemus eas formas earumque loca in quibus Perse, Caldei et Egyptii conveniunt, <2> deinde indicam inventionem adhibebimus, <3> postremo XLVIII. ymaginum quas Aratus et Ptholomeus describunt ortus ordinabimus. Que quoniam singule ex suis stellis componuntur quas motu suo circuli loca temporis inpendio mutare necesse est a Ptolemaica collocacione progressu facto nos, (ut ait Abuma'xar), nostri temporis ortus earum metimur, terminumque subiungens: Alexandri videlicet anno m.c.lx., et nobis progrediendi modum reliquid. – Ille vero quas Indi quasque Perse tribuunt ab eisdem locis in- mote, in eisdem semper decanis oriuntur; nec enim he stellate sunt ut ille, sed superioris circuli quedam intersignia. Indice ergo forme in singulis decanis oriuntur, cetere partim in singulis, partim in pluribus. (Huius partis hoc apud nos privilegium est ut sicut Abuma'xar nichil de his formis a prima inventione variat sic translatio nostra nec unum de verbis eius commutet, nec punctum unum addens vel minuens).

<ARIES>

Est igitur ARIES natura igneus, gustu amarus, stature porrecte, bicolor, biformis, augmentans diem ultra horas xii., ortu minor xxx. gradibus.

Oritur in primo eius decano <1> ut Perse ferunt femina cui nomen Splendoris filia postquam cauda Piscis Marini ac principium Trigoni caput- que Cervotauri i.e. forme ex cervo et tauro congeste. Post hec Cinocefalus manu sinistra candelam, dextra clavem gerens. – <2> Iuxta Indos Vir Niger, oculis rubeis, grandi corpore, fortis, animosus, ferox, erectus, vigil, memor, albo linteo vestitus. – <3> De xlviii. ymaginibus post Grecos et Ptholomeum dorsum Cefei, quem Arabes Dominum Solii vocant, clunisque eiusdem et genua atque sinistra manus, mediumque dorsum Andromade, clunis et coxa, finisque Freni, Piscisque secundus, quodque Filum Lini dicunt, i.e. intestinum Ceti.

<II> In ii.o Arietis decano <1>iuxta Persas medium Piscis Marini, medium Trigoni medium Cervotauri, Navis, Eques manu telum gerens, Femina caput suum pectens cum brachiis ferreis, caput Meduse curvusque harpes Persei, quem Arabes Nems, Perse Filus vocant. – <2> Iuxta Indos Femina sindone ac pannis rubeis induta uno pede equi ipsa forme equine cogitans ire quesitum pannos, monilia, prolem. – <3> Post Grecos de xlviii. stellife- ris coxa Cephei Domini Solii tibie cum pedibus caput Persei finisque manus dextre, pedes Andromade, Trigonus, caput Arietis et cornua, reliquumque Fili Lini cum pectore Ceti.

<III> In iii.o Arietis decano <1> iuxta Persas Iuvenis cuius nomen Fasius solio residens cum quo Equus duplex, ac posteriora Solii Filus deficiendo deos acclamantis pectus quoque Piscis et caput postremumque Trigoni cau- da Cervotauri, secundaque medietas Frontis. – <2> Iuxta Indos Vir flavi coloris, crine rubeo, ferox, manu torquem lineum virgamque gerens, rubeis indutus, aptus artificio ferri gestiens id apte facere quia decanus Iovis est ut Indis placet, nec prevalet quia domicilium Martis. – <3> Post Grecos de stellatis pectus Persei cum manu sinistra qua Meduse caput defert stellaque oblonga in capite Arietis venter quoque Arietis et caput Ceti.

TAURUS natura terreus, gustu acidus, augmentans diem, statura diminutus.

Oritur in primo eius decano <1> ut Perse docent, gladio succinctus Orion sinistra manu gladium dextra hastam tenens, supra manus eius duo candelabra ipsum alloquentia et nomine Orionem appellantia. Post hec Navis eximia supra quam Vir Nudus residens, subtus vero dimidium corporis Femine Mortue, deinde Vir humerotenus diminutus, capite canino quod genus Persarum lingua Sax, greca Cinocefali, latina Sincipites appellatur. – <2> Iuxta Indos Femina Crinita crispa, honesta, demonio similis, prolem habens indutam pannis partim adustis unde sollicite queritet pannos et ornamenta filio. – <3> Post Grecos medium Persei et clunis caputque quod manu sinistra gerit femora atque ilia Arietis locusque in sectione Tauri, sinus atque spuma Eridani seu Nili.

<II> In ii.o Tauri decano <1> iuxta Persas Navis supra quam Vir Nudus in partem Navis tendens elevata manu clavem gestans, secundaque medietas Femine Mortue dimidiumque corpus Sincipitis manu dextra hastam et spicula ferens sinistra clavem utraque manu assignans. – <2> Iux- ta Indos Vir vultu ac corpore arieti similis uxorem habens tauro similem digitis capre ungulas imitans, robusto corpore, ardenti stomacho, edax atque inpatiens famis, linteo veteri indutus, sollicitus domos ac terras incolere, boves aratro iugare. Post hec forma Defecti Corporis dextra manu virgam tenens, sinistra in sublime levata. – <3> Post Grecos genua Persei cum tibia et pede posteriori, dorsum Tauri et venter Harmus cum dextro pede, Fluvius a principio usque prope finem.

<III> In iii.o Tauri decano <1> iuxta Persas finis Sincipitis, deinde Vir Erectus anguem tenens ac duo Plaustra super que Vir Iuvenis residens duos equos plaustra trahentes agit, hyrcum per crura trahens manu sinistra. – <2> Iuxta Indos Vir valde albis dentibus, eversis labiis, longis pedibus, rufi coloris, crine rubeo, corpore ex elefante et leone congesto, turbati sensus, malivolus, scamno insidens, tapeto involutus, niger horribilis. Cum quo Equus borealis Taurusque prostratus. – <3> Post Grecos dexter Persei pes et humerus, Habenas Trahens, manusque sinistra cum fine Freni pesque si- nister. Caput Tauri et genua cum radice cornuum, finis etiam sub Orionis manu, finisque Fluvii cum suo sinu.

GEMINI signum nature aerie, gustu dulce, coloris celici, directe stature.

Oritur in primo eius decano <1> ut Persis placet cauda Sincipitis post- quam Vir manu virgam tenens cum quo ex parte austri duo currus post ge- minos equos iugales supra quos Vir Agitans residet. Post hec caput Cerastis. – <2> Iuxta Indos Mulier Formosa, benivola, erecta, sollicita prolem et ornamenta querere, suendi ac pulcri artificii docta. Oritur cum ea Speculum Perlucidum. – <3> Post Grecos caput Aurige et a genu dextro usque ad pedem, australe Tauri cornu Orionis humerus sinister pesque sini- ster, caput Leporis et manus, i.e. pes anterior.

<II> In ii.o Geminorum decano <1> iuxta Persas Vir aureo canens calamo, persica lingua Teruueles, greca Hercules dictus idemque nixus genu pariter, et Coluber arborem ascendens fugiendo Teruuelem, mediumque Cerastis cum quo Lupus manu signata. – <2> Iuxta Indos Vir forma Ethiopi similis, colore grisis, caput plumbea victa ligatus, armis indutus, ferrea tectus galea, desuper ostro cirritus, manu arcum tenens et sagittas, iocos ac saltus parans, cantans, tympanum percutiens, poma ex horto rapiens qui simul oritur cum eo multum odoriferi ligni. – <3> Post Grecos dextra Aurige manus atque alter posteriorum Tauri pedum simulque Orionis caput, hume- rus, manus pectus Baltheus genu cum pede Leporis quoque pectus et clunis.

<III> In iii.o Geminorum decano <1> iuxta Persas Aflon , quem Arabes musicum tympanistram interpretantur, super verticem eius procera mirtus, cum eo corde et calami aurei, deinde Canis Latrans cum Delfino et Lince. Post hec ornamenta Sutoris primaque medietas Minoris Urse cum cauda Cerastis Ariste radicem amplexa. – <2> Iuxta Indos Vir arma induenda querens, arcum et faretram gestans unam manu sagittam, operosas telas et aurifrigia, musice modulamina, iocos et gaudia multifaria celebrare cogitans. – <3> Post Grecos Pollucis humerus manus clunis et pes dexter, Castoris coxa et pes, Leporis cauda, Canis rictus et pes dexter, pri- musque Argolice Navis remus, cum fine secundi.

CANCER aquee nature, gustus salsus.

Oritur in primo eius decano <1> ut Persis visum est secunda medietas Minoris Urse, cum qua forma perfecta romana lingua Satirus, ruptis panni- culis involutus, propinquus Aflon musici tympanum percutientis, simul lamina ferri cuius caput eneum. Tum de tribus Puellis Virginibus prima, post quam caput Scarabonis et cauda Aspidis Zemabraz. – <2> Iuxta Indos Vir adolescens clare forme, pannis ornatis vestitus, facie ac digitis aliquantum tortis, corpore ex equo et elefante composito, pedibus albis, fructuum generibus arborumque frondibus circumpensus, cuius mansio in agro quo sandalum nascitur. – <3> Post Grecos facies Calixto cum utroque Geminorum capite et manu. Deinde Canis Minor reliquumque Maioris, atque puppis Argos cum remorum dominis.

<II> In ii.o Cancri decano <1> iuxta Persas puella secunda de Tribus Virgi- nibus, quiddamque nubi simile. Post hec anterior medietas Canis cum dimidio aurium Asini septemtrionalis mediumque Scarabonis mediumque Zemabraz. – <2> Iuxta Indos Puella placidi visus, capite coronam ex cedro (i.e. nifrin) atque mirto rubea, manu virgam ligneam gestans, altis vocibus de amore suo potandi et canendi laudesque deorum in templis clamitans. – <3> Post Grecos caput Calixto cum posteriore Cancri forcipe atque fine puppis Argos.

<III> In iii.o Cancri decano <1> iuxta Persas puella tercia de Tribus Virginibus secum differens, nunc accedens nunc recedens Canisque posteri- or medietas cum secunda medietate aurium Asini, pariter et secundus Asi- nus australis, deinde finis Scarabonis atque caput Zemabraz. <2> Iuxta Indos Vir pedem habens tartuce pedi similem corrigiole, seu quod Arabes Tineam Lini dicunt, colore tinctum, supra cuius corpus anguis extentus ipse aurifrigiis ornatus cogitans navigio pontum pervolare auri ne- gocio et argenti unde muliebris sumat ornamenta. – <3> Post Grecos occi- put Urse Maioris cum manu dextra et pede, tum aures Cancri, tum caput Asura quem nos Colubrum dicimus, velum Navis et deinceps.

<LEO>

LEO natura igneus, colericus. Oritur in primo eius decano <1> ut Perse scribunt cauda Canis arcu ia- cientis, forma leonis, dimidia Navis cum remige et nauclero, caput Ydre, caput Equi, caput Asini. – <2> Iuxta Indos Arbor expanse radicis ramis Canem Furionem et Aucamiam ferens, pariter et Vir obscenis pannis indutus parentes lugere parans, cum quo Dominus Equi in partem boree respicientis urso similis, cum quo sice et sagitte, caput Canis resque similis cani. <3> Post Grecos collum Urse cum manu sinistra, rictus Leonis cum manu, collum Asura mediumque Navis.

<II> In ii.o Leonis decano <1> iuxta Persas Ydolum elevata manu alta voce clammitans cum quo tympana saltatoria de cupro, pariter et cantilene multimode. Tum plenus Bacho Senex cum Cratere et Vitrea, simulque tibie de cornibus capreoli. Deinde Anathis et Haruben (i.e. Castor) ac cauda porrigentis manum, secundaque medietas Navis, cervix Ydre, medium Equi, medium Asini. – <2> Iuxta Indos Vir acuto naso, capite coronam ex alba mirto manu arcum latronibus minitantem gestans, callidus atrox, feritate leoni similis, sindone leonini coloris indutus. – <3> Post Grecos humeri maioris Arctos cum manu dextra, cervix Leonis et Harmus, medium Colubri cum Argos prora.

<III> In iii.o Leonis decano <1> iuxta Persas Adolescens cui nomen Seclos iumenta flagello agens plaustrum ducens desuper hominem sedentem sequitur parvulus manu sinistra taurum et vaccam trahens. Tum Corvus, medium Ydre, posterius Equi, posterius Asini. – <2> Iuxta Indos Vir forma Ethiopi similis, turpis, obscenus, multe pene, gravis anxie, ore carnem et pomum, manu urceum tenens. – <3> Post Grecos pectus Maioris Urse, medium Leonis parsque Colubri.

<VIRGO>

Virgo signum fertile, bipertitum, triforme. Oritur in primo eius decano ut Perse, Caldei et Egyptii, omniumque duces Hermes et Astalius a primeva etate docent, Puella cui persicum nomen Seclios Darzama, arabice interpretatum Adre nedefa i.e. virgo mun- da (puella dico Virgo Immaculata), corpore decora, vultu venusta, habitu modesta, crine prolixo, manu geminas aristas tenens, supra solium auleatum residens, puerum nutriens ac iusse pascens in loco cui nomen Hebrea, puerum inquam a quibusdam nationibus nominatum IHESU sigificantibus Eiza, (quem nos grece CHRISTUM dicimus). Oritur cum ea Virgine Vir eidem solio insidens nec attingens, pariter et stella Ari- ste que finis est Serpentis Secundi. Deinde caput Corvi caputque Leonis. – <2> Iuxta Indos Puella Virgo sindone ac pannis antiquis induta, in manu eius Ugiu (ar. وجوه facies) manuque pendente (vel depensa) stans in medio formose mirti volens ad domos parentum et amicorum ire vestimenta que- situm et monilia. – <3> Post Grecos cuspis caude Drachonis caude Urse cum pede, clunis Leonis, pedes et cauda. Tum Crater ad caput Colubri parsque Colubri.

<II> In ii.o Virginis decano <1> iuxta Persas Musicus tympanum percutiens, pariter et calamo canens. Post quam Homo Comete Dominus cum quo dimidium forme persica lingua Albeze, romana Feton dicte, est autem homo cui caput tauri, in manu eius dimidius homo nudus. Post hec dimidium Fossorium Ligneum cuius caput ferreum, et cauda Ydre, dimidium Corvi, dimidium Leonis. – Iuxta Indos Vir Niger hyrsutus triplici panno indutus: corio, serico, linteo rubeo, incaustum manu ferens sumptus et questus computare intendens. – <3> Post Grecos pars caude Draconis, clunis Urse Maioris, finis oblonge quam Addeweba dicunt, caput Virginis et humerus sinister, caput Corvi cum rostro et alis caudaque Centauri.

<III> In iii.o Virginis decano <1> iuxta Persas secunda medietas Minotauri Albeze, secundaque medietas Hominis Nudi secundaque medietas Fossorii, cauda Corvi, cauda Leonis simul et Arista atque duo Tauri cum dimidia clune Pastoris. – <2> Iuxta Indos Mulier Muta, casta, candida, magnanimis, lintheo tincto loto nondum exsiccato vestita, sollicita orandi causa templa visitare. – <3> Post Grecos pars caude Draconis cum spina, cauda Urse Maioris reliquumque Addeweba. Tum Virginis humerus dexter cum parte pectoris, Corvi spina interalaris, clunis Centauri cum coxa.

<LIBRA>

LIBRA signum temperatum ortu adauctum bicolor biforme stature directe.

Oritur in primo eius decano <1> ut Perse ferunt Vir yracundus, in sinistra eius manu statera, in dextra agnus cum quo Libri Inscripti ac tercia pars scientie eius quorum nomina Carathumme, in semita eorum Musicus equum sedens timpanum percutiens, calamo canens. Post hec Draconis caput primumque eius quam Perse Maiorem Ursam vocant, cum Navis carina. – <2> Iuxta Indos Vir manu modium et libram gestans ad forum in tentorio sedens docte intendens metiri, appendere et mercari. – <3> Post Grecos medium caude Maioris Urse mediumque alvi Virginis cum manu sinistra qua Aristam gerit, cauda Corvi parsque caude Colubri australis, i.e. Asura, dexter humerus Centauri parsque Pegasi.

<II> In ii.o Libre decano <1> Iuxta Persas Vir Agitarius, cui persicum nomen Bredemif, cum quo Plaustrum in quo vir manu flagellum ferens et canistrum rubeum alterius viri secum. Tum ostra mantice crumene colorate. Tum quamplures farinarii atque sedilia confectionariorum. Post hec Vir lectice insidens, circa ipsum socii, deinde pusillus mediumque Navis parsque anterior Centauri medie Navis mediumque Draconis cum medio Maioris Urse simul cum aque fonte. – <2> Iuxta Indos Vir forme vulturis, coloris Aukamie, sitibundus, manu debilis, per aera volitare volens cupiendo uxorem et prolem. – <3> Post Grecos pars caude Draconis finisque caude Urse Maioris cum crure sinistro sedis Virginis atque equus Centauri cum humero et pectore.

<III> In iii.o Libre decano <1> iuxta Persas posterius Draconis cum puppe Navis ac fine Centauri Urseque Maioris, deinde cerebrum capitis hemme (cerviculi) semotum a capite. Deinde Vir nudus Arbedi nomine, cubito suffultus, manum sinistram supra caput habens, dextra consedens. Tum cornua Arbedi supra capita duorum hominum quorum capita geminis cor- nibus onerata perplexis invicem, quorum nomen Estuarius. Post hos res quedam nomine Celum. – <2> Iuxta Indos Vir equini vultus manticis oneratus, manu arcum gestans et sagittas, una iam arcui imposita, inter virgulta stans intentione venandi solus rerum eventus considerans. – <3> Post Grecos pars caude Draconis, manus Archadis cum brachio genuque dextro, finisque habenarum Virginis cum pede Centauri quoque manus sinistra cum pede Lupi.

SCORPIUS natura flegmaticus.

Oritur in primo eius decano <1> ut Perse asserunt finis Equi Masculi qui et ipse Bredemif appellatur, quem ipsi Centaurum dicunt, cum quo finis Tauri simulque Nigellus Iactor, in manus eius hastile resque Cimbalum dicta. <2> Iuxta Indos Mulier adapte stature omnino idonea, cibos gestiens fame fabellas terrasque perambulare. <3> Post Grecos manus Archadis parsque caude Asura, caput Gorgonis quam Alawe dicunt cum brachio dex- tro. Tum Libre pectus et humeri finisque Alfeca, i.e. Corone Adriagnes, fi- nis Lupi cum cauda, caudaque Centauri.

<II> In ii.o Scorpii decano <1> iuxta Persas Vir Nudus cui nomen Asfalius, mediumque Equi masculi cum medio Tauri. – <2> Iuxta Indos Puella Exul, vultu placida, nuda, sine veste et pecunia, pede compedi astricto, pelago fluctuans et tamquam littora captans. – <3> Post Grecos lacertus Urse Minoris cum parte caude Draconis atque hastile Gorgonis cum Corona Septemtrionali, caput Serpentis cum crure Libre et pede, tum chele Scorpionis dorsumque Lupi.

<III> In iii.o Scorpii decano <1> iuxta Persas pars anterior ingentis Equi Masculi cauda super tergum reversa, parsque anterior Tauri cum parte Ca- nis testa adoperti quem trahentem habenas dicunt, in manu eius gemini angues. – <2> Iuxta Indos Canis Furiosus, silvestris, ingens, setis albicantibus generaque venationum sandaletum habitancia respectu mutuo singula ab invicem diffugentia. – <3> Post Grecos pectus Minoris Arctos sinusque Draconis, tum Engonaseos humerus et brachium dextrum cum Ser- pentarii brachio dextro, venter Scorpionis laterumque nodus. Postremo caput Turribuli igniferi.

SAGITTARIUS bicorpor, medio interceptus.

Oritur in primo eius decano <1> ut Persis visum est forma Viri Ornati nudi, capite diminuti, acclamantis Navem, supra cuius caput Corvus rostro prore Navis contiguo, deinde corpus canis testa adoperti defecti cui caput ad caudam. – <2> Iuxta Indos Centaurus a femure sursum homo nudus, deinceps equus, in manu eius arcus et spicula iam arcui imposita, cum vali- do clamore tendens ad locum Ramrama spoliandi causa propriis usibus. – <3> Post Grecos cervix Minoris Arctos cum parte Draconis, clunis Alcide cum parte dorsi, caput etiam ac pars corporis Anguitenentis, humerus dexter, clunis cum crure et pede sinistro, tum aculeus Scorpionis corpusque Turribuli.

<II> In ii.o Sagittarii decano iuxta Persas Keakasius Perseus sinistra manu canis fauces obtundens, dextra Capricornii cornua premens, pede dextro fero cani resistens, in canis capite Lepus caputque Leonis pariter et dimidium corpus Naute dimidiumque Navis cum dimidio Delfine medioque Asturcone. <2> Iuxta Indos Mulier camelum sedens, pilosa, pan- nis induta cum kartan (i.e. veste pilea), inter manus eius cistella redimicula continens. – <3> Post Grecos pectus Urse Minoris cum parte Draconis et genu Alcide, tum Vultures duo, tum Anguitenentis caput cum humero et manu sinistra, parsque Anguis finisque nervi Arcus cum parte qua manus sagittam tenet atque ferro sagitte ac pars Serti Australis.

<III> In iii.o Sagittarii decano <1> iuxta Persas Canis in cuius ore manus Keakasii finisque Feri Canis cum Lepore atque cetero Leonis corpore Nauteque reliquo, secundaque medietas Navis et Delfini cum cauda Asturconis, tum dimidium Arctos alakbar, i.e. Addub alakbar (in mg i.e Urse Maioris) wahi (in mg et est) Benetnaz alkubra (in mg plaustrum maius) tum Draco et Serpens invicem perplexi. – <2> Iuxta Indos Vir aurei coloris pilea tunica atque arboris cortice amictus, in manu eius duo torques lignei, ipse punicee lectice insidens. – <3> Post Grecos corpus Minoris Urse cum parte Draconis, pars etiam Oloris qui et Vultur Cadens parsque caude Serpentis, caput Sagittarii, humerus cum pede anteriore ac parte Serti Australis.

CAPRICORNUS forma rotundus, inperfectus, nature duplicis.

Oritur in primo eius decano <1> ut Persarum fert opinio secunda medietas Urse Maioris, pariter et Mulier Aquatica quam Bebas dicunt, cum capite Piscis Ingentis primumque Fontis Aque Nocive primumque Fere Do- lose corpore simie capite canis, quem Perse Sax dicunt. – <2> Iuxta Indos Vir Niger hyrsutus, atrox, corpore sus silvestris, dentibus ad trabis mensuram longis ut spina acutis, cum eo ligamina boum et iumentorum retibus piscari parans. – <3> Post Grecos dimidium Urse Minoris parsque Draconis cum cervice finisque Cigni qui et Azelchafe i.e. Tartuca cum fine Galline et alarum parte, pars quoque additamenti Arctophilacis Pastoris atque Equi eius.

<II> In ii.o Capricorni decano <1> iuxta Persas Mulier quam ipsi Albarahe, Romani Ieulien dicunt lectica residens cum qua Arbor Vitis me- diumque Piscis Ingentis cum medio Fonte Nocivo mediaque Fera Dolosa. Postremo dimidium Plaustrum. <2> Iuxta Indos Mulier nigris pannis ac sindone amicta, habens de pecunia igne excocta, ferro laborata, cum ea mustele et simie. <3> Post Grecos postremum Urse maioris, pars caude Draconis medio contigua cum parte corporis qua pectus sequitur. Tum ala Galline dextra cum collo, capite et rostro. Tum Telum, tum corpus Aquile tum Capricorni cornua cum fine Sagittarii.

<III> In iii.o Capricorni decano <1> iuxta Persas cauda Piscis cum postremo Fontis Noxii postremoque Fere Dolose ac secunda medietate Plaustri. Tum dimidium rei Dub Hani (i.e. monstruose) quam Mastar dicunt equabilis stature, sine capite quod manu defert. – <2> Iuxta Indos Mulier visu placida oculis nigris manus tenues habens opere multiplici laborans conficere sibi colores ornatos ex ferro. – <3> Post Grecos clunis Urse Minoris cum sinu Draconis, tum pes Galline dexter cum ala sinistra, Delphinus etiam et brachia Aquarii mediumque Capricorni cum cauda Piscis.

AQUARIUS aerius aquosus.

Oritur in primo eius decano <1> ut Persarum doctrina tradit Abudius, arabice Annamer i.e. panthera, caputque trahentis equum cui nomen Domus Delos, caputque Centauri quem Asmeat dicunt, sinistra manu supra caput suum elevata. Tum Iaz, i.e. Ales capite nigro pisces ex aquis rapiens. – <2> Iuxta Indos Vir forme Ethiopis, essencie Aukamie, tapeto circumdatus, cum eo vasa enea et lignea ad extrahendum aurum, vinum et aquam. – <3> Post Grecos cauda Minoris Urse cum qua pes et manus dex- tera Cefei pes Galline sinister finisque ale sinistre caput Equi Primi caput Aquarii cum humero dextro, clunis Capricorni cum cauda, postremumque Piscis Australis.

<II> In ii.o Aquarii decano <1> iuxta Persas medium corpus Trahentis equum, sinistra arcum apprehendens, dextra suem silvestrem quem et pede inpellit, in cuius ore duo colubri, medium Centauri cum ala Mergi capite nigri, simul et Draco. – <2> Iuxta Indos Vir vultus ac forme Ethiopis equo similis manu arcum et spicula gestans pariter et pixides margaritis plenas gemmisque preciosis iacincto, smaragdo atque id genus. – <3> Post Grecos medium Urse Minoris cum coxa et clune Cephei humeroque dex- tro, deinde arcus secundus atque Ansa Urne in manu Aquarii cum clune medioque corpore Piscis Australis. <III> In iii.o Aquarii decano <1> iuxta Persas Altilis Eximia que Gallina est, postremumque Trahentis equum cum postremo Centauri ac fine Avis quam Alaien dicunt. – <2> Iuxta Indos Vir Niger atrox dolosus aure pilosa capite sertum ex frondibus pomis et resina gerens in pondere pecunie labo- rans ut loco transmutet. – <3> Post Grecos coxa et humerus sinister Cephei atque caput, tum manus Arcitenentis parsque Urne cum manu dextra ac pede sinistro Aquarii atque capite Piscis Australis.

PISCES signum duplex, aqueum.

Oritur in primo eius decano <1> ut Persarum auctoritas habet dimidius Equus Alatus, cui romanum nomen Pegasus, idemque et Equus Seclos. Deinde caput Taurocervi quem Perse Attamur dicunt, in naribus eius gemini colubri, quod /Ptholomeo visum est caput Scorpionis cum geminis in ore colubris. Tum principium Fondienis, arabice Atamzah, i.e. Cocodrilli, quem alii Amnem, alii Viam Perustam dicunt. – <2> Iuxta Indos Vir ornate vestitus domum tendens ignem tenaci ferrea componens, manu tres pisces ante se ponendo. – <3> Post Grecos postremum Urse Minoris cum brachio sinistro Cephei ac ventre Equi secundi cum principio Piscis primi et parte Urne.

<II> In ii.o Piscium decano <1> iuxta Persas medium Taurocervi in cuius naribus angues. Nam Psicheo Egyptio, quem Ptholomeus audit, medium Scorpionis anguiferi visum. Deinde medium Cocodrilli sive Amnis aut Vie Peruste. – <2> Iuxta Indos Mulier vultu venusta, corpore candida, mari na- vigans pectore Puppi astricto, cum ea cognati eius et noti, ipsa portum de- siderans. – <3> Post Grecos crus Cephei cum pede, pesque ipsius Solii, manus Andromade, caput Casiapeie, postremum Equi secundi cum postremo Piscis primi ac cauda Ceti.

<III> In iii.o Piscium decano <1> iuxta Persas postremum Taurocervi An- guitenentis prout Psicheus estimat Scorpionis colubriferi, tum finis Coco- drilli aut Amnis aut Vie Peruste, tum inversus Ferbudilus cuius posteriora ante oculos eius inter manus suas residens. – <2> Iuxta Indos Vir porrectis pedibus cum quo masculos pregnans in utero Ethiopem habens in rupe stantem vociferantem pre metu predonum et ignis. – <3> Post Gre- cos posterius Solii, pectus Andromade elleti lem tere ballen (que non vidit virum), pars Fili Linei cum fine Ceti.

Hee sunt diversarum nationum inventiones celestium formarum per omnem circulum super terre faciem orientium, quarum que sint commenta, que per universum mundum virtus partim intimo nature intelle- ctu cum longeva speculatione, plurium vero divinis celestium virtutum sive humano generi familiarium, sive humane necessitati deditorum quasi vaticiniis quibusdam primum innotuit. Quod genus persica atque indica figmenta primum edidit, ut eis qui ad interiorem siderum efficaciam penetrant visu facile est. Nam quas Ptholomeus et Greci descri- bunt spere consideratio ut primum ordinavit ita nunc quoque per diversos codices facile corrigit, Huiusmodi namque cum Perse primum in orbe signifero animadverterint sapientie fonte in utramque partem derivato illinc Indi superno ingenio arrepti altius conscenderunt, hinc Greci post Egyptios infra in siderea regione subsistentes, discreta stellarum intervalla fabulis suis adaptaverunt. Quapropter harum quidem ad sidereos motus me- tiendos, illarum ad sidereas vires acciendas cognitio necessaria.

Capitulum secundum. De ortu signorum per circulum rectum.

Quoniam de formis que per signorum decanos oriuntur expeditum est, nunc ipsorum etiam signorum ortus per diversas terrarum partes metiri consequens est. Quamvis enim omnia signa equalis dimensionis sint, non ta- men equos omnium per terre convexa circuli obliquitas ortus patitur. Huius igitur ortus viii. principales sunt inequalitates: circuli videlicet recti sub linea equinoctiali ac climatum vii. zone habitabilis. Duo sunt circuli qui signiferum orbem intersecantes signorum ortus inequali quantitate me- tiuntur, quorum alter orizon, a quo signa in superius hemisperium emergunt atque inferius occumbunt, alter meridianus, qui celi terreque cardines equali distantia figit. Signorum itaque XII. in recto circulo per utrumque transitus idem, quaternis eandem ortus quantitatem servantibus. Nam per climata bina quidem eadem quantitate oriuntur transitus autem per meridianum omnium idem qui recti circuli. Intersunt igitur inter hos signo- rum ortus per singula climata dimidie hore.

Quorum cum diversi extiterint auctores nos ceteris omissis quoniam recti non sunt, Teum Alexandrini signorum ortus disponemus. – Oriuntur igitur in recto circulo Aries et Pisces Libra et Virgo singula gradibus xxvii. punctis l. – Taurus Aquarius Leo Scorpius gradibus xxix. punctis liiii. – Ge- mini, Cancer, Sagittarius, Capricornus gradibus xxxii. punctis xvi. Latitudo terrarum est quantum ab equabili linea distant, eademque et altitudo terrarum appellatur. Quantum enim verticalis circulus a recto circulo distat, tantum orizon infra polum deprimitur. Nos autem climatum latitudinem accipimus tocius spacii quantitatem.

< Primum Clima >

Itaque primi climatis latitudo est ab uno gradu usque ad gradus xx. puncta xiii. Ortus autem signorum in eo climate ad latitudinem graduum xvi. punctorum xxvii. Cuius terrarum partis dies maximus equalium horarum xiii. – Oriuntur igitur ei terrarum parti Aries et Pisces singula gradibus xxiv. punctis xx., Taurus et Aquarius gradibus xxvii. punctis iiii., Gemini et Capricornus gradibus xxxi. punctis vi., Cancer et Sagittarius gradibus xxxiii. punctis xxvi., Leo et Scorpio gradibus xxxii. punctis xx., Virgo et Libra gradibus xxxi. punctis xx. – Huic climati Saturnus presidet.

< Secundum Clima >

Secundi climatis latitudo a gradibus xx. punctis xvi. usque ad gradus xxvii. puncta xii. Signorum autem ortus in eo climate ad latitudinem graduum xxiii. punctorum lvi. Cuius loci dies maximus horarum xiii. ac semis. – Oriuntur igitur ei terrarum parti Aries et Pisces gradibus xxii. punctis xxxvii. Taurus et Aquarius gradibus xxv. punctis xxxviii., Gemini et Capri- cornus gradibus xxx. punctis xxx., Cancer et Sagittarius gradibus xxxiiii. et puncto, Leo et Scorpio gradibus xxxiiii. punctis x., Virgo et Libra gradibus xxxiii. punctis iii. – Huic climati Perse Iovem preferunt, Romani Solem.

< Tercium Clima >

Tercii climatis Alexandrias latitudo a gradibus xxvii. punctis xii. usque ad gradus xxxiii. puncta xlix. – Ortus signorum ad latitudinem graduum xxx. punct. xxii. Cuius loci dies maximus horarum xiiii. – Oriuntur ei loco Aries et Pisces gradibus xx. punctis liiii., Taurus et Aquarius gradibus xxiv. punctis xii., Gemini et Capricornus gradibus xxix. punctis lv., Cancer et Sagittarius gradibus xxxiiii. punctis xxxvii., Leo et Scorpio gradibus xxxv. punctis xxxvi., Virgo et Libra gradibus xxxiiii. punctis xlvii. – Hoc clima Perse Marti dicarunt, Romani Mercurio.

< Quartum Clima >

Quarti climatis latitudo a gradibus xxxiii. punctis xlix usque ad gradus xxxviii. puncta xxiii. Ortus signorum ad latitudinem graduum xxxvi. punc- torum vi. Cuius dies maximus horarum xiiii ac semis. – Oriuntur illic Aries et Pisces gradibus xix. punctis xii., Taurus et Aquarius gradibus xxii. punctis xlvi., Gemini et Capricornus gradibus xxix. punctis xvii., Cancer et Sagittarius gradibus xxxv. punctis liiii., Leo et Scorpio gradibus xxxvii. punctis tribus, Virgo et Libra gradibus xxxvi. punctis xxvii. – Hoc clima iuxta Persas Solis est, iuxta Romanos Iovis.

< Quintum Clima >

Quinti climatis Diaromes latitudo a gradibus xxxviii. punctis xxiii. usque ad gradus xlii. puncta lviii. Ortus signorum ad latitudinem graduum xl. punctorum lvi. Cuius dies maximus horarum xv. – Oriuntur illic Aries et Pisces gradibus xvii. punctis xxxii., Taurus et Aquarius gradibus xxi. punctis xix., Gemini et Capricornus gradibus xxviii. punctis xxxvii., Cancer et Sagittarius gradibus xxxv. punctis liii., Leo et Scorpio gradibus xxxviii. punctis xxxi., Virgo et Libra gradibus xxxviii. punctis vi. – Hoc clima utro- rumque sententia Veneris est.

< Sextum Clima >

Sexti climatis latitudo a gradibus xlii. punctis lviii. usque ad gradus xlvii. puncta duo. Ortus signorum ad latitudinem graduum xlv. et puncti. Cuius maximus dies horarum xv. et semis. – Oriuntur illic Aries et Pisces gradibus xv. punctis l., Taurus et Aquarius gradibus xix. punctis lii., Gemini et Capricornus gradibus xxvii. punctis lviii., Cancer et Sagittarius gradibus xxxvi. punctis xxxiiii., Leo et Scorpio gradibus xxxix. punctis lvii., Virgo et Libra gradibus xxxix. punctis xlix. – Huius climatis dominum Perse Mercurium putant, Romani Lunam.

< Septimum Clima >

Septimi climatis latitudo a gradibus xlvii. punctis ii. usque ad gradus lxiii. Ortus autem signorum in eo climate ad latitudinem graduum xlviii. punctorum xxxii. Cuius terrarum partis maximus dies horarum xvi. – Oriuntur igitur ei terrarum parti Aries et Pisces gradibus xiiii. punctis xx., Taurus et Aquarius gradibus xviii. punctis xli., Gemini et Capricornus gradibus xxvii. punctis xix., Cancer et Sagittarius gradibus xxxvii. punctis xv., Leo et Scorpius gradibus xli. punctis xxv., Virgo et Libra gradibus xli. punctis xx. – Cuius climatis dominum Perse Lunam memorant, Romani Martem.

Capitulum tercium. De respectu graduum circuli.

His habitis, nunc per omnem circulum signorum respectus metiri con- venit. Signorum quippe respectus vel geometrica circuli sectione, vel numerali graduum proportione ad invicem respondent. Secant autem geometrica ratione circulum corde vel equales quidem vel proportionales qualis est et numerorum proportio multiplex et superparticularis armonicis nexibus congrua. Huiusmodi ergo consona proportionalitate Astrologi respectus metiuntur idque triplici moderamine: primo quidem ut graduum numerus circuli summam numeret, secundo ut graduum numerus signorum conficiat numerum totum circulum metientem, tercio ut graduum numerus cordam arcus metiatur totum circulum metientis supra quam figura queli- bet circulo contenta laterum et angulorum sit equalium ipsi circulo pro- portionalis. Septem itaque sunt huiusmodi signorum respectus: oppositio, trigoni duo tetragoni duo exagoni duo. Oppositio est per diametrum circuli trigo- nus trientem circuli resecat, tetragonus quadrientem, exagonus sextantem. In quibus omnibus triplex illud moderamen invenitur. Nam oppositionis gradus clxxx. circulum bis numerat, idem signorum numerum complent qui bis sumptus xii. conficit. Idemque et circulum per medium secant ut utrinque supra diametron figure semicirculis contente equalium ad invicem sint et laterum et angulorum. Trigonalis corde arcus graduum cxx. circulo subtriplus est, idem et signorum iiii. que ter accepta xii. complent, supra cordam trigonus equilaterus et equiangulus circulo contentus. – Tetragonici lateris portioni graduum xc. circulo quadruplus est eadem signorum trium quater xii. numerantium quod in se ductum tetragonum reddit circulo con- tentum. – Exagonice corde arcus graduum lx. sexies acceptus circulum me- titur, idem signorum duum, duo vero sexies xii. faciunt, supra cordam exagonus circulo contentus equilaterus et equiangulus. Omnibus igitur circulus ipse multiplex est, ipsi vero, i.e. et arcus et corde inter sese invicem partim multiplicium partim superparticularium proportionalitatem observant, ut clxxx. sesquialter, cxx. duplus, triplus lx., atque ad hunc modum angulis etiam sive supra centrum, sive supra circumferentiam proportionalibus. Nam basis tetragonica super centrum rectum angulum habet ei qui supra circumferentiam est duplum trigonalis obtusum exagonalis, acutum basium suarum que eiusdem circuli corde sunt proportionalitatem servantes.

Musici vero dimidium et trientem maiores numeros appellant eo quod duplam et sesquialteram proportionem reddant moderatissimas diapason et diapente consonantias. Hac itaque de causa circulus primo per medium secari debuit quia nichil alteri medietati convenit quod alteri non conveni- at cuius medietas tetragonum reddit, triens exagonum, qui duplicatus trigo- num, circuli videlicet trientem conficit ad medietatis proportionem. –

Preter hos, alii huiusmodi sectionum circuli rationes ex ipsa stellarum habitudine mutuantur asserentes ideo per diametrum sectum, quoniam in oppositione Solis stellarum lumen plenum est, adeo quidem ut Luna usque ad oppositionem lumine crescat, hic plena, deinde decrescat. Tetragonum autem ex eo commenti sunt quod stella queque quotiens abside sua nonagenis gradibus distat motu variatur, trigonum autem ex duabus stellis superioribus que quotiens a Sole circa cxx. gradus distant motu inter directum ac retrogradum iter mutantur exagonum autem latus dimidia dia- metros erat quantum Veneris domicilia a luminum domiciliis distant. –

His itaque de causis huiusmodi seccionibus circulum partimur ut quo- cumque gradu oriente quicumque alius in qualibet eius linea fuerit in eius sit respectu ipsi proportionalis. Ut oriente primo Arietis gradu, in exago- no eius est primus Geminorum, in tetragono primus Cancri, in trigono primus Leonis, primus Libre oppositus. Sicque in parte altera in horum op- positione. Sic ergo hec signa mutuo respectu fruuntur, nam cetera adversa dicuntur. – Quoniam igitur in oppositione quidem contrarietas est, tetragonus vero dimidia oppositio, hec duo in partem inimicam recesserunt. Trigonus autem quia semper in eiusdem nature signum incidit, exagonus vero dimidius trigonus, hec duo parti amice concesserunt. – His obviantes quidam obiciunt: si circulus in eos numeros secatur qui ipsum numerant, cur et quincunx et ogdoas atque deunx et deinceps de eodem circulo non secantur? – Quibus ita facile respondemus quoniam nulli preter ea que diximus triplex moderamen convenit. Quapropter cete- ris repudiatis hec optinuerunt.

Capitulum quartum. De signis amicis.

Ad hunc modum sectionibus circuli productis inter eas figuras signo- rum habitudines quasdam perpendimus ut sunt alia quidem amica, alia vero inimica, tum alia directe orientia alia indirecte, quod genus nichilo- minus aliquid consequi solet. Ac pleraque huiusmodi amica sunt que sese invicem trigono aut exagono respiciunt, quorum ea discretio quod exagonus quidem affectione quadam favet, trigonus vero cum summo studio succedit. Inimica sunt que sese oppositione aut tetragono respiciunt atque horum ea differentia quod tetragonus tamquam invidia quadam de- trahit, oppositio vero vel odio gravissimo ledit.

Directe orientia dicuntur que in rectum extenta oriuntur, suntque a principio Cancri usque ad finem Sagittarii. Oblique orientia dicuntur que torte recurva oriuntur, suntque a primo Capricorni usque ad finem Geminorum. Unde illa quidem plus xxx. gradibus, i.e. plus horis duabus hec minus oriuntur. – His accedit quod ea que oblique oriuntur obediunt quo- dam modo proportionalibus sibi directe orientibus dumtaxat amico respectu fruuantur, ut Gemini Libre et Leoni, Taurus Cancro et Virgine ac deinceps ad hunc modum.

Capitulum 5m. De signis natura congruis atque equidistantia virtute et via.

Deinde sunt et alie quadam signorum cognationes ternario discrete. – Prima quidem est equa signorum utrinque a medio celi circulo, quem signorum cingulum dicunt, distantia, pariterque ortus equalitas ut alterutrius finis alterius principio mediumque medio equaliter oriatur qualis est Arietis cognatio cum Piscibus Tauri cum Aquario sicque per or- dinem a punctis equinoctialibus. Secunda est par binorum virtus quam Per- se almuktadira vocant, ea vero sunt quorum item alterutrius finis alterius principio mediumque medio equales dies metiuntur qualis est cognatio Geminorum cum Cancro Tauri cum Leone sicque per ordinem a punctis solsticialibus. Tercia est signorum sub eodem dominio societas qualis est Arietis et Scorpii Tauri et Libre Cancri et Leonis atque in hunc modum.

Capitulum sextum. De signis oppositione vel exagono convenientibus nec ad invicem respectis.

Ex his accidit ut licet interdum ortus occasione quedam opponantur, quedam in exagonum incidant que nequaquam sese respiciunt, nec tamen hic oppositio noceat et hic exagonus prosit. Circa huiusmodi oppositionem sunt ex prima cognatione Gemini et Capricornus, Cancer et Sagittarius, ex secunda Aries et Virgo, Libra et Pisces, ex tercia Aries et Scorpio, Taurus et Libra. – Circa huiusmodi exagonum sunt ex prima cognatione Aries et Pisces, Virgo et Libra, ex secunda Gemini et Cancer, Capricornus et Sagit- tarius, ex tercia Capricornus et Aquarius.

Capitulum septimum. De convenientibus tetragono.

Nunc et illud adiciendum quod tetragonus qui in huiusmodi cognatio- nes incidit minus noxius reperitur. In quo tetragono sunt ex prima cognatione Taurus et Aquarius, Leo et Scorpius, ex secunda Taurus et Leo, Scorpius et Aquarius, ex tercia Gemini et Virgo, Sagittarius et Pisces.

Capitulum octavum. De signorum annis, mensibus, diebus et horis.

Deinceps signorum annos, menses, dies et horas ordinabimus. Quorum numerus duobus modis reperitur. Primo quidem ut per singulos gradus per orientia climatum singuli anni computentur per quina puncta singuli menses atque ad hunc modum dies et hore. Secundo, ut unicuique signo minores anni et menses eius domini numerentur. – Dies autem et hore duobus modis reperiuntur. Primo quidem ut minores anni eius domini per xii. multiplicentur fiuntque menses quibus duplicatis adicietur numerus eorumdem annorum. Tota ergo summa per x. divisa quot colliguntur dies sunt, si quid vero minus x. superstes fuerit pars est diei. Hii sunt ergo dies et hore eius signi. Secundo modo, ut minoribus eius stelle annis in menses solutis, in primis dimidium auferatur, deinde de reliquo numerus eorumdem annorum detrahatur, residuum ergo per xxiiii. divisum dies reddit, si quod minus superfuerit, hore sunt. – His itaque modis signorum anni menses, dies et hore inventi per singula signa computantur.

signaannimensesdieshore[?]dieshorepuncta Arxvxvxxxviixiitiiitxx Taviiiviiixxttixvit Gexxxxlt ivtxv Canxxvxxvlxiixii vvt Lexxxxixxlviixii iiixxiiit Vixxxxlttiiitxv Liviiiviiixxttixvit Scxvxvxxxviixii iiitxx Saxiixiixxxt iixiit Capxxviixxviilxviixii vxvt Aqxxxxxxlxxvttvivit Pixiixiixxxttiixiit

Capitulum nonum. De signorum ducatu super diversas terras.

Orbem terrarum Girographi nostri primum tripertito discriminant. – ASIAM equidem ab ortu Solis inter utrumque Occeanum occidentem versus usque ad Mediterraneum Mare deducunt hinc EUROPAM et AFFRI- CAM ordientes, EUROPAM quidem inter Mare Mediterraneum et Occeanum Borealem sub occasu Gaditanis Insulis terminant, AFFRICAM inter Mare Mediterraneum et Occeanum Australem sub occasu Athlantis Monte concludunt. ASIE partes generali divisione xv. numerantur: India, Parthia, Mesopotamia, Siria, post hec Pentapolis Maior, Egyptus, Sores, Bactria, Scithia Minor, Hircania, Albania, Armenia, utraque Hibernia, Capadocia, postremo Minor Asia. – Quarum speciales subdivisiones INDIE quidem pars orientalis Ethiopia; PARTHIE v.: Tigria, Aracusia, Assiria, Media, Persia; MESOPO- TAMIE iii.: Babilonia, Caldea, Arabia cuius partes due: Nabathea et Sabea; SIRIE iii.: Commagena, Fenicaea cuius partes due: Tyria et Sydonia, deinde Palestina cuius partes iiii.: Iudea, Samaria, Galilea, Philistina; MINORIS ASIE x.: Bithinia vel Migdonia, Galacia, Frigia, Licaonia, Karia, Lidia vel Meonia, Pamphilia, Hysauria, Cilicia, Licia.

EUROPE partes generalis divisionis x.: Scithia Maior, Germania, tum Misia, Tracia, Grecia, Pannonia, Histria, Italia, Gallia, Hyspania. – Harum subdivisiones SCITHIE quidem iii.: Alania, Dacia, Gotia; GERMANIE due: Alamannia et Teutonica; TRACIE due: Norica et Rhetica; GRECIE viii.: Dalmatia, Epirus, Illiria vel Dardania, Attica cuius due partes: Boecia et Pelop<on>ensis, deinde Tessalia cuius due partes: Pieria et Archadia, deinde Macedonia, Achaia, Lacedemonia; ISTRIE tres: Maritima et Montana, in medio patria nostra Karinthia; ITALIE iiii.: Tuscia, Etruria, Apulia, Campania; GALLIE iii.: Belgica, Rethia, Aquitania.

AFFRICE partes vii.: Minor Libia, Pitacium vel Zengis, Kartago, Numidia, Getulia, Mauritania, occidentalis Ethiopia. – MINORIS LIBIE iii. partes: Cirenensis, Pentapolis Minor et Tripolis; MAURITANIE due: Sicinensis et Tingertina.

Inter has omnes et circiter diverse alie nationes sparsim per orbem mansitant ut sunt Icciophagi, Panfigi, Barbari, Trogodite, Sclavi, Wandali, Scoti, Britones alieque id genus diversa per mundum loca et insulas, mon- tana, palaustria, harenas hisque similia habitantes. Harum igitur omnium innumere alie subdivisiones sunt suis queque nationibus determinate ac lin- gue sue vocabulis discrete. Omnibus enim his per diversas linguas diversa sunt vocabula. Quapropter ex Arabicis nominibus eas Latinis appellationi- bus adaptare impossibile est nisi determinatione primum cognitas, maxime cum nec ordine aliquo sed sparsis quibusdam commentis hec divisio fiat. Nec enim aut Abuma'xar aut ullus alius nisi sparsim et nominatim tantum eas inter signorum dominia distribuit. Quapropter nos hec necessario premisimus ut ex nominibus et situs atque termini cognoscan- tur, ac si qua minus adaptare possimus, studiosus quilibet et hec amplectens perdiscendi viam habeat.

Sunt igitur ARIETIS de regionibus quidem Persia, Media, Babilonia, Pilistina. De culturis vero prata, pascua, fabrice, furni, pistrine, inquilines, turme, edificia quoque lignis tecta. – TAURI Mauritania atque Hemedan. Deinde montane sumarum spelunce, post hec campi parum humecti atque ager pascuus, colles, hortalicia, nemora atque loca boum atque elefantum. – GEMINORUM Armenia Maior cum Media, tum Hyberia et Albania, Capadocia atque Vergen cum Memphitica provincia ac civitas Barca. Deinde montes et deserta saltusque venationum et amphiteatra. – CANCRI Minor Armenia atque Numidia, communicat autem in Aracusia et Scithia sicque in Media atque, ( ut Abuma'xar ait ) beledne balac. Deinde lacus, stagna, paludes, littora, ripe, virgulta. – LEONIS Parthi parsque Mesopota- mie. Deinde valles cum rapidis amnibus metallorumque loca. Tum regia palacia atque oppida invicta, coclee quoque et farum cum celsis speculis. – VIRGINIS Iudea et Galilea cum confinio Eufratis atque Insula quadam Persie. Deinde omnia sata genezea, textrines, cantorum, mimorum et musicorum mansiones. –

LIBRE Roma cum Grecia, Histria et Italia, indeque usque, ad Affri- cam et Memfim, unde ad Barkam, Keremen et Chebil atque Balach. Dein- de pedes montium culti locaque pomifera fori scene loca quoque venatio- num asturconum et insidiarum. – SCORPIONIS Assiria, Nabathea, Tingis. Deinde vineta moreta hisque similia. Post hec loca fetida, carceres, domus planctus et luctuum cum cavernis scorpionum. – SAGITTARII Yspahen. Deinde loca montuosa omnisque ager alluvius. Post hec loca elheweida et ramrama ( metallis loca ) atque loca preteriti temporis, petre plane boum- que loca et curruum. – CAPRICORNI Ethiopia orientalis, Tingria cum medio eius maris, mariaque duo ad Indiam et Ethiopiam, cum orientalibus Italie et Grecie partibus. Deinde castra cum portis atque ubi rigatur cum rotis aquam trahentibus et lacunis aquas recipientibus tum qua naves appli- cant. Tum loca canum, vulpium et ferarum et serpentium. Tum hospitalia peregrinorum, pauperum et servorum, postremo lares et ignitabula. – AQUARII Nigellorum Tinctorumque regio versus montes et Alkufam, Egyptus cum Ethiopia occidentali. Deinde loca influa cum fluviis et canalibus puteis et pelago atque salo. Loca altilium vinee cum cupis metretis, cistis et tabernis. – PISCIUM India et Mare Rubrum, insule Italie et Grecie versus Siriam cum Alexandria. Deinde maritima, lacus et stagna cum suis littoribus atque piscibus. Tum angelorum habitacula cum templis, pulpitis et cenobiis.

Capitulum decimum. De signis ad motum vel quietem ducentibus.

Deinde et signa que inter motum et quietem discernunt distinguenda. Ad motum quippe ducunt quotiens dominos suos hospitantur Aries, Taurus, Gemini; ad quietem vero Cancer, Leo, Virgo quotiens dominis suis occupantur. Sic Libra, Scorpio, Sagittarius ad motum, reliqua ad quietem.

Capitulum undecimum. De signis rationalibus.

Post hec et ea que ad hominum speciem ducunt. Sunt autem Gemini, Virgo, Libra, Aquarius primaque medietas Sagittarii quorum eiusmodi ordo quidem Gemini summatibus preest, Virgo et Libra cum dimidio Sagittarii mediocribus, Aquarius vulgo. – Est autem et aliter hominum genus inter signa discretum: primo namque gradui preest igneus trigonus, secundo aerius et deinceps per ordinem.

Capitulum duodecimum. De signorum dominiis in participacione corporis.

Nunc ipsum hominis corpus inter signorum dominia per ordinem di- gerendum. – Habet enim de corpore humano ARIES caput cum facie atque oculorum aciem, pariter et eorum accidentia cum accidentibus auri- um et oculorum. – TAURUS collum et guttur cum suis accidentibus cuius sunt glandule et fistule, dorsi gibbus, oculorum dolor atque polippus cum oris fetore. – GEMINORUM sunt scapule, humeri cum brachiis, lacertis et manibus eorumque occasiones. – CANCRI pectus pulmo ysophagus splen cum costis oculorum macule et optalmie ac quicquid pectora intrinsecus le- dit. – LEONIS superius stomachi quod meri dicunt cor epar nervi latera ossa dorsum eorumque accidentia. – VIRGINIS venter cum intestinis et iran (vel colon) usque ad podicen eorumque incommoditates. – LIBRE femora et ab umbilico deinceps usque ad clunem cum lumbis, renibus et renunculis eorumque accidentibus. – SCORPIONIS clunis, inguen, medulla, spina cum podice et vesica simul et accidentia eorum ut secessus difficultas qualis est yleos, tenasmus et stranguria, tum emorroide, calculus, apostemata, cancer et argema. – SAGITTARII coxe, deinde macule membrorumque superfluitas, tum et ossium lesio, sectio, casus in preceps, ferarum et serpentium morsus aut lesio quelibet. – CAPRICORNI genua cum suis nervis, tum oculorum lippitudo. – AQUARII crura usque ad talos deinde venarum impedimenta, ictericia quoque ac melancolie incommoditas. – PISCIUM pedes cum suis nervis, tum nervorum impedimenta, podagra et tumor.

Capitulum terciumdecimum. De signis ad forme dignitatem, ad largitatem, coniunctionem et complementum, ad accipiendum et tenendum ducentibus.

Deinceps et ea distinguenda que tam animi quam corporis quam et extrinsecus accidentium commoda atque incommoda quedam designant. – Sunt enim que ad forme dignitatem et decorem ducunt quotiens aut ipsa nascentibus oriuntur, aut orientis dominum hospitantur sive Lunam vel al- mubtez ale atale i.e. princeps super oriens qui est dux principalis. Sunt au- tem Gemini, Virgo, Libra, Scorpio, Sagittarius et Pisces. Eadem etiam ad benivolentiam mansuetudinem atque amplitudinem animi ducunt. Ea vero que conferunt et complent Arietis trigonus, que vero habundantiam accumulant Tauri trigonus, que consumunt et deperdunt Geminorum trigo- nus; nam que tollunt et tenent Cancri trigonus.

Itaque signa consumptiva quotiens nascentibus in circulo ad- verse locata pariter et infortuniis impediuntur prodigos et profusos pariunt ac forsan omni fortuna et questu prohibent. Que si familiariter constiterint fortunatis adiuta, nec questus inpediunt et immoderatos sumptus castigant. Ea vero que habundantiam ministrant si et loci commoditate et fortunatis beantur, opum habundantiam ferunt; infortuniis cum loco adverso corrupta opes noxe causas portendunt. Nam et que tollunt corrupta inopiam et egestatem parant, fortunata non adeo. Que vero conferunt salva fortunam accumulant, corrupta contra.

Capitulum quartumdecimum. De signis ad morbos eorumque occasiones ducentibus.

Sunt alia que gule et luxus vicia minantur ut Aries, Taurus, Leo et Capricornus et Pisces, nam Libra et Sagittarius modice. Preter hec sunt et gradus per signa stellarum permixtione idem innuentes, quod in Genezia discernitur.

Capitulum quintumdecimum. De signis ad honestatem mulierum ducentibus.

Alia mulierum formam et habitum discriminant. Ad forme quippe dignitatem habitumque honestum Taurus, Leo, Scorpio, Aquarius; contra vero Aries, Cancer, Libra, Capricornus; bipertita medium obtinent.

Capitulum sextumdecimum. De signis multe prolis, pauce et sterilibus.

Alia multe prolis ut Cancer, Scorpio, Pisces secundaque medietas Capricorni. Aries vero et Libra plerumque gemellos gerunt, nonnumquam fetus bicorporeos vel biformes sive bicolores seu bicipites aut androgenas. Pauce vero prolis Aries Taurus Libra Sagittarius Aquarius. Prorsus sterilia Gemini Leo Virgo primumque Tauri et Capricorni.

Capitulum septimumdecimum. De signis membrorum sectorum, acutis et iracundis.

Alia membris sectis multeque ire et acuminis. Sectis quidem membris Aries, Taurus, Leo, Pisces. Multe vero ire et acuminis Aries, Leo, Scorpius.

Capitulum decimum octavum. De signis ad vocum qualitatem ducentibus.

Alia que vocum moderamina discriminant. Sunt enim alte vocis Gemi- ni, Virgo, Libra; mediocris Aries, Taurus, Leo, Sagittarius; basse Capricornus, Aquarius; sine voce Cancri trigonus: in eis enim si Mercurius corruptus extiterit, nati vocem et auditum debilitat ac forsan mutum et surdum relinquit.

Capitulum decimum nonum. De signis ad scabiem, maculas, apostemata et calores ducentibus, mutis, surdis, malebarbatis et inberbibus.

Alia ad corporis incommoditates ducunt: apostemata, maculas, sca- biem et calores. simul et vocem atque auditum negantia. Sunt autem omnia v.: Aries, Cancer, Scorpio, Capricornus, Pisces, quotiens nascentibus aut Lunam gerunt, aut partem fortune sive partem algaib (i.e. boni intrinseci).

Capitulum vigesimum. De signis ad oculorum vitia ducentibus.

Sunt etiam per signa determinata loca que oculorum vitia pariunt. Primus inter Pliades in Tauro. Secundus Nubecule locus in Cancro. Duo in- ter Chelas Scorpionis. Quintus Sagitte locus in Sagittario. Sextus ad Spinam Capricorni. Septimus aput Ansam Urne in Aquario. Preter hec nonnumquam et Leo cum Libra visui nocivus.

Locus in Tauro a gradibus xiii. punctis xxxvi. usque ad gradus xiiii. puncta xxx, latitudine septemtrionali a tribus gradibus usque ad v. – Locus in Cancro in gradu xxi. puncto viii., latitudine septemtrionali punctorum xl. – Duorum in Scorpione alter in xx. gradu alter in xxi. puncto x., latitudine septemtrionali graduum vi. – Locus in Sagittario in gradu xv. puncto xx., latitudine australi graduum vi. punctorum xx. – Locus in Capri- corno in gradu xxii., latitudine septemtrionali graduum xxxix. punctorum xv. – Circa Ansam in Aquario stele iiii. a gradibus xx. punctis x. usque ad gradus xxiiii. puncta xx., latitudine septemtrionali a gradibus viii. punctis x. usque ad gradus x. puncta xx.

Sciendum igitur hos quidem gradus et puncta horum locorum exti- tisse in diebus Abuma'xar ut ipse asserit i.e. Alexandri anno m.c.lx.. – Hoc vero nostro tempore, i.e. anno Incarnationis Domini m.c.xl. trinis gradibus minus senis punctis lege itineris sui promotos. – Preter hec sunt et alia per signa et gradus loca oculorum corruptiva que suis locis exponemus.

Capitulum vigesimum primum. De signis ad dolos, fraudem, perfidiam ducentibus, sollicitis etiam et obscuris.

Alia ad animi vitia trahunt quales sunt doli, fraudes, anxia, nequitia, atrocitas, violentia. – Ad feritatem dolos, nequitiam, ypocrisim Leo Sagittarius, Capricornus, Pisces; ad anxiam Leo, Scorpio, Capricornus; inter hec Virgo et Libra mediocria.

Capitulum 22um. De signis inter volatilia, quadrupedia, reptilia et aquatica discernentibus.

Alia volatilium, quadrupedium et reptilium genera discriminant. Nam Virginis, Libre, Sagittarii, Piscium sunt volatilia, secundique ac tercii decani de Capricorno: illic enim est Aquila cum cauda Galline. Quorum ea discretio quod Capricorni volucres, Piscium altilia, Arietis, Tauri, Leonis secundeque medietatis Sagittarii primeque medietatis Capricorni quadrupedia, quorum ea discretio quod Arietis et Tauri quadrupedia cum ungulis, Leonis cum unguibus, secunde medietatis Sagitarii cum calce. Deinde Leonis, Scorpii, Capricorni reptilia, atque de his Scorpionis vermes. Nam aquea signa aquaticis presunt quorum Cancer et Scorpius cocleis atque repentibus.

Capitulum 23um. De signis inter arbores et germina discernentibus.

Alia arborum germinumque genera. Nam Geminorum, Leonis, Libre, Aquarii procere arbores; humiles et arbusta Cancri et Scorpionis primeque medietatis Piscium. Germina Tauri trigonus alit: Tauri quidem insitiones, Virginis sata, Capricorni olera.

Capitulum 24um. De signis inter aquas atque ignis opera discernentibus.

Alia aquas atque res ignitas: Cancri siquidem aque pluviales, Scorpi- onis et Aquarii fluenta, Piscium stagna. Omnia ignita Arietis, Leonis, Scor- pii, Aquarii.

Capitulum 25um. De plagis signorum.

Nunc signorum plagas discernere convenit. Igneus quidem trigonus orientalis, unde Aries cor orientis, Leo ad sinistram, Sagittarius ad dextram. Quamobrem Arietis subsolanus, Leonis eurus, Sagittarii vulturnus. – Terreus trigonus meridianus, unde Capricornus cor meridiei, Taurus ad sinistram, Virgo ad dextram. Qua de causa Capricorni quidem auster, Tauri nothus, Virginis affricus. – Aereus occidentalis, unde Libra cor occidentis, Gemini dextram, Aquarius sinistram. Quapropter Libre favonius, Aquarii zephirus, Geminorum corus. – Aqueus septemtrionalis, unde Cancer cor septemtrionis, Pisces dextram, Scorpius sinistram. Ergo Cancri boreas, Scorpionis circius, Piscium aquilo.

Capitulum 26um. De cardinibus circuli, de domiciliis XII. omnique eorum ducatu et causa.

Quoniam naturales signorum ducatus prout opus erat exsecuti sumus, consequens est ut accidentales eorum ducatus deinceps investigemus. E qui- bus primum occurrit quaterna circuli particio, tum duodena domiciliorum series.

Cum enim circulus supremus mundum ab oriente per occidentem per- petuo ambiat singulis diebus, reliquos omnes infra contentos integro circui- tu reducit. Unde singulis horis singula signa per diversas terrarum partes o- riri simulque occidere, aliis celi, aliis terre cardinem figere necesse est, inter que circuli quadrantes designantur, singuli ternis interstitiis domicilia nuncupatis subdivisi, ut annus quadripertitus ipsaque signa XII. erant. – Sunt itaque duo a cardine terre quadrantes usque ad x.m masculi accedentes orientales dextri, duo reliqui femine recedentes sinistri occiden- tales. Nonnullis visum superterraneum hemisperium dextrum esse, subterraneum sinistrum. Sicque eosdem quadrantes per iiii. mundi partes ordinant: de his quadrantibus prime partes cardines dicuntur, secunde suc- cedentes, tercie remote propterea quod prime firmant, secunde promit- tunt, tercie negant. Quorum nomina numeralia per ordinem sumpta primum quidem est oriens, quod sequitur secundum, deinde tercium sicque per ordinem usque ad xii., singula secundo loco a propriis effectibus cognominata.

< de domiciliis > Preest igitur ORIENS vite, corpori, animo omnique rerum origini et motui. – Secundum domicilium substantie ad questus, lucra, possessiones, mutua dandi et accipiendi officia ducens. – Tercium ad fratres et sorores, propinquos et cognatos spectat, consilii, legum, iudicii, controversiarum et disputationum, vie quoque mandatorum et nuntiorum, sompniorum et mo- tuum particeps. – Quarti sunt patres, parentes genus radix aquositas campi agri, civitates castra edificia, res quoque secrete occulte et abscondite loca subterranea thesauri, rerum finis. Idem mortis mortuique reliquiarum ac consequentium et eorum que in gestione dicuntur triplicisque administrationis particeps ut sunt effossio, combustio, expoliatio, suspensio ceterique id genus. – Quintum domicilium prolis cuius sunt preterea nuncii proci, lene, dona, voluptates et delitie atque fructus, honoris, amicitie et spei particeps. – Sexti sunt egritudines earumque occasiones, status et habitudines, servi, ancille, nequitia, iniustitia, ipsumque motus localis particeps. – Septimi sunt mulieres, sponsalitia, paranimfi, adversarii, contro- versie, participationes, oppositiones, respectus atque omne quod queritur, ut fures fugitivi resque perdite, locus et persona quo iter instituitur. – Octavum mortis mortem, venena mortifera, metus omneque perditum et inrecuperabile, hereditates quoque otia pigritiam desidiam fraudulentiam inertiam vecordiam desperationem atque iracundiam designans. – Noni sunt itinera, vie, exilia, deinde honestas, iustitia, veritas, temperantia, prudentia, observancia religio leges, templa cerimonie philosophia theologia cetereque scientie, divinationes, scripture nuntia visiones atque res decesse. – Decimi sunt dignitates, regna principatus dominia potestas iudices eloquentia voces artificia opera, matres, conventus cum regibus. – Undecimi fortuna spes amicicia gracia facultates et amminicula, regumque clientela et reddi- tus. – Duodecimi sunt inimici, labor, meror, angustia, pena, invidia, detractio, fraus, dolus, ypocrisis, carceres, captivi, casus, degradacio, ignominia, perditio, postremo iumenta et bestie.

Hec igitur nomina atque proprietates domiciliorum artis scriptores ex stellarium circulorum ordine, natura et proprietatibus recte mutuari viden- tur. Recte siquidem orienti rerum origo et vita commendatur propterea quod e tenebris in lucem prodiens primum omnium Saturno assimilatur quod summus omnium similiter tamquam iam lucere incipiens, vite nostre desuper advenientis, primos conceptus excipit, totius vite spacium exspec- tans. Ut enim ea que gignuntur de abscondito erumpunt, sic oriens de in- feriori in superius hemisperium emergit. – Iupiter in ordine secundus cuius ut gemine fortune quoniam sunt opes viteque sustentatio quorum necessitas genituram proximo loco sequitur, secundum post oriens substantie domicilium constitutum est. – Mars autem tercius ut pro Saturni cognatione fratrum et cognatorum ducatus obtinuerat iuxta ordinem et ter- cium, ut eisdem prefectus erat, fratrum domicilium extitit. – Sol vero cum menstruo coitu in Lunam more masculi in feminam agens activa generationum causa existat, patris vicem gerit. Quoniam ergo ab oriente quartum, ordinis lege eosdem ducatus exigebat, domus parentum dicta est. – Venus autem in parte fortune post Iovem proxima, cumque post vite ne- cessaria que Iovis sunt proxima in mundo hominis fortuna sit voluptas coitus, proles et gaudia, huiuscemodi rerum ducatus obtinuit. Igitur et quin- tum eiusdem ducatus esse ordo exigebat. Ex quibus quoniam proles excel- lentius est seu quod ceterorum conventu editur, domicilium prolis appella- tum est. – Sextus Mercurius quoniam ut angustioris circuli ac Soli propin- quior sepius retrogradatur, crebrius aduritur egritudinum, inbecillitatis idque genus incommoditatum ducatus sortitur ut crebro itu atque reditu laborum etiam et servitutis officium gerat, eodem igitur ut ordo cogebat et sextum spectans egritudinis, quod genus gravius erat, nomen obtinuit. – Septima est Luna que, cum in coniunctione ex Sole more femine concipi- ens, in oppositione tamquam maturos partus edat, uxorum et oppositionis idque genus ducatum excepit. Que cum et septimo series iniunget, uxoris nomine appellatur.

Item iterato ordine ad Saturnum reditu facto, quoniam natura eius mortifera, quam metus, dolor, angustia sequuntur, octavum autem in occa- sum tendens in idem officium ordo cogebat, iure mortis nomen vendicavit. At cum gemine sint omnino fortune, altera scilicet vite presentis altera consequentis multoque beatior illa, Iovis etiam quam Veneris fortuna maior, Venus quidem huius seculi, Iupiter illius beatitudinem designare de- buit. Que quoniam longinque vie est nec nisi lege, prudencia, iustitia, for- titudine, temperantia ac celestium speculatione consequenda, ut Iupiter horum omnium, sic et nonum ducatus obtinuit, unde vie vocabulum traxit. – Decimum regnis dicatum est ad Martem redeundo cuius sunt vires militie potentia severitas bella cum nece. – Undecimum fortune ad summam mundi fortunam rediens. – Duodecimum inimicorum quoniam ab oriente remotum quod oriens firmat inficiatur.

< de gaudiis planetarum > Quodque Veneris fortunam animi passiones consequi solent Mercurius redit ad oriens. Quorum <i.e. Mercurii et orientis> quoniam ut orientis est genitura, vita et motus sic Mercurii anima rationalis etas prima variique discursus, Mercurius in oriente gaudet nichil sui extra se querens. Luna <gaudet> in tercio quorum tercii via, Lune viatores. Venus in v.o ut utrumque <i.e. Venus et quintum> veneriis gaudet delitiis. Mars in vi.o ut ambo passiones malunt. Sol in nono ut utriusque est veritas et divinitatis contemplatio. Iupiter in undecimo ut ambo fortunam gerunt. Saturnus in xii.o quorum extremi labores et pene.

Capitulum 27um. De quadrantibus circuli corporalibus et spiritualibus.

Quaterna est alia circuli quadrantium designatione quadam divisio. Or- ientalis equidem quadrans ut e tenebris in lucem prodit animatus incorpo- reus est. Secundus cuius itinera sunt et mors, inanimatus incorporeus. Ter- cius ut e luce in tenebris discedit, corporeus inanimatus. Quartus secundo oppositus animatus corporeus.

Capitulum 28um. De commixtione nature cardinum.

Est autem et signorum nature quedam permixtio. Cum enim signorum series iiii. elementorum naturas partiatur, evenit ne solum oriens naturam nati singulariter indicet, sed communio plurium conficiat ut, cum Aries igneum nati fuerit oriens , Libra aerium oppositum, Capricornus summi, Cancer imi cardines obtinentia nature complexiones conficiunt.

Capitulum 29um. De quadrantium et domiciliorum coloribus.

Est et colorum per circuli quadrantes discretio. Nam inter oriens ac terre cardinem color rubeus, hinc ad vii.m niger, unde ad decimum viridis, quartus est albus. – Preterea et inter ipsa domicilia colorum quedam est varietas. Est enim oriens ipsum coloris subalbidi quem grisium dicunt, gemina altrinsecus viridis, tercium et xi.m glauci, duo cardines rubei, quin- tum et nonum albi, vi.m et viii.m nigri, vii.m obscuri.

Capitulum 30um. De circuli quadrantibus ascendentibus et descendentibus longis et brevibus.

Est et quantitatum per circuli quadrantes dimensio. Nam ab oriente usque ad oppositum brevitatis, a vii.o usque ad oriens longitudinis mensura sumitur. Preterea duo quadrantes ab imo per oriens usque ad summum as- cendentes et augmentantes, duo reliqui contra.

Capitulum 31um. De particione quaterne rerum nature.

Nunc exponendum videtur ut quaternarii numero quamplurium rerum particiones nature seriem sequuntur. – Quatuor sunt mundi plage, ventorum acies, anni tempora, signorum circulique partes, hominis complexiones, eta- tes, diei noctisque quadrantes. – E quibus prima oriens subsolanus cum utroque socio, ver ab Ariete ad Cancrum, ab oriente ad summum sanguis, adolescentia, primus diei noctisque quadrans. – Secunda meridies, auster cum geminis complicibus, estas a Cancro ad Libram, a summo ad occidens colera, iuventus, secundus utriusque quadrans. – Tercia occidens favonius cum sociis, autumpnus a Libra ad Capricornum, a vii. ad quartum melancolia, virilis status, tercius utriusque <diei et noctis> quadrans. – Quarta septemtrio boreas cum fratribus, hyemps a Capricorno ad Arietem, a quarto ad oriens flegma, senium, quartus diei noctisque quadrans.

Capitulum 32um. De quadrantibus diei et horis.

Deinde celestis conversionis quadrantium et horarum ratio exponen- da. Due sunt enim mundane lucis conversiones: annua atque diurna quarum altera pars alterius. Est autem totius accidentia et partibus accidere. Ut ergo quadripartitus est annus, sic et diem sicque noctem tocius imitatione quaterna mundi natura discriminat, singulas autem anni partiti- ones trina intervalla subdistinguunt: principium, medium, finis que quater sumpta xii. anni menses conficiunt. Sic igitur et diei noctisque quadrantium trina spacia xii. horas diei, totidemque noctis horas complent, fiuntque simul omnes xxiiii. – Itaque tam diei quam noctis quadrantes anni quadrantium ordinem sequentes illorum imitatione elementorum naturas partiuntur. Primus namque quadrans tam diei quam noctis ut ver aereus nature sanguinee secundus estive nature tercius autumpnalis, quartus hiema- lis frigidus et humidus.

Capitulum 33um. De dominis dierum et horarum.

Restat ut dierum atque horarum dominos ordinemus. Ut enim anni tempora quadrantium circuli temporumque duodene subdivisiones XII. circuli partium erant, sic dies earumque subdivise partes quas horas dicimus stellaris dominii esse conveniebat. Unde ut vii. erant stelle circulum percurrentes, sic anni dierum numerus per earum ordinem rever- tens per septimanas divisus est. In gemino ergo stellarum atque dierum or- dine ut inter dies ab eo rectissime exordium sumitur quem primum nascentis seculi diem Indorum atque Persarum memor antiquitas docet, sic inter stellas ab ea cuius auctoritati diei munus iniunctum erat rectissime exordium sumptum videtur.

Sic ergo vii. ebdomade diebus inter vii. stellas distributis, queque sui diei prime hore singulariter dominatur ceteris per sequentium numerum in participatum assumptis, quotiens ad prime dominum reditur, ordine instaurato ut prima feria, quem vulgus dominicum diem vocant, primaque eius hora singulariter Solis est secunda communione Veneris ter- cia Mercurii, quarta Lune, quinta Saturni, sexta Iovis, septima Martis, viii. Solis sicque deinceps ut transnumeratis xxiiii. horis sequentem diem Luna, tercium Mars arripiat. Atque in hunc modum prima diei hora ad ortum Solis incepta, noctis ad occasum. Quod Romani intelligentes singulos dies a dominis cognominaverunt. Que nomina latina lingua perpau- cis commutatis usque hodie servat.

Liber VIIus

SEPTIMI LIBRI CAPITULA IX.

Primum. De proprietatibus stellarum et habitu substantiali.

Secundum. De affectione earum a Sole.

Tercium. De modo status earum per quadrantes circuli ac domicilia, pariter et quantitate corporum stellarium.

Quartum. De constellationibus ac commixtionibus qualitatum stellarium, simul que etiam fortior queque sit debilior.

Quintum. De respectu stellarum, applicatione et separatione ceterisque id genus habitudinibus.

Sextum. De fortuna stellarum, fortitudine et debilitate atque infortunio, tum et corruptionibus Lune.

Septimum. In extrahendis stellarum radiis iuxta PTOLOMEUM.

Octavum. De annis fardarat stellarum, simul de annis earum maioribus, mediis et minoribus.

Nonum. De naturis stellarum vii et proprietatibus ducatuum per universa rerum genera.

Capitulum primum. De proprietatibus stellarum et habitu substantiali.

Quemadmodum inter initia sexti libri dispositum est, cum ea particio universales signorum ducatus contineat, huius voluminis series universos stellarum ducatus ordine prosequitur. Cum enim inter supradicta nature stellarum ac substantialium qualitatum differentie exposite sint, consequens erat diversas earum habitudines ad diversos rerum habitus et accidentia ducentes investigari.

Sunt itaque diverse sue cuiusque proprie ac substantiales habitudines ut ascensus in circulis suis, ut descensus, ut medium inter utrumque, tum motus ac luminis augmentum sive detrimentum aut medium inter utrumque, deinde incrementum numero, incrementum compoto sive detrimentum aut medium inter utrumque, tum septemtrionalis tum australis ascensus sive descensus, tum latitudinis quantitas tum nulla, pos- tremo fi haizehu (que est vicissitudo inter diem et noctem) aut extra.

Ascensus stellarum in circulo excentri est inter stellam et absidem eius circuli minus xc. gradibus, idemque et cursus detrimentum, altissima atque tardissima in puncto absidis sue, contra vero in opposito, nam medium in medio. Quod circa gradus nonagenos inter eadem ad eundem modum et luminis quantitatem inter augmentum et detrimentum intuentis visus metitur, singula inter circulorum sublimationes et depressiones perpendens. – His accedit quantum et retrogradationis circuli per quadrantes suos inter eiusmodi motus adiciunt, excepto quod non omnibus idem est modus. Nam superiorum stellarum lumen ad modum Lune quan- tum a Sole recedunt augmentatur, quantum accedunt diminuitur.

Incrementum sive detrimentum numero fi ziget inter duos ordines numeri ad rectitudines stellarum perpenditur, quorum primus a t. usque ad gradus clxxx. crescit, secundus a gradibus ccclx. usque ad clxxx. decrescit. Incrementum compoto quamdiu rectitudo medio stelle additur, detrimentum quamdiu detrahitur idque in operis fine; medium vero quamdiu nec additur quicquam nec detrahitur. Quod cum superioribus stellis accidit dum pariter in via Solis sint – erunt quidem aut in eodem puncto cum Sole aut in opposito, inferioribus autem quotiens recto Solis loco de medio utriuslibet dempto aut t. aut clxxx gradus relinqui contingit sine rectitudine pariter in eodem cum Sole puncto reperiuntur. Motus au- tem augmentum in superioribus quidem stellis quamdiu plus mediis suis incedunt, detrimentum quamdiu minus, medium cum equaliter; inferioribus autem quamdiu plus Sole currunt augmentum est, quamdiu minus detrimentum, medium iter cum equaliter. –

Sciendum vero quotiens stelle V. bizich Persarum aut Indorum collocate in primo aut quarto sui circuli quadrante reperiuntur tarde dicuntur, in tercio et secundo celeres, quorum prius fi alcardaget azerea (scilicet in sectionibus festinis), secundum fi alcardaget albatia (tardis) tractatur. Que in translatione nostra Ziget Alchuarismi suf- ficienter exposuimus. – Septemtrionales sunt stelle a sui queque Draconis capite usque ad caudam, a cauda usque ad caput australes. Quarum ma- xima latitudo medio inter caput et caudam, ad ipsum vero caput et caudam nulla. – Haiz stellarum au haliet (vicissitudo) est ut stelle mascule die superius, nocte inferius hemisperium obtinentes pariter et signa mascula possideant, femine contra preter Martem quem nox temperat. Est enim et hoc quoddam virtutis earum adminiculum.

Capitulum secundum. De affectione earum a Sole.

Deinde sunt affectiones quedam stellarum ex Sole accidentes singulis iuxta quod accedunt ad Solem et recedunt. Unde est quod superiores stelle a coniunctione Solis usque ad oppositionem dextre dicuntur, inde ad con- iunctionem sinistre, inferiores vero a coniunctione Solis retrograde, usque ad coniunctionem directe dextre, inde ad alteram sinistre. Luna vero a coniunctione Solis usque ad oppositionem sinistra, inde ad coniunctionem dextra.

Sunt itaque superiorum stellarum affectiones huiusmodi XVII. –

<1> Prima est coniunctio cum Sole, quam zamim dicunt, in eodem puncto atque altrinsecus infra puncta xvi., quoniam quantitas circuli solaris punctorum quidem ad minus xxxii, ad maius xxxiiii., quem infra terminum quia stella in corde Solis dicitur, ea coniunctio fortunata est.

<2> Hunc terminum excedens, ad secundam affectionem migrat, que est adustio, in Saturno quidem et Iove usque ad vi. a Sole gradus, in Marte usque ad x. perveniens.

<3> His gradibus a Sole elongatas tercia passio suscipit, que est sub radiis tantum, unde iam liberari incipiunt et vigorem recuperare. Hic enim iam et maiorum eis annorum potentia redit et maioris duzturie, (quod in Genezie Tractatu explanamus). Pervenit autem hec in Saturno quidem et Iove usque ad xv. a Sole gradus, in Marte usque ad xviii.

<4> A quibus terminis in quartam transeuntes deinceps orientales sunt et fortes. Que quamdiu infra tres primas affectiones morantur persica lingua kenezduria nuncupantur. Ab his itaque terminis quamquam hee stelle orientales sint, non tamen dicimus eas statim apparere. Nonnumquam enim vel ante per quedam climata, plerumque vero longe post per diversas terrarum partes apparent. Sed hinc eas dicimus orientales esse ut exutis iam solaris corporis viribus Sole precedente relictas. – Ab his igitur, ut diximus, terminis in quarta iam affectione cor et anima orientis dicuntur, apparentes, libere et fortes, idque usque ad lx. a Sole gradus, quota est exagoni quantitas.

<5> Ab hinc vero in quintam migrantes orientales debiles dicuntur usque ad xc. a Sole gradus, quota est tetragoni quantitas.

<6> His peragratis non iam orientales dicuntur . Deinceps etenim ex quo Sol oritur, hee in quadrantem occidentalem decedunt, que vi.a affectio est post orientalitatem dicta,

<7> usque ad primam stationem perveniens, que quota fuerit, tota est vii.a affectio.

<8> Unde ad oppositionem <affectio> viii.a.

<9> Nona est oppositio, persica lingua kenerci mukabala.

<10> A qua usque ad secundam stationem x.a,

<11> que < i.e. secunda statio > xi.a est.

<12> xii.a est directio.

<13> Secundus tetragonus xiii.a, que ad occidentem declinans dicitur. Ex quo namque Sol occidit, hee a medio celi occidentem versus decedunt.

<14> Secundus exagonus xiiii.a.

<15> Inde occidentales in xv.a que primum Saturnus quidem et Iupiter ad Solem gradibus xxii. accedunt, Mars vero xviii. que in gradibus occi- dentis dicitur usque ad xv. a Sole gradus perveniens.

<16> Unde xvi.a sub radiis tantum meliori iam fortuna destituta. Iam enim vix minores annos tribuit et duzturiam, in Saturno quidem et Iove usque ad vi. a Sole gradus, in Marte vero ad x.

<17> – Postrema est adustio usque ad zamim, que due persica lingua kenerci tagrib nuncupantur.

Inferioribus vero XVI: – <1> Prima est zamim quantitatis predicte. – <2> Unde ad vii. a Sole gradus secunda orientem versus a Sole retrogradando, que adustio est nisi latitudo intercedat. Veneri siquidem preter alias nonnumquam accidit ut ex eodem cum Sole gradu videatur latitudine faci- ente, que tota quidem graduum viii. punctorum lvi., iuxta quod Ptholomeo visum est, sic itaque nequaquam adusta dici potest Venus, immo apparens dum a Sole plus septem gradibus distet, licet longitudine quidem in eodem sint gradu. – <3> Tercia est sub radiis tantum a vii. gradibus usque ad duodecim a Sole, qua iam vigorem recuperantes et maiorum an- norum sunt et maioris duzturie. – <4> Hinc orientales in quarta, – <5> usque ad secundam stationem que quinta est. – <6> VI.a directio usque ad xii. a Sole gradus. – <7> VII.a sub radiis tantum usque ad vii. a Sole gradus. – <8> VIII.a est adustio, usque ad <9> coniunctionem que nona est. – <10> Decima est adustio occidentalis usque ad gradus vii. – <11> XI.a sub radiis tantum usque ad gradus a Sole xv. – <12> XII.a est directio. – <13> XIII.a prima statio. – <14> XIIII.a retrogradatio usque ad xv. a Sole gradus. – <15> XV.a sub radiis tantum ut ante. – <16> XVI.a adustio usque ad primam.

Has itaque stellas a coniunctione Solis orientales retrogradas Perse nekbezduria atasric (in interl. orientalitatis) warujo (interl. retrogradationis) dicunt. Post retrogradationem vero usque ad xii. a Sole gradus kenerci tasric (interl. orientalitatis) wa iztikama (interl. et directionis). Inde usque ultra Solem xv. gradibus kenerci atagrib wa iztikama (interl. occidentalitatis et directionis). Inde ad coniunctionem kenerci atagrib wa rujo (interl. occidentalitatis et retrogradationis).

LUNA quoque XVI. a Sole mutuatur affectiones: <1> Prima est zamim altrinsecus infra xvi. puncta cum Sole. <2> Secunda adustio usque ad gradus vi., infra quem terminum nullatenus videri potest, transacto vero statim nonnumquam in recto circulo. <3> Tercia sub radiis tantum usque ad gradus xii. <4> Inde quarta usque ad robedau (interl. i.e. quarta luminis) quod est ad gradus a Sole xlv. <5> Inde v.a usque ad primum tetragonum. <6> Inde vi.a usque ad amphicirton quod est ad gradus a Sole cxxxv. <7> Hinc usque prope oppositionem xii. gradibus vii.a. <8> Unde viii.a usque ad oppositionem. <9> Nona est oppositio. <10> Decima ab oppositione usque ad gradus xii. <11> Hinc xi.a usque ad secundum luminis dodrantem. <12> Unde duodecima usque ad secundum tetragonum. <13> A quo xiii.a usque ad secundum luminis quadrantem. <14> Inde usque ad xii. a Sole gradus xiiii.a <15> Unde xv.a sub radiis tantum usque ad vi. gradus. <16> Postrema est adustio usque ad primam. – Harum igitur affectionum diversi sunt ducatus quos in locis suis exequemur.

Capitulum tercium. De modo status earum per quadrantes circuli ac domicilia, pariter et quantitate corporum stellarium.

Nunc quid etiam ex quadrantibus circuli stellis accidat exponi convenit. Quod quadripertitum reperitur: locus in cardine, locus in ascendente, locus in remoto, locus in adverso. – Omnis autem stella in quocumque fuerit circuli loco certa altrinsecus quantitate corporis sui virtutem pretendit. Est itaque solaris corporis virtus in utramque partem ante et retro quindenorum graduum, lunaris duodenorum, , Saturni et Iovialis nov- enorum, Martis corpus in utramque partem potest octonis gradibus, Veneris et Mercurii altrinsecus septenis.

Capitulum quartum. De constellationibus ac commixtionibus qualitatum stellarium, simul que etiam fortior queque sit debilior.

Conventus stellarum quas constellationes dicunt pluribus ac diversis modis fiunt. Conveniunt enim planetarum tum bini tum plures nunc corpo- re nunc radiis, ac tum in eisdem signis tum in eisdem signorum partibus, eorumdem nunc singuli nunc plures, fixarum etiam quibusque iunguntur, iunguntur etiam capitibus et caudis draconum tam suorum quam alienorum, iunguntur etiam partibus per circulum. – Coniunctionis quidem terminus infra gradus xv., firmioris ducatus infra virtutem corporum stella- rium, i.e. graduum numeros quot unicuique in proximo prescripsimus, firmissimi infra dimidios eos numeros utralibet ex parte. Cum enim conveniencium altera intra virtutem alterius corporis extiterit nec illa in huius, minus firmum. Ut Saturnus cum Luna in uno signo infra gradus xii. necdum infra ix. Cum igitur utraque intra alterius corporis virtutem si pa- riter in eodem etiam termino fuerint, ducatus omnino firmus quanto conveniunt firmior, quanto separantur debilior quousque de eodem signo exeant. Nam si in diversis signis vel infra eos terminos consistant, non tamen coniuncte dicuntur propter signorum diversitatem, sed altera intra alterius virtutem tenue coniunctim ducatus signum. – Fixis autem stellis nulla per se corporum est virtus nisi quanta planetarum est eis conveniencium. Idemque capitibus et caudis atque partibus per circulum accidit. Sunt igitur qui asserant stellarum conveniencium alteram alterius naturam ac propriam cuiusque virtutem inficere et corrumpere ut coniunc- tis tercius quidam effectus extraneus producatur. Idque cap<t>iosa similitudine approbant quemadmodum limpha mero permixta, ut ipsum infrigidat naturam eius inficiens corrumpit, sicque converso, multaque his similia. Nos autem quod licet id quidem ita sit ut utrumque alterius na- turam attemperet, non tamen suam cuiusque naturam prorsus interire ut vi- ni calorem aque humorem, licet non integrum nec adeo validum, sicque in ceteris confectionibus. Est et aliud quod hec inferna corpora liquida permixtione quidem ut alterum alteri inseritur, sese nimirum invicem inficiunt et corrumpunt. – Celestia vero corpora cum iunguntur, quia longe ab invicem distant, nequaquam sese ita corrumpunt, sed in natura sua ac virtute propria inmutata qualitates suas vicino coitu interserendo miscent, unde motu communi ac permixtione tercium quemdam effectum utriusque nature cognatum gigni necesse est, signi natura locique circularis affectione pariter et stellarum respectu cooperante. Quos effectus antiquitas per diver- sos tractatus exequitur.

Sunt itaque stellis coeuntibus gemine habitudines: prima qualitatum permixtio, secunda alterius supra alteram potentia. Qualitates sunt calor, frigus, humor, siccitas. Qualitatum permixtio quinquipertita: prima in proprietate nature, secunda in ascensu aut descensu per circulum excentrem tercia in natura loci, quarta in affectione ex Sole, quinta in accidenti ex quadrantibus circuli. Que in quarto libro exposuimus. – Alterius autem supra alteram potentia triplex: que namque absidi sue propior, queque septemtrionalis ascendens, cuique septemtrionalis latitudo maior, ipsa optinet. Atque hec in coniunctione stellarum tantum speculari convenit, ce- tera namque tam absidum quam digressionum circulis carent.

Visum igitur et eis qui rationabili speculatione celestium affectus in- dagantur Saturni quidem et Martis conventus fortunatus prout qualitates eorum contrarie coeuntes temperiem conficiunt. Utrique siquidem gemine qualitates quarum altera immobilis altera facile mutabilis. Ut Satur- nus frigidus et siccus, interdum tamen frigidus et humidus, Mars calidus et siccus, interdum tamen calidus et humidus ut in quarto libro expositum est. Si ergo conventus eorum in signo igneo fuerit calor Martis exsuperat, in terreo frigus Saturni, utrimque siccitas valida; in aereis et aqueis siccitatem humor temperat alteraque Martis calorem altera Saturni frigus moderatur. – Ad eundem modum affectiones eorum a Sole ordinantur. Nam ex quo a Sole separantur usque ad primam stationem aeriam naturam trahunt, inde usque ad oppositionem Solis igneam, unde usque ad secundam stationem terream, a qua usque ad Solem aqueam. Hunc ordinem et quadrantes circuli quantum in ipsis est imitantur. Quotiens igi- tur ita iunguntur ut utraque qualitas temperetur, coniunctionis ducatus ad finem beatum spectat, cum vero ut altera tantum, minus.

Triplex est igitur utriusque qualitatis permixtio. Primo ut sit Mars ca- lidus humidus, Saturnus frigidus siccus, secundo ut Mars calidus siccus Saturnus vero frigidus humidus, tercio ut Mars calidus humidus Saturnus frigidus humidus. Cuiuslibet igitur harum trium speciei commixtio fortuna- ta. Licet enim et ambo fuerint humidi, humor tam Martis calorem quam Saturni frigus temperat. – Simplex autem alterius tantum. Ut Mars calidus siccus, Saturnus frigidus siccus. Quod cum accidit intemperata siccitas al- terius calorem alterius frigus inmoderate exasperat ut parum temperata coniunctio minus etiam fortunata sit. Omnem tamen huius coniunctionis fortunam sive in exordiis negociorum, seu Genezie aut Annalibus noxia eorum natura contaminat ut nec sine labore et pena multaque corporis difficultate, crebris et gravibus animi passionibus vix quisquam consequatur. Nec tamen stabilem ut et difficile partam, nec sine passionibus servare queat, et decessum plerumque gravior pena consequatur.

Oportet autem et in hoc et in omni conventu ut ducatu certior fiat prepotentem qua ratione dictum est dinoscere. Inter omnes vero is qui apud Solem fit conventus singulari quodam privilegio exceptus: omnem etenim stellam sibi coniunctam preter zamim adurens debilitat et corrum- pit ac stelle quas plurimum adustio ledit sunt Luna et Venus. Ut enim ex frigido humore teneram contraxere naturam, sicco Solis fervore nature sue prorsus inimico citius ac gravius leduntur, levius autem Saturnus et Iupiter, levissime vero Mars, et Mercurius dum directus sit qui fere solaris nature sunt. Unde in eo conventu alias quidem fortiores levius, alias minus fortes gravius corrumpi constans est. Sic ergo cum Mars aut Saturnus Soli iunguntur, uterque alteri gravis, excepto quod illis adustio gravior quam illi corruptio, magis autem Saturno. Potest enim cum Saturno utraque qualitate commisceri, cum Marte vero altera tantum. Cum igitur utraque qualitate Sol Saturno miscetur et Sol Saturnum leviter adurit, et Saturnus Solem leviter corrumpit, altera tantum gravius excepto quod Sol semper fortior est. Hic si Saturno et loci natura incommoda fuerit, qualis est casus locusve circuli adversus, vel multo gravius corrumpitur. Mars autem Soli gravior. Miscetur namque Sol Marti vel altera tantum qualitate vel nulla: altera quidem dum alteruter humidus sit, tum vero nulla ut dum uterque calidus siccus uterque alteri gravior. Inter omnes autem Mercurio ut consu- eto ac familiari Solis adustio minus gravis, minimeque dum directus sit. Qui dum sub radiis est et infortunatus pauxillum ledit Solem, et fortunatus parum beat. Utramque siquidem fortunam leviter a lumine assumens ad Solem transfert.

Cum autem Iupiter aut Venus sive Luna Soli iunguntur Solem qui- dem beant, ipsas tamen adustio ledit, magisque minus fortes preter zamim. Lunam quoque Saturnus et Mars coniunctione corrumpunt, ea tamen discretione quod Mars in prima lunationis medietate, Saturnus in secunda gravius; levius item dum ipsa fortior, gravius dum illi.

Cum autem Saturnus et Iupiter conveniunt, qui fortior fuerit obtinet, sicque inter Martem et Venerem ceterarumque conventus. Nam quotiens et plures conveniunt, fortissima obtinebit. Sunt tamen qui asserunt quotiens Saturnus et Mars uterque in sua natura fortis conveniunt conventum adversum. Ad quod multam similitudinem adducentes aiunt: quotiens due res eiusdem generis iunguntur non medium aliquod temperari sed eandem naturam augeri, ut flamma flamme, limpha limphe adiuncta, multaque his similia. Sic igitur, ut aiunt, hee due stelle, cum utraque infortunata sit, coniuncte potius infortunium adaugent. – Dicimus igitur quod corporum que apud nos reperiuntur alia sunt solida, alia liquida, ut- rorumque habitudines quaterne. Prima est compositio secunda confectio ter- cia coniunctio quarta commixtio. Solidorum igitur ut alia spaciose quan- titatis sunt, alia diminute, ex spaciosis compositio terciam edit figuram ut ex lignis edificia. Ex diminutis vero confectio aliam quandam naturam utrisque cognatam gignit ut ex diversis seminum generibus medium quid- dam. Liquidorum autem ut alia nature commixte alia insociabilis affectus, in his quidem coniunctio ut ex aqua et adipe, in illis commixtio ut ex aqua et vino medium quiddam gignunt. Quotiens igitur diversis generibus coadunatis queque invicem interserta alterum alterius naturam inficit, ea est commixtio sive confectio tercium quiddam producens. Ex eisdem enim generibus neque commixtio est neque confectio medium aliquod gignens, verum adiunctio sive aggregatio augmentans, ut aque aquis, flamme flammis coeuntes, ut semina seminibus, radices radicibus sui generis hisque similia. – Quorum quoniam nichil in supernis accidit: neque enim sese contingunt nec invicem interseruntur ut idem aliquod aggerent, verum ex legitimo coitu cum contrarie qualitates miscentur, ex alterius frigore alterius calorem sicque converso temperari consequens est.

Capitulum quintum. De respectu stellarum, applicatione et separatione ceterisque id genus habitudinibus.

Stellarum habitudines alii generaliter, alii specialiter ordinantes nu- mero variant. Sic enim Abuma'xar cum alibi XXV. scribat, hic XXI., nos autem Tullii nostri memores ut, posito genere, in eadem particione speciem annumerare non consuevimus, eas XVIII. generali complexione enumeramus, specialiter ut mos est ordine subdividentes: <1>Respectus, <2>Applicatio, <3>Separatio, <4>Parilitas, <5>Solitudo, <6>Alienatio, <7>Translatio, <8>Collectio, <9>Collatio, <10>Prohibitio, <11>Redditio, <12>Contradictio, <13>Impeditio, <14>Evasio, <15>Interceptio, <16>Compassio, <17>Remuneratio, <18>Receptio. <1> Respectus stellarum est inter domicilia suprapositis figuris discrimina- ta bipertitus: sinister quidem ad tercium quartum quintum, dexter ad ix.m, x.m, et xi.m., vii.m per diametron opponitur. Respectus quidem est de signo ad signum, validissimus tamen de gradu ad gradum per gradus equales figurales proportionalium arcuum cordas perducentes.

<2> Applicatio est levis ad gravem dum gravis plurium sit graduum. Est autem primo loco bipertita: corpore videlicet et respectu. Cor- pore quidem in eodem signo, quam coniunctionem vel conventum dici- mus cuius virtus seorsum tractari debuit. – Applicationis respectu quedam sunt species quas ubi de ipsa generaliter pertractatum fuerit loco suo exequemur. Quotiens enim ex domiciliis sese respicientibus levis ad gravem accedit, non equidem est coniunctio sed nature quedam commixtio coniunctione debilior. In utrolibet ita- que genere quamdiu levis ad gravem a terminis constitutis accedit, applicatio est; ex quo transierit.

<3> Separatio. – Vis equidem applicationis coniunctive a xv. gradibus, res- pective a xii.: debilis tamen quousque applicans in eundem terminum perveniat, aut infra dimidiam utriusque corporis virtutem. Quod genus ligatio dicitur. A qua cum separatur, in eius virtute est quamdiu non applicat alii in eo signo, magisque infra dimidiam eius corpore virtutem. Que ligatio est maxime dum naturalis fuerit commixtio. Si vero alii ex quo propinquior ei fit, in eius virtutem concedit medio in utriusque virtute. Licet enim vel ad plures una quelibet accedat cui propior est ei applicare dicitur. Nam ligatio si in fine signi fuerit, dimidium eius virtutis sequentis signi est. Nec aliter in principio signi excepto quod ea virtus non adeo valida propter signorum diversitatem. Quotiens vero duabus in eodem puncto consistentibus tercia undelibet applicat ei primum ligari dicitur in cuius pluribus ex- titerit dignitatibus, deinde secunde. Sic etiam quotiens ii.e ex eodem puncto uni applicant, ea primum ligatur que plurimum testimonium affert, tum secunda. In hoc genere dominus termini precedit.

Contingit nonnumquam ut solitarie alicuius in fine signi corporis virtus in sequenti signo radiis alterius excipiatur fitque commixtio de- bilis, non tamen applicatio, quousque in respectum fiat transitus. Omnia que dicta sunt in coniunctione quidem firmiora sunt, magis autem dum naturalis fit commixtio utrolibet in genere. Utriusque ergo generis gemine sunt species: in latum et longum. In longum quidem nunc directe nunc retrograde in modum quo exposui- mus. Latitudinis triplex est subdivisio. Prima quidem ut sit coniunctio in eodem gradu eadem latitudine eadem in parte, quod genus alterius eclipsim pariat necesse est. Secunda est oppositio, ut altera ad septemtrionem ascendente altera a septemtrione descendente eadem utrinque latitudine sicque in austro. Tercia est sesquipertita in- ter binos exagonos, tetragonos, trigonos altera ad septemtrionem ascendente, altera austrorsum descendente aut converso, ea discretione adhibita ne extrema applicantis latitudo minor sit presente alterius latitudine, ad quam cum pervenerit ligatio est, ex quo transierit separa- tio. Excepto quod non statim virtutem illius exuit, quamdiu scilicet in eadem parte fuerit quousque altera ascendente altera descendere incipiat vel converso.

Est et aliud huius generis artificium, ut respicientium videlicet stel- larum septemtrionali latitudine loco suo adiecta, latitudine vero aus- trali loco suo detracta, inter reperta loca duo longitudo colligatur. Que si fuerit graduum aut lx. aut xc. aut cxx., exordio numeri a leviori sumpto, ligatio est; si minus, applicatio; si magis, separatio. – Potest etiam una quelibet pariter alteri longo, alteri lato applicare. Unde Dru<t>ius De fugitivo: "Si Luna inquit Iovi longitudine Marti la- titudine ligata reperitur, quia Marti consequendum indicat, quia Iovi non ledendum". Firmius vero uni utraque applicatione ligari magisque ex aliqua recipientis dignitate.

Unde applicationis respective iiii. sunt species: donum nature, don- um virtutis, donum gemine nature, donum consilii. Donum nature est applicatio ex aliqua recipientis dignitate. Donum virtutis est appli- catio ex aliqua applicantis dignitate. Donum gemine nature est applicatio pariter ex utriusque dignitate. Donum consilii quelibet alia, firmior amice figure natureque commixtione, firmissima cum receptione.

<4> Parilitas ligationis vim imitatur naturali quadam adequatione non res- pectu. Qua doctissimi Astrologi in secretis rerum usi reperiuntur, vulgares vero nichil huiusmodi intelligentes, nec advertisse eam videntur. Est autem bipertita inter gradus signorum equaliter orientium signorumque equalium dierum. Qua ratione compos et con- sors invenitur stella in primo Arietis gradu stelle in ultimo Piscium, quarum altera ei que in fine Virginis, altera ei que in principio Libre, sic ea que in x.o Arietis ei que in xx.o Piscium, sic quoque <ea que in x.o Libre> ei que in xx.o Virginis. Similiter ea que in fine Arietis ei que in principio Piscium, sicque ei que in principio Virginis <ea que in fine Libre>, sicque deinceps ad hunc modum.

<5> Solitudo est quotiens stella post separationem nulli in toto signo applicat. <6> Alienatio est cum per totum signum omni respectu caret. Quod sepius Lune accidit, cumque accidit, deducenda est stella per terminorum do- minos more applicationis tamquam ligata cuique in cuius termino fue- rit, sicque per ordinem. Quod artificium et in solitudine nonnumquam adhibendum, cum videlicet non satis commixtis separata longius dimisse vires exuit, necdum alii applicans.

<7> Translatio est ab una ad aliam. Cuius due partes. Altera ut eadem stella inter duas ab altera separata alteri applicet, altera ut dum levis gravi applicat, gravis alteri applicet.

<8> Collectio est cum due aut plures uni applicant.

<9> Collationis due sunt species, quarum altera collectionem altera trans- lationem imitatur. Illa quidem ut sint due adverse ab invicem unam respicientes vel ei applicantes, illa vero quemlibet circuli locum res- piciat cui conferat. Hec autem ut inter orientis negociique dominos ab invicem aversos aut separatos quelibet alia ex uno alium respiciens vel applicans conferat.

<10> Prohibitio bipertita: altera ut sint tres vel plures in eodem signo per diversos gradus, gravis in pluribus. Hec ergo que media est alteram prohibet ne gravi applicet quousque eum transeat. – Altera vero ex parte respectus. Ut cum de duabus stellis in eodem signo altera applicet alteri, sic eidem pariter eminus alia respectu applicans, que si in paucioribus vel equalibus fuerit gradibus eam corpore accedens pro- hibet quousque graduum numero superet.

<11> Redditio quoque ex duobus sumitur locis. Altero ut cum stelle sub radiis existenti applicatur altera, tum retrograde utroque siquidem modo applicantis consilium reicit. Est igitur huiusmodi redditio tum salubris tum adversa. – Ac salubris quidem triplici modo perpenditur.

Primo quidem ut sit applicationis receptio. Secundo ut utraque in car- dine aut post cardinem applicansque directa. Tercio ut licet recipiens remotus, applicans saltim in cardine sit aut post cardinem: hic itaque recipiens quidem quia corruptus est et remotus, rem quippe quantum in ipso est inficit, sed quia reddit ipsi qui conferebat, ille vero liber et fortis eripiens rem ad effectum perducit. – Adversa vero duplici modo. Altero, ut sit applicans remotus, alter autem in cardine aut post car- dinem. Hinc ergo cum quod confertur redditur, ille vero debilis, rem quidem alter parat, alter demum inficit. – Altero ut sint ambo remoti vel adusti sive retrogradi. Quod cum accidit res omnino negatur.

<12> Contradictio est ut cum stella stelle applicans, antequam perveniat retrograda fit. Id enim est firmata negare.

<13> Inpeditio est ut inter tres stellas quarum gravior in quotlibet gradibus, levior in pluribus, levissima in paucioribus que dum gravi applicare paret, anterior illa retrogradando gravem transeat. Hic ergo applican- tem inpediri necesse est.

<14> Evasio est cum stella stelle applicat que antequam perveniat, illa in sequens signum transiens alias viciniori respectu excipit. Id enim est prius consilium adnullari.

<15> Interceptio tripertita est. Primo quidem ut stella parans applicare stelle a qua in secundo signo stella que retrogradando, antequam illa perveniat, huic iungatur sicque applicantis lumen intercipit. – Secundo ut sit levis gravi applicans, illa vero graviori, quam ante transeat quam levis ad ipsam perveniat. Signum est ergo in re quesita aliud provenire. – Tercio ut applicet stella stelle equali negocii domino aut ipsi equalis illi.

<16> Compassio est cum stelle in casu suo aut precipitio posite stella ami- ca de aliqua dignitate eius applicat, aut ipsa illi. Quod si consequenter in proximo ad eundem modum converso fiat, id est quod <17> remunerationem dicimus.

<18> Receptio est cum stella stelle applicat ut vel applicans in recipientis sit dignitatibus, aut recipiens in applicantis. Firma quidem de domicilio aut principatu, de ceteris debilis nisi pluribus simul. – De quo genere est receptio ex respectu sine applicatione, aut ex amica figura, aut ex prima et secunda signorum cognacione quas superius tra- ctavimus. Sic etiam fortunate sese invicem recipiunt, sic infortunia duo, coniunctione tantum aut amica figura. – Est itaque receptio quidem alia fortis, alia debilis, alia mediocris. Fortis quidem inter Solem et Lunam omni ex loco preter oppositionem que cum ex dignitatibus fortissima est, eiusdem generis est receptio apud Mercurium ex Virgine mediocris vero ex singulis dignitatibus de primis duobus generibus, de ce- teris vero debilis nisi pluribus simul ut dictum est.

Capitulum sextum. De fortuna stellarum, fortitudine et debilitate atque infortunio, tum et corruptionibus Lune.

Ex his habitudinibus quaterna stellarum affectio procedit: Fortuna, In- fortunium, Fortitudo, Debilitas. Tum et Lune Impedimenta.

Fortuna stellarum est ut sint fortunatis coniuncte aut amica figura respecte infortuniis adversis, aut inter fortunatas medie aut zamim aut in amico Solis respectu sive Lune felicis motu atque lumine crescentis, aut ut sint in dignitatibus suis aut gradibus lucidis recepte aut saltim fi haizehe ut mascule in signis ac gradibus masculis die super terram, femine contra, aut ut sint in dignitatibus fortunatarum, nam et fortunatarum fortuna est esse in dignitatibus luminum. – Est itaque fortuna stellarum tripertita: multiplex, plenaria, diminuta. Multiplex quotiens ex huiusmodi commoditatibus plures conveniunt, ut Mercurio in Virgine dupla, qui si pa- riter et in termino suo fuerit tripla, sique simul in oriente quadrupla, ple- naria in domiciliis melioris figure ut Saturno in Aquario, Iovi in Sagittario, Marti in Scorpione, Veneri in Tauro, Mercurio in Virgine, diminuta in alteris. Fortitudo stellarum est ascensus ad septemtrionem aut esse in sep- temtrione, ascensus in circulo excentri, motus augmentum, tum ut sint in statione secunda, tum extra adustionem directe, tum ut in cardine aut post cardinem. Superiorum quoque stellarum ut sint orientales et in orientalibus circuli quadrantibus Sole ibidem pariter, et in signis masculis preter Libram. Inferiorum autem ut sint occidentales et in occidentalibus circuli quadrantibus. Debilitas stellarum est casus, exitium, exilium magisque cum solitu- dine, applicatio ad retrogradam aut corruptam, prima statio, retrogradatio, sub radiis, tum ut sint in gradibus obscuris nec recepte, aut in oppositis haizehe, descendere ad austrum aut esse in austro, descendere in circulo excentri, motus detrimentum, remotio et aversio, tum via perusta a xx. Li- bre usque ad tercium Scorpii. Superiorum quoque trium ut sint occidentales et in occidentalibus circuli quadrantibus ibidem Sole preter nonum, sed in signis femineis. Inferiorum autem ut orientales et in quadrantibus circuli orientalibus.

Infortunium stellarum et ut sint infortuniis coniuncta aut in opposi- tione eorum sive tetragono aut etiam trigono vel exagono, aut ut sint in terminis infortuniorum sive domiciliis aut superemineant infortunia ut ex x.o aut xi.o a stelle loco, peiusque nec recepte infortunio, tum ut coniuncte sint Soli aut in tetragono eius sive oppositione peiusque infra iiii. gradus, tum ut capitibus draconum suorum aut caudis iungantur aut Capiti Draconis aut Caude idque infra xii. gradus. – Sunt qui Caput de natura augmentativa iudicent, convenientibus itaque fortunatis fortune addit, infortuniis iunctis infortunio, Caude vero naturam diminutivam, minuit itaque tam de fortuna quam infortunio utrolibet genere coniuncto.

Postremum est obsessionis infortunium. Est autem bipertita. Primo quidem ut sit stella in quolibet signo, utrimque vero in eodem signo infortunii aut corpus aut radii, aut ab infortunio separata infortunio applicet. Secundo ut sit stella in signo quolibet pariterque infortuniorum alterum in secundo alterum in xii.o, quod genus signi potius est. Si enim nec insit stella fueritque vel oriens vel aliud quodlibet, hoc modo affectum obsessum dicitur. Utrolibet igitur in genere si vel Solis vel fortunate respectus propius vii. gradibus intervenit, eripit, magisque proprium domicilium huiusmodi quasi obsessio si inter fortunatas fuerit, summa for- tuna est.

Impedimenta Lune seu corruptiones singulares xi. sunt. Prima est eclipsis, validissima in signo radicali seu in trigono eius aut tetragono. Secunda sub radiis. Tercia inter ipsam et oppositionem Solis minus xii. gradibus. Quarta cum infortuniis aut in respectu eorum. Quinta in duodenaria Saturni aut Martis. Sexta circa Caput aut Caudam minus xii. gradibus. Septima cum australis est magisque descendens. Octava via perus- ta. Nona in fine signorum. Decima cum minus medio suo incedit. Undecima in nono ab oriente.

Capitulum septimum. In extrahendis stellarum radiis iuxta Ptholomeum.

In trahendis stellarum radiis multa diversitas per diversos tractatus in- venitur, quam alibi <tractabimus>. Nam hic Ptholomeum eligimus, culus ip- sa hec verba: Quotiens inquit trahendi fuerint stellarum radii, discernendus primum est locus stelle inter circuli quadrantes, qui si inter celi cardinem et oriens reperitur observato, assumetur locus stelle ex circulo recto, pariter et medi- um celi ex eodem circulo. Quo facto diminuetur is medii celi gradus de eo stelle gradu, quodque remanserit dividetur per partes hore gradus stelle unde hore horarumque puncta colliguntur, eaque est distantia stelle a medio celi. – Quod si stella sit inter oriens et terre cardinem summum recti circuli, detrahetur de gradu stelle eiusdem circuli, reliquoque servato assumpte partes hore gradus stelle per senarium multiplicabuntur, producta- que summa de reservato reliquo diminuetur, quodque remanserit dividetur per partes hore oppositi gradus stelle, quotque colliguntur hore sunt horarumque puncta, eaque est distantia stelle ab oriente. – Si autem inter quartum et septimum, assumptus terre cardo ex recto circulo diminuetur de loco stelle ex eodem circulo, residuumque dividetur per partes hore gradus oppositi stelle, eaque est distantia stelle a cardine terre. – Si enim inter vii.m celique sit cardinem imum recti circuli, detrahetur de loco stelle eiusdem circuli, reliquoque notato, partes hore oppositi gradus stelle senarius multiplicabit, unde producta summa de notato residuo dempta, rel- iquum per partes hore gradus stelle diminuetur eaque est distantia stelle ab occidentis cardine.

Ad hunc modum stelle a cardinibus distantia deprehensa, cum trahen- di fuerint radii stelle cuiuslibet figure, in sinistram quidem ad exagonum lx., ad tetragonum xc., ad trigonum cxx. gradus adicientur, in dextram vero detrahentur. Cum hoc itaque numero introitu facto in circulum rectum quot gradus equales in signo suo designarit assumentur, deinde loco stelle per ortum climatis ut ante in sinistram item ad exagonum quidem lx., ad tetragonum xc., ad trigonum cxx. gradus addentur, in dextram vero diminuentur. Cum quo numero in tabulam climatis introitu facto quot gra- dus equales in suo signo demonstraverit assumentur. Si ergo utrimque as- sumptus equalium graduum numerus in eundem gradum inciderit, eum gradum eius stelle radii feriunt. Si vero in diversos collecta inter numeros differentia per senarium dividetur, quantumque divisio dederit multiplicabitur per horas distantie stelle a cardine productaque summa du- orum locorum loco stelle per gradus equales, in sinistra propinquiori, in dextra vero longinquiori adicietur. Quo ergo numerus pervenerit, eousque radii stelle pertingunt. Oppositionis denique radii per diametron oppositum figunt.

Capitulum octavum. De annis fardarat stellarum, simul et de annis earum maioribus, mediis et minoribus.

Anni stellarum quinquepertiti reperiuntur: alii quidem sunt fardarat stellarum, alii sunt magni stellarum anni, alii maiores, medii, minores. Alii quidem in iudicia seculi, alii in vitam humanam aliosve rerum et temporum numeros tum ex virtute corporum stellarium, tum ex variis per circulos suos metis, tum ex terminis cuiusque, aliisque atque aliis per circu- lum proprietatibus certis dimensionibus assumpti. Quorum ratio alibi plenius tractatur. Nunc autem singuli in hunc ordinem enumerantur:

<Anni stellarum> stellefardariemagnimaioresmediiminores Solisxi cccclxicxxxxxix+Sxix Venerisviiii clilxxiixlvviii Mercuriixiiicccclxxxlxxvixlviiixx Luneixdxxcviiixxxix+Sxxv Saturnixicclxvlviixliii+Sxxx Iovisxiiccccxxviilxxixxlv+Sxii Martisviiicclxxxiiiilxvixl+Sxv Capitisiiitttt Caudeiitttt

Capitulum nonum. De naturis stellarum vii et proprietatibus ducatuum per universa rerum genera.

Postrema est universi stellarum ducatus per diversos rerum motus expositio. Quos in nullo singulari corpore simul omnes reperiri possibile est sed partim in hoc partim in illo, sparsim omnes complentur. Consequuntur autem singulas tum ex naturali cuiusque virtute, tum ex variis locorum affectionibus diversos earum motus commitantibus.

SATURNUS

Saturnus quidem natura frigidus siccus, nonnumquam accidenter humi- dus, obscurus, asper, gravis, fetidus, vorax, tenax, multe cogitationis firmeque memorie, sibi magni aliis parvi. –

Eius est agricultura, habitatio terrarum et aquarum, rerum dimensio et pondus, fundi particio multaque interdum possessio, tum et manualium pars artficiorum ut cementarii, fossores, carpentarii atque id genus. Tum summa inopia et egestas, navigacio, longa via et difficilis, longum exilium, inprovisus difficultatum atque periculorum incursus. Tum fraudes, nequitia, doli, proditio, noxa, facinora, abhominatio, solitudo, deliberatio quoque et intellectus, sermo certus, amicitia stabilis, longa providentia. Tum et regum consules omnisque malitia, iniquitas et violentia, captivitas, cathene, compedes, carceres, damnatio, instantia, perfidia, pertinacia, difficilis ira nec tamen effrenis omneque boni odium et invidia. Tum metus, angustia, dolor, penitentia, passiones, dubitatio, error, involucrum, labor, pena, lesio, funera luctusque funebrii, orfani, vidui et orbi, hereditates resque antique. Tum senes, patres, avi, proavi eiusque patris parentes. Tum servi, mancipia, mercenarii, eunuci, vulgus atque hominum genus infame, sterile, ignavum, detracticium. Corporis partes auris dextra et splen omneque melancolie cronicum. Tum malefici, fures fossoresque monumentorum et spoliatores, omneque magice omnisque maleficii studium. Postremo longa cogitacio, rarus sermo, altus secretorum intellectus, occulta profundorum atque inexhausta sapientia.

IUPITER

Iupiter natura calidus humidus, dulcis, temperatus, equus.

Eius est virtus naturalis ac nutritiva, corpora animantium, soboles so- bolisque progenies, magnates et prelati. Corporis partes auris sinistra et epar. Forme dignitas, animi nobilitas, sana sapientia et intellectus, visionum interpretatio, certitudo et veritas. Tum iura leges templa cerimo- nie, religio, honestas, fortitudo, temperancia, iudicia, pacificencia, gratia, ve- ra fides, humilitas et obedientia, accidenter aliquando post deliberationem inconsultus rerum aggressus ac difficultatum incursus. Tum paciencia, deinde vindicta et victoria in omni contentione, magnificentia, dignitates, regna et principatus. Tum spes et gaudium, mundicia, continencia, parcitas, benivolencia, amicicia, liberalitas, animi ingenuitas. Tum facultates et suffragia, hominum societates, cohabitacio et contubernia, sermonis quoque dignitas, promissio stabilis, deposito fidelis, ylaris, iucundus, placidus, indulgens veneri, lingue officio et sibi et suis utilis, malum fugiens, bonum appetens, provido consilio, gravi sermone et privatis et publicis rebus salu- bris ac fructuosus.

MARS

Mars natura calidus siccus, acutus, vehemens, atrox. Eius est adolescentia, vires, epar cum Iove, nares cum Venere corpo- risque passiones calide. Tum ignitabula, exustio cunctique repentini proventus, reges violenti inmites inhumani, perversi iudices, militia, castra regum clientela, iniquitas, scelera, proditio, pugna, cedes, effrenis audacia, stulta securitas, elatio, magnanimitas, iactantia, fame et glorie amor, dissensiones, litigia, seditiones, controversie, predones, oppressores, insidie, latrocinia, gravis ira, facilis offensa, plage, vulnera captivitas, districtio, fu- giendi difficultas, timor ac terror inprovisa festinatio perfidia contradictio turpiloquia vel incautus amor, manifesta amicitia, promisso inpensus, responsione et aggressu promptus atque ingeniosus, fallax, inconstans, exlex, maledicus, periurus, dolosus, maleficus, malignus, turpis, incompositus omnia contaminans, varie cogitacionis in rebus inchoandis in rerum commutatione consultus reditu celer multi itineris et pene deformis inverecundus, incestus, spurcus, ingratus, pregnanti gravis, parturienti inmitis, partui periculosus, nonnumquam aborsus causa eisdem et mediocre hominum genus. Tum et pecudum custodia iumentorumque cura et procuratio tum et vulnerum ac lesionum cura plurimumque cirurgia omne- que ferrarium omne cruentum atque mortiferum artificium. Nam eiusdem mortis genus acerbum. Duo reliqua magis Saturni Mercurio participe.

SOL

Sol natura igneus, temperatus.

Eius est omnis rerum nitor et claritas, universalis vita, caput ani- mantis cum animali spiritu atque oculo dextro, opinio quoque et ratio. Tum medium zone habitabilis, reges et primates, consilia et cetus hominum. Fortitudo, victoria, vindicta, honestas, magnificentia, amplitudo, bona existimatio, ambitio, multaque auri cupiditas, perspicuitas, mundicia, grave eloquium, vicinis noxius, remotis contra, sicque inter hec nunc commodus nunc incommodus eiusque hic sublimatio illic degradatio. Habet et leges iudicia, magistratus, intelligentiam, tum patres et fratres, nichil roganti negans. Postrema sunt valida malorum ultio, regimen imperiale, summa divinitatis contemplatio.

VENUS

Venus frigida humida, temperata.

Eius est mulierum genus minoresque sorores. Tum vestimenta omnis- que cultus atque redimicula cum aureis quoque atque argenteis ornamentis. Tum frequens balneum et ablutio. Forme quoque aptitudo graciosa cum facetia multa, amor musice, gaudia, ioci omnisque instrumen- talis melodia cum ipsis pariter instrumentis ac motibus adaptis. Tum sponse cum sponsalibus ac thalamis cum triplice iure coniugii. Simul etiam odora dulcia ac suavia queque, ludi in tesseris atque aleis. Ocia preter sua studia, amor, lascivia, dulces loquele, effeminatio, indignatio, fallacia, frequens mendacium ac periuria. Tum vina, mella potusque inebriabiles ipsa quoque ebrietas. Luxuria fornicatio omneque id genus tam naturalis usus quam con- tra naturam in utrolibet sexu, tamque legitimi quam illiciti cum ipsis omnium auctoribus simulque omni prole illegali. Tum dilectio nati, mutua hominum caritas, pietas, facilis credulitas, voluntaria receptio, valitudo cor- poris, debilitas animi, multa carnositas pinguedo cum adipe, omnis volup- tas, delicie et oblectamenta eorum studiosa inquisicio. Tum subtilia miran- daque artificia aut egregie picture atque suture cum suis artificibus. Tum fora et tentoria odorumque mercature. Postremo scientiarum intentio, templa, deinde legis observatio, ius equabile.

MERCURIUS

Mercurius promiscuus ad omnem commixtionis assensum facilis.

Eius est pueritia cum minoribus fratribus multoque puerorum amore. Tum divinitatis fides, profecie, sermones, discipline, doctores cum discipulis, ingenium, ratio, eloquentia, precepta eorumque observatio, plena sapientia, sana doctrina, salubris exhortatio, arguta disceptatio, probabiles inductiones, necessarii sillogismi philosophie ac poetrie studium plurimum- que in mathematica arithmetice, geometrie et astronomie nec sine melica metrica et rithmica. Tum divinationum sortilegii quoque cum auguriis et auspiciis, prompta grata officia et fructuosa facundia. Tum libri commenta, scribe eorumque officium, acuta et prompta officia diligens, omnium scien- tiarum usus et exercitatio cum eleganti novitatis inventione ac secretorum intellectu soli divinitati patentium, rarum gaudium, rare delicie, tenuis voluptas. Tum providum consilium, fama, rumores, ambitio magis glorie causa. Deinde questores tributarii eraria apotece questus cum multo sumptu ac falsitate, mercature, participationes, negociaciones, furta, frau- dulentia, malivolentia, ignavia, inimicicie, timor, servitus, dubii atque invo- luti affectus, obedientia cum summa intentione ac miti in alienos dolores compassione fratrum amor, mali propulsio legis observatio, verax causa. Tum grata vocis modulatio, aptitudo in omne artificium cunctorumque perfectio cum fidenti omnium professione. Postremo suendi, tondendi, radendi pectendique adapta manus cum suis instrumentis et artificibus. Nam et fontium scaturigines, amnium decursus, aquarum derivationes.

LUNA

Luna frigida, accidenter interdum calida, aliunde lucens levis ad omnia, faciens negocia, formam, gaudium famamque affectans.

Eius sunt negociorum initia, reges et principatus, substantia cum vic- tualibus, affectuum consecutio, intentio in scientias, legum altorumque contemplationem. Tum et carminum vires, varii motus animi studiumque in terrarum atque aquarum compoto ac dimensione, debilis tamen sensus tenuisque memoria. Preterea matrone coniugia, gravide nutritura et nutrices matres, ave maioresque sorores, nuncii, mandata, fugitivi, mendacium, de- latio, assentatio, omnium moribus accomoda et accepta, nichil celans, corporum saluti studiosa, multum edax, parum veneria.

Hii ergo stellarum ducatus ut numquam omnes simul in uno corpore inveniuntur, sic nec ex ullo uno loco, simplicive stelle habitu per diversa tempora colliguntur.

Liber VIIIus

OCTAVI LIBRI CAPITULA VIII.

Primum. De causa partium.

Secundum. De divisione partium.

Tercium. De partibus stellarum.

Quartum. De partibus signorum.

Quintum. De partibus neutrorum.

Sextum. De conventu partium.

Septimum. De ducibus partium.

Octavum. De eorum ex invicem inventione.

Primum capitulum. De causa partium.

Omnis stellarum ac sideree virtutis rationem tocius tractatus series continet. Postreme particionis est alius quidem celestis potentie ducatus ac secundaria virtus, non in ipsis quidem stellarum aut siderum corporibus, sed ex ipsis principalibus ducibus consequenti necessitate sumpta. Omnis enim antiquitas in tribus his ducibus convenit: primo stellis, secundo signis, tercio utrorumque partibus per circulum ordinatis. Quorum primi duo anime et corporis vite prima tractant consilia, tercius more accidentis priorum in assensum succedit, quamquam nonnulli veterum primis omissis, tercii tantum auctoritatem per omnia negocia sequantur. – HERMES tamen, cunctique sequaces eius Persarum, Babilonie atque Grecorum Astrologi in omni negocio primo stellam naturaliter ad id ducentem cum loco suo, secundo domicilium eius negocii eiusque dominum, tercio partem negocio attinentem cum loco atque domino suo consulunt, eque ut de ceteris conventum eius cum stellis et respectum duc- tum quoque et transitum metientes.

Unde manifesta videtur partium causa quibus stellaris ducatus ratio constans est. Idque dobus modis. – Primo quidem quoniam stellarum distantie quantitatem ducatus earum inequalitas sequitur, ut promptius inter stellas eiusdem ducatus patet, quemadmodum inter Solem et Saturnum quorum naturalis ducatus ad patrum status necessaria visa est ducum dis- tantie dimensio ad perpendendas eorum vires omni tempore in omni negocio. Que prima partium causa extitit. – Secundo vero quoniam rerum modus quo sidera ducunt non simplici aliquo ducatu perpenditur, verum permixtione duum aut plurium idem designantium. Quod genus frequenter involucrum atque error consequitur ne facile princeps eligi possit quem pre ceteris sequamur. Ut cum duorum alter sit diurnus alter nocturnus, sicque alter masculus alter femina hisque similia, nec multo alter altero fortior. Hic itaque negocii partem educi necessarium est que cum alterutrius testimonio accesserit facile sequendum principem eligat.

Quoniam ergo hec distantia collecta in quemlibet circuli locum in- cidat necesse est, ex tribus eas principiis oriri constans est quorum duo naturalia firma, tercium mutabile, ac prima duo sunt inter que sumitur, eorumque primum a quo tercium a quo numerus collectus incipit. Verbi gratia: ab hac ad illam collectus graduum numerus atque initio ab orientis gradu aut aliunde sumpto per trigenos gradus deductus, ubi steterit partis locum figit. Quod autem is numerus ab oriente plurimum inchoat duplex est ratio. Primo quidem quod omnis ducatus certitudo iuxta quantum ab oriente distat concipitur. Secundo vero quoniam oriens rerum iniciis preest iure sepius ab ipso initiandum videtur. Nam quod interdum aliunde vel ab alio videlicet domicilio aut loco stelle causa est quod ei negocio affinius attinent. Quapropter, ut dictum est, tercium hoc principium mutabile est.

Quoniam vero stellarum omnium circuitus zodiaci axem ambit, sicque oriens quodque per zodiaci gradus computatur, dicimus enim ut stellam, sic oriens in hoc vel illo huius vel illius signi gradu, signorum vero gradus equales sunt causa erat ut et partium numerus per gradus equales deducere- tur, non vero per orientium gradus. Sunt enim de circulo vel recto vel verticali quorum poli a zodiaci polis alterutra ex parte distant ut est recti circuli distantia quemadmodum Ptholomeo placet graduum xxiii., punctorum li.

Capitulum secundum. De divisione partium.

His ita positis, hee partes inter principia tractatus et numero et no- minibus distinguende videntur. Omnes etenim quas Persarum, Babilonie et Egipti auctoritas firmavit in libris eorum xcvii. inveniuntur, trina serie discrete. Ex prima serie sunt partes stellarum, ex secunda signo- rum partes, ex tercia diverse ab utrisque, necessarie tamen in quibusdam Genezie atque Annalium locis, necnon et Questionibus plerisque aliquorumque negociorum initiis. –

Primi generis partes vii. sunt numero singule singularum stellarum quarum et nominibus appellantur.

Secundi generis partes lxxx. numerantur. – ORIENTIS iii.: prima vite, ii.a sustentationis, iii.a sensus et rationis. – SECUNDI iii.: prima opum, ii.a mutuandi, iii.a inveniendi. – TERCII iii.: prima fratrum, ii.a numeri fratrum, iii.a mortis fratrum. – QUARTI viii.: prima patrum, ii.a mortis patrum, iii.a avorum, quarta generis, v.a fundi iuxta Hermetem, sexta iuxta ceteros Persas, vii.a agriculture, viii.a finis rerum. – QUINTI v.: prima prolis, ii.a hore et numeri natorum, iii.a prolis mascule, iiii.a femine, v.a discretionis utrumne masculus sit an femina. – SEXTI iiii.: prima egritudinis iuxta Hermetem, ii.a iuxta alios, iii.a servorum, iiii.a captivorum. – SEPTIMI xvi.: prima desponsationis viri iuxta Hermetem, ii.a iuxta Welitem, iii.a qua viri feminas alliciunt, iiii.a conventus maris cum femina, v.a adulterii viri, vi.a desponsationis femine iuxta Hermetem, vii.a iuxta Welitem, viii.a qua femine viros alliciunt, ix.a conventus femine cum viro, x.a adulterii femine, xi.a castitatis femine, xii.a coniugii utriusque sexus, xiii.a hore desponsationis, xiiii.a pacti et modi nuptiarum, xv.a agnatorum, xvi.a controversiarum et adversariorum. – OCTAVI v.: prima mortis, ii.a stelle necantis, iii.a anni timendi, iiii.a loci periculosi, v.a doloris et angustie. – NONI vii.: prima itineris, ii.a navigii, iii.a religionis, iiii.a ingenii et providentie, v.a scientiarum et sapientie, vi.a memorie placitandi et fabularum, vii.a rumorum utrumne veri an falsi. – DECIMI xii.: prima potestatis nati patrisque discretionis, ii.a regni, iii.a consularium principum et regum, iiii.a victorie regis et facultatum, v.a subite exaltatio- nis, vi.a nobilitatis, vii.a sequacium regis et militie, viii.a regis atque offi- cii nati, ix.a operis manualis, x.a mercature, xi.a operis debiti, xii.a matrum. – UNDECIMI xi.: prima divitiarum, ii.a amabilitatis, iii.a notitie inter homines et pretii, iiii.a deliberationis, v.a delitiarum, vi.a spei, vii.a amicorum, viii.a penurie, ix.a habundantie, x.a ingenuitatis animi, xi.a gratie ac bone existimationis. – DUODECIMI iii.: prima inimicorum iuxta Hermetem, ii.a iuxta alios, iii.a laboris et pene.

Tercii generis partes x. sunt numero. – Prima est pars alhileg. – ii.a viciosi corporis, – iii.a strenuitatis et audacie, – iiii.a feritatis et angustie in pugna, – v.a fraudis et doli, – vi.a loci negocii, – vii.a impedimenti rerum iuxta Egyptios, – viii.a iuxta Persas, – ix.a retributionis, – x.a veracis effectus. – Fiunt igitur omnes ut prediximus xcvii. partim stellarum per se, partim domiciliorum, partim absolute ad rerum necessitatem assumpta.

Capitulum tercium. De partibus stellarum.

Deinceps ut proposuimus ordine cuncta prosequamur atque in primis primum genus assumentes dicimus generaliter omnis negocii partes inter geminos eiusdem duces sumi. Cum igitur stelle due equaliter in naturali eiusdem rei ducatu conveniunt, fueritque altera ut assolet interdum fortior- is haizen, a forciori incipiendum erit. Ut Sol et Saturnus cum equaliter ad patris statum ducant, suntque eiusdem haizen, ambo videlicet diurni, quia die Sol fortior et, die ab ipso fit initium. Quod si equaliter in ducatu conveniant fueritque alter diurnus alter nocturnus, die a diurno, nocte a nocturno inchoabimus. Utpote Sol et Luna cum equaliter in fortune ducatu conveniant die tamen a Sole nocte a Luna recte sumitur initium ut illa di- urna, hec nocturna fortuna est. Cum vero die noctuve alter altero fortioris fuerit ducatus, ab ipso inchoabitur. Quotiens vero ducatus signi est eiusque domini, sepius a domino fit initium. Est enim omnis signi ducatus eius domini, non vero convertitur. Quod tamen si fortius ad rem duxerit interdum et ab ipso fit initium, deinde in com munionem as- sumitur oriens aut alia aut circuli vel stellarum loca. Sic enim collecto inter primos duces numero adiciuntur gradus vel orientis vel stelle aut loci cuiuslibet in signo, fitque tocius initium a principio signi undique per gradus equales. Accidit interdum ut dum a stella ad domicilium sumitur, alterum sit eiusdem rei domicilium numero, alterum compoto. Verbi gratia: oriente Cancro in quarto climate, Leo quidem numero semper opum domicilium est, Cancer tamen compoto nonnumquam. Quod cum accidit, pro eo negocio sumitur a Luna usque ad secundum in Cancro, que orientis illic simul et secundi domina est, non usque ad Solem Leonis dominum.

Prima est pars LUNE inter Solem et Lunam sumenda. Recte quidem cum Sol cunctis celestibus clarior diurnum lumen generalis mundi fortuna, universali vite atque anime, rerum magnitudini et splendori atque summis dignitatis gradibus presit. Luna vero lumen nocturnum proxima, post Solem claritate et fortuna corporibus eorumque alimentis et incrementis generali- que rerum geniture ac necessitati ducatum prebens. Que cum ita sint, convenienter equidem die a Sole ad Lunam, nocte a Luna ad Solem sumitur collectoque numero gradus orientis addentur totumque a principio orientis inceptum ac per gradus equales deductum partis locum figit, ut si quando ambo lumina in eodem puncto reperiantur, pars etiam in ipso ori- entis puncto consistat. Que quoniam Lune est cuius cotidiana necessitas et usus, eadem et pars fortune appellatur.

Sequitur autem secundaria vice omnino luminum virtutem ac proprie- tatem ad animam et corpus vitam virtutem formam fortunam dignitates opes sapientiam intellectum cogitationes negocia opera rerumque inicia du- cens. Obtinuit ergo pro tanta virtutis elegantia ut pars Lune sit et oriens Lune. Nec sine causa. Quotiens enim transacte diei hore per partes hore ipsius diei multiplicantur, totaque summa a loco Lune per gradus equales deducatur, aut in ipsum partis fortune locum, aut certe in proximum per- venire necesse est, recte Solis imitatione a cuius loco ea summa per ortum climatis deducta ad orientis gradum pervenit. Igitur ut Luna prima et universaliter in omni negocio consulitur, ita pars eius pre ceteris omnibus omni negocio accitur.

Pars SOLIS inter Lunam et Solem sumitur. Cum enim nulla stella- rum inequalitas quantum in ipsis est appareat solumque Lune huiusmodi alteratio manifesta pateat, ad hec nec ulla aliarum in rerum effectu et generationibus paris lunari virtuti potentie, merito pars Solis tamquam universalis rerum patris die a coniuge Luna ad Solem, nocte a Sole ad Lu- nam sumi debuit, summeque orientis gradibus additis a principio orientis deductus numerus partis locum figit. – Hec est itaque pars quam quoniam Solis est cuius animi felicitas zahm algaib vocant i.e. partem celati, quod est intrinseci boni. Imitatur autem partem fortune per omnia, magis tamen intrinsecus spectans, quemadmodum et illa plus extrinseca amplecti- tur. Erat enim conveniens ut quemadmodum pars Lune corporis accidentia designaret, sic pars Solis anime proprietates moderaretur utraque more parentum utrimque communicans ea se ratione habentes ut die quidem pars fortune ducatus virtute precedat, nocte pars boni ad animam et corpus ac compaginem utriusque ad nature secreta, rerum altitudinem vim- que absconditam longeque remotam cum summa divinitatis speculatione ac legum observatione, tum ad honores et gloriam atque aurarum temperiem ducens. –

– Has nonnulli ita commutant ut eam que Lune est Soli attribuant , que Solis Lune. Sed ratio que exposita est obtinuit. –

Pars SATURNI pars more. Sumitur die a gradu Saturni ad gradum partis Lune, nocte converso, adiectisque orientis gradibus a principio incipit. Ducit igitur imitatione Saturni ad altam rerum providentiam et memoriam, ad segnitiem, desidiam et tenacitatem, ad perdita, decessa, degradata, laborem, inopiam, agriculturam, edificia, navigia, maleficia, car- ceres, cathenas, metum, senectam modumque mortis.

Pars IOVIS pars moralitatis. Sumitur die a parte Solis ad locum lo- vis, nocte converso adiectisque orientis gradibus a principio inchoat. Ducit itaque more Iovis ad morum compositionem gratam et honestatem, iustiti- am, leges, honorem, dignitates, prudentiam, temperantiam, societates, amicitiam, liberalitatem ac beatum rerum finem.

Pars MARTIS pars strenuitatis. Sumitur die a Marte ad partem Lu- ne nocte converso assumptisque orientis gradibus a principio instituitur. Ducit ergo lege Martis ad animositatem, militiam, acumen, securitatem, violentiam, iniquitatem, flagitia, crudelitatem, controversias, pugnam, cedem omneque genus mortis acerbe.

Pars VENERIS pars amoris. Sumitur die a parte fortune ad partem celati, nocte converso, adiectisque orientis gradibus a principio inchoat. Ducit etiam more Veneris ad voluptatem, delicias, iocos, cantilenas, amicitias, gratiam, aptitudinem ad omne iocundum, suave, dulce omneque Veneris officii genus.

Pars MERCURII pars ingenii et memorie. Sumitur in die a parte bo- principio incipit. Ducit itaque more Mercurii ad sollertiam, intellectum, principio incipit. Ducit itaque more Mercurii ad sollertiam, intellectum, eloquentiam, disceptationes, mercaturam, varia ingenia omneque studium et artificium.

Ad hunc modum partes stellarum Hermes inveniendas tradidit quo- rum hii sunt generales ducatus. Singulares namque prout incidunt iudiciorum tractatibus relinquimus. Hic universaliter de omnibus adicientes ut sicut stellarum ducatus pro locis ac diversis affectionibus omni tempore variantur, sic et partium ducatus locorumque motiones in ducatus discreti- onem magnopere servari convenit.

Capitulum quartum. De partibus signorum.

Sequitur ut deinceps signorum partes ordinemus. Dicemus igitur mo- dum sumendi singulas, diversorum quoque dissonantiam in sumendo, tum quid rectius sit, postremo generales singulorum ducatus, premissis tamen paucis que ante necessaria sunt.

Sunt enim nonnulli qui cum plures unius domicilii partes inveniunt, inperitie necessitate quadam in sumendis discordent. Quapropter id examinandi causa exponendum erat. – Cum ergo quamplures in hoc artifi- cio minus perspicaces inveniantur, nos Hermetem et Persas plurimum se- quemur qui singulas ex binis ducibus in eodem naturaliter cuiusque rei ducatu consentientibus sumunt. Quod cum singula domicilia diversis rebus variisque modis alios atque alios ducatus prebere viderent nullam unam partem tante rerum diversitati designande sufficere posse intellexerunt. Quapropter et singulis prout opus erat plures adinvenerunt partes diversa domiciliorum officia partientes, que cum generaliter quidem in ipsius domicilii designatione communicent, habent tamen speciales suas queque proprietates. Verbi gratia: mors quidem genus, species vero naturalis, acerba, matura, inmatura, expectata, repentina hisque similia. Unde mortis domicilio quinque erant necessarie, genere quidem communicantes, specie- rum vero differentia distantes. Nec tamen singulis omnium domiciliorum officiis sue cuique tribuuntur partes. Ut quintum cum sit prolis munerum et nuntiorum, nulla tamen seorsum munerum pars, nulla nuntiorum tradita reperitur. seu quod hec huiusmodi inter ea que determinarunt conici vellent, seu quod speciali certitudine non inventa, in generali officio relin- quere mallent. Cum igitur has partes indagemus, singularum quidem rationem dare longum esset, verum partim data, partem studiosi ingenio relinquimus.

ORIENTIS partium <8> prima pars vite. Sumitur inter Iovem et Satur- num. Saturnus etenim et Iupiter summi stellarum atque gravissimi, ut rerum statum firmant et producunt, humane quidem vite spacio magis accommodi reperiuntur assumpto oriente participe quod vite preesset, die quidem a Iove ad Saturnum, nocta converso. Ducit igitur ad vitam corpor- isque statum et anime ac salva quidem ad vite inpendium, corporis salutem anime gaudia spectat, corrupta contra. – <9> Secunda pars sustentationis atque firmamenti. Quoniam omne firmamentum ac stabilitas meliori fortiorique fortuna perficitur, nulla vero par Solis et Lune fortuna eque in anime corporisque natura potens, quorum amica atque firma compages, vite firmamentum est et stabilitas, die quidem a parte fortune ad partem Solis, nocte converso sumpta ab oriente incipit Veneris parti cognata. Ducit autem ad nati formam et similitudinem partusque modum. Salva quidem forme decorem corporis integritatem et valetudinem, statum decentem habitudinem gratiosam ceteraque id genus commoda perficit, itineribus quoque salubris et utilis. Corrupta contra. Que si duci paterno aclinis repe- ritur, formam nati ad patris eiusve generis similitudinem effingit, si materno ad matris eiusve cognationis exemplar. – Quotiens itaque discernendum fuerit firmumne maneat quodlibet an mutabile, accepto primum oriente aut nati aut anni sive questionis, eam partem amplectemur. Que si fuerit in respectu domini sui aut cum orientis domino aliorumve cardinum pariter et accedens, rem in perpetuum firmat, remota contra. Sin autem, ut accedens pariter infortunata, firmat quidem sed detrimento et noxe; si fortunata, fortune et gaudio. Sin autem, ut remota simul et fortunata, mutabile quidem sed deinde fortunam consecuturam, infortunium si infortunata. – <l0> Tercia sensus et rationis. Quoniam Mercurii sunt in- genium, memoria, discretio, eloquentia, Martis vero acumen, vigilantia, levitas, die quidem a mercurio ad Martem, nocte converso sumpta ab oriente incipit. Ducit igitur utriusque imitatione ad sensum, discretionem, eloquentiam et sapientiam. Sicque vel ipsa vel dominus eius cum orientis domino fuerit, pariter cum aliquo loci testimonio Mercurio forti respecta, copiose rationis summique ingenii promissum est. Si Marti, multi acuminis et perspicuitatis.

<II> SECUNDI partium <11> prima pars opum ex opum ducibus sumitur die noctuque a domino secundi ad gradum secundi, incipitque ab oriente. Ducit autem ad questus necessaria et victualia. Salva quidem fructuosa, cor- rupta contra. Non enim usque ad divitiarum copias aspirat que primorum ducum sunt. – <12> Secunda pars cambiendi. Die noctuque a Saturno ad Mercurium sumpta ab oriente incipit. Hec itaque si et ipsa et dominus eius ad opum ducatum accesserint simulque corrupti, plurima cambiendo disperdunt, salvi contra. – <13> Tercia inveniendi die a Mercurio ad Vene- rem, nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Ducit autem ad casuales inventiones eorum que decidunt seu obliviscitur quisquam in via aliquove id genus loco. Si ergo potens fuerit simul cum Sole vel Luna, aut in eorum amico respectu, pariter in cardine, querenti rem casu vel oblivione perditam inveniendam tribuit. Nato quoque hoc modo statura multarum inventionum promissum.

<III> TERCII partium <14> prima pars fratrum. Quoniam Saturnus et Iupiter primi stellarum ac continui, atque Saturni virtus retentiva, Iovis generativa, que duo primordia sunt omnis geniture, in omni vero generati- one primi et continui sunt fratres, Hermeti quidem eiusque sequacibus die noctuque a Saturno ad Iovem sumenda visa, sicque ab oriente incipere. Aliis namque potius a Mercurio ad Iovem, sed Hermetis sententia gravior. Recte quidem cum eorum usque adeo concepta sit fraterna societas ut aput veteres licet interdum Iupiter Saturni filius, nonnumquam tamen et fratres memorentur ambo Celio Patre geniti. Ducit igitur cum domicilii sui domino ad status fratrum societates et amicitias, negocia et itinera. Que si cum domino suo signa multe prolis occuparint, multos promittunt fratres, pauce paucos. Sic itaque fratrum numero deprehendendo sumetur quantum interest a parte usque ad domicilii sui dominum, vel converso per singula signa singulos numerando bipertito si interfuerit, duplicato quotque inter- fuerint stelle per singula singulis annumeratis. – <15> Secunda numeri fratrum. Die noctuque a Mercurio ad Saturnum ab oriente incipit. Hec itaque cum premissa dominisque suis inter signa multe pauceve prolis fratrum numerum discernunt. Numerus autem per signa et stellas vel usque ad annos stellarum applicans minores vel medios vel etiam maiores quibus etiam respicientes iuxta annorum suorum numeros adiciunt. – <16> Tercia mortis fratrum et sororum. Die a Sole ad gradum x.i, nocte converso sumpta ab oriente incipit. Hec igitur ut mortem fratrum innuit, cum vel per signorum circuitum vel per gradus ductum, quorum primum adwara, secundum tecir vocant, usque ad fratris vel sororis ducem pervenit, aut converso hic ad illam, periculosum est.

<IV> QUARTI partium <17> prima pars patris. Quoniam Saturni antiquitas ac mascula natura unde patris ducatum sortitur similiter quoniam omnis nati vite causa pater est Sol autem universalis animantium vite auctor unde et ipse in patris ducatum concessit die a Sole ad Saturnum num nocte converso sumpta aboriente incipit. Hic si Saturnus sub radiis extiterit vice eius succedit Iupiter. Sunt qui cum id accidit eam inter Martem et Iovem colligunt sed Hermetis auctoritas gravior quoniam nec Soli id ducatumprohibet et Iupiter patris gravitati Marte cognatior. Hec itaque cum hospitii sui domino ad patris statum fortunam et commoda spe- ctat. Nam cum domino suo salva ac prospera patris honorem et fortunas accumulant incommodi contra. Sicque fortunati vitam producunt, corrupti decurtant. Hec etiam cum domino suo ipsi nato quoque regni et potentie dux est. <18>Secunda mortis patrum. Die a Saturno ad Iovem nocte con- verso sumpta ab oriente incipit ducit ad causas et occasiones mortis patrum timenda quidem quotiens vel ipsam vel dominum eius anni patris consecuntur aut eius ducem alteruter. – <19>Tercia avorum. Die a domino Solis ad Saturnum nocte converso ab oriente inchoat. Quod si Sol interim Leonem graditur sumitur a primo Leonis ad Saturnum si alterutrum Saturni domiciliorum a Sole ad Saturnum et converso nec interest utrumlibet Satu- rnus interim sub radiis fuerit vel extra. Hec ergo cum domino suo quotiens infortunia consequitur avorum noxam minatur cum fortunatis salubris et utilis. – <20> Quarta pars genelogie (sic). Sumitur die a Saturno ad Martem nocte converso adiectisque Mercurii de signo suo gradibus a principio inchoat. Hec itaque si cardinem tenet domino suo respecta aut Soli saltim mediive celi domino ceterisve cardinum dominis amica figura natum celsa nobilitate clarisque natalibus predicat quantumque infra substiterit tantum degenerat. – <21> Quinta agri Hermetis. Die noctuque a Saturno ad Lunam sumpta ab oriente incipit. Hec cum domino suo salva et prospera amplitudinem agri frugumque habundantiam promittit adversa contra. – <22> Sexta agri aliorum Persarum. Die a Mercurio ad Iovem, nocte converso ab oriente inchoans eiusdem iudicii. – <23> Septima agriculture. Die noctuque a Venere ad Saturnum sumpta ab oriente inchoat. Prospera itaque ipsa et dominus eius sementi atque insitionibus fructus multiplicant, adversa contra. – <24> Octava finis rerum. Sumitur die noctuque a Saturno ad dominum coniunctionis vel oppositionis initiumque ab oriente sumit. Que si cum domino suo in signa directi ortus incidit, vitam actusque nati ad beatum finem perducunt, adversi atque in signis obliquis, contra. Sin autem variantur ut hec in hoc signorum genere, ille in illo, ad eum modum et ducatum variant, ut tamen locus partis post- remum obtineat.

<V> QUINTI partium <25> prima prolis. Sumitur, ut Hermeti placet die a Iove ad Saturnum, nocte converso, sicque ab oriente deducitur. Quam Herkil quidam die noctuque a Iovi ad Saturnum sumit. Obtinuit Hermes quod die parti vite, nocte parti fratrum cognata aptior sit. Hec itaque dis- cernit utrumne habiturus sit prolem quispiam an sterilis sit futurus. Si enim pariter cum domino suo in signa fecunda inciderit, prolem promittit, in sterilibus negat. Sic et numerum filiorum discriminat inter signa multe pauceve prolis hac discretione habita: salva quidem datam prolem salvat, corrupta negat. Ducit etiam ad statum prolis quamque aput parentes obtine- at gratiam. Sumpto deinde quantum interest a parte usque ad eius domi- num aut converso, quot interfuerint signa tot partus numerabimus, bipertitis tamen duplicatis, singulisque per singulas stellas, si que interfuerint, annumeratis. – <26> Secunda pars hore nati numerique nato- rum ac sexus discretionis. Quoniam Iovis humor temperatus, Martis vero calor voluptarius omnisque generationis causa voluptas calorem humori temperans, die noctuque a Marte ad Iovem sumpta ab oriente deducitur. Hec itaque post premisse discretionem numerum natorum metitur. Quoties enim deinde Iupiter liber et fortis hanc partem vel corpore vel radiis con- sequitur, partem instaurat. Que si in signum masculinum inciderit, plures masculos edit, in femineo plures feminas. Si ergo ad secundam prolem ducit, et ipsam et dominum eius consulemus, proque loci commoditate numerabimus domini partis annos minores vel medios vel etiam maiores, pariter et cum respicientium additamentis. – <27> Tercia pars prolis mas- cule que, quoniam Lune infantia, Iovis proles mascula, sumitur die noctu- que a Luna ad Iovem incipitque ab oriente. Hanc Herkil a Luna ad Saturnum sumit; obtinuit Hermes prout Iupiter geniture quam Saturnus promptior est. Que cum domino suo prospera nato honorem et divitias parat, adversa contra. – <28> Quarta prolis femine. Die noctuque a Luna ad Venerem cuius proles femina, ab oriente inchoans. Hanc Herkil nocte convertit; obtinuit Hermes prout utraque nocturna Lunaque die noctuque in hoc ducatu fortior. Que prospera natam adornans honesto connubio dicat, adversa contra. He due partes pro habitudine sua inter fratrem et sororem uter alteri preferatur discernunt. – <29> Quinta sexum discernit aut nati vel nascituri aut cuiuslibet quesiti. Sumpta namque die a domino Lune ad Lunam, nocte converso, in signo masculo masculum, in femineo feminam indicat.

<VI> SEXTI partium <30> prima incommoditatis corporee atque passionum Hermetis. Quoniam omnis dolor superhabundantium qualitatum est merito ab infortuniis inquiritur die a Saturno ad Martem nocte conver- so ab oriente incipiens. Corrupta ergo et ipsa et dominus eius multe passionis graviumque morborum nuntia est, salva salutis. – <31> Secunda egritudinis aliorum. Die noctuque a Mercurio ad Martem ad eadem omnia ducens preter cronica. – <32> Tercia pars servorum. Quoniam omnes citi discursus ac servitia et subiectiones infirmarum stellarum sunt, Hermeti placet ut die noctuque a Mercurio ad Lunam sumatur sicque ab oriente incipiat. Hec itaque cum domino suo prospera servitiis copiosos questus consequendos promittit, adversa laborem inutilem et penam, parte prospera dominus adversus questus quidem sed deinde penam, converso contra. Hec in signo multe prolis multam servitutem et subiectionem inten- dit, in sterili raram. Hanc Herkil nocte convertit, Zedamfroch die a Mercurio ad partem fortune, nocte converso legit. Hermes obtinuit. – <33> Quarta captivitatis. Die a domino Solis ad Solem, nocte a domino Lune ad Lunam sumpta ab oriente inchoat. Hec libera, fortunatis iuncta familia- riter consistens captivitatem omnemque huiusmodi angustiam vetat corrupta penis et cruciatibus involvit.

<VII> SEPTIMI partium <34> prima desponsationis viri. Quoniam Saturni primacia ac natura mascula, Veneris feminea, masculus vero prior femina, Hermes die noctuque a Saturno ad Venerem sumens ab oriente deducit. Hec itaque cum domino suo viri coniugia tractat, salva quidem honestis et egregiis thalamis dicans, corrupta contra. Quam cum Iupiter fortis corpore aut radiis consequitur, desponsationem instituit. – <35> Secunda Welitis. Die noctuque a Sole ad Venerem sumpta ab oriente incipit. Harum duarum prime<36> pars qua viri feminas alliciunt, secunde<37> pars coitus viri similes. Huic secunde similis est et pars<38> adulterii atque fornicatio- nis viri. Omnium igitur simplex hec via: libere siquidem et prospere suis queque officiis utiles ac salubres, adverse contra. – <39> In vi.a que in connubium femine sumitur, Hermes prima que viri coniugio data est convertens, recte eiusdem etiam iudicia in huius sexum transfert. – <40> Septima eiusdem rei Welis. Die noctuque a Luna ad Martem sumens ab or- iente instituit quam ceteri Perse nocte convertunt obtinuit Welis. Harum duarum prime <41>pars qua femine viros alliciunt, secunde pars <42> coitus femine similes. Eidem secunde similis est et pars <43> adulterii atque fornicationis femine. Similiter et harum omnium simplex consilium nam salve quidem suis queque officiis commode, adverse contra. – <44> Undecima pars castitatis femine. Die noctuque a Luna ad Venerem sumpta ab oriente inchoat. Que si in signo firmo reperitur domino suo respecta aut saltim fortunatis, castam atque modestam parit in bipertito fortunatis respecta Veneri quidem indulget incestam tamen cohibet in tro- pico fortunatis visa effreni ardore dampnat nisi quantum fortunate casti- gant. Nam si pariter infortuniis eisdemque alienis, incontinentem edit et incestam, et forsan inverecundum scortum. – <45> Duodecima pars coniugii utriusque sexus. Sumitur die noctuque a Venere ad gradum cardinis occidentis incipitque ab oriente. Que si infortuniis iuncta reperitur aut respecta, infausti federis omen. Cuius domino adverse locato si pariter Venus Saturno corrupta aut sub radiis, numquam iungentur. – <46> Terciadecima pars hore coniungendi. Die noctuque a Sole ad Lunam sumpta ab oriente inchoat. Quam cum Iupiter fortis corpore aut radiis consequitur, coniugii dies instituitur, eis dico quibus natale fundamentum consentit. – <47> Quartadecima pars ingenii atque studii componendi con- iugium. Die noctuque a Sole ad Lunam sumpta a Venere deducitur. Que prospera, id studium ad optatum finem perducit, adversa contra. –

<48> Quintadecima agnatorum. Die noctuque a Saturno ad Venerem sumpta ab oriente incipit. Que cum domino suo fortunata honestis clarisque agnatis coniugem adornat, infelix contra. – <49> Sextadecima pars contro- versie. Die a Marte ad Iovem, nocte converso sumpta ab oriente incipit. Que si in oriente aut cum domino eius reperitur aut in aliquo cardine natum litigiosum portendit, sique pariter corrupta, litigiis dampna et supplicia minatur. Si vero cum domino in oriente, oratorio officio dignita-

tes consecuturum.

<VIII> OCTAVI partium primam <50> partem mortis. Quoniam Luna cor- porum conditionem ducit, octavum mortem, Saturni vero interitus, dolor, angustia et luctus, Hermes ex his tribus eliciens die noctuque a Luna ad gradum octavi sumptam adiectisque Saturni gradibus a principiis eius signi instituit. Hec itaque si et ipsa et dominus eius corrupti sine benivolarum respectu, mortem acerbam minantur, liberi vero mites. Hanc alii inter Martem et Saturnum legunt. Hermes obtinuit. – <51> Secunda pars stelle necantis. Quoniam orientis dominus animam ducit, Luna corpus, quorum compages vita est, solutio interitus, die a domino orientis ad Lunam, nocte nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Huius dominum si Luna sola respiciens signum sectorum membrorum occupat, pariter corrupta necat, libera de membris truncat. – <52> Tercia pars anni metuendi. Die noctuque a Saturno ad dominum coniunctionis aut oppositionis sumpta, ab oriente inchoat. Hec itaque atque dominus eius cum domino orientis corrupti, nato frequentes morbos, corporis lesiones, opum damna minantur. Quam cum annus nati consequetur aut illa ad oriens eiusve dominum vel per signorum circuitum vel per graduum ductum pervenit, minarum effectum instaurat. – <53> Quarta pars loci metuendi. Die a Saturno ad Martem, nocte converso sumpta a Mercurii signo incipit. Hec cum orientis domino infelix in eo signo ducatus sui officium tractat. ltaque cum vel an- nus nati ab oriente ad eam partem applicat, aut converso pars ad oriens eiusve dominum utrolibet applicationis genere pervenit, crebris difficultatibus homine gravibusque inpedimentis involvit. Huc si infortunia accedant, detrimenti passionum atque supplicii mina est ei, presertim loco cui eius signi ducatus preest. – <54> Quinta pars angustie. Die a Saturno ad Mercurium, nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Hec cum domino suo infelix quotiens anno nati deprehenditur, aut ipsa illum graviter adversatur, nisi fortunate intercedant que si fortes fuerint, deinde liberant. Hec si in natali cum orientis domino reperitur, omnem vitam infaustam deducit.

<IX> NONI partium pars <55> prima itineris. Die noctuque a domino noni ad gradum noni sumpta ab oriente inchoans nati itinera metitur itinerumque negocia. – <56> Secunda pars navigii. Die a Saturno ad xv.m Cancri gradum, nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Hec cum fortu- natis in signis aqueis navigiis secundos parat questus, corrupta metu et peri- culis dampnat. In eo gradu cum Saturnus reperitur, ipse cum orientis gradu vicem suscipit. – <57> Tercia pars religionis. Die a Luna ad Mercur- ium nocte converso sumpta ab oriente incipit. Hec cum domino suo orientis domino iuncta dumtaxat libero, vitam nati religione et honestate adornat, corrupta contra. – <58> Quarta pars providentie. Die a Saturno ad Lunam nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Ducit autem ad sensum, memoriam, discretionem, providentiam, proprie Saturno orientali super terram sito recepta, aut Lune potenti amice respecta. – <59> Quinta pars scientiarum. Quoniam Saturni firmamentum et memoria, Iovis prud- entia et intellectus, Mercurii ingenium scripture et eloquentia, recte ex his tribus sumitur die a Saturno ad Iovem nocte converso atque a Mercurii signo ducta ad altam sapientiam, artificia variasque scientias ducit, magisque salva ducibus his fortibus amice recepta. – <60> Sexta fame et historiarum. Die a Sole ad Iovem nocte converso sumpta ab ori- ente inchoat. Que in cardine Mercurio aut Veneri aut orientis domino res- pecta, historiarum atque rumorum capacitatem acuit, memoriam firmat, pronuntiationem expedit. – <61> Septima rumorum inter verum et falsum discretionis. Die noctuque a Mercurio ad Lunam ab oriente inchoans. Que cum in cardine aut signo firmo seu directi ortus reperitur, verum indicat, minus aliter.

<X> DECIMI partium prima <62> principatus et potestatis nati. Quoniam Sol lumen diurnum nati vite, honori atque potentie preest, Luna vero nocturnum secundaria virtute Solem sequens, ex his itaque principatibus eorum sumitur, die quidem a Sole ad principatum eius, nocte a Luna ad eius principatum sicque ab oriente deducitur. Hec ergo si in summo aut cum stellis fortibus familiariter consistentibus reperitur, nato principatum gravemque potentiam promittit. Quod si die Sol, nocte Luna principatus sui gradum occuparint, cum gradu oriente ducatum obtinent. Simul itaque si familiariter constiterint sintque officii participes, honoris et potentie pro- missum. – <63> Secunda regni. Die a Marte ad Lunam nocte converso sum- pta ab oriente inchoat. Hec cum domino suo salva orientis atque x.i dominis permixta aut regem magnum parat, aut virum regie auctoritatis et reverentie. – <64> Tercia consulum regis atque primatum curie. Quoniam Mercurius in dando et accipiendo scripturis eloquentie et consiliis preest, Martis autem vis mine, iniurie, terror atque tormenta, die a Mercurio ad Martem, nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Prospera igitur si ipsa et dominus eius cum orientis domino, nato eiusmodi officia atque dignitates offerunt. – <65> Quarta regis et facultatum atque victorie eius. Die a Sole ad Saturnum nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Qui si sub radiis sit Iupiter vicem suscipit. Hec quoque nato regni et honorum dux est, magisque x.i domino permixta atque orientis, in cuius signo si pariter orientis domino testimonium fuerit, cuncta optata deinde consequenda promittit. – <66> Quinta subite exaltationis. Die a Saturno ad partem fortune, nocte converso ab oriente inchoat. Que si tam orienti quam fortu- natis accomoda extiterit natum subito elevat. – <67> Sexta auctoritatis ma- gnique nominis. Die noctuque a Mercurio ad Solem ab oriente inchoans gravi auctoritate et amplitudine natum predicat. Que si cum stella x.i participe reperitur divitias amplamque potentiam machinatur. – <68> Septima curie regis et militie. Die a Marte ad Saturnum nocte converso sumpta ab oriente incipit. Que si cum domino suo orientis domino miscetur natum curie regis inserit. – <69> Octava regis atque operis nati. Quoniam Saturni labor, Lune officia, die noctuque a Saturno ad Lunam sumpta ab oriente inchoat. Que prospera cum domino suo regnum et potentiam parat. Sicque pariter in Geminis aut Virgine egregia opera celsaque artifi- cia. – <70> Nona mercature aut manualis operis. Die a Mercurio ad Ve- nerem nocte converso ab oriente inchoat. Ducit igitur cum domino suo ad artificum officia pulchri ornatique operis ut sunt aurificia et id genus, tum lanificia preciosa vestiumque et ornamentorum apparatus hisque similia, tum et gemmarum et specierum diversorumque generum mercature. Que cum domino suo orientis domino permixta subtili manuum aptitudini ques- tus et honores promittit. – <71> Decima mercature iuxta alios Persas. Die a parte Solis ad partem Lune nocte converso ab oriente inchoat. Hec cum premissa in respectu Mercurii cum receptione natum mercature officio addicunt sique pariter prospere mercaturis copiosos questus, adverse contra. – <72> Undecima inevitabilis operis. Die a Sole ad Iovem nocte converso ab oriente inchoat. Que orientis domino permixta nato necessitatem operandi inponit atque inpatientem otii animum. Sic itaque prospera questus, adversa dampna parat. – <73> Duodecima pars matris. Die a Venere ad Lunam nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Ducit itaque ad matris statum viteque modum.

<XI> UNDECIMI partium prima <74> pars divitiarum, potestatis et fortune. Quoniam partes luminum originis sue ratione ceteris omnibus virtute preminent, recte die a parte fortune ad partem boni nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Hec cum fortunatis in loco salvo recepta magis- que in x.o aut xi.o infortuniis adversis, nato perpetue fortune, divitiarum et honoris firmamentum. – <75> Secunda gratie atque honoris recte ut prima atque eisdem luminum partibus sumpta, si cum fortunatis aut in earum domiciliis seu principatu sive trigono reperitur, natum amabilem et dilectum multa replet gratia, cum infortuniis vero hisdemque ex partibus odiosum. – <76> Tercia reverentie et auctoritatis. Die a parte fortune ad Solem, nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Que si Soli atque Iovi recepta aut ceteris fortunatis, pariter et dominum orientis amice respicientibus natum summa reverentia et auctoritate tam coram principibus quam populo predit. De quibus quantum defuerit, tantum infra subsistet. – <77> Quarta deliberationis. Die a parte fortune ad Iovem nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Que cum orientis domino aut in eius respectu salva, natum rationabili deliberatione in rerum dispositione ad summam auctoritatem et honorem effert, potiusque fortunatis respecta, infortuniis vero sine orientis domino, contra. – <78> Quinta voluptatis et delitiarum. Die a parte fortune ad partem boni nocte converso ab oriente incipit. Quam si locus salvus tenet, consecuturum desideria et superaturum, si adversus, succubiturum tradit. – <79> Sexta spei. Die a Saturno ad Venerem nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Hec cum domino suo felix in loco prospero omnem spem perducit, adversa contra. – <80> Sep- tima amicitie. Quoniam omne frequens officium, presertim Lune et Mercu- rii quod inter amicos plurimum variatur, die noctuque a Luna ad Mercurium sumpta ab oriente inchoat. Hec cum domino suo et re et loco salva, pariter in signis tropicis, quamplurimos sociat amicos, sique pariter et ipsa et dominus eius felices, his amicitiis non solum honestatem verum amplissimas etiam utilitates pollicetur. Sique demum simul et recepti, eas amicitias et societates eternis perpetuisque benivolentie vinculis nodant. – <81> Octava necessitatis. Die noctuque a parte celati ad Mercurium ab oriente inchoans. Ducit et hec ad mutuam amicorum ac sociorum benivolentiam ac karitatem. Huius atque orientis domini alter in alterius exitio aut casu sive in signis inimicis, nato gravem penuriam ac difficilem egestatem minantur. – <82> Nona habundantie. Die noctuque a Luna ad Mercurium ab oriente inchoans. Hec cum domino suo parti fortune orientisque domino permixta, natum opum habundantia ac delitiarum affluentia beat. – <83> Decima ingenuitatis animi ac liberalitatis. Die a Mercurio ad Solem, nocte converso, ab oriente inchoans. Que si fortunatis iuncta aut repecta maximeque Iovi aut Soli amice ligata reperitur, aut saltim et ipsa et dominus eius in signis ingenuis, egregio natum ingenio, nobili animo, celsa amplaque ingenuitate predit, infortuniis inpe- dita contra. – <84> Undecima gratie et familiaritatis. Die a Iove in Vene- rem, nocte converso ab oriente inchoans. Hec cum domino suo fortunatis maximeque Iovi iuncta vel respecta, natum amabilem et in omni officio graciosum reddit. Infortuniis retenta contra.

<XII> DUODECIMI partium prima <85> pars inimicorum iuxta quosdam. Die noctuque a Saturno ad Martem sumpta ab oriente inchoat. – <86> Se- cunda <inimicorum> iuxta Hermetem. Die noctuque a domino duodecimi ad gradum xii.i ab oriente inchoat. He due in tetragono aut oppositione dominorum suorum aut domini orientis, nato plurimos irritant inimicos. – <87> Tercia laboris et pene. Die noctuque a parte celati ad partem fortune sumpta ab oriente inchoat. Hec cum orientis domino aut ei adverse permixta, natum gravibus et inutilibus dampnat laboribus.

Capitulum quintum. De partibus neutrorum.

Nunc eas que extra stellarum atque domiciliorum ordinem seorsum necessitate quadam adhibite tractantur exequi ordo postulat.

<88> E quibus prima alhileg, cuius inventioni primum discriminari conve- nit utrum coniunctionem an oppositionem natus sequatur. Quo facto, utra- libet precesserit ab eius gradu atque puncto usque ad gradum et punctum Lune sumpta, adiectisque orientis gradibus a principio inchoabit. Hec igitur quemadmodum ipsa alhileg et per graduum ductum et per signorum circuitum producetur, sicque ubi ad utrumlibet stellarum genus applicuerit, eius natura et affectu afficitur, aput infortunia quidem difficultatibus atque incommodis. Unde nonnullis ex eis qui artificio operam dabant, cum hac ignorata diversorum invita per diversos terminos casuum ratio plerumque minus constaret, nec tamen ceteris circumspectis singulorum causam deprehenderent, hanc tandem animadverterunt sicque per ordinem pro- ducentes usitatis ceterarum experimentis huic proximam post alhileg per metus ac spei loca et tempora auctoritatem intellexerunt. – <89> Secunda corrupti ac morbidi corporis. Die a parte fortune ad Martem nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Hec cum orientis domino fi halietu aut in signo humido, natum grosse habitudinis ac morbi- dum edit. Si vero preter orientis domina cum Marte aut Mercurio, tenere habitudinis, nec minus corrumpit. – <90> Tercia militie. Die a Saturno ad Lunam nocte converso sumpta ab oriente incipit. Quod parti regis partique operis nati atque sensus et providentie conveniens esset. Hec in exagono Martis aut Iovis in signis bestiarum officii sui compos. – <91> Quarta feritatis. Die a domino orientis ad Lunam nocte converso sumpta ab orien- te inchoat. Hec in exagono Martis aut Iovis aut infortuniorum domiciliis fortibus recepta, natum feritate gravi bellosum indicat. – <92> Quinta fraudis, doli, astutie omniumque id genus mercurialium virtutum, que quoniam anime sunt, parsque celati pre ceteris ad animam faciens, sumitur die a Mercurio ad partem celati nocte converso sicque ab oriente inchoat. Hec orientis domino permixta, natum eiusmodi virtutibus instituit. Itaque prospera quidem commoda, adversa contra. – <93> Sexta loci negocii. Quoniam in omni negocio plurimum infortunia metiuntur, Mercurii autem in omni negocio participatio, ex his tribus sumitur die noctuque a Saturno ad Martem sicque a Mercurio inchoat. Que si die a Marte, nocte Saturno libera reperitur, negocii proventum indicat et effectum, corrupta contra. Adhibetur principaliter atque singulariter eis negociis quorum genus indiscretum est nomenque ignotum, ut fit in tacitis questionibus. Nam in ceteris suis cuiusque ducibus participat. – <94> Septima noxe et obstaculi iuxta Egyptios die noctuque a Marte ad gradum partis fratrum ab oriente inchoans. – <95> Octava <noxe et obstaculi> iuxta Persas die noctuque a parte amoris ad Mercurium. He due cum infortuniis, proprie cum Saturno pariterque vel ipso vel domino eius orientis domino permixto natum in negociis suis involvunt atque inpediunt gravibusqe passionibus, vacuo labore dampnosisque detrimentis afficiunt. <96> Nona remunerationis die a Marte ad Solem nocte converso ab oriente incipiens. Hec in cardine aut accedenti cum orientis domino natum dapsilem multeque remunerationis predicat, aliter ingratum. – <97> Decima veracis operis. Die a Mercurio ad Martem nocte converso sumpta ab oriente inchoat. Hec accedens et prospera natum in omni actu suo fidelem, rectum, veracem, ipsique omnia recte perventura indicat. Accedens autem et adversa, recte quidem proventura sed dampnose, remota vero vel in signo mobili, nec etiam explicaturum aliquid.

Omnium igitur sua cuiusque officia et ducatus per diversos tractatus in Genezia, Annalibus, Questionibus operum atque negociorum institutionibus prout incidunt diversi auctores exsequuntur. Nec enim universos omnium ducatus unum aliquod volumen continet. Quapropter et nos generales tantum hic divisimus. Nam singulos locorum et constellatio- num varietas indicat nec in tantum usque a ratione Theorice digredi fas erat excepto quantum restat quod ut locus exigit expeditum, non longe ab hinc tractatus finem concludet.

Hic Abuma'xar ut plerique faciunt seu multitudinis relegende causa seu ut minus diligentibus satisfaciat, omnem partium numerum a primordio reiterans omnium inventionem trinamque originem denuo instaurat. Quod ne nimia benivolentia nimiam pareret prolixitatem, nos tamquam nichil faciens transeundum duximus cum nichil quippe aliud nec aliter quam dictum est apportet. Nam si cui minus videatur, exemplari in lingua sua lecto industrie concessurum opinor. – Quapropter ad sequentia transeamus.

Capitulum sextum. De conventu partium.

His ita dispositis, de conventu partium exponendum aliquod videtur. Duobus enim modis accidit plerasque in eisdem convenire locis: aut ex eo quod eodem modo atque ex eisdem principiis sumuntur, aut quod licet diversa habeant principia, eiusdem tamen numeri atque termini in eadem incidunt loca, atque hee quidem licet locis communicent, proprios tamen non relinquunt ducatus. Verbi gratia: pars Veneris parsque vite in idem punctum incidunt. Huic si Venus testatur in parte vite ad membrorum perfectionem, corporis salutem et fortunam, in propria vero parte ad amorem, delitias et voluptates spectat atque in hunc modum.

Capitulum septimum. De ducibus partium.

Nunc duces partium generales sequemur. Nam speciales pro quarum- que dignitatum quibus incidunt officio in eis libris quibus artificium instituitur altius indagamur. – Primum itaque signo partis circulique loco notato, consequenter perspiciendum est singularine ducatu fruatur an plurali. Habere namque potest duces post unum, duos vel tres, non plures. Unum quidem ut pars itineris cum domicilio itineris incidit, ipsum tantum eius signi dominum, sicque per cetera. – Duos, cum alibi, alterum videlicet itineris dominum, alterum signi cui incidit. Habet et alter duos cum inter duos sumpta in alterutrius domicilium incidit quorum prior dominus est. Nam extra utriusque domicilia usque ad tres pervenit: duos scilicet inter quos sumitur terciumque dominum eius.

Partis itaque virtus integra est cum ea que unum ducem sequitur ip- sius respectu iuvatur. Ea vero que duos, aut utriusque aut eius saltim cuius domicilium possidet. Nam ea que tres aut omnium aut saltim plurium et- iam fortiorum, non tamen eque virtutis ut utrique vel omnibus respecta sed proxime. Quibus quantum defuerit tanto debilior. Qui, ut respiciunt, si aut in casu suo fuerint aut retrogradi hisque similibus inpediti, partis ducatum debilitant infectumque relinquunt. Respectus itaque si amicus est, optata libere spondet, inimicus vero rei dono passiones miscet.

Accedunt et stelle naturaliter ad partium ducatum spectantes ut parti opum, si domini sui respectus defuerit accedet Iupiter, parti desponsationis Venus , servicii Mercurius, sicque per cetera. Qui si se respiciunt dumtaxat fortunati et recepti atque in cardine partis, effectum parant, licet necdum integre neque id sine alieno adminiculo hominis quidem noti dum in aliqua dignitate sua sint, ignoti vero si extra. Si vero aut infelices aut corrupti sint, aut non recepti aut remoti, rem quidem simulant, nec tamen perficiunt.

Igitur inpediens si Saturnus est isque retrogradus inimicos inpedimen- to pretendit, Mars vero controversias, Mercurius infelix mercaturam aut scripta, Luna aliquos rumores, Venus mulierum genus, Sol vim principum, Iupiter iudicium vel legem, Caput vero de magnatibus aliquod, Cauda de vulgo.

Capitulum octavum. De eorum ex invicem inventione.

Postremo inter hos duces aliorum ex aliis loca deprehendenda. Est enim omnino quaterna omnium partium substantia. Primus est dux a quo numeri sumitur initium, secundus ad quem, tercius est locus a quo deducitur, quartus est locus in quem incidit. Sunt omnes hii ea ad invicem ratione constituti ut tribus determinatis, ex his ad quarti locum perveniamus. Nam parte determinata duobusque ducibus, si forte orientis gradus ignoratur sumetur quantum interest a primo duce ad secundum tota- que summa a gradu partis contrario deducetur. Que ubi steterit gradum orientis terminari necesse est. Notis vero tribus reliquis dum primum indagamur, sumptum quantum interest a tercio duce ad quartum a secundo duce contrario deducetur, unde ad primi locum pervenire necesse est. Cum autem ex tribus aliis secundum insequimur, sumetur item quantum interest a tercio duce ad quartum deductumque a primo per ordinem, ad secundi gradum pervenit.

Exempli causa: Sole primo duce xviii.m gradum Arietis tenente, Lu- na secundo xx.m Leonis, tercio Geminis oriente gradu xv.o, quarto partis fortune loco in xviii.o Libre gradu. Itaque si ex reliquis orientis gradum investigamus, sumimus a Sole ad Lunam fiuntque cxxiii. gradus. Totum igitur a gradu partis contra signorum ordinem deducimus, unde in xv.m Geminorum pervenire necesse sit. – Si vero ex reliquis Solem querimus, legimus ab orientis gradu ad partis locum, fiuntque cxxiii. gradus. Qui a gradu Lune contra ordinem deducti ad xvii.m Arietis gradum perveniunt. – Nam si Lunam ex reliquis indagamur, sumimus item ab orientis gradu ad partis locum, fiuntque cxxiii. gradus. Totum igitur a gradu Solis per ordinem deductum ad xx.m Leonis gradum pervenit.

FINIT